| خط ۱۰۴: | خط ۱۰۴: | ||
=== فضای فرهنگی و سیاسی جهان اسلام === | === فضای فرهنگی و سیاسی جهان اسلام === | ||
در نیمه نخست قرن بیستم، بخش‌های گسترده‌ای از جهان اسلام تحت تأثیر رقابت قدرت‌های بزرگ، گسترش نفوذ سیاسی و اقتصادی کشورهای اروپایی و تحولات ناشی از جنگ‌های جهانی قرار داشتند. بریتانیا از قدرت‌های اصلی استعمارگر در دوره پیش از جنگ جهانی دوم بود و پس از آن، ایالات متحده آمریکا و اتحاد شوروی به دو قدرت محوری در نظام بین‌الملل تبدیل شدند. رقابت این دو قدرت، در کنار حضور و نفوذ دیگر کشورها، بر مناسبات سیاسی و اقتصادی بسیاری از کشورهای مسلمان تأثیر گذاشت و مسئله استقلال سیاسی و چگونگی روابط با قدرت‌های خارجی را در کانون تحولات این کشورها قرار داد.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n127621/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B1%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87_%D8%A8%D8%A7_%D8%A2%D9%86 «امام خمینی (ره) و استعمار، دیدگاهها و راهکارهای مبارزه با آن»، پرتال امام خمینی.]</ref> | |||
فروپاشی امپراتوری عثمانی پس از جنگ جهانی اول، از تحولات مهم این دوره بود. سرزمین‌های پیشین عثمانی در مناطق عربی میان نفوذ و قیمومت قدرت‌های خارجی تقسیم شدند و ترکیه نیز با تأسیس جمهوری در سال ۱۹۲۳، دگرگونی‌های گسترده‌ای در ساختار حکومت و مناسبات دین و دولت تجربه کرد. این تحولات با تغییر مرزهای سیاسی و شکل‌گیری دولت‌های جدید در بخش‌هایی از جهان اسلام همراه بود. در دهه‌های بعد، مسئله فلسطین و تأسیس دولت اسرائیل در سال ۱۹۴۸ و جنگ‌های اعراب و اسرائیل، به یکی از محورهای اصلی منازعات منطقه‌ای تبدیل شد و قدرت‌های جهانی نیز در جریان این منازعات نقش داشتند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n127621/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B1%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87_%D8%A8%D8%A7_%D8%A2%D9%86 «امام خمینی (ره) و استعمار، دیدگاهها و راهکارهای مبارزه با آن»، پرتال امام خمینی.]</ref> | |||
در دهه‌های میانی قرن بیستم، کشورهای مسلمان با جریان‌های سیاسی و اجتماعی متنوعی روبه‌رو بودند؛ از جنبش‌های استقلال‌طلبانه و ملی‌گرا تا جریان‌هایی که بر نقش اسلام در سازمان‌دهی جامعه و حکومت تأکید داشتند. در برخی کشورها، احزاب و جنبش‌های اسلامی شکل گرفتند و در ترکیه، پاکستان و دیگر جوامع مسلمان، فعالیت‌های سیاسی با گرایش‌های اسلامی گسترش یافت. هم‌زمان، اختلافات قومی و مذهبی و مناقشه بر سر جایگاه دین در زندگی سیاسی و اجتماعی، از مسائل مطرح در بخش‌هایی از جهان اسلام بود.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n127621/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B1%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87_%D8%A8%D8%A7_%D8%A2%D9%86 «امام خمینی (ره) و استعمار، دیدگاهها و راهکارهای مبارزه با آن»، پرتال امام خمینی.]</ref> | |||
=== فضای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایران === | === فضای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایران === | ||
| خط ۴۳۳: | خط ۴۳۸: | ||
[[سید علی خامنه‌ای|آیت‌الله خامنه‌ای]]، امام خمینی را یک حقیقت همیشه زنده دانسته است که نامش، پرچم [[انقلاب اسلامی ایران]] و راه او راه این انقلاب و اهداف او اهداف این انقلاب است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=2316&nt=4&year=1369&tid=14230 خامنه‌ای، «پیام به مناسبت اولین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی»، در وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، امام خمینی الگوی کامل یک [[مسلمان]] و نمونه بارز یک رهبر اسلامی است که قوّت [[ایمان]] را با عمل صالح، ارادهٔ پولادین را با همّت بلند، شجاعت اخلاقی را با حزم و حکمت، صراحت لهجه و بیان را با صدق و متانت، صفای معنوی و روحانی را با هوشمندی و کیاست، تقوا و ورع را با سرعت و قاطعیّت، ابّهت و صلابت رهبری را با رقّت و عطوفت و بسیاری از خصال نفیس و کمیاب را با هم داشت.