ایران پدیا

امام حسین: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۳۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۷۸: خط ۷۸:


ویژگی‌های شخصتی و اخلاقی امام حسین در دو دسته فردی و اجتماعی اشاره شده است. آگاهی از قرآن و سنت، استواری ایمان و اعتقاد،<ref>شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، 1380ش، ج1، ص144؛ عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، 1383ش، ج2، ص199– 201.</ref> اراده قوی،<ref>شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، 1380ش، ج1، ص130.</ref> پاکدامنی، عبادت و زهد در برابر جلوه‌های دنیوی،<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۱۷.</ref> [[صداقت]] و صراحت،<ref>عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۲۴۹.</ref> عدم [[تکبر]]،<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، سیدالشهدا امام حسین، ۱۳۹۳ش، ص۴۶.</ref> تواضع و فروتنی،<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۸ق، ج۱۰، ص۴۱۱؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۴، ص۱۸۱.</ref> حلم و بردباری،<ref>شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۱۴۸-۱۴۷؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۱۷.</ref> بخشنده،<ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام حسین، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۱۱۴-۱۱۸؛ صدوق، الخصال، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۳۵.</ref> عزت نفس، شجاعت، صبر، غیرت‌ورزی، سخاوت، طمأنینه و آرامش، اعتماد به نفس، قوت قلب و عظمت روح، همت بلند، خوش‌بینی و مثبت‌اندیشی، حسن ظن به خدا و دیگران،<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_184861.html حیدری، «ویژگی‌های شخصیتی امام حسین»، ۱۴۰۱ش، ص۴۹-۱۸.] عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۱۵۷ و ۲۲۵-۲۰۲ و ۲۳۵؛ شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۱۳۰؛ فیض کاشانی، محجه البیضاء فی تهذیب الإحیاء، ۱۳۸۳ق، ج۴، ص۲۲۵؛ حسینی رودباری، الامامان الحسن و الحسین، ۱۴۲۸ق، ص۹۶.</ref> گذشت از جرم و عمل ناشایست،<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۵۳۳-۵۳۲؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۹۰ش، ص۱۷۹.</ref> مهمان‌نوازی<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۵۷۵؛ فیض کاشانی، محجه البیضاء فی تهذیب الإحیاء، ۱۳۸۳ق، ج۴، ص۲۲۷؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۴، ص۱۸۵.</ref> خوش‌رفتاری،<ref>ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۷۰، ص۱۹۶ـ۱۹۷.</ref> احساس و علاقه اجتماعی، ظلم‌ستیزی و دفاع از مظلوم<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۱۷.</ref> و غیرت دینی در قبال تعطیلی حدود الهی<ref>عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۲۵۳.</ref> از ویژگی‌های او شمرده شده است. بنابر گزارش‌های تاریخی، امام حسین ۲۵ بار پیاده به حج رفت.<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۸، ج۱۰، ص۴۰۱؛ ابن عبدالبرّ، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۹۷.</ref>
ویژگی‌های شخصتی و اخلاقی امام حسین در دو دسته فردی و اجتماعی اشاره شده است. آگاهی از قرآن و سنت، استواری ایمان و اعتقاد،<ref>شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، 1380ش، ج1، ص144؛ عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، 1383ش، ج2، ص199– 201.</ref> اراده قوی،<ref>شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، 1380ش، ج1، ص130.</ref> پاکدامنی، عبادت و زهد در برابر جلوه‌های دنیوی،<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۱۷.</ref> [[صداقت]] و صراحت،<ref>عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۲۴۹.</ref> عدم [[تکبر]]،<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، سیدالشهدا امام حسین، ۱۳۹۳ش، ص۴۶.</ref> تواضع و فروتنی،<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۸ق، ج۱۰، ص۴۱۱؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۴، ص۱۸۱.</ref> حلم و بردباری،<ref>شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۱۴۸-۱۴۷؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۱۷.</ref> بخشنده،<ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام حسین، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۱۱۴-۱۱۸؛ صدوق، الخصال، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۳۵.</ref> عزت نفس، شجاعت، صبر، غیرت‌ورزی، سخاوت، طمأنینه و آرامش، اعتماد به نفس، قوت قلب و عظمت روح، همت بلند، خوش‌بینی و مثبت‌اندیشی، حسن ظن به خدا و دیگران،<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_184861.html حیدری، «ویژگی‌های شخصیتی امام حسین»، ۱۴۰۱ش، ص۴۹-۱۸.] عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۱۵۷ و ۲۲۵-۲۰۲ و ۲۳۵؛ شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۱۳۰؛ فیض کاشانی، محجه البیضاء فی تهذیب الإحیاء، ۱۳۸۳ق، ج۴، ص۲۲۵؛ حسینی رودباری، الامامان الحسن و الحسین، ۱۴۲۸ق، ص۹۶.</ref> گذشت از جرم و عمل ناشایست،<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۵۳۳-۵۳۲؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۹۰ش، ص۱۷۹.</ref> مهمان‌نوازی<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۵۷۵؛ فیض کاشانی، محجه البیضاء فی تهذیب الإحیاء، ۱۳۸۳ق، ج۴، ص۲۲۷؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۴، ص۱۸۵.</ref> خوش‌رفتاری،<ref>ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۷۰، ص۱۹۶ـ۱۹۷.</ref> احساس و علاقه اجتماعی، ظلم‌ستیزی و دفاع از مظلوم<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۱۷.</ref> و غیرت دینی در قبال تعطیلی حدود الهی<ref>عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۲۵۳.</ref> از ویژگی‌های او شمرده شده است. بنابر گزارش‌های تاریخی، امام حسین ۲۵ بار پیاده به حج رفت.<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۸، ج۱۰، ص۴۰۱؛ ابن عبدالبرّ، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۹۷.</ref>
دانش گسترده، آگاهی از تفسیر و علوم قرآنی، عرفان، اخلاق، فقه، تحولات سیاسی و اجتماعی و فن سخنوری،


== سیره امام حسین ==
== سیره امام حسین ==
خط ۱۱۲: خط ۱۱۰:


== '''امام حسین در فرهنگ مردم ایران''' ==
== '''امام حسین در فرهنگ مردم ایران''' ==
=== سبک زندگی عاشورایی ===


=== '''بزرگداشت و آیین‌های مردمی''' ===
=== '''بزرگداشت و آیین‌های مردمی''' ===
خط ۱۲۳: خط ۱۲۳:
==== پیاده‌روی یا راهپیمایی اربعین ====
==== پیاده‌روی یا راهپیمایی اربعین ====
پیاده‌روی اربعین از آیین‌های شیعی و از بزرگترین گردهمایی‌ها و یا راهپیمایی‌های مذهبی جهان و بین‌المللی است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85577210/%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9 «رفتارشناسی مردم عراق در میزبانی از زائران امام حسین(ع)»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در زمان حکومت صدام حسین، محدودیت‌هایی در اجرای این مراسم اعمال شد اما پس از سقوط حزب بعث عراق در سال ۱۳۸۲ش، پیاده‌روی اربعین گسترش یافت.<ref>مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۲.</ref> این راهپیمایی از سه مسیر کاظمین، حله و طریق‌العلما یا طریق الفرات، علاوه بر مسیر اصلی نجف به کربلا، به سوی حرم امام حسین انجام می‌شود.<ref>[https://www.jahannews.com/video/811954/%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «علما از این راه به کربلا می‌روند»، وب‌سایت جهان‌نیوز.]</ref> در این آیین، زائرانی از حدود ۷۰ کشور در آن شرکت می‌کنند و پیروان ادیان و مذاهب مختلف، از جمله شیعیان، اهل‌سنت، مسیحیان، یهودیان، زرتشتیان، بوداییان و ایزدیان نیز حضور دارند.<ref>[https://farsnews.ir/Culture/1662579900000079181/%DB%B7-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86 «۷ رکورد جهانی «پیاده‌روی اربعین'''»'''»، خبرگزاری فارس.]</ref> زائران ایرانی پیاده‌روی خود را از شهرهای ایران آغاز می‌کنند. مشایة الاهواز نام کاروان بزرگ پیاده‌روی اربعین از ایران است که هر سال از اهواز، مرکز استان خوزستان، به‌سوی کربلا حرکت می‌کند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1777157/%D9%85%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7 «مشایه الاهواز؛ خیل عظیم مشتاقان اباعبدالله در راه کربلا»، خبرگزاری شبستان،] [https://www.imna.ir/news/780823/%D9%85%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%85%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF «مشایه اربعین از اهواز پیاده‌روی خود را به سمت کربلا آغاز کردند»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> شمار راهپیمایان کاروان مشایة الاهواز در سال ۱۴۰۵ش، بیش از ۴۰ هزار نفر اعلام شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/86214600/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DB%B4%DB%B0-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7 «آغاز حرکت مشایه ۴۰ هزار نفری اهواز از فردا»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در سال ۱۴۰۳ش، شمار کل زائران اربعین ۲۱٬۴۸۰٬۵۲۵ نفر اعلام شد<ref>[https://www.irna.ir/news/85578453/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B2%DB%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3 «حضور بیش از ۲۱ میلیون زائر در اربعین حسینی ۱۴۰۳»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و ۳٬۶۵۸٬۸۸۹ زائر از مرزهای ایران عبور کردند.<ref>[https://www.moi.ir/news/237624/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%B1%DB%B9-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B9 «اطلاعیه شماره ۱۹ ستاد مرکزی اربعین حسینی(ع)»، وب‌سایت وزارت کشور.]</ref> در سال ۱۴۰۴ش، شمار کل زائران ۲۱٬۱۰۳٬۵۲۴ نفر<ref>[https://www.isna.ir/news/1404052515238/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B2%DB%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF «شمار زائران اربعین به بیش از ۲۱ میلیون نفر رسید»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و شمار زائران ایرانی ۳ میلیون و ۶۲۳ هزار نفر گزارش شد.<ref>[https://farsnews.ir/farhad/1755279357275919710/%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DB%B3%DB%B6-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA «تعداد زائران ایرانی اربعین از مرز ۳/۶ میلیون گذشت»، خبرگزاری فارس.]</ref> در سال ۱۴۰۵ش نیز آستان مقدس عباسی شمار کل زائران را ۱۹٬۹۹۹٬۸۷۰ نفر اعلام کرد؛<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1413297/%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86 «آستان مقدس عباسی آمار زائران شرکت‌کننده در مراسم زیارت اربعین سال ۱۴۴۸ هجری قمری را اعلام کرد»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> شمار زائران ایرانی تا ۱۹ صفر این سال، ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر گزارش شد.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-23/785184-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%AA «ستاد مرکزی اربعین: بیش از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار زائر راهی عتبات عالیات شده‌اند»، خبرگزاری اعتماد آنلاین.]