ایران پدیا

امام خمینی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۳٬۴۵۷ ویرایش‌ها
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۳٬۴۵۷ ویرایش‌ها
 
(۱۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱۰۳: خط ۱۰۳:
بر اساس منابع، خاندان امام خمینی از دیرباز در حوزه‌های علمیه و تبلیغ دین حضور داشته‌اند، بیشتر اجدادش از عالمان دینی و مبلغان مذهب بوده‌اند و شماری از آنان در این راه کشته شده‌اند. پدرش، سید مصطفی، در جریان پیگیری اصلاحات منطقه‌ای در مسیر دیدار با والی اراک کشته شد. جد نخست او، سید احمد، عالمی بود که به گسترش آموزه‌های دینی و مقابله با ناهنجاری‌های اجتماعی اشتغال داشت. از سوی مادر نیز امام خمینی به خاندانی اهل علم تعلق داشت؛ مادرش، هاجر خانم، دختر میرزا احمد خوانساری، پس از کشته‌شدن همسرش به تربیت فرزندان پرداخت. میرزا احمد خوانساری، جد مادری او، از عالمان خمین بود.<ref>مرتضوی، ضیا، دانشنامه امام خمینی،  ۱۴۰۰ش، ج۱، ص۴۶۶-۴۶۹.</ref>
بر اساس منابع، خاندان امام خمینی از دیرباز در حوزه‌های علمیه و تبلیغ دین حضور داشته‌اند، بیشتر اجدادش از عالمان دینی و مبلغان مذهب بوده‌اند و شماری از آنان در این راه کشته شده‌اند. پدرش، سید مصطفی، در جریان پیگیری اصلاحات منطقه‌ای در مسیر دیدار با والی اراک کشته شد. جد نخست او، سید احمد، عالمی بود که به گسترش آموزه‌های دینی و مقابله با ناهنجاری‌های اجتماعی اشتغال داشت. از سوی مادر نیز امام خمینی به خاندانی اهل علم تعلق داشت؛ مادرش، هاجر خانم، دختر میرزا احمد خوانساری، پس از کشته‌شدن همسرش به تربیت فرزندان پرداخت. میرزا احمد خوانساری، جد مادری او، از عالمان خمین بود.<ref>مرتضوی، ضیا، دانشنامه امام خمینی،  ۱۴۰۰ش، ج۱، ص۴۶۶-۴۶۹.</ref>


فضای فرهنگی و سیاسی جهان اسلام
=== فضای فرهنگی و سیاسی جهان اسلام ===
در نیمه نخست قرن بیستم، بخش‌های گسترده‌ای از جهان اسلام تحت تأثیر رقابت قدرت‌های بزرگ، گسترش نفوذ سیاسی و اقتصادی کشورهای اروپایی و تحولات ناشی از جنگ‌های جهانی قرار داشتند. بریتانیا از قدرت‌های اصلی استعمارگر در دوره پیش از جنگ جهانی دوم بود و پس از آن، ایالات متحده آمریکا و اتحاد شوروی به دو قدرت محوری در نظام بین‌الملل تبدیل شدند. رقابت این دو قدرت، در کنار حضور و نفوذ دیگر کشورها، بر مناسبات سیاسی و اقتصادی بسیاری از کشورهای مسلمان تأثیر گذاشت و مسئله استقلال سیاسی و چگونگی روابط با قدرت‌های خارجی را در کانون تحولات این کشورها قرار داد.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n127621/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B1%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87_%D8%A8%D8%A7_%D8%A2%D9%86 «امام خمینی (ره) و استعمار، دیدگاهها و راهکارهای مبارزه با آن»، پرتال امام خمینی.]</ref>


فضای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایران
فروپاشی امپراتوری عثمانی پس از جنگ جهانی اول، از تحولات مهم این دوره بود. سرزمین‌های پیشین عثمانی در مناطق عربی میان نفوذ و قیمومت قدرت‌های خارجی تقسیم شدند و ترکیه نیز با تأسیس جمهوری در سال ۱۹۲۳، دگرگونی‌های گسترده‌ای در ساختار حکومت و مناسبات دین و دولت تجربه کرد. این تحولات با تغییر مرزهای سیاسی و شکل‌گیری دولت‌های جدید در بخش‌هایی از جهان اسلام همراه بود. در دهه‌های بعد، مسئله فلسطین و تأسیس دولت اسرائیل در سال ۱۹۴۸ و جنگ‌های اعراب و اسرائیل، به یکی از محورهای اصلی منازعات منطقه‌ای تبدیل شد و قدرت‌های جهانی نیز در جریان این منازعات نقش داشتند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n127621/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B1%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87_%D8%A8%D8%A7_%D8%A2%D9%86 «امام خمینی (ره) و استعمار، دیدگاهها و راهکارهای مبارزه با آن»، پرتال امام خمینی.]</ref>


== فعالیت‌های سیاسی ==
در دهه‌های میانی قرن بیستم، کشورهای مسلمان با جریان‌های سیاسی و اجتماعی متنوعی روبه‌رو بودند؛ از جنبش‌های استقلال‌طلبانه و ملی‌گرا تا جریان‌هایی که بر نقش اسلام در سازمان‌دهی جامعه و حکومت تأکید داشتند. در برخی کشورها، احزاب و جنبش‌های اسلامی شکل گرفتند و در ترکیه، پاکستان و دیگر جوامع مسلمان، فعالیت‌های سیاسی با گرایش‌های اسلامی گسترش یافت. هم‌زمان، اختلافات قومی و مذهبی و مناقشه بر سر جایگاه دین در زندگی سیاسی و اجتماعی، از مسائل مطرح در بخش‌هایی از جهان اسلام بود.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n127621/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B1%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87_%D8%A8%D8%A7_%D8%A2%D9%86 «امام خمینی (ره) و استعمار، دیدگاهها و راهکارهای مبارزه با آن»، پرتال امام خمینی.]</ref>
مبارزه علیه حکومت پهلوی


سازمان‌دهی مبارزات
=== فضای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایران ===
امام خمینی دوران جوانی و بلوغ فکری خود را در شرایطی گذراند که ایران با تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی گسترده‌ای روبه‌رو بود. ضعف ساختار حکومتی قاجار، مداخلات قدرت‌های خارجی، جنبش مشروطه، گسترش آموزش نوین و مناقشات درباره نسبت دین، قانون و حکومت، از مهم‌ترین تحولات این دوره به‌شمار می‌رفتند. در دهه‌های بعد، با استقرار حکومت پهلوی، تمرکز قدرت سیاسی، نوسازی دولتی و تغییر در مناسبات حکومت با نهادهای مذهبی، ابعاد تازه‌ای به این تحولات افزودند:


عضویت در شورای انقلاب اسلامی
==== تحولات سیاسی و مسئله استقلال ملی ====
در اواخر دوره قاجار، نفوذ روسیه و بریتانیا در امور سیاسی و اقتصادی ایران و امتیازهای اعطاشده به اتباع و شرکت‌های خارجی، به یکی از موضوعات اصلی اعتراض‌های سیاسی تبدیل شده بود. انقلاب مشروطه در سال‌های ۱۲۸۴ تا ۱۲۹۰ خورشیدی نیز با مطالباتی مانند محدود کردن قدرت سلطنت، تأسیس مجلس، حاکمیت قانون و مقابله با مداخلات خارجی شکل گرفت. این تحولات، زمینه‌ای برای گسترش مباحث مربوط به استقلال سیاسی، عدالت و حدود اختیارات حکومت فراهم کردند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Seminar/View/80845/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-1324-1210%D9%82-1906-1795%D9%85 «بررسی معاهدات و امتیازات بین ایران و روسیه از دوره قاجار تا مشروطه 1324-1210ق / 1906-1795م»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> با روی کار آمدن رضاشاه در ۱۳۰۴ش دولت مرکزی تقویت شد و اصلاحاتی در ارتش، نظام اداری، آموزش و دستگاه قضایی صورت گرفت. در عین حال، تمرکز قدرت، محدود شدن فعالیت‌های سیاسی و کنترل بیشتر حکومت بر نهادهای اجتماعی و مذهبی، از ویژگی‌های این دوره بود. سیاست‌های دولت در زمینه پوشش، آموزش و جایگاه نهادهای دینی نیز به اختلاف میان حکومت و بخش‌هایی از روحانیت انجامید. این تحولات در شکل‌گیری فضای سیاسی و مذهبی‌ای که خمینی در آن به فعالیت علمی و دینی پرداخت، اهمیت داشتند.<ref>[https://rouyesh.iki.ac.ir/content/%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%87 «اقدامات و اصلاحات رضاشاه»، پایگاه اطلاع‌رسانی رویش اخلاق و تربیت]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/70025/%D8%B1%D9%87%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87 فلاح‌زاده، «رهیافت‌های تاریخی در اندیشه امام خمینی(ره)»، ۱۳۷۸ش، ص۲۹۷.]</ref>


فعالیت‌ها در سال‌های آغازین انقلاب اسلامی
==== تحولات مذهبی و مناسبات حکومت با روحانیت ====
در اوایل قرن چهاردهم خورشیدی، حوزه‌های علمیه، به‌ویژه حوزه علمیه قم، از مراکز مهم آموزش دینی و فعالیت‌های فکری شیعه بودند. روحانیان علاوه بر فعالیت‌های آموزشی و مذهبی، در برخی تحولات سیاسی و اجتماعی نیز نقش داشتند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=10300 «تاریخ و سیر تحول حوزه علمیه قم در دوران معاصر/ 1»، وب‌سایت دیگران.]</ref> با این حال، درباره حدود مداخله روحانیت در سیاست و چگونگی تنظیم مناسبات آن با دولت، دیدگاه‌های متفاوتی وجود داشت. سیاست‌های حکومت رضاشاه در زمینه محدودکردن برخی فعالیت‌های مذهبی، تغییر در نظام قضایی و آموزشی و اجرای سیاست کشف حجاب اجباری در ۱۳۱۴ش از عوامل تنش میان دولت و ‌روحانیت بود. در این دوره، واقعه مسجد گوهرشاد در ۱۳۱۴ش نیز به یکی از رویدادهای مهم مناقشه‌برانگیز در روابط حکومت و مخالفان مذهبی تبدیل شد. این شرایط در کنار مباحث فقهی و سیاسی حوزه‌های علمیه، بخشی از زمینه تاریخی شکل‌گیری دیدگاه‌های انتقادی خمینی درباره مداخله دولت در امور دینی بود.<ref>[https://psri.ir/?id=ab8wkorj «روحانیت و عصر پهلوی»، وب‌سایت موسسه مطالعات و پژوهش‌های معاصر.]</ref>
 