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2079 خامنه‌ای، «پیام به ملت ایران در آغاز مسئولیت رهبری»، در وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref> | [[سید علی خامنه‌ای|آیت‌الله خامنه‌ای]]، امام خمینی را یک حقیقت همیشه زنده دانسته است که نامش، پرچم [[انقلاب اسلامی ایران]] و راه او راه این انقلاب و اهداف او اهداف این انقلاب است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=2316&nt=4&year=1369&tid=14230 خامنه‌ای، «پیام به مناسبت اولین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی»، در وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، امام خمینی الگوی کامل یک [[مسلمان]] و نمونه بارز یک رهبر اسلامی است که قوّت [[ایمان]] را با عمل صالح، ارادهٔ پولادین را با همّت بلند، شجاعت اخلاقی را با حزم و حکمت، صراحت لهجه و بیان را با صدق و متانت، صفای معنوی و روحانی را با هوشمندی و کیاست، تقوا و ورع را با سرعت و قاطعیّت، ابّهت و صلابت رهبری را با رقّت و عطوفت و بسیاری از خصال نفیس و کمیاب را با هم داشت.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2079 خامنه‌ای، «پیام به ملت ایران در آغاز مسئولیت رهبری»، در وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref> | ||
== تصویرپردازی == | |||
نام و تصویر امام خمینی در ایران در قالب نام‌گذاری فضاهای شهری، آثار هنری، موسیقی، سینما، تلویزیون و ادبیات بازتاب یافته است. بر اساس قانون نحوهٔ حفظ آثار و یاد امام خمینی مصوب ۱۳۶۸، نام‌گذاری مراکز، میدان‌ها و خیابان‌های مهم کشور به نام او و تهیه و نصب آثار هنری و تجسمی مرتبط با آرمان‌ها و اهداف وی مورد توجه قرار گرفت.[۱] | |||
نام امام خمینی بر شماری از مراکز علمی و فرهنگی، از جمله دانشگاه بین‌المللی امام خمینی در قزوین، نهاده شده است. حرم امام خمینی در تهران نیز افزون بر کارکرد مذهبی و یادمانی، محل برگزاری مراسم سالگرد درگذشت او و برنامه‌های فرهنگی مرتبط با یاد وی است.[۲] | |||
در هنرهای تجسمی، چهرهٔ امام خمینی موضوع نقاشی‌ها و پرتره‌های متعددی بوده است. از جمله، غلامعلی طاهری پرتره‌هایی از او خلق کرده که برخی از آن‌ها در کتاب‌های درسی و مراکز عمومی منتشر یا نصب شده‌اند. همچنین تابلوی پرترهٔ رنگ‌روغن اثر استاد صالح‌زاده در سال ۱۳۷۵ خلق شده است.[۳][۴] | |||
در موسیقی، سرود «خمینی ای امام» از آثار شناخته‌شده‌ای است که در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷، هم‌زمان با ورود امام خمینی به ایران، در فرودگاه مهرآباد اجرا شد. سرود «بوی گل سوسن و یاسمن آید» نیز از آثار موسیقایی مرتبط با بازگشت او به ایران و پیروزی انقلاب اسلامی است.[۵][۶] | |||
زندگی امام خمینی در سینما و تلویزیون نیز موضوع چندین اثر بوده است. فیلم سینمایی «فرزند صبح» به کارگردانی بهروز افخمی، دوران کودکی او و بخشی از رویدادهای مربوط به دستگیری‌اش در خرداد ۱۳۴۲ را روایت می‌کند. مجموعه‌های تلویزیونی «آفتاب و زمین»، «صنوبر» و «روح‌الله» و مستند «روح‌الله» ساختهٔ محمد دبوق نیز از جمله آثار تصویری دربارهٔ زندگی او هستند.[۷][۸] | |||
در حوزهٔ ادبیات، افزون بر کتاب‌ها و پژوهش‌هایی که دربارهٔ زندگی و اندیشهٔ امام خمینی نوشته شده‌اند، اشعار خود او نیز منتشر شده است. «دیوان امام خمینی» مجموعه‌ای از غزل‌ها، رباعی‌ها، قصاید و دیگر سروده‌های اوست که به همت مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی منتشر شده است.[۹] | |||