</ref> همچنین هر سال در ایام اربعین، مراسمی با عنوان جاماندگان اربعین در شهرهای مختلف ایران برگزار می‌شود که این رسم به‌تازگی در فرهنگ عزاداری ایرانیِ اربعین امام حسین شکل گرفته است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85228647/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86 «حضور ۱۴میلیون نفری در آئین جاماندگان اربعین»، خبرگزاری ایرنا.] [https://www.yjc.ir/fa/news/8807038/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AE%D9%84%D9%82-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF «رسم و رسوم ایرانی‌ها برای اربعین و خلق یک سنت جدید»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> در این مراسم، اقشار مختلف مردم که امکان حضور در پیاده‌روی اربعین در عراق را ندارند، مسیری مشخص را پیاده طی می‌کنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402061509737/%D8%B5%D9%81%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B5%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «صفر تا صد پیاده‌روی جاماندگان اربعین»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> همچنین در روز اربعین، آیین‌هایی مانند نمایش هیئت‌ها، روضه‌خوانی، سینه‌زنی، زنجیرزنی، تعزیه‌خوانی و قرائت مقتل برگزار می‌شود. پخت و توزیع نذری به‌ویژه غذا، آش، شله‌زرد و حلیم، اجرای آیین‌های سوگواری سنتی و خواندن روزانه زیارت عاشورا از دهم محرم تا اربعین معروفه به چله زیارت عاشورا نیز از دیگر رسوم این ایام است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8807038/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AE%D9%84%D9%82-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF «رسم و رسوم ایرانی‌ها برای اربعین و خلق یک سنت جدید»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> بر اساس تقویم رسمی ایران، روز اربعین تعطیل رسمی است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404080704558/%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B5-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%B7%DB%8C%D9%84-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «سال ۱۴۰۵ چند روز تعطیل رسمی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
پیاده‌روی اربعین از آیین‌های شیعی و از بزرگترین گردهمایی‌ها و یا راهپیمایی‌های مذهبی جهان و بین‌المللی است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85577210/%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9 «رفتارشناسی مردم عراق در میزبانی از زائران امام حسین(ع)»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در زمان حکومت صدام حسین، محدودیت‌هایی در اجرای این مراسم اعمال شد اما پس از سقوط حزب بعث عراق در سال ۱۳۸۲ش، پیاده‌روی اربعین گسترش یافت.<ref>مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۲.</ref> این راهپیمایی از سه مسیر کاظمین، حله و طریق‌العلما یا طریق الفرات، علاوه بر مسیر اصلی نجف به کربلا، به سوی حرم امام حسین انجام می‌شود.<ref>[https://www.jahannews.com/video/811954/%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «علما از این راه به کربلا می‌روند»، وب‌سایت جهان‌نیوز.]</ref> در این آیین، زائرانی از حدود ۷۰ کشور در آن شرکت می‌کنند و پیروان ادیان و مذاهب مختلف، از جمله شیعیان، اهل‌سنت، مسیحیان، یهودیان، زرتشتیان، بوداییان و ایزدیان نیز حضور دارند.<ref>[https://farsnews.ir/Culture/1662579900000079181/%DB%B7-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86 «۷ رکورد جهانی «پیاده‌روی اربعین'''»'''»، خبرگزاری فارس.]</ref> زائران ایرانی پیاده‌روی خود را از شهرهای ایران آغاز می‌کنند. مشایة الاهواز نام کاروان بزرگ پیاده‌روی اربعین از ایران است که هر سال از اهواز، مرکز استان خوزستان، به‌سوی کربلا حرکت می‌کند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1777157/%D9%85%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7 «مشایه الاهواز؛ خیل عظیم مشتاقان اباعبدالله در راه کربلا»، خبرگزاری شبستان،] [https://www.imna.ir/news/780823/%D9%85%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%85%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF «مشایه اربعین از اهواز پیاده‌روی خود را به سمت کربلا آغاز کردند»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> شمار راهپیمایان کاروان مشایة الاهواز در سال ۱۴۰۵ش، بیش از ۴۰ هزار نفر اعلام شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/86214600/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DB%B4%DB%B0-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7 «آغاز حرکت مشایه ۴۰ هزار نفری اهواز از فردا»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در سال ۱۴۰۳ش، شمار کل زائران اربعین ۲۱٬۴۸۰٬۵۲۵ نفر اعلام شد<ref>[https://www.irna.ir/news/85578453/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B2%DB%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3 «حضور بیش از ۲۱ میلیون زائر در اربعین حسینی ۱۴۰۳»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و ۳٬۶۵۸٬۸۸۹ زائر از مرزهای ایران عبور کردند.<ref>[https://www.moi.ir/news/237624/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%B1%DB%B9-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B9 «اطلاعیه شماره ۱۹ ستاد مرکزی اربعین حسینی(ع)»، وب‌سایت وزارت کشور.]</ref> در سال ۱۴۰۴ش، شمار کل زائران ۲۱٬۱۰۳٬۵۲۴ نفر<ref>[https://www.isna.ir/news/1404052515238/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B2%DB%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF «شمار زائران اربعین به بیش از ۲۱ میلیون نفر رسید»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و شمار زائران ایرانی ۳ میلیون و ۶۲۳ هزار نفر گزارش شد.<ref>[https://farsnews.ir/farhad/1755279357275919710/%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DB%B3%DB%B6-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA «تعداد زائران ایرانی اربعین از مرز ۳/۶ میلیون گذشت»، خبرگزاری فارس.]</ref> در سال ۱۴۰۵ش نیز آستان مقدس عباسی شمار کل زائران را ۱۹٬۹۹۹٬۸۷۰ نفر اعلام کرد؛<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1413297/%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86 «آستان مقدس عباسی آمار زائران شرکت‌کننده در مراسم زیارت اربعین سال ۱۴۴۸ هجری قمری را اعلام کرد»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> شمار زائران ایرانی تا ۱۹ صفر این سال، ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر گزارش شد.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-23/785184-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%AA «ستاد مرکزی اربعین: بیش از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار زائر راهی عتبات عالیات شده‌اند»، خبرگزاری اعتماد آنلاین.]</ref> همچنین هر سال در ایام اربعین، مراسمی با عنوان جاماندگان اربعین در شهرهای مختلف ایران برگزار می‌شود که این رسم به‌تازگی در فرهنگ عزاداری ایرانیِ اربعین امام حسین شکل گرفته است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85228647/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86 «حضور ۱۴میلیون نفری در آئین جاماندگان اربعین»، خبرگزاری ایرنا.] [https://www.yjc.ir/fa/news/8807038/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AE%D9%84%D9%82-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF «رسم و رسوم ایرانی‌ها برای اربعین و خلق یک سنت جدید»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> در این مراسم، اقشار مختلف مردم که امکان حضور در پیاده‌روی اربعین در عراق را ندارند، مسیری مشخص را پیاده طی می‌کنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402061509737/%D8%B5%D9%81%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B5%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «صفر تا صد پیاده‌روی جاماندگان اربعین»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> همچنین در روز اربعین، آیین‌هایی مانند نمایش هیئت‌ها، روضه‌خوانی، سینه‌زنی، زنجیرزنی، تعزیه‌خوانی و قرائت مقتل برگزار می‌شود. پخت و توزیع نذری به‌ویژه غذا، آش، شله‌زرد و حلیم، اجرای آیین‌های سوگواری سنتی و خواندن روزانه زیارت عاشورا از دهم محرم تا اربعین معروفه به چله زیارت عاشورا نیز از دیگر رسوم این ایام است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8807038/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AE%D9%84%D9%82-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF «رسم و رسوم ایرانی‌ها برای اربعین و خلق یک سنت جدید»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> بر اساس تقویم رسمی ایران، روز اربعین تعطیل رسمی است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404080704558/%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B5-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%B7%DB%8C%D9%84-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «سال ۱۴۰۵ چند روز تعطیل رسمی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
=== '''بازتاب فرهنگی و هنری''' ===
* '''خوشنویسی:''' قلم و هنر خوشنویسی از ابزارهای انتقال مفاهیم و موضوعات دینی به مردم است.<ref>[https://news.razavi.ir/fa/news/710422/%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%DB%8C-50-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C «عاشورا؛ محور موضوعی ۵۰ اثر خوشنویسی استاد علی‌اکبر رضوانی»، وب‌سایت آستان نیوز.]</ref> مضامین مرتبط با امام حسین و واقعه عاشورا در آثار خوشنویسان ایرانی، ازجمله در قالب اشعار، مرثیه‌ها، احادیث و سخنان دینی، بازتاب یافته‌اند. این آثار با خطوطی مانند ثلث، نسخ، نستعلیق و شکسته‌نستعلیق نوشته شده‌اند و در سه حوزه اصلی کتیبه‌نگاری مذهبی، خوشنویسی متون و اشعار عاشورایی و نقاشی‌خط معاصر با مضامین کربلا جای می‌گیرند. از آثار مرتبط می‌توان به نمایشگاه فرهنگ خوشنویسی در آئینه عاشورا،<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1396/08/10/1561844/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «نمایشگاه "فرهنگ خوشنویسی در آئینه عاشورا" در اصفهان برگزار شد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  نمایشگاه خوشنویسی مشق اربعین،<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/2230805/%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86 «برپایی نمایشگاه خوشنویسی محرم در قزوین»، خبرگزاری صدا و سیما قزوین.]