==== نوسازی فرهنگی و مناقشه بر سر هویت اجتماعی ====
از اواخر دوره قاجار و به‌ویژه در دوران پهلوی، گسترش مدارس جدید، دانشگاه‌ها، مطبوعات، رادیو و دیگر رسانه‌های عمومی، تغییراتی در شیوه آموزش، ارتباطات اجتماعی و الگوهای فرهنگی جامعه ایران ایجاد کرد. این تحولات با گسترش شهرنشینی و افزایش ارتباط با اروپا و ایالات متحده همراه بود. در این میان، گروه‌های مختلف اجتماعی درباره پیامدهای نوسازی فرهنگی دیدگاه‌های متفاوتی داشتند. برخی آن را زمینه‌ای برای توسعه آموزش و گسترش فرصت‌های اجتماعی می‌دانستند؛ در مقابل، بخشی از نیروهای مذهبی نسبت به کاهش نقش سنت‌های دینی، تغییر در ارزش‌های اجتماعی و گسترش الگوهای فرهنگی غربی انتقاد داشتند. امام‌خمینی نیز در سخنرانی‌ها و نوشته‌های خود، سیاست‌های فرهنگی حکومت پهلوی را از منظر دینی نقد می‌کرد و بر نقش اسلام در آموزش، تربیت اخلاقی و حفظ استقلال فرهنگی تأکید داشت.<ref>[https://psri.ir/?id=ab8wkorj «روحانیت و عصر پهلوی»، وب‌سایت موسسه مطالعات و پژوهش‌های معاصر.]</ref>
 
==== تحولات اقتصادی و دگرگونی ساختار اجتماعی ====
اقتصاد ایران در اواخر دوره قاجار به‌طور عمده بر کشاورزی، دامداری، صنایع دستی و تجارت استوار بود و در برخی بخش‌ها با کمبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل، آموزش و خدمات عمومی مواجه بود.<ref>شمیم، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار، 1387ش، ص363-365.</ref> در دوره پهلوی، توسعه راه‌ها، صنایع، نهادهای اداری و زیرساخت‌های شهری گسترش یافت؛ با این حال، روند توسعه در مناطق مختلف یکسان نبود و نابرابری‌های منطقه‌ای و اجتماعی همچنان از مسائل مهم کشور به‌شمار می‌رفت. در دهه ۱۳۴۰ش اجرای اصلاحات ارضی و دیگر برنامه‌های موسوم به انقلاب سفید، ساختار مالکیت زمین و مناسبات روستایی را تغییر داد.<ref>[https://psri.ir/?id=ab8wkorj «روحانیت و عصر پهلوی»، وب‌سایت موسسه مطالعات و پژوهش‌های معاصر.]</ref> این اصلاحات با پیامدهایی مانند جابه‌جایی جمعیت، گسترش مهاجرت روستا به شهر و تغییر در روابط سنتی اقتصادی همراه بود. هم‌زمان، توسعه درآمدهای نفتی و افزایش هزینه‌های دولتی، اقتصاد و جامعه ایران را دستخوش تغییر کرد.<ref>[https://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/4011513970202.pdf آبادیان، «اصلاحات ارضي و تبعات اجتماعي مهاجرت روستائيان به شهر تهران»، 1397ش، ص۱۵.]</ref>
 
==== تمرکز قدرت و محدودیت‌های سیاسی ====
پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش و سقوط دولت محمد مصدق، قدرت سیاسی محمدرضا شاه افزایش یافت و فضای فعالیت احزاب و مخالفان حکومت محدودتر شد. سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) در کنترل مخالفان سیاسی نقش داشت. گزارش‌های تاریخی و پژوهش‌های مربوط به این دوره، از نظارت امنیتی، بازداشت مخالفان و موارد شکنجه در زندان‌ها حکایت دارند. در عین حال، میزان و شکل محدودیت‌های سیاسی در طول این دوره یکسان نبود و در مقاطع مختلف تغییر می‌کرد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1343416/%D9%BE%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%88%D8%AF%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%87%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%88%D8%A7%DA%A9 «روحانیت و عصر پهلوی»، وب‌سایت موسسه مطالعات و پژوهش‌های معاصر؛  «پساکودتا؛ سازمان جهنمی ساواک»، خبرگزرای حوزه.]</ref>


== رهبری امام خمینی ==
== رهبری امام خمینی ==
رهبری امام خمینی از شکل‌گیری اندیشه‌های سیاسی و مخالفت با حکومت پهلوی آغاز و پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش وارد مرحله تأسیس و اداره نظام جمهوری اسلامی ایران شد. دوره‌های رهبری وی به تفکیک قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در زیر آمده است:
رهبری امام خمینی از شکل‌گیری اندیشه‌های سیاسی و مخالفت با حکومت پهلوی آغاز و پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ش وارد مرحله تأسیس و اداره نظام جمهوری اسلامی ایران شد. دوره‌های رهبری وی به تفکیک قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در زیر آمده است:


=== پیش از پیروزی انقلاب ===
=== پیش از پیروزی انقلاب ===
'''شکل‌گیری اندیشه‌های سیاسی:''' امام خمینی در کنار تحصیل و تدریس علوم دینی در حوزه علمیه قم، به مسائل سیاسی و اجتماعی ایران توجه داشت. او در سال‌های پیش از آغاز علنی نهضت، دیدگاه‌های خود را درباره حکومت، نقش دین در سیاست و وضعیت نظام پهلوی در آثار و سخنرانی‌هایش مطرح کرد. کتاب کشف اسرار از جمله آثار این دوره بود که در آن به مسائل دینی و سیاسی کشور پرداخت.<ref>دهقان، پژوهشي نو پيرامون انقلاب اسلامی، ۱۳۷۶ش، ص۱۳۸.</ref>
'''شکل‌گیری اندیشه‌های سیاسی:''' امام خمینی در کنار تحصیل و تدریس علوم دینی در حوزه علمیه قم، به مسائل سیاسی و اجتماعی ایران توجه داشت. او در سال‌های پیش از آغاز علنی نهضت، دیدگاه‌های خود را درباره حکومت، نقش دین در سیاست و وضعیت نظام پهلوی در آثار و سخنرانی‌هایش مطرح کرد. کتاب کشف اسرار از جمله آثار این دوره بود که در آن به مسائل دینی و سیاسی کشور پرداخت.<ref>دهقان، پژوهشي نو پيرامون انقلاب اسلامی، ۱۳۷۶ش، ص۱۳۸.</ref>


'''آغاز مبارزه علنی با حکومت پهلوی:''' با درگذشت آیت‌الله بروجردی در سال ۱۳۴۰ و طرح برخی برنامه‌های دولت، مخالفت‌های سیاسی امام خمینی آشکارتر شد. تصویب لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در سال ۱۳۴۱، زمینه نخستین رویارویی علنی او با حکومت را فراهم کرد. او همراه با شماری از مراجع و روحانیان به این لایحه اعتراض کرد و پس از ادامه مخالفت‌ها، دولت در نهایت آن را لغو کرد.
'''آغاز مبارزه علنی با حکومت پهلوی:''' با درگذشت آیت‌الله بروجردی در ۱۳۴۰ش و طرح برخی برنامه‌های دولت، مخالفت‌های سیاسی امام خمینی آشکارتر شد. تصویب لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در ۱۳۴۱ش زمینه نخستین رویارویی علنی او با حکومت را فراهم کرد. او همراه با شماری از مراجع و روحانیان به این لایحه اعتراض کرد و پس از ادامه مخالفت‌ها، دولت در نهایت آن را لغو کرد.<ref>دهقان، پژوهشي نو پيرامون انقلاب اسلامی، ۱۳۷۶ش، ص۱۳۹-۱۴۲.</ref>


'''مخالفت با انقلاب سفید و وقایع سال ۱۳۴۲ش:''' امام خمینی با همه‌پرسی اصول انقلاب سفید در سال ۱۳۴۱ مخالفت کرد و درباره پیامدهای سیاسی و دینی آن سخن گفت. در پی حمله نیروهای حکومتی به مدرسه فیضیه قم در فروردین ۱۳۴۲ و رویدادهای بعدی، دامنه اعتراض‌ها گسترش یافت. سخنرانی او در عاشورای همان سال و انتقاد مستقیم از محمدرضا شاه، به بازداشتش در خرداد ۱۳۴۲ انجامید. این بازداشت با اعتراض‌هایی در شهرهای مختلف، از جمله قم، تهران و ورامین، همراه شد.
'''مخالفت با انقلاب سفید و وقایع سال ۱۳۴۲ش:''' امام خمینی با همه‌پرسی اصول انقلاب سفید در ۱۳۴۱ش مخالفت کرد و درباره پیامدهای سیاسی و دینی آن سخن گفت. در پی حمله نیروهای حکومتی به مدرسه فیضیه قم در فروردین ۱۳۴۲ و رویدادهای بعدی، دامنه اعتراض‌ها گسترش یافت. سخنرانی او در عاشورای همان سال و انتقاد مستقیم از محمدرضا شاه، به بازداشتش در خرداد ۱۳۴۲ش انجامید. این بازداشت با اعتراض‌هایی در شهرهای مختلف، از جمله قم، تهران و ورامین، همراه شد.<ref>دهقان، پژوهشي نو پيرامون انقلاب اسلامی، ۱۳۷۶ش، ص۱۴۷-۱۴۹.</ref>


'''مخالفت با کاپیتولاسیون و تبعید:''' در سال ۱۳۴۳ش امام خمینی به تصویب قانون مربوط به مصونیت قضایی نظامیان آمریکایی در ایران، معروف به کاپیتولاسیون، اعتراض کرد. در پی این موضع‌گیری، حکومت او را ابتدا به ترکیه و سپس به نجف در عراق تبعید کرد. او در دوران اقامت در نجف به تدریس علوم دینی، از جمله مباحث حکومت اسلامی و ولایت فقیه، ادامه داد و از طریق پیام‌ها و سخنرانی‌ها با تحولات سیاسی ایران ارتباط خود را حفظ کرد.
'''مخالفت با کاپیتولاسیون و تبعید:''' در ۱۳۴۳ش امام خمینی به تصویب قانون مربوط به مصونیت قضایی نظامیان آمریکایی در ایران، معروف به کاپیتولاسیون، اعتراض کرد. در پی این موضع‌گیری، حکومت او را ابتدا به ترکیه و سپس به نجف در عراق تبعید کرد. او در دوران اقامت در نجف به تدریس علوم دینی، از جمله مباحث حکومت اسلامی و ولایت فقیه، ادامه داد و از طریق پیام‌ها و سخنرانی‌ها با تحولات سیاسی ایران ارتباط خود را حفظ کرد.<ref>دهقان، پژوهشي نو پيرامون انقلاب اسلامی، ۱۳۷۶ش، ص۱۴۹-۱۵۰.</ref>


'''گسترش نهضت و بازگشت به ایران:''' در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷، اعتراض‌های سیاسی و اجتماعی در ایران گسترش یافت. درگذشت مصطفی خمینی، انتشار مقاله‌ای انتقادی درباره امام خمینی در روزنامه اطلاعات و حوادث اعتراضی پس از آن، به تشدید فضای سیاسی کشور انجامید. برگزاری تجمع‌ها و مراسم چهلم کشته‌شدگان در شهرهای مختلف، دامنه اعتراض‌ها را افزایش داد. امام خمینی در این دوره از نجف به پاریس رفت و از آنجا با صدور پیام و انجام مصاحبه، مواضع خود را درباره آینده حکومت ایران بیان کرد. او در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ به ایران بازگشت و انقلاب با سقوط نظام سلطنتی در ۲۲ بهمن همان سال به پیروزی رسید.
'''گسترش نهضت و بازگشت به ایران:''' در سال‌های ۱۳۵۶ش و ۱۳۵۷ش اعتراض‌های سیاسی و اجتماعی در ایران گسترش یافت. درگذشت مصطفی خمینی، انتشار مقاله‌ای انتقادی درباره امام خمینی در روزنامه اطلاعات و حوادث اعتراضی پس از آن، به تشدید فضای سیاسی کشور انجامید. برگزاری تجمع‌ها و مراسم چهلم کشته‌شدگان در شهرهای مختلف، دامنه اعتراض‌ها را افزایش داد. امام خمینی در این دوره از نجف به پاریس رفت و از آنجا با صدور پیام و انجام مصاحبه، مواضع خود را درباره آینده حکومت ایران بیان کرد. او در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ش به ایران بازگشت و انقلاب با سقوط نظام سلطنتی در ۲۲ بهمن همان سال به پیروزی رسید.<ref>دهقان، پژوهشي نو پيرامون انقلاب اسلامی، ۱۳۷۶ش، ص۱۵۰.</ref>