==کنش‌گری اجتماعی== | == کنش‌گری اجتماعی == | ||
زمانی که سید روح‌الله به قم رفت، آیت‌الله سیدحسن مدرّس (۱۲۴۹–۱۳۱۶ش)، نمایندهٔ مجلس بود. در آن دوره، سید روح‌الله، دیدارهایی با آیت‌الله مدرس در محل مجلس شورای ملی داشت؛ اما در جریان به سلطنت رسیدن رضا پهلوی، از شیوهٔ استادش، آیت‌الله حائری یزدی، پیروی می‌کرد و حرکت‌های هماهنگ جمعی را ترجیح می‌داد و حفظ موجودیت [[حوزه علمیه قم|حوزه علمیه]] را مهم‌تر می‌دانست.<ref>[https://emam.com/زندگینامه-امام-خمینی#full-Bigraphy «زندگینامه امام خمینی»، در سایت جامع امام خمینی.]</ref> با آزادی نسبی که پس از رضا شاه در ایران فراهم شد، آیت‌الله خمینی در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۲۳ش اولین بیانیهٔ سیاسی خود را صادر کرد و در پیامی به ملت ایران، از قیام برای خدا سخن گفت و آن را تنها راه اصلاح، نامید و هشدار داد که اگر قیام برای خدا انجام نشود و آموزه‌های [[دین]]، احیا نشود، آیین و شرف جامعه مسلمان به تاراج خواهد رفت.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c207_40806/صحیفه_امام/جلد_1/پیام_به_ملت_ایران_دعوت_به_قیام_برای_خدا_#page21 امام خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج1، ص21-23.]</ref> | زمانی که سید روح‌الله به قم رفت، آیت‌الله سیدحسن مدرّس (۱۲۴۹–۱۳۱۶ش)، نمایندهٔ مجلس بود. در آن دوره، سید روح‌الله، دیدارهایی با آیت‌الله مدرس در محل مجلس شورای ملی داشت؛ اما در جریان به سلطنت رسیدن رضا پهلوی، از شیوهٔ استادش، آیت‌الله حائری یزدی، پیروی می‌کرد و حرکت‌های هماهنگ جمعی را ترجیح می‌داد و حفظ موجودیت [[حوزه علمیه قم|حوزه علمیه]] را مهم‌تر می‌دانست.<ref>[https://emam.com/زندگینامه-امام-خمینی#full-Bigraphy «زندگینامه امام خمینی»، در سایت جامع امام خمینی.]</ref> با آزادی نسبی که پس از رضا شاه در ایران فراهم شد، آیت‌الله خمینی در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۲۳ش اولین بیانیهٔ سیاسی خود را صادر کرد و در پیامی به ملت ایران، از قیام برای خدا سخن گفت و آن را تنها راه اصلاح، نامید و هشدار داد که اگر قیام برای خدا انجام نشود و آموزه‌های [[دین]]، احیا نشود، آیین و شرف جامعه مسلمان به تاراج خواهد رفت.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c207_40806/صحیفه_امام/جلد_1/پیام_به_ملت_ایران_دعوت_به_قیام_برای_خدا_#page21 امام خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج1، ص21-23.]</ref> | ||
| خط ۴۹۰: | خط ۵۰۷: | ||
*امام خمینی، سید روح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش. | *امام خمینی، سید روح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش. | ||
*امام خمینی، سید روح‌الله، «نامه عاشقانه امام خمینی به همسرشان»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۳۹۱ش. | *امام خمینی، سید روح‌الله، «نامه عاشقانه امام خمینی به همسرشان»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۳۹۱ش. | ||
*«امام خمینی (ره) و استعمار، دیدگاهها و راهکارهای مبارزه با آن»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۵ش. | |||
*«امام خمینی: روز قدس یک روز جهانی است و تنها به قدس اختصاص ندارد/ روز مقابله مستضعفین با مستکبرین است»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۲ش. | *«امام خمینی: روز قدس یک روز جهانی است و تنها به قدس اختصاص ندارد/ روز مقابله مستضعفین با مستکبرین است»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۲ش. | ||
*«امام خمینی(ره) و لایحه مصونیت مستشاران امریکایی در ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۵ش. | *«امام خمینی(ره) و لایحه مصونیت مستشاران امریکایی در ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۵ش. | ||