</ref> دومین دوره کارگاه خوشنویسی اربعین عشق،<ref>[https://www.shabestan.news/news/213438/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «هنر خوشنویسی در ایران اسلامی با عاشورا و محرم عجین شده است»، خبرگزاری شبستان.] [https://www.yjc.ir/fa/news/7857009/%DA%AF%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C «گذری بر کتیبه‌های عاشورایی استاد علی شیرازی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> خوشنویسی و تذهیب «طریق نور» اثر هاشم طلاییان بجستانی برداشتی از ارتباط سوره حمد و نهضت عاشورا،<ref>[https://www.ibna.ir/news/343013/%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B0%D9%87%DB%8C%D8%A8-%D8%B7%D8%B1%DB%8C%D9%82-%D9%86%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «اثر هنری عاشورایی خوشنویسی و تذهیب «طریق نور» رونمایی شد»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> تابلوی باز این چه شورش است اثر نصرالله افجه‌ای، تابلوی خوشنویسی به خط نستعلیق با طلااندازی، شامل بیتی از حافظ «در زلف چون کمندش ای دل مپیچ کانجا / سرها بریده بینی بی‌جرم و بی‌جنایت»، اثر علیرضا کدخدایی در قالب دو تابلوی مجزا برای هر مصرع،<ref>[https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D8%AC%D8%B3%D9%85%DB%8C-4/139459-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C «نمایش گنجینۀ آثار عاشورایی در موزۀ رضوی»، خبرگزاری هنر آنلاین.]</ref> کتیبه‌های عاشورایی استاد علی شیرازی،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7857009/%DA%AF%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C «گذری بر کتیبه‌های عاشورایی استاد علی شیرازی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> ترکیب‌بند محتشم کاشانی در آثار خوشنویسانی چون غلامحسین امیرخانی به خط نستعلیق، مجتبی ملک‌زاده به خط شکسته‌نستعلیق، سجاد رضایی در دو رشته خط شکسته و نستعلیق<ref>[https://www.imna.ir/news/676369/%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%A8-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C «خوشنویسی؛ نشانه‌ای برای به ماتم نشستن با مرکب دیده در عزای حسینی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> و اثر شکسته نستعلیق «زیارت عاشورا» اثر ملیحه نورزادیان اشاره کرد.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3662194/%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%85-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D9%85 «خوشنویسی آرامم می‌کند/ «زیارت عاشورا» بهترین اثرم»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
* '''هنرهای تجسمی:''' در دوره معاصر نقاشانی چون محمود فرشچیان، کاظم چلیپا، حسین خسروجردی، ایرج اسکندری، غلامعلی طاهری، مرتضی اسدی، علیرضا دیانی، حبیب‌الله صادقی، مصطفی گودرزی، عبدالحمید قدیریان و محمدعلی بنی اسدی آثار ماندگاری را در عرصه هنر عاشورایی خلق کردند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1393/08/13/548642/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86-%D9%88-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7 «هنر مدرن و مکتب عاشورا»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> از دیگر آثار عاشورایی محمود فرشچیان، تابلوهای هدیه عشق با موضوع شهادت علی‌اصغر، پرچم‌دار حق با موضوع عباس بن علی، عصر عاشورا با موضوع شهادت حسین بن علی،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5366932/%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D9%87%D9%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B4%DA%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «اقبال هنردوستان به سه شاهکار استاد فرشچیان با موضوع عاشورا»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> عرش بر زمین با محوریت گودال قتلگاه<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3662393/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B4%DA%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 «رونمایی از تابلوی «عرش بر زمین» اثر استاد فرشچیان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> و شام غریبان هستند که در مجموعه موزه آستان قدس رضوی قرار دارند.<ref>[https://www.isna.ir/news/94072919341/%D8%B4%D8%A7%D9%85-%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%B4%DA%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA ««شام غریبان» فرشچیان در سعدآباد است»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> از نمونه‌های نقاشی قهوه‌خانه‌ای نیز تابلوی تعزیه‌خوانی وقایع روز عاشورا، متعلق به اوایل دوره قاجار با ترجیع‌بند محتشم کاشانی در حاشیه اثر، در این موزه نگهداری می‌شود. تابلوی عرش بر زمین افتاد اثر حسن روح‌الامین، با موضوع واپسین لحظات زندگی امام حسین، در موزه هنرهای معاصر تهران، تابلوی باریافتن مسلم خدمت امام اثر حسین قوللرآغاسی، از نمونه‌های نقاشی قهوه‌خانه‌ای با موضوع تاریخ کربلا و دیدار مسلم بن عقیل با امام حسین است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/1044780/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C «مروری بر شاهکارهای هنری با موضوع عاشورا در معتبرترین موزه‌های جهان»، وب‌سایت خبری روزنامه همشهری.]</ref> در هنر معاصر، تابلوی خبر تلخ اثر علی بحرینی، با موضوع اعلام شهادت عباس بن علی به اهل حرم، در سال ۱۴۰۲ش رونمایی شد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1402/04/27/2927861/%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «نقاشی عاشورایی «خبر تلخ» در آستانه ماه محرم رونمایی شد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> همچنین نمایشگاه‌های هنر عاشورایی در ایران شامل نمایشگاه عاشورا از نگاه هنرمندان نقاش معاصر ایران (۱۳۹۸ش)،<ref>[https://www.shabestan.news/news/827206/%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «برپایی نمایشگاه نقاشی «عاشورا از نگاه هنرمندان نقاش معاصر ایران»»، خبرگزاری شبستان.]</ref> نمایشگاه مکتب عاشورا به روایت هنرمندان (۱۳۹۹ش)،<ref>[https://www.shabestan.news/news/978166/%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA «سیر تحول هنر عاشورایی معاصر در نمایشگاه «مکتب عاشورا به روایت هنرمندان»»، خبرگزاری شبستان.]</ref> روضه بهشت (۱۴۰۳ش)،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/amp/news/8772346 «گالری عالی میزبان «روضه بهشت» می‌شود»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> روز واقعه به روایت هنرمندان نقاشی قهوه‌خانه‌ای و رستاخیز (۱۴۰۳ش)،<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/4307750/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نمایشگاه «روز واقعه به روایت هنرمندان نقاشی قهوه خانه ای» در مجموعه نیاوران»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> حماسه‌نگاری ایرانی؛ از شاهنامه تا عاشورا (۱۴۰۵ش)،<ref>[https://www.irna.ir/news/86189781/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «نمایشگاه «حماسه‌نگاری ایرانی؛ از شاهنامه تا عاشورا» برگزار می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> اَلْفَنُّ بَیْنَ طَفَّیْنِ<ref>[https://alborz.irib-news.ir/fa/news/5811470/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%91%D9%8F-%D8%A8%D9%8E%DB%8C%D9%92%D9%86%D9%8E-%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%91%D9%8E%DB%8C%D9%92%D9%86%D9%90-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «نمایشگاه «اَلْفَنُّ بَیْنَ طَفَّیْنِ»؛ بازتاب هنری عاشورا در گذر زمان است»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> و نقش واقعه (۱۴۰۵ش) اشاره کرد. این نمایشگاه‌ها آثاری از نقاشان معاصر و قهوه‌خانه‌ای و نیز عکس‌ها و پوسترهایی با موضوع عاشورا و آیین‌های عزاداری را به نمایش گذاشتند.<ref>[https://www.irna.ir/news/86208934/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87 «روایتی امروزی از عاشورا در نمایشگاه «نقش واقعه»»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
* '''موسیقی، نوحه‌ و مرثیه‌خوانی:''' موسیقی آیینی بخش مهمی از هنر عاشورایی است که همراه با طبل، سنج، نی و دف است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8771783/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1 «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> آثاری با رویکردهای گوناگون در موسیقی عاشورایی معاصر ایران از بازآفرینی نوحه‌های قدیمی و بهره‌گیری از موسیقی تعزیه تا ساخت آثار ارکسترال و تلفیق سازهای ایرانی با تنظیم‌های جدید تولید شده‌اند. ازجمله؛ آهنگ آوازِ خون با خوانندگی محسن چاوشی،<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/775007/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86-%DA%86%D8%A7%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «دانلود آهنگ «آوازِ خون» محسن چاوشی برای امام حسین(ع)»، وب‌سایت خبری روزنامه همشهری.]</ref> قطعه شب عاشورا از سوئیت سمفونی رسول عشق و امید، ساخته لوریس چکناواریان، آلبوم آب تشنه، ساخته محمدرضا علیقلی، آلبوم بی‌کلام رستاخیز سرخ، ساخته محسن جلیلی و محمدمهدی آقایی، آلبوم نفیر به همت مؤسسه هنر و ادبیات هلال با صدای سیدعلی سادات‌رضوی و تنظیم محسن جلیلی و امین شیرازی، آلبوم خورشید، با خوانندگی امیرحسین مدرس و دکلمه امین تارخ، آلبوم هفتاد و دو، با آهنگسازی و تنظیم رسول رسولی و خوانندگی مرتضی حیدری آل‌کثیر و مهدی المؤمن، آلبوم ساقی سرمست با آهنگسازی آریا عظیمی‌نژاد و صدای محمدعلی کریم‌خانی.<ref>[https://www.irna.ir/news/86191429/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%85%D9%81%D9%88%D9%86%DB%8C-%DA%86%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C «مروری بر نواهای عاشورایی؛ سمفونی چکناواریان تا «ساقی سرمست» کریم‌خانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در فرهنگ ایرانی، موسیقی عاشورایی به دو بخش اصلی نوحه و مرثیه تقسیم می‌شود. نوحه و مرثیه شاید یکی از مردمی‌ترین و عمومی‌ترین ابعاد فرهنگی هنری عاشورا باشند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8771783/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1 «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> نوحه‌خوانی در ایران به‌تدریج، به‌ویژه از دوره صفویه، به آیینی جمعی و سازمان‌یافته تبدیل شد و در دوره قاجار تثبیت شد.<ref>[https://www.maarefehosseini.ir/article_158513.html?lang=fa فارسی‌مدان، «مرثیه‌‌سرایی بانوان اهل‌بیت(ع) در شهادت امام حسین(ع) با تأکید بر اشعار ام لقمان»، ۱۴۰۱ش، ص۴۸.]</ref> برخی پژوهشگران، اشعار صباحی بیدگلی و یغمای جندقی را از نخستین نمونه‌های مکتوب نوحه به زبان فارسی دانسته‌اند.<ref>میرصادقی، واژه‌نامه هنر شاعری: فرهنگ تفصیلی اصطلاحات فن شعر و سبک‌ها و مکتب‌های آن، ۱۳۷۷ش.</ref> کسایی مَرْوَزی نخستین مرثیه‌سرای فارسی‌زبان بود<ref>ریاحی، کسایی مروزی زندگی شعر و اندیشه او، ۱۳۷۳ش، ص۷۲؛ [https://jrla.isca.ac.ir/article_255.html فسنقری و جعفرپور، «بررسی زیباشناختی نخستین شعر عاشورایی»، ۱۳۹۲ش، ص۱۹۹.]</ref> و پس از او شاعرانی همچون محتشم کاشانی، سنائی غزنوی، عَطّار نیشابوری، میرزا حبیب‌الله شیرازی (قاآنی)، صامت بروجردی،<ref>مهریزی، «نگاهی به تحولات شعر عاشورایی»، ۱۳۸۸ش، ص۱۹۸.</ref> محمدحسین غروی اصفهانی، حبیب‌الله چایچیان، سیدمحمدحسین شهریار و غلامرضا سازگار فعالیت داشتند.<ref>محمدزاده، دانشنامۀ شعر عاشورایی، ۱۳۸۶ش، ج‌۲، ص۱۰۷۳ و ۱۲۱۶ و ۱۳۵۰.</ref>