=== پس از  پیروزی انقلاب اسلامی ===
=== پس از  پیروزی انقلاب اسلامی ===
'''تأسیس نظام جدید و تدوین قانون اساسی:''' پس از پیروزی انقلاب، در فروردین ۱۳۵۸ همه‌پرسی جمهوری اسلامی برگزار شد و اکثریت شرکت‌کنندگان به تأسیس این نظام رأی دادند. سپس مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، متشکل از نمایندگان منتخب مردم، متن قانون اساسی را تدوین کرد و آن در همه‌پرسی به تصویب رسید. بر اساس قانون اساسی مصوب سال ۱۳۵۸، امام خمینی به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی شناخته شد.
'''تأسیس نظام جدید و تدوین قانون اساسی:''' پس از پیروزی انقلاب، در فروردین ۱۳۵۸ش همه‌پرسی جمهوری اسلامی برگزار شد و اکثریت شرکت‌کنندگان به تأسیس این نظام رأی دادند. سپس مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، متشکل از نمایندگان منتخب مردم، متن قانون اساسی را تدوین کرد و آن در همه‌پرسی به تصویب رسید. بر اساس قانون اساسی مصوب سال ۱۳۵۸ش امام خمینی به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی شناخته شد.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c3264/ «رهبری»، پرتال امام خمینی؛][http://www.imam-khomeini.ir/fa/c504_3264/ «زندگی نامه»، پرتال امام خمینی.]</ref>
 
'''بیعت مردمی با رهبری امام خمینی و تداوم حضور مردم:''' بازگشت امام خمینی به ایران در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ش، با استقبال گسترده مردم همراه شد. در روزهای پس از ورود وی، هزاران نفر برای دیدار و اعلام حمایت به محل اقامت وی رفتند‌‌ و بعیت کردند.<ref>[https://www.isna.ir/news/97111005514/%DB%B1%DB%B3-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86-%DB%B1%DB%B3%DB%B5%DB%B7-%D8%B4%D9%88%D9%82-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 «۱۳ بهمن ۱۳۵۷؛ شوق مردم برای دیدار و بیعت با امام»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> دیدار همافران نیروی هوایی با امام خمینی و اعلام همراهی آنان با انقلاب نیز از رویدادهای مهم این دوره بود.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/8744/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A2%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C «نگاهی دیگر به بیعت آبی‌پوشان آسمانی با امام خمینی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> پس از پیروزی انقلاب، برگزاری راهپیمایی‌های سالانه ۲۲ بهمن به نمادی از گرامیداشت پیروزی انقلاب و حضور مردم در عرصه عمومی تبدیل شد. این رویدادها جلوه‌هایی از حمایت مردمی از رهبری انقلاب و تداوم یادبود آن در سال‌های بعد به شمار می‌روند.<ref>[https://tehran.irib-news.ir/fa/news/2350256/%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%DB%B2%DB%B2-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86 «بیعت با آرمان‌های امام با حضور در ۲۲ بهمن»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>


'''اداره کشور و تحولات سیاسی داخلی:''' سال‌های نخست پس از انقلاب با تغییر ساختارهای حکومتی، شکل‌گیری نهادهای جدید و منازعات سیاسی داخلی همراه بود. در این دوره، درگیری‌های مسلحانه در برخی مناطق، فعالیت گروه‌های مخالف، ترور شماری از مقام‌ها و مسئولان و تلاش برای کودتا از جمله مسائل پیش روی نظام جدید بود. امام خمینی در مقام رهبری، در تعیین جهت‌گیری‌های کلان نظام و موضع‌گیری درباره تحولات سیاسی نقش داشت.
'''اداره کشور و تحولات سیاسی داخلی:''' سال‌های نخست پس از انقلاب با تغییر ساختارهای حکومتی، شکل‌گیری نهادهای جدید و منازعات سیاسی داخلی همراه بود. در این دوره، درگیری‌های مسلحانه در برخی مناطق، فعالیت گروه‌های مخالف، ترور شماری از مقام‌ها و مسئولان و تلاش برای کودتا از جمله مسائل پیش روی نظام جدید بود. امام خمینی در مقام رهبری، در تعیین جهت‌گیری‌های کلان نظام و موضع‌گیری درباره تحولات سیاسی نقش داشت.


'''رهبری در دوران جنگ ایران و عراق:''' با آغاز جنگ عراق علیه ایران در شهریور ۱۳۵۹، مدیریت کشور تحت تأثیر شرایط جنگی قرار گرفت. امام خمینی به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی، مواضع کلان کشور در قبال جنگ را اعلام می‌کرد و بر ادامه مقاومت در برابر حمله عراق تأکید داشت. جنگ نزدیک به هشت سال ادامه یافت و سرانجام ایران پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد را در سال ۱۳۶۷ پذیرفت. این تصمیم از مهم‌ترین تحولات دوران پایانی رهبری او بود.
'''رهبری در دوران جنگ ایران و عراق:''' با آغاز جنگ عراق علیه ایران در شهریور ۱۳۵۹ش‌مدیریت کشور تحت تأثیر شرایط جنگی قرار گرفت. امام خمینی به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی، مواضع کلان کشور در قبال جنگ را اعلام می‌کرد و بر ادامه مقاومت در برابر حمله عراق تأکید داشت. جنگ نزدیک به هشت سال ادامه یافت و سرانجام ایران پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد را در ۱۳۶۷ش پذیرفت. این تصمیم از مهم‌ترین تحولات دوران پایانی رهبری او بود.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c504_3264/ «زندگی نامه»، پرتال امام خمینی.]</ref>
 
'''اصلاح قانون اساسی و پایان رهبری:''' در ۱۳۶۸ش بازنگری قانون اساسی در دستور کار قرار گرفت و تغییراتی در ساختار و اختیارات برخی نهادهای حکومتی انجام شد. این اصلاحات پیش از درگذشت امام خمینی به همه‌پرسی گذاشته شد. رهبری او از زمان پیروزی انقلاب تا خرداد ۱۳۶۸ش ادامه داشت و با درگذشت وی در ۱۴ خرداد همان سال پایان یافت. پس از آن، مجلس خبرگان رهبری، سیدعلی خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی انتخاب کرد.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c504_3264/ «زندگی نامه»، پرتال امام خمینی.]</ref>
 
'''شیوه رهبری و مدیریت:''' شیوه رهبری و مدیریت امام خمینی در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بر هدف‌گرایی، تکلیف‌مداری و پیگیری آرمان‌های انقلاب استوار بود. او با تأکید بر نقش مردم در تحولات سیاسی، بر ارتباط مستقیم با جامعه و مشارکت عمومی تأکید داشت. در تصمیم‌گیری‌ها، توجه به شرایط زمان، بهره‌گیری از فرصت‌ها و اقدام متناسب با مقتضیات سیاسی و اجتماعی از مؤلفه‌های رویکرد او بود. همچنین، باورهای دینی و برداشت او از مسئولیت رهبری، در تعیین جهت‌گیری‌های کلان نظام و مواجهه با بحران‌هایی چون منازعات داخلی و خارجی نقش داشت.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/85860/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C حمیدزاده، «نگاهی به رفتار مدیریتی و رهبری امام خمینی در انقلاب اسلامی»، پرتال علوم انسانی.]</ref>


'''اصلاح قانون اساسی و پایان رهبری:''' در ۱۳۶۸ش بازنگری قانون اساسی در دستور کار قرار گرفت و تغییراتی در ساختار و اختیارات برخی نهادهای حکومتی انجام شد. این اصلاحات پیش از درگذشت امام خمینی به همه‌پرسی گذاشته شد. رهبری او از زمان پیروزی انقلاب تا خرداد ۱۳۶۸ش ادامه داشت و با درگذشت وی در ۱۴ خرداد همان سال پایان یافت. پس از آن، مجلس خبرگان رهبری آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی انتخاب کرد.
=== دیدگاه‌ها دربارهٔ دوران رهبری امام خمینی ===
حامیان امام خمینی، رهبری او را در پیروزی انقلاب اسلامی، پایان‌دادن به نظام سلطنتی، تأسیس جمهوری اسلامی و تأکید بر استقلال سیاسی ایران در برابر قدرت‌های خارجی برجسته می‌کنند. آنان همچنین بسیج اجتماعی در جریان انقلاب و جنگ ایران و عراق و حمایت از آرمان فلسطین را از وجوه مهم رهبری او می‌دانند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1817013/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C شریفی و دیگران، «واکاوی تحلیلی نقش امام خمینی در ایجاد و حفظ انقلاب اسلامی»،  1400ش، ص۲-۹.]</ref> در مقابل، منتقدان به تمرکز قدرت سیاسی، گسترش نقش نهادهای دینی در حکومت، محدودیت فعالیت برخی جریان‌های سیاسی و پیامدهای برخورد حکومت با مخالفان اشاره می‌کنند. برخی از آنان همچنین سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی پس از انقلاب را نقد کرده‌اند.<ref>[https://www.academia.edu/169374780/Criticism_of_the_Khomeini_system «Criticism of the Khomeini system»، academia.edu website] [https://old.iranintl.com/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87/%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%86%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D9%85 «خمینی‌ای که نمی‌شناختیم»، ایران اینترنشنال.] </ref>


بیعت مردمی
=== چالش‌های سیاسی ـ اجتماعی ===
دوران رهبری امام خمینی پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ش با مجموعه‌ای از تحولات و چالش‌های سیاسی، اجتماعی، امنیتی و نظامی همراه بود. از مهم‌ترین این رویدادها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:


راهبردها و سیاست‌های کلان دوران رهبری
* اختلاف میان نیروهای مذهبی، ملی‌گرا، لیبرال و چپ‌گرا درباره ساختار حکومت، جایگاه روحانیت و حدود مشارکت سیاسی در نظام جدید.
* استعفای دولت موقت مهدی بازرگان در آبان ۱۳۵۸، در پی اشغال سفارت آمریکا و تشدید اختلافات سیاسی درباره مسیر انقلاب.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/6536 «در حاشیه استعفای بازرگان: انقلابی عمل کردن، زدن و ریختن و کشتن و پاشیدن نیست»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایران و اسلامی.]</ref>
* بحران گروگان‌گیری سفارت آمریکا در تهران در آبان ۱۳۵۸ش و تداوم آن به مدت ۴۴۴ روز که به قطع روابط دیپلماتیک ایران و آمریکا و افزایش تنش‌های بین‌المللی انجامید.<ref>[https://psri.ir/?id=c8dy7lsr «چرا جریان تسخیر لانه جاسوسی آمریکا در تهران 444 روز طول کشید ؟»،  وب‌سایت موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>
* درگیری‌ها و ناآرامی‌های مسلحانه در مناطقی مانند کردستان و ترکمن‌صحرا در سال‌های نخست پس از انقلاب و اختلاف بر سر مطالبات گروه‌های محلی و اختیارات دولت مرکزی.<ref>[https://psri.ir/?id=p0lq03s2 «کالبدشکافی جریانات و غائله های سال های 1357 تا 1360»، وب‌سایت موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>
* اختلافات سیاسی میان ابوالحسن بنی‌صدر، نخستین رئیس‌جمهور ایران، و سایر مراکز قدرت که در خرداد ۱۳۶۰ش به برکناری او از ریاست‌جمهوری انجامید.<ref>[https://psri.ir/?id=kk1kugfu «اولین رئیس جمهور چگونه عزل شد؟»، وب‌سایت موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>
* گسترش درگیری‌های مسلحانه و ترورهای سیاسی در سال‌های ۱۳۶۰ش و ۱۳۶۱ش از جمله بمب‌گذاری در دفتر حزب جمهوری اسلامی در خرداد ۱۳۶۰ش و انفجار دفتر نخست‌وزیری در شهریور همان سال که به کشته‌شدن شماری از مقام‌های ارشد کشور انجامید.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n132136/ترورهای_اوایل_پیروزی_انقلاب_اسلامی عزتی، «ترورهای اوایل پیروزی انقلاب اسلامی»، پرتال امام‌خمینی.]</ref>
* انقلاب فرهنگی و تعطیلی موقت دانشگاه‌ها از سال ۱۳۵۹ش با هدف بازسازی ساختار دانشگاهی بر اساس معیارهای رسمی جمهوری اسلامی؛ فرایندی که تغییرات گسترده‌ای در محیط‌های علمی و وضعیت استادان و دانشجویان ایجاد کرد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404022920944/%D8%AA%D8%B9%D8%B7%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «تعطیلی دانشگاه‌ها در انقلاب فرهنگی چگونه آغاز شد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
* جنگ ایران و عراق که با حمله عراق به ایران در شهریور ۱۳۵۹ش آغاز شد و تا مرداد ۱۳۶۷ش ادامه یافت.<ref>کردزمن و واگنر، درس‌های جنگ مدرن، ۱۳۹۰ش، ج۱، ص۱۷۸-۱۸۴؛ منصوری لاریجانی، آشنایی با دفاع مقدس، ۱۳۹۱ش، ص۱۲۵.</ref> این جنگ پیامدهای گسترده نظامی، اقتصادی و اجتماعی داشت و بخش مهمی از سیاست‌های داخلی و خارجی کشور را تحت تأثیر قرار داد.<ref>علایی، تاریخ تحلیلی جنگ ایران و عراق، ۱۳۹۵ش، ج۲، ص۵۳۲.</ref>
* پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد در تیر ۱۳۶۷ش و پایان جنگ در مرداد همان سال؛ تصمیمی که در فضای سیاسی کشور با بحث‌هایی درباره هزینه‌های جنگ و ضرورت پایان آن همراه بود.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c504_2670/ «زندگی‌نامه»، پرتال امام خمینی.]</ref>


دیدگاه‌ها دربارهٔ دوران رهبری امام خمینی
=== سیاست خارجی و راهبردهای منطقه‌ای ===
سیاست خارجی امام خمینی بر اصولی چون حفظ استقلال، مقابله با سلطه خارجی، حمایت از ملت‌های مظلوم و تأکید بر وحدت اسلامی استوار بود. این رویکرد در مواضع او در برابر قدرت‌های جهانی، حمایت از آرمان فلسطین، ارتباط با جنبش‌های منطقه‌ای و تلاش برای گسترش همبستگی میان مسلمانان نمود یافت:<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1401824400000176130/%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87 «مبانی، اصول و راهبردهای سیاست خارجی از منظر امام خمینی (ره)»، خبرگزرای فارس.]</ref>


چالش‌های سیاسی-اجتماعی
'''روابط با آمریکا و دیگر قدرت‌ها:''' امام خمینی در جریان نهضت ۱۳۴۱ش به سیاست‌های حکومت پهلوی و نفوذ آمریکا در ایران اعتراض کرد.<ref>[https://psri.ir/?id=krui54z56z «امام خمینی(ره) و لایحه مصونیت مستشاران امریکایی در ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.] </ref> پس از انقلاب اسلامی، در پی تصرف سفارت آمریکا در تهران در آبان ۱۳۵۸ش روابط دیپلماتیک ایران و آمریکا قطع شد. مخالفت با مداخله آمریکا در امور ایران و انتقاد از سیاست‌های آمریکا، انگلیس و شوروی از موضوعات مستمر در مواضع خارجی او بود.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c504_2660/ «زندگی‌نامه»، پرتال امام خمینی.]</ref>


سیاست خارجی و راهبردهای منطقه‌ای
'''نقد کمونیسم:''' امام خمینی در کنار توجه به روابط منطقه‌ای، گسترش پیام انقلاب اسلامی در سطح جهانی را نیز دنبال می‌کرد. در همین راستا، در دی ۱۳۶۷ش نامه‌ای خطاب به میخائیل گورباچف، رهبر شوروی، نوشت و با نقد اندیشه کمونیسم، او را به توجه به مبانی توحیدی دعوت کرد. او در این نامه از پایان عصر کمونیسم سخن گفت؛ اقدامی که بُعدی فراتر از روابط دوجانبه و منطقه‌ای در سیاست خارجی او را نشان می‌داد.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/C207_44660/_دعوت_به_اسلام_و_بیان_عجز_تفکر_مادی_در_تأمین_نیازهای_بشر؛_پیش__بینی_شکست___کمونیسم#page220 امام خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج21، ص220-226.]</ref>


رابطه با آمریکا
'''سیاست در قبال فلسطین:''' حمایت از فلسطینیان و مخالفت با اسرائیل از محورهای سیاست خارجی امام خمینی بود. او در مرداد ۱۳۵۸ش روز جهانی قدس را اعلام کرد و از برگزاری آن در کشورهای اسلامی حمایت کرد. این مناسبت با هدف جلب توجه عمومی به مسئله فلسطین تعیین شد.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n2926/ «امام خمینی: روز قدس یک روز جهانی است و تنها به قدس اختصاص ندارد/ روز مقابله مستضعفین با مستکبرین است»، پرتال امام خمینی.]</ref>‌‌‌‌‌<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/C207_42625/_انتخاب_آخرین_جمعۀ_ماه_رمضان_به_عنوان_%c2«Ø±ÙˆØ²_قدس%c2»#page267 امام خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج9، ص267.]</ref>‌‌‌‌‌‌


مسئله فلسطین
'''ارتباط با جنبش‌های منطقه‌ای:''' ارتباط با جنبش‌های سیاسی و آزادی‌بخش از دیگر محورهای سیاست منطقه‌ای امام خمینی بود. برای مثال حزب‌الله لبنان از جمله جریان‌هایی بودند که در منابع مربوط به روابط منطقه‌ای او مطرح شده‌اند. حمایت از جنبش‌های آزادی‌بخش و طرح گسترش پیام انقلاب اسلامی در خارج از ایران نیز در چارچوب این سیاست قرار داشت.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n131934/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3_%D8%AF%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85_%D8%A8%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1 «راهبردهای امام خمینی(س) در سیستم بین المللی معاصر»، پرتال امام خمینی.]</ref>


جبهه مقاومت
'''طرح وحدت اسلامی:''' امام خمینی بر وحدت مسلمانان تأکید داشت و تشکیل حزب مستضعفین را به‌عنوان طرحی برای گردهم‌آوردن مستضعفان جهان مطرح کرد. این پیشنهاد در چارچوب تلاش او برای ایجاد ارتباط میان گروه‌ها و ملت‌های خارج از ایران قرار داشت که در برابر سلطه و استثمار موضع می‌گرفتند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n131934/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3_%D8%AF%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85_%D8%A8%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1 «راهبردهای امام خمینی(س) در سیستم بین المللی معاصر»، پرتال امام خمینی.]</ref>


دیدگاه منتقدان
=== دیدگاه منتقدان ===


== منظومه فکری ==
== منظومه فکری ==
خط ۱۶۷: خط ۱۹۶:
== دیدگاه‌ها ==
== دیدگاه‌ها ==
اندیشهٔ اجتماعی خمینی بر سه پایهٔ هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی استوار است. در هستی‌شناسی، هستی را اعم از غیب و شهادت می‌داند و شناخت را بر حس و عقل بنا می‌کند. در انسان‌شناسی، انسان را مختار، تربیت‌پذیر و کمال‌جو می‌شمارد. در جامعه‌شناسی، جامعه را در طول نظام هستی تفسیر می‌کند و مصالح آن را بر فرد مقدم می‌داند.<ref>عباسی، «سیری در اندیشه‌های اجتماعی امام خمینی قدس‏ سره»، ۱۳۸۷ش، ص۱۰۶-۱۱۰.</ref> بر پایهٔ این مبانی، دیدگاه‌های اجتماعی او در چند محور قابل دسته‌بندی شده است:
اندیشهٔ اجتماعی خمینی بر سه پایهٔ هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی استوار است. در هستی‌شناسی، هستی را اعم از غیب و شهادت می‌داند و شناخت را بر حس و عقل بنا می‌کند. در انسان‌شناسی، انسان را مختار، تربیت‌پذیر و کمال‌جو می‌شمارد. در جامعه‌شناسی، جامعه را در طول نظام هستی تفسیر می‌کند و مصالح آن را بر فرد مقدم می‌داند.<ref>عباسی، «سیری در اندیشه‌های اجتماعی امام خمینی قدس‏ سره»، ۱۳۸۷ش، ص۱۰۶-۱۱۰.</ref> بر پایهٔ این مبانی، دیدگاه‌های اجتماعی او در چند محور قابل دسته‌بندی شده است:
'''آزادی:''' خمینی آزادی را برای پیشرفت فرد و جامعه ضروری می‌داند، اما آن را محدود به قانون می‌شمارد. او سلطهٔ انسان بر انسان را رد می‌کند، تفکیک قوا را لازم می‌داند، تفتیش عقاید را جایز نمی‌شمارد و بر آزادی انتخاب، انتقاد و فعالیت احزاب در چارچوب مصالح عمومی تأکید می‌کند. در مورد زنان، بر استقلال انسانی آنان و برابری حقوقی با مردان تأکید دارد و ملاک محدودیت را تنها پیدایش فساد می‌داند که در این حالت میان زن و مرد تفاوتی قائل نیست.
'''عدالت:''' عدالت در اندیشهٔ اجتماعی خمینی جایگاه محوری دارد. او آن را هدف ارسال پیامبران، امری فطری و عقلانی، صفتی الهی و ارزشی تغییرناپذیر می‌شمارد. از نگاه او، اجرای عدالت زمینه‌ساز رشد استعدادها و ایجاد محیطی امن برای شکوفایی توانایی‌هاست و همهٔ افراد جامعه در قبال آن مسئول‌اند، هرچند مسئولیت آگاهان جامعه سنگین‌تر است.
'''برادری و اختلاف:''' خمینی اختلاف را به دو نوع «روا» و «ناروا» تقسیم می‌کند. از نگاه او، اختلاف در اصولی مانند اسلام، قرآن، انقلاب اسلامی، استقلال و رفاه عمومی نارواست، اما اختلاف در غیر این موارد طبیعی است. او ریشهٔ اختلاف را گاه در اندیشه و گاه در خودخواهی می‌داند و راه مبارزه با آن را ریاضت معرفی می‌کند.
'''خودباوری:''' خمینی خودباختگی را معلول عواملی چون تصور برتری مطلق غرب، مرعوب شدن در برابر پیشرفت‌های مادی و القائات فرهنگی می‌داند. راه برون‌رفت از آن را تحول فرهنگی، بازگشت به هویت اصیل اسلامی و جایگزینی مغزهای استقلال‌طلب به جای مغزهای وابسته معرفی می‌کند.
'''قانون‌گرایی:''' خمینی بر اجرای قانون، برابری همه در برابر آن و احترام به نهادهای قانون‌گذار تأکید می‌کند و معتقد است در اسلام قانون حاکم است، نه شخص.
'''ظلم‌ستیزی و شهادت‌طلبی:''' خمینی ظلم‌ستیزی را تکلیفی دینی و همیشگی می‌داند و شهادت را مختص زمان خاصی نمی‌شمارد. او با طرح شعار «خون بر شمشیر پیروز است» و با تکیه بر مفهوم «احدی الحسنیین»، پیروزی در انقلاب یا شهادت را هر دو پیروزی می‌داند.
'''دین و سیاست:''' خمینی دین را جامع و شامل همهٔ شئون فردی و اجتماعی می‌داند و جدایی دین از سیاست را توطئه‌ای استعماری می‌شمارد. او با اشاره به سیرهٔ پیامبر و امامان، بر یکپارچگی دیانت و سیاست تأکید می‌کند و روحانیان را به حضور در صحنهٔ جامعه فرا می‌خواند.
'''وحدت حوزه و دانشگاه:''' خمینی جدایی حوزه و دانشگاه را محصول توطئهٔ قدرت‌های استعماری می‌داند و بر پیوند این دو قشر برای رسیدن به استقلال تأکید می‌کند. او شعار «اسلام منهای روحانی» را نفی می‌کند و به روحانیان توصیه می‌نماید با جوانان و اندیشمندان با روی گشاده برخورد کنند.<ref>عباسی، «سیری در اندیشه‌های اجتماعی امام خمینی قدس‏ سره»، ۱۳۸۷ش، ص</ref>