* '''ادبیات و شعر:''' مقتل‌نگاری بخشی از ادبیات عاشورایی است و روضه‌الشهداء از مشهورترین کتاب مقتل فارسی است.<ref>مظاهری، تراژدی جهان اسلام، ۱۳۹۷ش، ج۱، ص۶۲.</ref> در حوزه ادبیات داستانی، رمان‌های مرتبط با واقعه کربلا، شامل فتح خون روایت محرم اثر سیدمرتضی آوینی'''،''' نامیرا اثر صادق کرمیار، پدر، عشق و پسر نوشته سیدمهدی شجاعی، فراموشان اثر داوود غفارزادگان و شَمّاس شامی نوشته مجید قیصری است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1111042/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%87-%D8%B1%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF «مرور پنج رمان که رنگ عاشورایی دارند»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> سرودن شعر فارسی درباره حسین بن علی و واقعه عاشورا به نیمه دوم قرن چهارم قمری و دوره حکومت آل‌بویه نسبت داده شده است.<ref>محمدزاده، دانشنامه شعر عاشورایی، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۷۱۷.</ref> برخی پژوهشگران، کسائی مروزی را از نخستین شاعران فارسی‌زبان در این زمینه می‌دانند.<ref>صفا، گنج سخن، ۱۳۵۵ش، ج۱، ص۶۸؛ مجاهدی، شکوه شعر عاشورا در زبان فارسی، ۱۳۷۹ش، ص۵۹.</ref> در قرن‌های بعد، شاعرانی چون باباطاهر، ناصر خسرو، سنائی غزنوی، عطار نیشابوری، خواجوی کرمانی، صائب تبریزی و محتشم کاشانی درباره امام حسین و واقعه کربلا شعر سرودند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/358871/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C آهمه، «ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی»، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۲.]</ref> برخی پژوهش‌ها، اشعار عاشورایی فارسی پیش از دوره صفویه را بیشتر دارای جنبه حماسی دانسته‌اند. هم‌زمان با شکل‌گیری حکومت صفوی، شعر عاشورایی جایگاه گسترده‌تری در ادبیات فارسی پیدا کرد. محتشم کاشانی، سراینده ترکیب‌بند «باز این چه شورش است»، از مرثیه‌سرایان شناخته‌شده این دوره است. شعر مذهبی عاشورایی در دوره افشاریه کاهش یافت و در دوره زندیه بار دیگر گسترش پیدا کرد.<ref>محمدزاده، دانشنامه شعر عاشورایی، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۷۱۷.</ref> براساس گزارش‌ها، ۷۲ شاعر فارسی‌زبان تا قرن سیزدهم قمری و ۲۳۶ شاعر در قرن‌های چهاردهم و پانزدهم قمری درباره امام حسین و مصائب او شعر سروده‌اند.<ref>حجازی، «حسین‌بن علی(ع) در آیینه شعر»، ۱۳۸۱ش، ص۶۸-۶۱.</ref> همچنین، نویسنده دانشنامه شعر عاشورایی نام ۳۴۰ شاعر را همراه با نمونه‌هایی از اشعار آنان گردآوری کرده است.<ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام حسین، ۱۳۸۸ش، ج۱۰، ص۱۸۷.</ref> برای نمونه، دوازده‌بند محتشم کاشانی در چهار قرن اخیر از منظومه‌های شناخته‌شده و پرخواننده عاشورایی در زبان فارسی بوده است که با این ابیات آغاز می‌شود؛<ref>مجاهدی، کاروان شعر عاشورا، ۱۳۸۶ش، ص۱۶۱-۱۵۷.</ref>
{{شعر جدید|متن=باز این چه شورش است که در خلق عالم است؟ \\ باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟
باز این چه رستخیز عظیم است؟ کز زمین \\ بی نفخ صور، خاسته تا عرش اعظم است؟}}
* '''سینما، تلویزیون، تئاتر و رادیو:''' سینما به‌عنوان یکی از شاخه‌های مدرن هنر، به واقعه عاشورا پرداخته است. فیلم‌های سینمایی مرتبط با عاشورا اغلب تلاش دارند تا پیام‌های اخلاقی، اجتماعی و دینی این واقعه را به مخاطبان خود منتقل کنند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8771783/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1 «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> ازجمله این آثار می‌توان به فیلم سفیر به کارگردانی فریبرز صالح،<ref>[https://www.isna.ir/news/8610-14426/%D8%B3%D9%81%D9%8A%D8%B1-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-25-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D9%8A%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%D9%8A «"سفير" بعد از ۲۵ سال به‌روايت "فريبرز صالح" « ساخت فيلم‌های از اين نوع متقاضی می‌خواهد»»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> روز واقعه به کارگردانی شهرام اسدی،<ref>[https://www.isna.ir/news/96090502321/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF ««روز واقعه» یک استثناء در سینمای ایران بود»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> رستاخیز به کارگردانی احمدرضا درویش،<ref>[https://www.isna.ir/news/91062917969/%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AE%D9%8A%D8%B2-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%AF ««رستاخيز» احمدرضا درويش به اتمام رسيد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> عصر روز دهم به کارگردانی مجتبی راعی،<ref>[https://www.irna.ir/news/4195935/%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D9%87%D9%85-%D9%82%D8%B5%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%B4 «عصر روز دهم؟ قصه‌ای تلخ با پایانی خوش»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> هیهات اثری اپیزودیک به کارگردانی هادی نائیجی و همکاران، ناسور به کارگردانی کیانوش دالوند<ref>[https://kheiriran.ir/fa/news/5899/%DA%86%D9%86%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «چند فیلم عاشورایی روی پردهٔ سینمای موزهٔ ایران»، پایگاه خبری خیر ایران.]</ref> و شور عاشقی به کارگردانی داریوش یاری اشاره کرد.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4196778/%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%82%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7 ««شور عاشقی»؛ روایت اسرای کربلا»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> در تلویزیون ایران نیز مجموعه‌های نمایشی متعددی با موضوع واقعه عاشورا و موضوعات تاریخی و مذهبی مرتبط با این حوزه مانند روایت عشق، شب دهم، مختارنامه، طفلان مسلم، آخرین دعوت، وارث، فرستاده، سربداران، معصومیت از دست‌رفته، ام وهب، سفر سبز و باران عشق ساخته شده‌اند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/198506/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C «مروری بر مشهورترین فیلم‌ها و سریال‌های آیینی عاشورایی»، خبرگزاری شبستان.]</ref> نمایش خورشید کاروان،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8771783/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1 «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> تنهاتر از مسیح،<ref>[https://www.irna.ir/news/85537950/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%AD-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%B5%D8%AD%D9%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7 ««تنهاتر از مسیح» روی صحنه می‌رود/ نمایش مصور از عاشورا»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> روز واقعه،<ref>[https://www.shabestan.news/news/1827363/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A8-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D8%BA-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%AF «حسین کیانی شب‌چراغ «روز واقعه» را می‌افروزد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> قَلَنْدَرْخونه،<ref>[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1393895-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%AC-%D8%B5%D8%BA%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «ایرج صغیری؛ شاعر تئاتر آیینی ایران است»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> رهسپار خیمه‌ها،<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4075824/%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DB%B1%DB%B0-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF «تور نمایشی «رهسپار خیمه‌ها» در ۱۰ استان برگزار می‌شود»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> یاس سه ساله، ابوالاحرار، نقل بی‌نقال، عصر جدید، برگی از خاطرات، فرصت عاشقی، سوگنامه خورشید، تعزیه مجلس شام، تعزیه عباس بن علی، تعزیه علی‌اکبر و مدافعان حرم از تئاترهای معاصر با موضوع عاشورا هستند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3848297/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%88%DA%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B9%D8%B2%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C «معرفی آثار راه‌یافته به سوگواره ملی تئاتر میدانی و تعزیه اربعین حسینی»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> هر سال، همزمان با فرا رسیدن ماه محرم شبکه‌های مختلف رادیویی، با پریایی حسینیه رادیویی، پخش مرثیه‌سرایی، تلاوت‌های فاخر، مداحی‌های اهل‌بیت، دعوت از کارشناسان مذهبی و با تدارک ویژه برنامه‌های مناسبتی و پوشش میدانی مراسم‌های عزاداری به روی آنتن می‌روند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404040302128/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF «ویژه برنامه‌های رادیو در ایام محرم معرفی شدند»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
* '''معماری:''' معماری نیز در بازتاب واقعه عاشورا در ایران نقش داشته است. ساخت مساجد، حسینیه‌ها و دیگر مکان‌های مذهبی به یاد امام حسین و شهدای کربلا و استفاده از عناصر معماری اسلامی و هنرهای تجسمی در طراحی و تزئین این بناها، از جلوه‌های این بازتاب است. برخی از این عناصر و تزئینات، مفاهیم مذهبی و یاد واقعه کربلا را به مخاطبان منتقل می‌کنند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8771783/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1 «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>


=== '''نام‌گذاری‌ها''' ===
=== '''نام‌گذاری‌ها''' ===
خط ۱۳۰: خط ۱۴۲:


=== '''پویش‌های مردمی''' ===
=== '''پویش‌های مردمی''' ===
محور اصلی این فعالیت‌ها ازجمله؛ پویش‌ اطعام و احسان حسینی، به عشق حسین،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6862336/%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9 «اجرای پویش‌های «اطعام و احسان حسینی» و «به عشق حسین(ع)»»، خبرگزار مهر.]</ref> با حسین بمان،<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/3922619/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%85%D8%A7%D9%86 «آغاز پویش با حسین بمان»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> روضه‌خوان، سلام بر حسین و علمدار. همچنین سوگواره‌های تکیه ملت، بلندا، تعزیت خورشید و نوگلان حسینی، ویژه‌برنامه‌های جلوه سوگ و نی‌ناله، آیین‌های عطر سیب و پرده عشاق ازجمله طرح‌های مردمی برای ترویج فرهنگ حسینی هستند.<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/3527630/%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B6%D9%87%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D8%B1%D8%AD%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C «از اجرای پویش‌های «سلام برحسین و روضه‌خوان» تا حمایت از طرح‌های مردمی برای ترویج فرهنگ حسینی»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>
محور اصلی این فعالیت‌ها، ترویج فرهنگ حسینی، گسترش شعائر مذهبی، تقویت مشارکت مردمی در آیین‌های عزاداری و پیاده‌روی اربعین، ترویج سبک زندگی اسلامی، افزایش آگاهی مذهبی و تاریخی درباره واقعه عاشورا و معرفی محصولات اربعینی، ارائه نرم‌افزارهای رایگان همراه و بهره‌گیری از سامانه‌های گفت‌وگوی هوشمند است. ازجمله این فعالیت‌ها باید به پویش زیارت سبز در قالب چهار زیرپویش ۱۰ قدم سبز، لیوان همراه، کیسه پارچه‌ای و موکب سبز،<ref>[https://boushehr.irib-news.ir/fa/news/5868076/%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%D9%87%D9%85%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF «پویش «زیارت سبز» همزمان با ایام اربعین آغاز شد»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> باید برخاست،<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4366486/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86 «آغاز پویش «باید برخاست» در بستر فناوری‌های نوین»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> نماز اول وقت در طریق‌الحسین،<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/05/06/3363911/%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF «پویش ملی نماز اول وقت در پیاده روی اربعین آغاز شد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> اطعام و احسان حسینی، به عشق حسین،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6862336/%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9 «اجرای پویش‌های «اطعام و احسان حسینی» و «به عشق حسین(ع)»»، خبرگزار مهر.]</ref> با چفیه می‌آییم،<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1403/05/21/3138044/%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «تلویزیون در اربعین حسینی چه برنامه‌هایی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> هدیه‌ای برای رهبر شهیدم (نذر کاشی حرم)،<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/03/26/3618664/%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D9%87-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1405 «اعلام سه طرح اولویت‌دار ستاد عتبات در سال ۱۴۰۵»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> حیاتنا حسین، طریق‌القدس،<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1403/05/03/3127767/%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B5%D9%81%D8%B1 «ایجاد زیست‌بوم فرهنگی دینی در تهران تا پایان ماه صفر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> با حسین بمان،<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/3922619/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%85%D8%A7%D9%86 «آغاز پویش با حسین بمان»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> روضه‌خوان، سلام بر حسین و علمدار اشاره کرد. همچنین سوگواره‌های تکیه ملت، بلندا، تعزیت خورشید و نوگلان حسینی، ویژه‌برنامه‌های جلوه سوگ و نی‌ناله، آیین‌های عطر سیب و پرده عشاق از دیگر طرح‌ها و برنامه‌های مردمی در راستای ترویج فرهنگ حسینی به شمار می‌روند.<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/3527630/%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B6%D9%87%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D8%B1%D8%AD%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C «از اجرای پویش‌های «سلام برحسین و روضه‌خوان» تا حمایت از طرح‌های مردمی برای ترویج فرهنگ حسینی»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>


== خطر تحریف دستاوردهای عاشورا ==
== خطر تحریف دستاوردهای عاشورا ==
خط ۱۴۱: خط ۱۵۳:
پژوهشگران بر این باور هستند که با دوری از زمینه‌های تحریف دستاوردهای [[نهضت حسینی]]، این قیام می‌تواند با تأکید بر [[آزادگی]]، اصلاح‌گری و مهرورزی، جاودانه بماند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص132-136.</ref> همچنین به‌دلیل خطر تحریف وقایع [[عاشورا]]، برخی از پژوهشگران نقطهٔ اشتراک گزارش‌های تاریخی مربوط به واقعه [[کربلا]] را این گونه مختصر، گفته‌اند که «درگیری، روز دهم محرم سال ۶۱ هجری رخ داده است و از همراهان امام، هر کس به سن بلوغ رسیده، با وی به شهادت رسیده است.»<ref>شهیدی، پس از پنجاه سال، پژوهشی تازه پیرامون قیام امام حسین، 1365ش، ص156-157.</ref>
پژوهشگران بر این باور هستند که با دوری از زمینه‌های تحریف دستاوردهای [[نهضت حسینی]]، این قیام می‌تواند با تأکید بر [[آزادگی]]، اصلاح‌گری و مهرورزی، جاودانه بماند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص132-136.</ref> همچنین به‌دلیل خطر تحریف وقایع [[عاشورا]]، برخی از پژوهشگران نقطهٔ اشتراک گزارش‌های تاریخی مربوط به واقعه [[کربلا]] را این گونه مختصر، گفته‌اند که «درگیری، روز دهم محرم سال ۶۱ هجری رخ داده است و از همراهان امام، هر کس به سن بلوغ رسیده، با وی به شهادت رسیده است.»<ref>شهیدی، پس از پنجاه سال، پژوهشی تازه پیرامون قیام امام حسین، 1365ش، ص156-157.</ref>


== فرهنگ سوگواری بر شهادت حسین ==
== عاشوراپژوهی ==
قیام امام حسین نزد [[شیعیان]]، نماد [[ظلم‌ستیزی]]، پیروزی خون بر شمشیر، امر به معروف و نهی از منکر و [[ایثار]] و فداکاری شده است<ref>محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۹۳ش، ص۳۷۲.</ref> و شیعیان چنان‌که امامان سفارش و تأکید کرده‌اند، از همین منظر، سعی در حفظ و گرامی‌داشت [[حماسه حسینی]] داشته‌اند.<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص110 و 114.</ref>{{سخ}}
 
از روزهای نخستینِ پس از واقعهٔ [[عاشورا]]، عزاداری بر حسین توسط اسیران اهل بیت اقامه گردید.<ref>بلاذری، انساب‌الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۲۰۶.</ref> در دمشق پس از چند روزِ ابتدایی، اجازهٔ اقامهٔ ماتم و عزا به اسرا و مردم داده شد. سپس در [[مدینه]] نیز [[نوحه‌سرایی]] برپا شد و شاعرانی همچون ابوالأسود دوئَلی در این مراسم مرثیه‌سرایی کردند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص130.</ref> توابین نخستین گروهی بودند که در سال ۶۵ هجری بر مزار امام حسین، سوگواری دست‌جمعی برگزار کردند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص131.</ref>{{سخ}}
=== '''نسخه‌های خطی''' ===
سنت [[مرثیه‌خوانی]] در نکوداشت امام حسین تا هم‌اکنون و هر ساله، در سالروز شهادت وی تداوم یافته است.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص131.</ref> اما عزاداری به شکل کنونی که مردم به کوچه و خیابان آمده و نوحه‌سرایی کنند، به قرن چهارم برمی‌گردد. از زمان روی کار آمدن آل‌بویه و حکومت مُعزّالدوله دیلمی در نیمه سده چهارم هجری<ref>اسفندیاری، از عاشورای حسین تا عاشورای شیعه، 1384ش، ص55 (پاورقی).</ref> و نیز با به قدرت رسیدن فاطمیان در مصر، در سال ۳۶۳ هجری، در روز عاشورا، بازارها تعطیل و دسته‌های عزاداری در شهر به راه افتاده و نوحه‌سرایی می‌کردند. این سنت، تا انقراض [[فاطمیان]] ادامه داشت.<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص115- 117.</ref> در شبه‌قاره هند نیز، شیعیان در امام‌باره‌ها و عاشوراخانه‌ها، مراسم عزاداری برپا می‌کنند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص131.</ref>{{سخ}}
ازجمله؛ نسخه خطی کتاب روضه‌الشهداء اثر ملاحسین کاشفی بود که محمدبن‌زین‌الدین آن را در سال ۹۶۶ق در کشمیر به خط نستعلیق کتابت کرده بود. این نسخه دارای سرلوحه مذهّب و تزئیناتی به رنگ زر، شنگرف، لاجورد و سبز است. نسخه خطی زیارت عاشورا، کتابت‌شده در سال ۱۲۱۶ق، از دیگر آثاری است که با عبارت السلام علیک یا اباعبدالله، السلام علیک یابن رسول‌الله آغاز می‌شود.<ref>[https://www.nlai.ir/news%E2%80%93archive/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86(%D8%B9)-%D9%88-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «نمایشگاه نسخه‌های خطی با موضوع امام حسین(ع) و واقعه کربلا آغاز به کار کرد»، وب‌سایت کتابخانه ملی.]</ref>
[[فرهنگ عاشورا]] سهم چشمگیری در تاریخ و هویت [[شیعه|تشیع]] دارد و هنرمندان، ادیبان، شاعران و مورخان، با خلق آثاری فاخر، نقشی به‌سزا در این ماندگاری و هویت‌بخشی ایفا کرده‌اند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص131.</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۱۵۵: خط ۱۶۶:
* «آستان مقدس عباسی آمار زائران شرکت‌کننده در مراسم زیارت اربعین سال ۱۴۴۸ هجری قمری را اعلام کرد»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ش.
* «آستان مقدس عباسی آمار زائران شرکت‌کننده در مراسم زیارت اربعین سال ۱۴۴۸ هجری قمری را اعلام کرد»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ش.
* «آغاز پویش با حسین بمان»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۳۱ تير ۱۴۰۲ش.
* «آغاز پویش با حسین بمان»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۳۱ تير ۱۴۰۲ش.
* «آغاز پویش «باید برخاست» در بستر فناوری‌های نوین»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
* «آغاز حرکت مشایه ۴۰ هزار نفری اهواز از فردا»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ تیر ۱۴۰۵ش.
* «آغاز حرکت مشایه ۴۰ هزار نفری اهواز از فردا»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ تیر ۱۴۰۵ش.
* آل‌طعمه، سلمان هادی، کربلا و حرم‌های مطهر، ترجمه حسین صابری، تهران، مشعر، ۱۳۷۸ش.
* آل‌طعمه، سلمان هادی، کربلا و حرم‌های مطهر، ترجمه حسین صابری، تهران، مشعر، ۱۳۷۸ش.
* آهمه، ماهرخ، «ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی»، پژوهشنامه معارف حسینی، سال۱، شماره۳، ۱۳۹۵ش.
* ابن‌أبی‌الثلج، محمد بن احمد، تاریخ الائمة، در مجموعه نفیسه فی تاریخ الائمه، قم، کتابخانه آیت‌اللّه مرعشی نجفی، ۱۴۰۶ق.
* ابن‌أبی‌الثلج، محمد بن احمد، تاریخ الائمة، در مجموعه نفیسه فی تاریخ الائمه، قم، کتابخانه آیت‌اللّه مرعشی نجفی، ۱۴۰۶ق.
* ابن‌اعثم کوفی، احمد، کتاب الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۱۱ق.
* ابن‌اعثم کوفی، احمد، کتاب الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۱۱ق.
خط ۱۷۸: خط ۱۹۱:
* ابن‌مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، ۱۳۷۹ش.
* ابن‌مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، ۱۳۷۹ش.
* ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، الاغانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۵ق.
* ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، الاغانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۵ق.
* «اثر هنری عاشورایی خوشنویسی و تذهیب «طریق نور» رونمایی شد»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: ۴ مرداد ۱۴۰۲ش.
* «اجرای پویش‌های «اطعام و احسان حسینی» و «به عشق حسین(ع)»»، خبرگزار مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
* «اجرای پویش‌های «اطعام و احسان حسینی» و «به عشق حسین(ع)»»، خبرگزار مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
* احمدی میانجی، علی، مکاتیب الائمة، آیت الله احمدى میانجى‏، قم، دار الحدیث‏، ۱۴۲۶ق.
* احمدی میانجی، علی، مکاتیب الائمة، آیت الله احمدى میانجى‏، قم، دار الحدیث‏، ۱۴۲۶ق.
خط ۱۸۸: خط ۲۰۲:
* «اصول حاکم بر سیره اقتصادی امام حسین(ع)»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۳۹۳ش.
* «اصول حاکم بر سیره اقتصادی امام حسین(ع)»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۳۹۳ش.
* «اطلاعیه شماره ۱۹ ستاد مرکزی اربعین حسینی(ع)»، وب‌سایت وزارت کشور، تاریخ درج مطلب: ۶ شهریور ۱۴۰۳ش.
* «اطلاعیه شماره ۱۹ ستاد مرکزی اربعین حسینی(ع)»، وب‌سایت وزارت کشور، تاریخ درج مطلب: ۶ شهریور ۱۴۰۳ش.