=== دیدگاه فلسفی ===
=== دیدگاه فلسفی ===
خط ۲۲۹: خط ۲۴۲:


'''توسعهٔ اقتصادی در چارچوب ارزش‌های اسلامی:''' خمینی توسعهٔ اقتصادی را در چارچوب ارزش‌های اسلامی تعریف می‌کرد و آن را وسیله‌ای برای رسیدن به اهداف متعالی می‌دانست. از نگاه او، توسعهٔ جامعهٔ الهی ذاتاً با توسعهٔ جوامع غیرالهی متفاوت است. محور توسعه در اندیشهٔ او، تربیت انسان در همهٔ ابعاد و ایجاد بستر رشد بندگی و قرب الهی است. او معتقد بود که همهٔ اموری که در نظر حکومت‌های غیرالهی مقصد است، در نظر انبیا تنها راه است و هدف اساسی اسلام و جوامع الهی، تربیت انسان است. بنابراین، برنامه‌ریزان باید پیش از هرگونه تصمیم‌گیری دربارهٔ توسعه، تصویر روشنی از رشد و کمال انسان داشته باشند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/101892/%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87 کریمی، «توسعه اقتصادی از دیدگاه حضرت امام خمینی»، 1380ش، ص۶۷-۷۳.]</ref>
'''توسعهٔ اقتصادی در چارچوب ارزش‌های اسلامی:''' خمینی توسعهٔ اقتصادی را در چارچوب ارزش‌های اسلامی تعریف می‌کرد و آن را وسیله‌ای برای رسیدن به اهداف متعالی می‌دانست. از نگاه او، توسعهٔ جامعهٔ الهی ذاتاً با توسعهٔ جوامع غیرالهی متفاوت است. محور توسعه در اندیشهٔ او، تربیت انسان در همهٔ ابعاد و ایجاد بستر رشد بندگی و قرب الهی است. او معتقد بود که همهٔ اموری که در نظر حکومت‌های غیرالهی مقصد است، در نظر انبیا تنها راه است و هدف اساسی اسلام و جوامع الهی، تربیت انسان است. بنابراین، برنامه‌ریزان باید پیش از هرگونه تصمیم‌گیری دربارهٔ توسعه، تصویر روشنی از رشد و کمال انسان داشته باشند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/101892/%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87 کریمی، «توسعه اقتصادی از دیدگاه حضرت امام خمینی»، 1380ش، ص۶۷-۷۳.]</ref>
=== دیدگاه فرهنگی ===
فرهنگ در اندیشه امام خمینی از عوامل اصلی شکل‌گیری هویت جامعه، تربیت نسل‌ها و تحقق استقلال سیاسی و اجتماعی است. او فرهنگ را در دو دسته کلیِ فرهنگ صحیح و فرهنگ ناصالح تقسیم می‌کند. فرهنگ ناصالح، از دیدگاه او، شامل فرهنگ استعماری و وابسته است که با محدود کردن رشد فکری و علمی، تضعیف خودباوری و ایجاد وابستگی، مانع استقلال جامعه می‌شود. در مقابل، فرهنگ مطلوب را مبتنی بر اسلام و ارزش‌های انسانی می‌داند که هدف آن تربیت افراد مسئولیت‌پذیر، تقویت استقلال فکری و تأمین نیازهای جامعه است. او تحول فرهنگی را فرایندی تدریجی و بلندمدت می‌شمارد و بر اصلاح نظام آموزشی، تقویت خودباوری، توسعه علم و تخصص، کاهش فاصله حوزه و دانشگاه، مقابله با مصرف‌گرایی و گسترش تولید داخلی تأکید می‌کند. در این چارچوب، مدارس، دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، رسانه‌ها، نهادهای فرهنگی و دولت، در کنار مردم، مسئولیت‌هایی در زمینه آموزش، تربیت و تحول فرهنگی بر عهده دارند. همچنین، او استقلال فرهنگی را با استقلال سیاسی و اقتصادی مرتبط می‌داند و بر گزینش عناصر فرهنگی بر اساس سازگاری آن‌ها با مبانی اسلامی و نیازهای جامعه تأکید می‌کند.<ref>''' '''[https://www.sid.ir/paper/819970/fa#downloadbottom محسنی، «جایگاه فرهنگ و تحول فرهنگی از دیدگاه امام خمینی (ره)؛ (ارائه مقاله در بخش دانشجویی کنگره)»، ۱۳۸۹ش، ص۵-۱۵.]
</ref>


== تأسیس نهادها و سازمان‌های مختلف ==
== تأسیس نهادها و سازمان‌های مختلف ==
خط ۴۱۵: خط ۴۳۳:
[[سید علی خامنه‌ای|آیت‌الله خامنه‌ای]]، امام خمینی را یک حقیقت همیشه زنده دانسته است که نامش، پرچم [[انقلاب اسلامی ایران]] و راه او راه این انقلاب و اهداف او اهداف این انقلاب است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=2316&nt=4&year=1369&tid=14230 خامنه‌ای، «پیام به مناسبت اولین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی»، در وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، امام خمینی الگوی کامل یک [[مسلمان]] و نمونه بارز یک رهبر اسلامی است که قوّت [[ایمان]] را با عمل صالح، ارادهٔ پولادین را با همّت بلند، شجاعت اخلاقی را با حزم و حکمت، صراحت لهجه و بیان را با صدق و متانت، صفای معنوی و روحانی را با هوشمندی و کیاست، تقوا و ورع را با سرعت و قاطعیّت، ابّهت و صلابت رهبری را با رقّت و عطوفت و بسیاری از خصال نفیس و کمیاب را با هم داشت.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2079 خامنه‌ای، «پیام به ملت ایران در آغاز مسئولیت رهبری»، در وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
[[سید علی خامنه‌ای|آیت‌الله خامنه‌ای]]، امام خمینی را یک حقیقت همیشه زنده دانسته است که نامش، پرچم [[انقلاب اسلامی ایران]] و راه او راه این انقلاب و اهداف او اهداف این انقلاب است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=2316&nt=4&year=1369&tid=14230 خامنه‌ای، «پیام به مناسبت اولین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی»، در وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، امام خمینی الگوی کامل یک [[مسلمان]] و نمونه بارز یک رهبر اسلامی است که قوّت [[ایمان]] را با عمل صالح، ارادهٔ پولادین را با همّت بلند، شجاعت اخلاقی را با حزم و حکمت، صراحت لهجه و بیان را با صدق و متانت، صفای معنوی و روحانی را با هوشمندی و کیاست، تقوا و ورع را با سرعت و قاطعیّت، ابّهت و صلابت رهبری را با رقّت و عطوفت و بسیاری از خصال نفیس و کمیاب را با هم داشت.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2079 خامنه‌ای، «پیام به ملت ایران در آغاز مسئولیت رهبری»، در وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>


== تصویرپردازی ==
نام و تصویر امام خمینی در ایران در قالب نام‌گذاری فضاهای شهری، آثار هنری، موسیقی، سینما، تلویزیون و ادبیات بازتاب یافته است. بر اساس قانون نحوهٔ حفظ آثار و یاد امام خمینی مصوب ۱۳۶۸، نام‌گذاری مراکز، میدان‌ها و خیابان‌های مهم کشور به نام او و تهیه و نصب آثار هنری و تجسمی مرتبط با آرمان‌ها و اهداف وی مورد توجه قرار گرفت.[۱]
نام امام خمینی بر شماری از مراکز علمی و فرهنگی، از جمله دانشگاه بین‌المللی امام خمینی در قزوین، نهاده شده است. حرم امام خمینی در تهران نیز افزون بر کارکرد مذهبی و یادمانی، محل برگزاری مراسم سالگرد درگذشت او و برنامه‌های فرهنگی مرتبط با یاد وی است.[۲]
فرودگاه امام خمینی<ref>[https://www.ikac.ir/fa-IR/Ikac-ict/1/page/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C «شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) پروازی به سوی فردایی روشن»، وب‌سایت فرودگاه بین المللی امام خمینی.]</ref>
دربارهٔ امام خمینی، در حوزهٔ هنرهای تجسمی نیز آثار فراوانی پدید آمده است. در طول decades گذشته، نقاشان و عکاسان متعددی چهرهٔ بنیان‌گذار جمهوری اسلامی را ثبت کرده‌اند. نخستین تابلوی نقاشی از امام خمینی به دست مرتضی روحانی‌مشهدی کشیده شده است؛ هنرمندی که از آهنگری آغاز کرد و بعدها در مغازهٔ تابلوسازی، نقاشی را آموخت. محمدرضا قادری از نقاشان شناخته‌شدهٔ دیواری است که نخستین نقاشی بزرگ دیواری از امام را در سال ۱۳۵۹ در ابعاد ۳۸۰ مترمربع کشید و پایه‌گذار نقاشی دیواری در ایران شناخته می‌شود؛ او نقاشی‌های متعددی از امام و رهبری در میدان‌های اصلی تهران و شهرهای بزرگ کشور اجرا کرده است. کیخسرو خروش، استاد برجستهٔ خوشنویسی و نقاشی، نیز از سوی چهره‌هایی چون کاظم چلیپا، حبیب‌الله صادقی و آیدین آغداشلو بهترین پرتره‌های امام خمینی را کشیده است. در کنار نقاشی، عکاسان بسیاری نیز چهرهٔ امام را در موقعیت‌های گوناگون ثبت کرده‌اند؛ هرچند اطلاعات دقیقی از نام بسیاری از آنان در دست نیست. همچنین ورک‌شاپ‌ها و برنامه‌های هنری متعددی با موضوع امام خمینی برگزار شده است؛ از جمله ورک‌شاپ نقاشی و خوشنویسی با حضور هنرمندانی چون احسان شریف‌فر، ماندانا مانی، عظیم فلاح، غلامحسین الطافی، سعید نقاشیان، رضا خراسانی، شهروز نوراللهی، بهداد پنجه‌زاده و احسان ذکاری در تالار وحدت و جماران، و کتابت دیوان امام توسط ۴۰ هنرمند خوشنویس استان مرکزی در منزل امام در خمین.
در هنرهای تجسمی، چهرهٔ امام خمینی موضوع نقاشی‌ها و پرتره‌های متعددی بوده است. از جمله، غلامعلی طاهری پرتره‌هایی از او خلق کرده که برخی از آن‌ها در کتاب‌های درسی و مراکز عمومی منتشر یا نصب شده‌اند. همچنین تابلوی پرترهٔ رنگ‌روغن اثر استاد صالح‌زاده در سال ۱۳۷۵ خلق شده است.[۳][۴]
در موسیقی، سرود «خمینی ای امام» از آثار شناخته‌شده‌ای است که در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷، هم‌زمان با ورود امام خمینی به ایران، در فرودگاه مهرآباد اجرا شد. سرود «بوی گل سوسن و یاسمن آید» نیز از آثار موسیقایی مرتبط با بازگشت او به ایران و پیروزی انقلاب اسلامی است.[۵][۶]
دربارهٔ امام خمینی آثار فراوانی در قالب کتاب، مقاله، پایان‌نامه و ویژه‌نامه به زبان‌های فارسی و غیرفارسی منتشر شده است. این آثار طیف گسترده‌ای از موضوعات را در بر می‌گیرند؛ از اندیشهٔ سیاسی و نظریهٔ ولایت فقیه و مباحث آزادی، عدالت و حکومت گرفته تا عرفان و سیروسلوک، تفسیر قرآن و مبانی فقهی، تعلیم و تربیت، جایگاه زن و خانواده، رسانه و فرهنگ، سیاست خارجی و روابط بین‌الملل، و نیز سیرهٔ عملی و زندگانی ایشان. در کنار مقاله‌های مندرج در نشریات تخصصی حوزوی و دانشگاهی و ویژه‌نامه‌های اختصاصی، صدها پایان‌نامهٔ داخلی و خارجی در مقاطع دکترا و کارشناسی ارشد دربارهٔ امام خمینی و انقلاب اسلامی در دانشگاه‌های معتبر ایران و جهان نگاشته شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/53064/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 صادق‌پور، «فهرست کتابها و مقاله های چاپ شده درباره امام خمینی قدس سره در سال امام»، ۱۳۸۷ش، ص۵۲-۵۶.]</ref>
دربارهٔ امام خمینی، در کنار آثار علمی و پژوهشی، در حوزهٔ ادبیات نیز آثار فراوانی پدید آمده است. بزرگان ادب و شاعران  از جمله شهریار، محمدعلی بهمنی، مشفق کاشانی، طاهره صفارزاده، علیرضا قزوه، عبدالجبار کاکایی، علی معلم دامغانی، یوسفعلی میرشکاک، سپیده کاشانی، فاطمه راکعی و محمدرضا عبدالملکیان در سوگ و ستایش او شعر سروده‌اند. این سروده‌ها در قالب‌های گوناگون در قالب غزل، مثنوی، رباعی، چهارپاره و شعر نو و با مضامینی چون ستایش شخصیت و کرامت امام، سوگ درگذشت او، پیوند با انقلاب و شهدا، و بازتاب اندیشه و وصیت‌نامۀ ایشان پدید آمده‌اند. در کنار شعرهای پراکنده، مجموعه‌های شعری مستقلی نیز دربارهٔ امام منتشر شده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/170624/23-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-22-%D8%B3%D8%A7%D9%84 «23 کتاب شعر براي امام در 22 سال»، خبرگزاری ایبنا]؛ [https://www.ibna.ir/news/291483/%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF «بزرگان شعر برای امام خمینی (ره) چه سرودند»، خبرگزاری ایبنا.]</ref>
زندگی امام خمینی در سینما و تلویزیون نیز موضوع چندین اثر بوده است. در حوزه داستانی، تله‌فیلم «صنوبر» (۱۳۸۰ش) و فیلم سینمایی «فرزند صبح» (بهروز افخمی) به دوران نوجوانی و کودکی ایشان پرداخته‌اند، و سریال‌های «آفتاب و زمین» (جواد شمقدری) و «روح‌الله» مقاطع آغازین حیات و زندگی ایشان را روایت کرده‌اند. مستند «روح‌الله» (احمد شفیعی) جامع‌ترین اثر در این زمینه است که در ده قسمت، با بهره‌گیری از مصاحبه‌های بین‌المللی و آرشیو گسترده، مقاطع مختلف زندگی بنیان‌گذار انقلاب را مستند کرده است. دیگر مستندهایی چون «تشییع بزرگ»، «آفتاب و عشق»، «بانو قدس ایران»، «احمد»، «رازهای جماران» و «مسیحا نفس» هر یک از دریچه‌ای خاص — از مراسم تشییع و همسر و فرزند امام تا روایت محافظان و عکاسان خارجی — به ابعادی از حیات ایشان پرداخته‌اند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/566895/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87 «10 فیلم که زندگی امام خمینی (ره) را مستند کردند»، خبرگزاری تسنیم؛ «مرور فیلم‌های ساخته شده با موضوع زندگی امام خمینی (ره)»، خبرگزاری دفاع مقدس]؛ [https://snn.ir/fa/news/1122829/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF «فیلم و سریال‌هایی که به زندگی امام خمینی (ره) پرداخته اند»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
دربارهٔ امام خمینی، در حوزهٔ موسیقی نیز آثار فراوانی پدید آمده است. در طول دوران مبارزات منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی و پس از رحلت ایشان، آهنگسازان و خوانندگان قطعات پرشماری را به بنیان‌گذار جمهوری اسلامی اختصاص داده‌اند؛ از سرود جاودانهٔ «خمینی ای امام» با آهنگسازی احمدعلی راغب و «بوی گل سوسن و یاسمن» گرفته تا قطعات سوگ پس از رحلت، مانند «دریغا» با صدای محمد گلریز و شعری از حمید سبزواری. در کنار این قطعات، آثار بزرگ‌تری چون سوئیت سمفونی امام خمینی در چهار بخش «هبوط»، «اوج»، «قیام» و «عروج» با آهنگسازی بهزاد عبدی ساخته شده که روایتگر زندگانی امام از آغاز تا پایان است. برخی آهنگسازان و خوانندگان نیز از اشعار خود امام خمینی بهره گرفته‌اند؛ از جمله سمفونی «انتظار» با اجرای ارکستر سمفونیک تهران و آلبوم‌های «دیدار دوست» و «غم دیدار» با آهنگسازی مهدی نظری. آلبوم «حضور سبز» و بخش دوم آن نیز از کامل‌ترین آثار موسیقایی با محوریت امام خمینی و با حضور چهره‌های شناخته‌شدهٔ موسیقی کشور تولید شده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/217390/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87 «نگاهی به آثار موسیقایی درباره امام خمینی(ره)»، همشهری آنلاین.]</ref>


==کنش‌گری اجتماعی==
دربارهٔ امام خمینی، در حوزهٔ هنرهای تجسمی نیز آثار فراوانی پدید آمده است. نقاشان و عکاسان متعددی چهرهٔ او را ثبت کرده‌اند؛ از نخستین تابلوی نقاشی توسط مرتضی روحانی‌مشهدی و نقاشی‌های دیواری محمدرضا قادری تا پرتره‌های کیخسرو خروش که از سوی چهره‌هایی چون چلیپا و آغداشلو بهترین شمرده شده‌اند. در کنار نقاشی، عکاسان بسیاری چهرهٔ امام را در موقعیت‌های گوناگون ثبت کرده و ورک‌شاپ‌ها و برنامه‌های هنری متعددی نیز با موضوع او برگزار شده است.<ref>[https://www.pana.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-32/1190019-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 «عکس ها و نقاشی های معروف امام را چه کسانی ثبت کردند؟»، خبرگزاری پانا؛] [https://www.khabaronline.ir/news/1676316/%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D8%AF «بهترین نقاشی از امام(ره) را چه کسی کشید؟»، خبر آنلاین؛ «ورک شاپ‌های نقاشی و خوشنویسی با موضوع امام خمینی (ره)»، همشهری آنلاین.]</ref>
 
در حوزهٔ ادبیات، افزون بر کتاب‌ها و پژوهش‌هایی که دربارهٔ زندگی و اندیشهٔ امام خمینی نوشته شده‌اند، اشعار خود او نیز منتشر شده است. «دیوان امام خمینی» مجموعه‌ای از غزل‌ها، رباعی‌ها، قصاید و دیگر سروده‌های اوست که به همت مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی منتشر شده است.[۹]
 
== کنش‌گری اجتماعی ==
زمانی که سید روح‌الله به قم رفت، آیت‌الله سیدحسن مدرّس (۱۲۴۹–۱۳۱۶ش)، نمایندهٔ مجلس بود. در آن دوره، سید روح‌الله، دیدارهایی با آیت‌الله مدرس در محل مجلس شورای ملی داشت؛ اما در جریان به سلطنت رسیدن رضا پهلوی، از شیوهٔ استادش، آیت‌الله حائری یزدی، پیروی می‌کرد و حرکت‌های هماهنگ جمعی را ترجیح می‌داد و حفظ موجودیت [[حوزه علمیه قم|حوزه علمیه]] را مهم‌تر می‌دانست.<ref>[https://emam.com/زندگینامه-امام-خمینی#full-Bigraphy «زندگی‌نامه امام خمینی»، در سایت جامع امام خمینی.]</ref> با آزادی نسبی که پس از رضا شاه در ایران فراهم شد، آیت‌الله خمینی در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۲۳ش اولین بیانیهٔ سیاسی خود را صادر کرد و در پیامی به ملت ایران، از قیام برای خدا سخن گفت و آن را تنها راه اصلاح، نامید و هشدار داد که اگر قیام برای خدا انجام نشود و آموزه‌های [[دین]]، احیا نشود، آیین و شرف جامعه مسلمان به تاراج خواهد رفت.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c207_40806/صحیفه_امام/جلد_1/پیام_به_ملت_ایران_دعوت_به_قیام_برای_خدا_#page21 امام خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج1، ص21-23.]</ref>
زمانی که سید روح‌الله به قم رفت، آیت‌الله سیدحسن مدرّس (۱۲۴۹–۱۳۱۶ش)، نمایندهٔ مجلس بود. در آن دوره، سید روح‌الله، دیدارهایی با آیت‌الله مدرس در محل مجلس شورای ملی داشت؛ اما در جریان به سلطنت رسیدن رضا پهلوی، از شیوهٔ استادش، آیت‌الله حائری یزدی، پیروی می‌کرد و حرکت‌های هماهنگ جمعی را ترجیح می‌داد و حفظ موجودیت [[حوزه علمیه قم|حوزه علمیه]] را مهم‌تر می‌دانست.<ref>[https://emam.com/زندگینامه-امام-خمینی#full-Bigraphy «زندگی‌نامه امام خمینی»، در سایت جامع امام خمینی.]</ref> با آزادی نسبی که پس از رضا شاه در ایران فراهم شد، آیت‌الله خمینی در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۲۳ش اولین بیانیهٔ سیاسی خود را صادر کرد و در پیامی به ملت ایران، از قیام برای خدا سخن گفت و آن را تنها راه اصلاح، نامید و هشدار داد که اگر قیام برای خدا انجام نشود و آموزه‌های [[دین]]، احیا نشود، آیین و شرف جامعه مسلمان به تاراج خواهد رفت.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c207_40806/صحیفه_امام/جلد_1/پیام_به_ملت_ایران_دعوت_به_قیام_برای_خدا_#page21 امام خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج1، ص21-23.]</ref>