* «اعلام سه طرح اولویت‌دار ستاد عتبات در سال ۱۴۰۵»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
* «افتتاح ایستگاه میدان امام حسین(ع) مترو شیراز»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب:  ۲۱ بهمن ۱۳۹۷ش.
* «افتتاح ایستگاه میدان امام حسین(ع) مترو شیراز»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب:  ۲۱ بهمن ۱۳۹۷ش.
* «افتتاح بی‌نظیرترین پل کابلی ایران در مشهد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۳۹۱ش.
* «افتتاح بی‌نظیرترین پل کابلی ایران در مشهد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۳۹۱ش.
* «اقبال هنردوستان به سه شاهکار استاد فرشچیان با موضوع عاشورا»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مهر ۱۳۹۴ش.
* امین، سید محسن، أعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف، ۱۳۶۲ش.
* امین، سید محسن، أعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف، ۱۳۶۲ش.
* «ایجاد زیست‌بوم فرهنگی دینی در تهران تا پایان ماه صفر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۴۰۳ش.
* «ایران اسلامی شادمان سالروز ولادت امام حسین(ع)»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب:  ۲۲ خرداد ۱۳۹۲ش.
* «ایران اسلامی شادمان سالروز ولادت امام حسین(ع)»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب:  ۲۲ خرداد ۱۳۹۲ش.
* «ایرج صغیری؛ شاعر تئاتر آیینی ایران است»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ شهریور ۱۴۰۲ش.
* «این میدان ۸۰ ساله در تهران از پهلوی تا امروز چگونه نامگذاری شد؟»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* «این میدان ۸۰ ساله در تهران از پهلوی تا امروز چگونه نامگذاری شد؟»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* بارا، آنتوان، امام حسین در اندیشه مسیحیت، ترجمه فرامرز میرزایی و علی‌باقر طاهری‌نیا، همدان، دانشگاه بوعلی‌سینا و شوق دانش، ۱۳۸۱ش.
* بارا، آنتوان، امام حسین در اندیشه مسیحیت، ترجمه فرامرز میرزایی و علی‌باقر طاهری‌نیا، همدان، دانشگاه بوعلی‌سینا و شوق دانش، ۱۳۸۱ش.
* بحرانی، هاشم بن سلیمان، مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر و دلائل الحجج علی البشر، قم، بنیاد معارف اسلامی، ۱۳۷۱ش.
* بحرانی، هاشم بن سلیمان، مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر و دلائل الحجج علی البشر، قم، بنیاد معارف اسلامی، ۱۳۷۱ش.
* بحرانی اصفهانی، عبد الله بن نورالله، عوالم العلوم و المعارف والأحوال- الإمام علی بن أبی طالب علیه‌السلام، قم، مؤسسة الإمام المهدی عجّل الله تعالی فرجه الشریف، ۱۳۸۲ش.
* بحرانی اصفهانی، عبد الله بن نورالله، عوالم العلوم و المعارف والأحوال- الإمام علی بن أبی طالب علیه‌السلام، قم، مؤسسة الإمام المهدی عجّل الله تعالی فرجه الشریف، ۱۳۸۲ش.
* «برپایی نمایشگاه خوشنویسی محرم در قزوین»، خبرگزاری صدا و سیما قزوین، تاریخ درج مطلب: ۲۶ شهريور ۱۳۹۷ش.
* «برپایی نمایشگاه نقاشی «عاشورا از نگاه هنرمندان نقاش معاصر ایران»»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۹ شهریور ۱۳۹۸ش.
* بلاذری‏، احمد بن یحیی، أنساب الأشراف‏، تحقیق: سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت‏، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
* بلاذری‏، احمد بن یحیی، أنساب الأشراف‏، تحقیق: سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت‏، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
* بلاذری، احمد بن یحیی، أنساب‌الأشراف، دمشق، ۱۹۹۶–۲۰۰۰م.
* بلاذری، احمد بن یحیی، أنساب‌الأشراف، دمشق، ۱۹۹۶–۲۰۰۰م.
* «پرتکرارترین نام مردان در ایران/ محمد در صدر»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «پرتکرارترین نام مردان در ایران/ محمد در صدر»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «پرتکرارترین نام‌های مرد در ایران»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «پرتکرارترین نام‌های مرد در ایران»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «پویش «زیارت سبز» همزمان با ایام اربعین آغاز شد»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۴۰۵ش.
* «پویش ملی نماز اول وقت در پیاده روی اربعین آغاز شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۶ مرداد ۱۴۰۴ش.
* پیشوایی، مهدی، تاریخ اسلام از سقیفه تا کربلا، تهران، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۳ش.
* پیشوایی، مهدی، تاریخ اسلام از سقیفه تا کربلا، تهران، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۳ش.
* پیشوایی، محمدباقر، مقتل جامع سیدالشهداء، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۷ش.
* پیشوایی، محمدباقر، مقتل جامع سیدالشهداء، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۷ش.
* ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذی، تحقیق و تصحیح عبدالوهاب عبد اللطیف، بیروت: دارالفکر، ۱۴۰۳ق.
* ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذی، تحقیق و تصحیح عبدالوهاب عبد اللطیف، بیروت: دارالفکر، ۱۴۰۳ق.
* «تعداد زائران ایرانی اربعین از مرز ۳/۶ میلیون گذشت»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش.
* «تعداد زائران ایرانی اربعین از مرز ۳/۶ میلیون گذشت»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش.
* «تلویزیون در اربعین حسینی چه برنامه‌هایی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ مرداد ۱۴۰۳ش.
* ««تنهاتر از مسیح» روی صحنه می‌رود/ نمایش مصور از عاشورا»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۴۰۳ش.
* «تور نمایشی «رهسپار خیمه‌ها» در ۱۰ استان برگزار می‌شود»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مرداد ۱۴۰۱ش.
* تهرانی، محمدمحسن(آقا بزرگ)، الذریعة الی تصانیف الشیعة، تحقیق احمد حسینی اشکوری، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۰۳ق.
* تهرانی، محمدمحسن(آقا بزرگ)، الذریعة الی تصانیف الشیعة، تحقیق احمد حسینی اشکوری، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۰۳ق.
* «جشن‌ها و آیین‌های گرامیداشت اعیاد شعبانیه آغاز شد»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردين ۱۳۹۷ش.
* «جشن‌ها و آیین‌های گرامیداشت اعیاد شعبانیه آغاز شد»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردين ۱۳۹۷ش.
* جعفریان، رسول، تأملی در نهضت عاشورا، قم، انصاریان، ۱۳۸۱ش.
* جعفریان، رسول، تأملی در نهضت عاشورا، قم، انصاریان، ۱۳۸۱ش.
* جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، قم، انصاریان، چاپ یازدهم، ۱۳۹۰ش.
* جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، قم، انصاریان، چاپ یازدهم، ۱۳۹۰ش.
* «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۶ تير ۱۴۰۳ش.
* جمعی از نویسندگان، فرهنگ جامع سخنان امام حسین‌ع، ترجمه علی مؤیدی، تهران، امیر کبیر، ۱۳۸۲ش.
* جمعی از نویسندگان، فرهنگ جامع سخنان امام حسین‌ع، ترجمه علی مؤیدی، تهران، امیر کبیر، ۱۳۸۲ش.
* جهاندیده، اکرم، «سیره اجتماعی امام دوم تا چهارم(ع)»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۳ش.
* جهاندیده، اکرم، «سیره اجتماعی امام دوم تا چهارم(ع)»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۳ش.
* «چند فیلم عاشورایی روی پردهٔ سینمای موزهٔ ایران»، پایگاه خبری خیر ایران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۴۰۵ش.
* حاکم نیشابوری، محمد بن عبداللّه، المستدرک علی‌الصحیحین، چاپ یوسف عبدالرحمان مرعشلی، بیروت ۱۴۰۶ق.
* حاکم نیشابوری، محمد بن عبداللّه، المستدرک علی‌الصحیحین، چاپ یوسف عبدالرحمان مرعشلی، بیروت ۱۴۰۶ق.
* حجازی، سید علی‌رضا، «حسین‌ بن علی(ع) در آیینه شعر»، ادبیات و هنر دینی؛ مقاله، مصاحبه، نقد و نظر، تهران، نیستان، ۱۳۸۱ش.
* حجتی، علی، «شام غریبان»، در فرهنگ سوگ شیعی، تهران، نشر خیمه، ۱۳۹۵ش.
* حجتی، علی، «شام غریبان»، در فرهنگ سوگ شیعی، تهران، نشر خیمه، ۱۳۹۵ش.
* حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۹ق.
* حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۹ق.
* «حسین کیانی شب‌چراغ «روز واقعه» را می‌افروزد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۴۰۴ش.
* حسینی رودباری، مصطفی، الامامان الحسن و الحسین، تهران، مجمع علمی تقریب بین المذاهب الاسلامیه، ۱۴۲۸ق.
* حسینی رودباری، مصطفی، الامامان الحسن و الحسین، تهران، مجمع علمی تقریب بین المذاهب الاسلامیه، ۱۴۲۸ق.
* «حضور بیش از ۲۱ میلیون زائر در اربعین حسینی ۱۴۰۳»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۴۰۳ش.
* «حضور بیش از ۲۱ میلیون زائر در اربعین حسینی ۱۴۰۳»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۴۰۳ش.
خط ۲۲۲: خط ۲۵۱:
* خزعلی، انسیه، «قیام امام حسین از دیدگاه علمای اهل‌سنت»، مندرج در مجموعه مقالات همایش امام حسین(ع)، ج۱۱، مجمع جهانی اهل‌بیت(ع)، تهران، ۱۳۸۱ش.
* خزعلی، انسیه، «قیام امام حسین از دیدگاه علمای اهل‌سنت»، مندرج در مجموعه مقالات همایش امام حسین(ع)، ج۱۱، مجمع جهانی اهل‌بیت(ع)، تهران، ۱۳۸۱ش.
* خوارزمی، موفق بن احمد، مقتل الحسین، تصحیح محمد سماوی، قم: مکتبة المفید، ۱۳۸۱ش.
* خوارزمی، موفق بن احمد، مقتل الحسین، تصحیح محمد سماوی، قم: مکتبة المفید، ۱۳۸۱ش.
* «خوشنویسی آرامم می‌کند/ «زیارت عاشورا» بهترین اثرم»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آبان ۱۳۹۶ش.
* «خوشنویسی؛ نشانه‌ای برای به ماتم نشستن با مرکب دیده در عزای حسینی»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۴۰۲ش.
* «دانلود آهنگ «آوازِ خون» محسن چاوشی برای امام حسین(ع)»، وب‌سایت خبری روزنامه همشهری، تاریخ درج مطلب: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش.