خط ۴۴۸: خط ۴۹۰:


امام خمینی بر این باور بود که [[انقلاب اسلامی ایران]] در دنیا به دنبال صلح و آرامش است، اما در برابر تجاوز دشمن نباید سر تسلیم فرود آورد. امام با بیان نظریهٔ حق و باطل / اسلام و کفر و نیز تبیین مفهوم «صدام، عامل آمریکا»، مرزهای اعتقادی و ارزشیِ دفاع مقدس را ترسیم کرد. از سوی دیگر، امام می‌کوشید تا از این موقعیت پیش‌آمده برای رهایی مردم عراق از حکومت بعثی، بهره بگیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240871/خمینی،-روح-الله?entryviewid=245606 پاکتچی و دیگران، «خمینی، روح‌الله»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
امام خمینی بر این باور بود که [[انقلاب اسلامی ایران]] در دنیا به دنبال صلح و آرامش است، اما در برابر تجاوز دشمن نباید سر تسلیم فرود آورد. امام با بیان نظریهٔ حق و باطل / اسلام و کفر و نیز تبیین مفهوم «صدام، عامل آمریکا»، مرزهای اعتقادی و ارزشیِ دفاع مقدس را ترسیم کرد. از سوی دیگر، امام می‌کوشید تا از این موقعیت پیش‌آمده برای رهایی مردم عراق از حکومت بعثی، بهره بگیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240871/خمینی،-روح-الله?entryviewid=245606 پاکتچی و دیگران، «خمینی، روح‌الله»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
===ابعاد جهانی رهبری و سیاست خارجی===
امام خمینی علاوه بر مسائل داخلی ایران، توجه شایانی به ابعاد جهانی [[انقلاب اسلامی ایران]] داشت؛ در یکی از مهم‌ترین اقدامات، او در سال ۱۳۶۷ش نامه‌ای خطاب به میخائیل گورباچف، رئیس‌جمهوری شوروی نوشت و در جایگاه یک روحانی مسلمان، کوشید تا با نقد اندیشه کمونیسم، به تبیین [[توحید|مبانی توحیدی]] بپردازد. او در این نامه از پایان عصر کمونیسم خبر داد و با توصیف عملکرد نادرست حکومت کمونیستی، شکست حتمی آن را پیش‌بینی کرد.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/C207_44660/_دعوت_به_اسلام_و_بیان_عجز_تفکر_مادی_در_تأمین_نیازهای_بشر؛_پیش__بینی_شکست___کمونیسم#page220 امام خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج21، ص220-226.]</ref>
او همچنین در مرداد ۱۳۵۸ش که مصادف با [[رمضان]] بود، با هدف آشکار ساختن توطئه [[صهیونیسم|یهودیان صهیونیست]] که ذیل [[پروتکل‌های یهود]]، انگارهٔ [[سرزمین موعود]] را بهانه‌ای برای [[اشغال فلسطین]] وبه‌ویژه [[بیت‌المقدس]] و [[مسجدالاقصی]] ساخته بودند، آخرین [[جمعه]] ماه [[رمضان]] هر سال را به‌عنوان روز قدس اعلام کرد و از مسلمانان جهان خواست تا در این روز، همبستگی جهانی خود را در پشتیبانی از حقوق قانونی مردم فلسطین اعلام کنند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/C207_42625/_انتخاب_آخرین_جمعۀ_ماه_رمضان_به_عنوان_%c2«Ø±ÙˆØ²_قدس%c2»#page267 امام خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج9، ص267.]</ref>


==دستاوردهای دانشی امام خمینی==
==دستاوردهای دانشی امام خمینی==
خط ۴۶۶: خط ۵۰۳:
==منابع==
==منابع==


* آبادیان، حسین، «اصلاحات ارضي و تبعات اجتماعي مهاجرت روستائيان به شهر تهران»، مجله تحقيقات تاريخ اجتماعي، سال هشتم، شمارۀ ۲، ،1397ش.
* اشراقی، عاطفه، مصاحبه چاپ‌شده در پابه‌پای آفتاب، تدوین امیررضا ستوده، تهران، پنجره، چاپ دوم، ۱۳۸۰ش.
* اشراقی، عاطفه، مصاحبه چاپ‌شده در پابه‌پای آفتاب، تدوین امیررضا ستوده، تهران، پنجره، چاپ دوم، ۱۳۸۰ش.


*«اقدامات و اصلاحات رضاشاه»، پایگاه اطلاع‌رسانی رویش اخلاق و تربیت، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۵ش.
*«امام خمینی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
*«امام خمینی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
*«امام خمینی(ره) از نگاه شخصیت‌های ایران و جهان»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۱ش.
*«امام خمینی(ره) از نگاه شخصیت‌های ایران و جهان»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۱ش.
خط ۴۷۵: خط ۵۱۴:
*امام خمینی، سید روح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
*امام خمینی، سید روح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
*امام خمینی، سید روح‌الله، «نامه عاشقانه امام خمینی به همسرشان»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۳۹۱ش.
*امام خمینی، سید روح‌الله، «نامه عاشقانه امام خمینی به همسرشان»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۳۹۱ش.
*«امام خمینی (ره) و استعمار، دیدگاهها و راهکارهای مبارزه با آن»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۵ش.
*«امام خمینی: روز قدس یک روز جهانی است و تنها به قدس اختصاص ندارد/ روز مقابله مستضعفین با مستکبرین است»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۲ش.
*«امام خمینی(ره) و لایحه مصونیت مستشاران امریکایی در ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۵ش.
*«اندیشه های سیاسی امام خمینی»،  پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۲۲ مهر ۱۴۰۵ش.
*«اندیشه های سیاسی امام خمینی»،  پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۲۲ مهر ۱۴۰۵ش.
*انصاری، حمید، حدیث بیداری، زندگی‌نامۀ امام خمینی از تولد تا رحلت، تهران،‌ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۹ش.
*انصاری، حمید، حدیث بیداری، زندگی‌نامۀ امام خمینی از تولد تا رحلت، تهران،‌ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۹ش.
*«اولین رئیس جمهور چگونه عزل شد؟»، وب‌سایت موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ  درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۴۰۰ش.
*«بررسی معاهدات و امتیازات بین ایران و روسیه از دوره قاجار تا مشروطه 1324-1210ق / 1906-1795م»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ شهریور ۱۳۸۸ش.
*«بزرگان شعر برای امام خمینی (ره) چه سرودند»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ خرداد ۱۳۹۹ش.
*بنی‌فضل، مرتضی، خاطرات، چاپ‌شده در صحیفه دل، به کوشش حمید بصیرت‌منش و احمد میریان، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۹ش.
*بنی‌فضل، مرتضی، خاطرات، چاپ‌شده در صحیفه دل، به کوشش حمید بصیرت‌منش و احمد میریان، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۹ش.
*«بهترین نقاشی از امام(ره) را چه کسی کشید؟»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ شهریور ۱۴۰۱ش.
*بهجت،‌‌ محمدقاسم، استادان امام، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۵ش.
*بهجت،‌‌ محمدقاسم، استادان امام، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۵ش.
*«بیانات آیت‌الله العظمی جوادی آملی در همایش تفسیر تسنیم»، وب‌سایت مناهج، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند۱۴۰۳ش.
*«بیانات آیت‌الله العظمی جوادی آملی در همایش تفسیر تسنیم»، وب‌سایت مناهج، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند۱۴۰۳ش.
*«بیعت با آرمان‌های امام با حضور در ۲۲ بهمن»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۳۹۷ش.
*پسندیده، سیدمرتضی، خاطرات آیت‌الله پسندیده، گفته‌ها و نوشته‌ها، تهران، مؤسسه تنظیم آثار امام خمینی، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
*پسندیده، سیدمرتضی، خاطرات آیت‌الله پسندیده، گفته‌ها و نوشته‌ها، تهران، مؤسسه تنظیم آثار امام خمینی، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
*«تاثیرات حضرت امام (ره) بر جهان غرب»، وب‌سایت پرسمان دانشجویی، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۳۸۹ش.
*«تاثیرات حضرت امام (ره) بر جهان غرب»، وب‌سایت پرسمان دانشجویی، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۳۸۹ش.
*«تاریخ و سیر تحول حوزه علمیه قم در دوران معاصر/ 1»، وب‌سایت دیگران، ۲۷ مهر ۱۳۸۹ش.
*«تعطیلی دانشگاه‌ها در انقلاب فرهنگی چگونه آغاز شد؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰ش.
*ثقفی، خدیجه، بانوی انقلاب خدیجه‌ای دیگر، به کوشش علی ثقفی، بانوی انقلاب خدیجه‌ای دیگر، ص تهران، مؤسسه تنظیم، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
*ثقفی، خدیجه، بانوی انقلاب خدیجه‌ای دیگر، به کوشش علی ثقفی، بانوی انقلاب خدیجه‌ای دیگر، ص تهران، مؤسسه تنظیم، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
*«چرا جریان تسخیر لانه جاسوسی آمریکا در تهران 444 روز طول کشید ؟»،  وب‌سایت موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: 13 آبان 1397ش.
*حبیبی، «امام خمینی رحمه الله علیه از منظر اندیشمندان اسلامی و غربی»، مجله پاسدار اسلام، شماره ۴۱۱، 1395ش.
*حبیبی، «امام خمینی رحمه الله علیه از منظر اندیشمندان اسلامی و غربی»، مجله پاسدار اسلام، شماره ۴۱۱، 1395ش.
*حمیدزاده، بهرام، «نگاهی به رفتار مدیریتی و رهبری امام خمینی در انقلاب اسلامی»، پرتال علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۷ مهر ۱۴۰۵ش.
*خامنه‌ای، سیدعلی، «پیام به ملت ایران در آغاز مسئولیت رهبری»، در وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، ۱۸ خرداد ۱۳۶۸ش.
*خامنه‌ای، سیدعلی، «پیام به ملت ایران در آغاز مسئولیت رهبری»، در وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، ۱۸ خرداد ۱۳۶۸ش.
*خامنه‌ای، سیدعلی، «پیام به مناسبت اولین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، ۱۰ خرداد ۱۳۶۹ش.
*خامنه‌ای، سیدعلی، «پیام به مناسبت اولین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، ۱۰ خرداد ۱۳۶۹ش.
*خامنه‌ای، سیدعلی، «دیباچه صحیفه امام»، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
*خامنه‌ای، سیدعلی، «دیباچه صحیفه امام»، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
*خسروپناه، عبدالحسین، منظومه فکری امام خمینی، تهران، سازمان انتشارات، ۱۳۹۵ش.
*خسروپناه، عبدالحسین، منظومه فکری امام خمینی، تهران، سازمان انتشارات، ۱۳۹۵ش.
*«خمینی‌ای که نمی‌شناختیم»، ایران اینترنشنال، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۷ش.
*«در حاشیه استعفای بازرگان: انقلابی عمل کردن، زدن و ریختن و کشتن و پاشیدن نیست»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایران و اسلامی، تاریخ بازدید: ۳۰ مهر ۱۴۰۵ش.
*دهقان، حميد، پژوهشي نو پيرامون انقلاب اسلامی، قم، مدین، ۱۳۷۶ش.
*دهقان، حميد، پژوهشي نو پيرامون انقلاب اسلامی، قم، مدین، ۱۳۷۶ش.
*«راهبردهای امام خمینی(س) در سیستم بین المللی معاصر»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۱۳۹۷ش.
*رجایی، غلام‌علی برداشت‌هایی از سیره امام‌خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۲ش.
*رجایی، غلام‌علی برداشت‌هایی از سیره امام‌خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۲ش.
* روبین وود زورث، زیباترین تجربه من، ترجمه خدیجه مصطفوی، تهران،‌ ضریح آفتاب، ۱۳۹۳ش،  
* روبین وود زورث، زیباترین تجربه من، ترجمه خدیجه مصطفوی، تهران،‌ ضریح آفتاب، ۱۳۹۳ش،  
*«روحانیت و عصر پهلوی»، وب‌سایت موسسه مطالعات و پژوهش‌های معاصر، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۵ش.
*روحانی، سیدحمید، حاج‌آقامجتبی تهرانی شاگرد دلباخته امام، مجله ۱۵ خرداد، شماره ۳۴، ۱۳۹۱ش.
*روحانی، سیدحمید، حاج‌آقامجتبی تهرانی شاگرد دلباخته امام، مجله ۱۵ خرداد، شماره ۳۴، ۱۳۹۱ش.
*روحانی، سیدحمید، نهضت امام خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۳ش.
*روحانی، سیدحمید، نهضت امام خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۳ش.
*«رهبری نظام جمهوری اسلامی ایران»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
*«رهبری»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
*«زندگی نامه»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
*«زندگی نامه»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
*«زندگی‌نامه امام خمینی»، در سایت جامع امام خمینی، تاریخ بازدید: ۱۱ بهمن ۱۴۰۰ش.
*«زندگی‌نامه امام خمینی»، در سایت جامع امام خمینی، تاریخ بازدید: ۱۱ بهمن ۱۴۰۰ش.
* سازمان جهنمی ساواک»، خبرگزرای حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ش.
*ستوده، امیررضا، پابه پای آفتاب، تهران، پنجره، ۱۳۸۲ش.
*ستوده، امیررضا، پابه پای آفتاب، تهران، پنجره، ۱۳۸۲ش.
*سبحانی‌نیا، محمدرضا  و علی‌عسکری، سعیدرضا،  مهر و قهر، اصفهان، مرکز فرهنگی شهید مدرس،  ۱۳۷۹ش.
*سبحانی‌نیا، محمدرضا  و علی‌عسکری، سعیدرضا،  مهر و قهر، اصفهان، مرکز فرهنگی شهید مدرس،  ۱۳۷۹ش.
خط ۵۰۱: خط ۵۵۷:
*«سند حمایت مراجع و علما از مرجعیت امام خمینی در سال 1342»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ خرداد ۱۴۰۰ش.
*«سند حمایت مراجع و علما از مرجعیت امام خمینی در سال 1342»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ خرداد ۱۴۰۰ش.
*«سید روح‌الله موسوی خمینی»، وب‌سایت ویکی‌شیعه، تاریخ بازدید: ۱۱ بهمن ۱۴۰۰ش.
*«سید روح‌الله موسوی خمینی»، وب‌سایت ویکی‌شیعه، تاریخ بازدید: ۱۱ بهمن ۱۴۰۰ش.
*شریفی، خدیجه و دیگران، «واکاوی تحلیلی نقش امام خمینی در ایجاد و حفظ انقلاب اسلامی»، ماهنامه دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، شماره ۴۱، 1400ش.
*صادق‌پور، محمدحسین، «فهرست کتابها و مقاله های چاپ شده درباره امام خمینی قدس سره در سال امام»، ۱۳۸۷ش.
*صالحی، سیدعباس، امام و مرجعیت، مجله حوزه، شماره ۵۶–۵۷، ۱۳۷۲ش.
*صالحی، سیدعباس، امام و مرجعیت، مجله حوزه، شماره ۵۶–۵۷، ۱۳۷۲ش.
* عباسی، محمد، «سیری در اندیشه ‏های اجتماعی امام خمینی قدس‏ سره»، مجلۀ معرفت، شماره ۱۲۷، ۱۳۸۷ش.
* عباسی، محمد، «سیری در اندیشه ‏های اجتماعی امام خمینی قدس‏ سره»، مجلۀ معرفت، شماره ۱۲۷، ۱۳۸۷ش.
* عزتی، قدرت‌الله، «ترورهای اوایل پیروزی انقلاب اسلامی»، پرتال امام‌خیمنی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
* «عکس ها و نقاشی های معروف امام را چه کسانی ثبت کردند؟»، خبرگزاری پاناا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ خرداد ۱۴۰۰ش؛
* علایی، حسین، تاریخ تحلیلی جنگ ایران و عراق، تهران،‌نشر مرزوبوم، ۱۳۹۵ش.
* فراتی، عبدالوهاب، «مرجعیت امام خمینی»، مجلۀ حضور، شماره ۳۵، ۱۳۸۰ش، در پرتال جامعه علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۰ مهر ۱۴۰۵ش.
* فراتی، عبدالوهاب، «مرجعیت امام خمینی»، مجلۀ حضور، شماره ۳۵، ۱۳۸۰ش، در پرتال جامعه علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۰ مهر ۱۴۰۵ش.
* فرازی، صادق، «دستاوردهای انقلاب اسلامی از دیدگاه امام خمینی (ره)»، مجله حصون، شماره ۲، ۱۳۸۳ش.
* فرازی، صادق، «دستاوردهای انقلاب اسلامی از دیدگاه امام خمینی (ره)»، مجله حصون، شماره ۲، ۱۳۸۳ش.
* فلاح‌زاده، حسین، «رهیافت‌های تاریخی در اندیشه امام خمینی(ره)»،  فصلنامه کتاب نقد، شماره 13, ۱۳۷۸ش.
* قادرى، علی، خمينى روح‌الله: زندگى‌نامه امام خمينى بر اساس اسناد و خاطرات و خيال،  تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ۱۳۷۸ش.
* قادرى، علی، خمينى روح‌الله: زندگى‌نامه امام خمينى بر اساس اسناد و خاطرات و خيال،  تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ۱۳۷۸ش.
* «فیلم و سریال‌هایی که به زندگی امام خمینی (ره) پرداخته اند»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۴۰۲ش.
* «شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) پروازی به سوی فردایی روشن»، وب‌سایت فرودگاه بین المللی امام خمینی، تاریخ بازدید: ۳۰ مهر ۱۴۰۵ش.
* «کالبدشکافی جریانات و غائله‌های سال های 1357 تا 1360»، وب‌سایت موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۷ خرداد 1400ش.
* کریمی، حسین، «توسعه اقتصادی از دیدگاه حضرت امام خمینی»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی(دانشگاه اصفهان)، شمارۀ ۵-۶، 1380ش.
* کریمی، حسین، «توسعه اقتصادی از دیدگاه حضرت امام خمینی»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی(دانشگاه اصفهان)، شمارۀ ۵-۶، 1380ش.
* کردزمن و واگنر، درس‌های جنگ مدرن (جنگ ایران و عراق)، ترجمه حسین یکتا، تهران، نشر مرز و بوم، ۱۳۹۰ش.
* «مبانی، اصول و راهبردهای سیاست خارجی از منظر امام خمینی (ره)»، خبرگزرای فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۴ خرداد ۱۳۹۳ش.
* مجموعه آثار حضرت امام خمینی سلام الله علیه - نسخه ۲، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۰ مهر ۱۴۰۵ش.
* مجموعه آثار حضرت امام خمینی سلام الله علیه - نسخه ۲، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۰ مهر ۱۴۰۵ش.
* محسنی، مریم، «جایگاه فرهنگ و تحول فرهنگی از دیدگاه امام خمینی (ره)؛ (ارائه مقاله در بخش دانشجویی کنگره)»،  کنگره ملی بررسی اندیشه‌های فرهنگی اجتماعی حضرت امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
* مرادی‌نیا، محمدجواد، خاندان امام‌خمینی، تهران، دانشگاه آزاد، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
* مرادی‌نیا، محمدجواد، خاندان امام‌خمینی، تهران، دانشگاه آزاد، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
* مرادی‌نیا، محمدجواد، منزل به منزل با خمینی، تهران،‌ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ ش
* مرادی‌نیا، محمدجواد، منزل به منزل با خمینی، تهران،‌ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ ش
* مرتضوی، ضیا، دانشنامه امام خمینی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰ش.
* مرتضوی، ضیا، دانشنامه امام خمینی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰ش.
* «مرور فیلم‌های ساخته شده با موضوع زندگی امام خمینی (ره)»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۴۰۱ش.
* منصوری لاریجانی، اسماعیل، آشنایی با دفاع مقدس، قم، انتشارات خادم الرضا(ع)، ۱۳۹۱ش.
* «نگاهی به آثار موسیقایی درباره امام خمینی(ره)»، همشهری آنلاین، ۱۴ خرداد ۱۳۹۲ش.
* «نگاهی دیگر به بیعت آبی‌پوشان آسمانی با امام خمینی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ بهمن ۱۴۰۲ش.
* «نهادهایی که با فرمان مستقیم امام خمینی تشکیل شدند کدامند؟»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
* «نهادهایی که با فرمان مستقیم امام خمینی تشکیل شدند کدامند؟»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
* نوری، حسین، آیینه‌داران حقیقت، مصاحبه‌های مجله حوزه، قم، بوستان کتاب، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.
* نوری، حسین، آیینه‌داران حقیقت، مصاحبه‌های مجله حوزه، قم، بوستان کتاب، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.
* هاشمی رفسنجانی، اکبر، امام‌خمینی به روایت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، تهیه و تنظیم عبدالرزاق اهوازی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
* هاشمی رفسنجانی، اکبر، امام‌خمینی به روایت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، تهیه و تنظیم عبدالرزاق اهوازی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
* «ورک شاپ‌های نقاشی و خوشنویسی با موضوع امام خمینی (ره)»، همشهری آنلاین، ۹ خرداد ۱۳۹۲ش.
* «10 فیلم که زندگی امام خمینی (ره) را مستند کردند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب؛  ۱۴ خرداد ۱۴۰۳ش.
* «۱۳ بهمن ۱۳۵۷؛ شوق مردم برای دیدار و بیعت با امام»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۷ش.
* «23 کتاب شعر براي امام در 22 سال»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ  درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۳۹۰ش.
* «Criticism of the Khomeini system»، academia.edu website تاریخ بازدید: ۳۰ مهر ۱۴۰۴ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}


برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/امام_خمینی»