* دینوری، احمد بن داوود، الاخبار الطوال، تحقیق عبدالمنعم عامر مراجعه جمال الدین شیال، قم، منشورات رضی، ۱۳۶۸ش.
* دینوری، احمد بن داوود، الاخبار الطوال، تحقیق عبدالمنعم عامر مراجعه جمال الدین شیال، قم، منشورات رضی، ۱۳۶۸ش.
* ذهبی، شمس‌الدین، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام‏، بیروت‏، دار الكتاب العربى‏، ۱۴۰۹ق.
* ذهبی، شمس‌الدین، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام‏، بیروت‏، دار الكتاب العربى‏، ۱۴۰۹ق.
* رحمتی، محمدحسین؛ خنیفر، حسین؛ کتابی، ابراهیم، «الگوی رهبری امام حسین(ع)در قیام عاشورا»، مدیریت اسلامی، سال۹، شماره۹۶، ۱۳۹۵ش.
* رحمتی، محمدحسین؛ خنیفر، حسین؛ کتابی، ابراهیم، «الگوی رهبری امام حسین(ع)در قیام عاشورا»، مدیریت اسلامی، سال۹، شماره۹۶، ۱۳۹۵ش.
* ««رستاخيز» احمدرضا درويش به اتمام رسيد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ شهریور ۱۳۹۱ش.
* «رسم و رسوم ایرانی‌ها برای اربعین و خلق یک سنت جدید»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۴۰۳ش.
* «رسم و رسوم ایرانی‌ها برای اربعین و خلق یک سنت جدید»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۴۰۳ش.
* رسولی، دادکریم، «حدیث ثقلین، حدیثی صحیح و متواتر»، اندیشه تقریب، سال۴، شماره۱۲، ۱۳۸۶ش.
* رسولی، دادکریم، «حدیث ثقلین، حدیثی صحیح و متواتر»، اندیشه تقریب، سال۴، شماره۱۲، ۱۳۸۶ش.
خط ۲۳۰: خط ۲۶۳:
* «رفتارشناسی مردم عراق در میزبانی از زائران امام حسین(ع)»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۴۰۳ش.
* «رفتارشناسی مردم عراق در میزبانی از زائران امام حسین(ع)»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۴۰۳ش.
* رنجبر گل‌افشانی، موسی، «زمینه‌های قیام امام حسین علیه‌السلام»، مندرج در مجموعه مقالات همایش امام حسین(ع)، ج۶، مجمع جهانی اهل‌بیت(ع)، تهران، ۱۳۸۱ش.
* رنجبر گل‌افشانی، موسی، «زمینه‌های قیام امام حسین علیه‌السلام»، مندرج در مجموعه مقالات همایش امام حسین(ع)، ج۶، مجمع جهانی اهل‌بیت(ع)، تهران، ۱۳۸۱ش.
* «روایتی امروزی از عاشورا در نمایشگاه «نقش واقعه»»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر ۱۴۰۵ش.
* «روز پاسدار و جانباز چه روزی است؟ تاریخ ولادت امام حسین(ع) و زندگینامه»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۴۰۳ش.
* «روز پاسدار و جانباز چه روزی است؟ تاریخ ولادت امام حسین(ع) و زندگینامه»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۴۰۳ش.
* ««روز واقعه» یک استثناء در سینمای ایران بود»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب:  ۵ آذر ۱۳۹۶ش.
* «رونمایی از تابلوی «عرش بر زمین» اثر استاد فرشچیان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آبان ۱۳۹۶ش.
* ریاحی، محمدامین، کسایی مروزی: زندگی ، اندیشه و شعر او، تهران، علمی، ۱۳۷۳ش.
* زبیری، مُصْعَب بن عبداللّه، نسب قریش، قاهره، لوی پرووانسال، ۱۹۵۳م.
* زبیری، مُصْعَب بن عبداللّه، نسب قریش، قاهره، لوی پرووانسال، ۱۹۵۳م.
* «سال ۱۴۰۵ چند روز تعطیل رسمی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۴۰۴ش.
* «سال ۱۴۰۵ چند روز تعطیل رسمی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۴۰۴ش.
خط ۲۳۷: خط ۲۷۴:
* سبط ابن‌جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکرة الخواص من الأمة بذکر خصائص الأئمة، بیروت، مؤسسه اهل‌بیت، ۱۴۰۱ق.
* سبط ابن‌جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکرة الخواص من الأمة بذکر خصائص الأئمة، بیروت، مؤسسه اهل‌بیت، ۱۴۰۱ق.
* «ستاد مرکزی اربعین: بیش از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار زائر راهی عتبات عالیات شده‌اند»، خبرگزاری اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ش.
* «ستاد مرکزی اربعین: بیش از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار زائر راهی عتبات عالیات شده‌اند»، خبرگزاری اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ش.
* «"سفير" بعد از ۲۵ سال به‌روايت "فريبرز صالح" « ساخت فيلم‌های از اين نوع متقاضی می‌خواهد»»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۸۶ش.
* سماوی، محمد، إبصار العین فی أنصار الحسین، تحقیق محمد جعفر الطبسی، قم، مرکز الدراسات الإسلامیة لممثلیة الولی الفقیه فی حرس الثورة الإسلامیه، ۱۴۱۹ق.
* سماوی، محمد، إبصار العین فی أنصار الحسین، تحقیق محمد جعفر الطبسی، قم، مرکز الدراسات الإسلامیة لممثلیة الولی الفقیه فی حرس الثورة الإسلامیه، ۱۴۱۹ق.
* سیدرضی، نهج البلاغه، ترجمه سیدجعفر شهیدی، تهران، علمی و فرهنگی‏، ۱۳۷۸ش.
* سیدرضی، نهج البلاغه، ترجمه سیدجعفر شهیدی، تهران، علمی و فرهنگی‏، ۱۳۷۸ش.
* «سیر تحول هنر عاشورایی معاصر در نمایشگاه «مکتب عاشورا به روایت هنرمندان»»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۹ مهر ۱۳۹۹ش.
* ««شام غریبان» فرشچیان در سعدآباد است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۳۹۴ش.
* شریف قرشی، باقرشریف، زندگانی حضرت امام حسین، ترجمه سیدحسین محفوظی، قم، بنیاد معارف اسلامی، ۱۳۸۰ش.
* شریف قرشی، باقرشریف، زندگانی حضرت امام حسین، ترجمه سیدحسین محفوظی، قم، بنیاد معارف اسلامی، ۱۳۸۰ش.
* شم‌آبادی، مسعود؛ دشتی، محمدجواد، «نقد پژوهی دیدگاه خاورشناسان درباره قیام عاشورا با تأکید بر دیدگاه مقام معظم رهبری»، قرآن‌پژوهی خاورشناسان، سال۱۸، شماره۳۵، ۱۴۰۲ش.
* شم‌آبادی، مسعود؛ دشتی، محمدجواد، «نقد پژوهی دیدگاه خاورشناسان درباره قیام عاشورا با تأکید بر دیدگاه مقام معظم رهبری»، قرآن‌پژوهی خاورشناسان، سال۱۸، شماره۳۵، ۱۴۰۲ش.
* «شمار زائران اربعین به بیش از ۲۱ میلیون نفر رسید»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۴ش.
* «شمار زائران اربعین به بیش از ۲۱ میلیون نفر رسید»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۴ش.
* «شمیم محرم درکوچه و خیابانهای کرمانشاه پیچیده است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آذر ۱۳۸۸ش.
* «شمیم محرم درکوچه و خیابانهای کرمانشاه پیچیده است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آذر ۱۳۸۸ش.
* ««شور عاشقی»؛ روایت اسرای کربلا»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۲ش.
* شوشتری، جعفر بن حسن، الخصائص الحسینیة، قم، شریف رضی، ۱۴۲۳ق.
* شوشتری، جعفر بن حسن، الخصائص الحسینیة، قم، شریف رضی، ۱۴۲۳ق.
* شهیدی، سیدجعفر، پس از پنجاه سال؛ پژوهشی تازه پیرامون قیام حسین(ع)، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۰ش.
* شهیدی، سیدجعفر، پس از پنجاه سال؛ پژوهشی تازه پیرامون قیام حسین(ع)، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۰ش.
خط ۲۵۰: خط ۲۹۱:
* صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، قم، ۱۳۶۳ش.
* صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، قم، ۱۳۶۳ش.
* صدوق، محمد بن علی، کمال‌الدین و تمام النعمة، تصحیح و تعلیق علی‌اکبر غفاری، تهران، اسلامية، ۱۳۹۵ش.
* صدوق، محمد بن علی، کمال‌الدین و تمام النعمة، تصحیح و تعلیق علی‌اکبر غفاری، تهران، اسلامية، ۱۳۹۵ش.
* صفا، ذبیح‌الله، گنج سخن: شاعران بزرگ پارسی‌گوی و منتخب آثار آنان، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۳ش.
* «صفر تا صد پیاده‌روی جاماندگان اربعین»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب:  ۱۵ شهریور ۱۴۰۲ش.
* «صفر تا صد پیاده‌روی جاماندگان اربعین»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب:  ۱۵ شهریور ۱۴۰۲ش.
* طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، تحقیق حمدی بن عبدالمجید سلفی، قاهره، دار النشر، مكتبة ابن تیمیة، بی‌تا.
* طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، تحقیق حمدی بن عبدالمجید سلفی، قاهره، دار النشر، مكتبة ابن تیمیة، بی‌تا.
خط ۲۶۰: خط ۳۰۲:
* طهماسبی بلداجی، اصغر، «واکاوی سیره قرآنی امام حسین(ع) در اصلاح ارزش های اعتقادی و اخلاقی جامعه اسلامی»، مطالعات بین رشته‌ای قرآن و الهیات، سال۱، شماره۱، ۱۴۰۳ش.
* طهماسبی بلداجی، اصغر، «واکاوی سیره قرآنی امام حسین(ع) در اصلاح ارزش های اعتقادی و اخلاقی جامعه اسلامی»، مطالعات بین رشته‌ای قرآن و الهیات، سال۱، شماره۱، ۱۴۰۳ش.
* طهماسبی بلداجی، اصغر، «گونه‌شناسی آراء خاورشناسان درباره اهداف امام حسین(ع) از نهضت عاشورا با رویکرد تحلیلی–انتقادی»، پژوهش‌نامه امامیه، سال۱۱، شماره۲۱، ۱۴۰۴ش.
* طهماسبی بلداجی، اصغر، «گونه‌شناسی آراء خاورشناسان درباره اهداف امام حسین(ع) از نهضت عاشورا با رویکرد تحلیلی–انتقادی»، پژوهش‌نامه امامیه، سال۱۱، شماره۲۱، ۱۴۰۴ش.
* «عاشورا؛ محور موضوعی ۵۰ اثر خوشنویسی استاد علی‌اکبر رضوانی»، وب‌سایت آستان نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۵ش.
* عباس نیا، علی، «تحلیل انتقادی آرای مستشرقان درباره علل و انگیزه‌های نهضت حسینی»، فرهنگ و سیره اهل‌بیت(ع)، سال۲، شماره۷، ۱۴۰۲ش.
* عباس نیا، علی، «تحلیل انتقادی آرای مستشرقان درباره علل و انگیزه‌های نهضت حسینی»، فرهنگ و سیره اهل‌بیت(ع)، سال۲، شماره۷، ۱۴۰۲ش.
* عبدالحمید، عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، قم، مکتبه الاسلامیه، بی‌تا.
* عبدالحمید، عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، قم، مکتبه الاسلامیه، بی‌تا.
* عبدالمحمدی، حسین، زمینه‌های قیام امام حسین، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۳ش.
* عبدالمحمدی، حسین، زمینه‌های قیام امام حسین، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۳ش.
* عبدی، بهنام؛ ملکی، مجید، «مختصات مدیریت جهادی بر اساس کتاب حماسۀ حسینی استاد شهید مرتضی مطهری: تبیین سیرۀ امام حسین(ع)»، مدیریت در دانشگاه اسلامی، سال۱۲، شماره۱، ۱۴۰۲ش.
* عبدی، بهنام؛ ملکی، مجید، «مختصات مدیریت جهادی بر اساس کتاب حماسۀ حسینی استاد شهید مرتضی مطهری: تبیین سیرۀ امام حسین(ع)»، مدیریت در دانشگاه اسلامی، سال۱۲، شماره۱، ۱۴۰۲ش.
* «عصر روز دهم؟ قصه‌ای تلخ با پایانی خوش»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱ دی ۱۳۸۹ش.
* عطار، طاهره؛ رنجبر حسینی، محمد؛ «روش‌شناسی مناظرات امام حسین(ع) در جریان قیام عاشورا»، پژوهش‎‌‌‌نامه معارف حسینی، سال۱، شماره۲، ۱۳۹۵ش.
* عطار، طاهره؛ رنجبر حسینی، محمد؛ «روش‌شناسی مناظرات امام حسین(ع) در جریان قیام عاشورا»، پژوهش‎‌‌‌نامه معارف حسینی، سال۱، شماره۲، ۱۳۹۵ش.
* عطاردی قوچانی، عزیزالله، مسند الامام الشهید، تهران، عطارد، ۱۳۷۶ش.
* عطاردی قوچانی، عزیزالله، مسند الامام الشهید، تهران، عطارد، ۱۳۷۶ش.
خط ۲۷۰: خط ۳۱۴:
* عمادی حائری، سیدمحمد، «حسین بن علی، امام»، دانشنامه جهان اسلام، جلد۱۳. تهران، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، ۱۳۸۸ش.
* عمادی حائری، سیدمحمد، «حسین بن علی، امام»، دانشنامه جهان اسلام، جلد۱۳. تهران، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، ۱۳۸۸ش.
* عنایت، حمید، اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه بهاء‌الدین خرمشاهی، تهران، خوارزمی، ۱۳۶۵ش.
* عنایت، حمید، اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه بهاء‌الدین خرمشاهی، تهران، خوارزمی، ۱۳۶۵ش.
* فارسی‌مدان، علی، «مرثیه‌سرایی بانوان اهل‌بیت(ع) در شهادت امام حسین(ع) با تأکید بر اشعار ام لقمان»، معارف حسینی، سال۷، شماره۲۷، ۱۴۰۱ش.
* فاطمی، سیدحسن، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، آیینه پژوهش، سال۱۶، شماره۹۶، ۱۳۸۴ش.
* فاطمی، سیدحسن، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، آیینه پژوهش، سال۱۶، شماره۹۶، ۱۳۸۴ش.
* فسنقری، حجت‌الله؛ جعفرپور، میلاد، «بررسی زیباشناختی نخستین شعر عاشورایی»، مطالعات ادبی متون اسلامی، سال۲۰، شماره۴، ۱۳۹۲ش.
* «فعالیت سه هزار و ۳۹۳ باب کانون فرهنگی و مسجد منتسب به نام و القاب امام حسین(ع)»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۱ش.
* «فعالیت سه هزار و ۳۹۳ باب کانون فرهنگی و مسجد منتسب به نام و القاب امام حسین(ع)»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۱ش.
* «فلسفه سیاهپوشی‌های محرم»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ تیر ۱۴۰۳ش.
* «فلسفه سیاهپوشی‌های محرم»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ تیر ۱۴۰۳ش.
خط ۲۸۵: خط ۳۳۱:
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
* کوک، مایکل آلن، امر به معروف و نهی از منکر در اندیشه اسلامی، ترجمه احمد نمایی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۸۴ش.
* کوک، مایکل آلن، امر به معروف و نهی از منکر در اندیشه اسلامی، ترجمه احمد نمایی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۸۴ش.
* «گالری عالی میزبان «روضه بهشت» می‌شود»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تير ۱۴۰۳ش.
* «گذری بر کتیبه‌های عاشورایی استاد علی شیرازی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۰ش.
* «گنبد حرم امام حسین پس از 700 سال تغییر می‌کند»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب:  ۲۱ آذر ۱۳۹۳ش.
* «گنبد حرم امام حسین پس از 700 سال تغییر می‌کند»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب:  ۲۱ آذر ۱۳۹۳ش.
* ماندگار، محمدمهدی، «شمه‌ای از فضائل امام حسین علیه‌السلام»، مبلغان، سال۴، شماره۲۸، ۱۳۸۱ش.
* ماندگار، محمدمهدی، «شمه‌ای از فضائل امام حسین علیه‌السلام»، مبلغان، سال۴، شماره۲۸، ۱۳۸۱ش.
* مایلی، وحید، «اقتصاد در سیره امام حسین علیه‌السلام»، ماهنامه تیتر صبح، شماره پیاپی۲، ۱۳۹۶ش.
* مایلی، وحید، «اقتصاد در سیره امام حسین علیه‌السلام»، ماهنامه تیتر صبح، شماره پیاپی۲، ۱۳۹۶ش.
* مجاهدی، محمدعلی، شکوه شعر عاشورا در زبان فارسی، قم، پیک جلال، ۱۳۷۹ش.
* مجاهدی، محمدعلی، کاروان شعر عاشورا، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش.
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
* مجلسی، محمدباقر، زادالمعاد، تصحیح و تحقیق علاءالدین اعلمی، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۲۳ق.
* مجلسی، محمدباقر، زادالمعاد، تصحیح و تحقیق علاءالدین اعلمی، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۲۳ق.
* محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، معروف، ۱۳۹۳ش.
* محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، معروف، ۱۳۹۳ش.
* محمدجعفری، رسول؛ رضایی، زهرا، «روایات اعتراض امام حسین علیه السلام به صلح امام حسن علیه السلام در ترازوی نقد»، علوم حدیث، سال۲۲، شماره۸۵، ۱۳۹۶ش.
* محمدجعفری، رسول؛ رضایی، زهرا، «روایات اعتراض امام حسین علیه السلام به صلح امام حسن علیه السلام در ترازوی نقد»، علوم حدیث، سال۲۲، شماره۸۵، ۱۳۹۶ش.
* محمدزاده، مرضیه، دانشنامه شعر عاشورایی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۶ش.
* محمدی ری‌شهری، محمد، «حکمت‌نامه امام حسین علیه‌السلام»، قم، دار الحدیث، ۱۳۸۳ش.
* محمدی ری‌شهری، محمد، «حکمت‌نامه امام حسین علیه‌السلام»، قم، دار الحدیث، ۱۳۸۳ش.
* محمدی، محمدابراهیم، «نهضت عاشورا، پیام‌ها و پیامدها»، پژوهش های اجتماعی اسلامی، سال۹، شماره۳۹، ۱۳۸۲ش.
* محمدی، محمدابراهیم، «نهضت عاشورا، پیام‌ها و پیامدها»، پژوهش های اجتماعی اسلامی، سال۹، شماره۳۹، ۱۳۸۲ش.
* «مرور پنج رمان که رنگ عاشورایی دارند»، وب‌سایت مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۰ش.
* «مروری بر شاهکارهای هنری با موضوع عاشورا در معتبرترین موزه‌های جهان»، وب‌سایت خبری روزنامه همشهری، تاریخ درج مطلب: ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
* «مروری بر مشهورترین فیلم‌ها و سریال‌های آیینی عاشورایی»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۵ آذر ۱۳۹۱ش.
* «مروری بر نواهای عاشورایی؛ سمفونی چکناواریان تا «ساقی سرمست» کریم‌خانی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۵ش.
* مسعودی، علی بن حسین، إثبات الوصیه، ترجمه محمدجواد نجفی، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۶۲ش.
* مسعودی، علی بن حسین، إثبات الوصیه، ترجمه محمدجواد نجفی، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۶۲ش.
* مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم، دارالهجره، ۱۴۰۹ق.
* مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم، دارالهجره، ۱۴۰۹ق.
خط ۳۰۱: خط ۳۵۶:
* مطهری، مرتضی، حماسه حسینی، تهران، صدرا، چاپ چهاردهم، ۱۳۷۱ش.
* مطهری، مرتضی، حماسه حسینی، تهران، صدرا، چاپ چهاردهم، ۱۳۷۱ش.
* مظاهری، محسن‌حسام، فرهنگ سوگ شیعی، تهران، خیمه، ۱۳۹۵ش.
* مظاهری، محسن‌حسام، فرهنگ سوگ شیعی، تهران، خیمه، ۱۳۹۵ش.
* مظاهری، محسن حسام، «قمه‌زنی»، در فرهنگ سوگ شیعی، تهران، نشر خیمه، ۱۳۹۵ش.
* مظاهری، محسن‌حسام، «قمه‌زنی»، در فرهنگ سوگ شیعی، تهران، نشر خیمه، ۱۳۹۵ش.
* مظاهری، محسن‌حسام، تراژدی جهان اسلام: عزاداری شیعیان ایران به روایت سفر‌نامه‌نویسان، مستشرقان و ایران‌شناسان (از صفویه تا جمهوری اسلامی)، اصفهان، آرما، ۱۳۹۷ش.
* «معرفی آثار راه‌یافته به سوگواره ملی تئاتر میدانی و تعزیه اربعین حسینی»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب:  ۱۶ مهر ۱۳۹۸ش.
* معروف حسنی، هاشم، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۹ش.
* معروف حسنی، هاشم، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۹ش.
* مفید، محمد بن نعمان، الإرشاد، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۹ق.
* مفید، محمد بن نعمان، الإرشاد، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۹ق.
خط ۳۱۲: خط ۳۶۹:
* مولائی، اصغر، «بازشناسی شاخص‌های نام‌گذاری فضاهای شهری با تأکید بر هویت موردپژوهی: میدان‌های انقلاب، امام حسین، رسالت و سبزه‌میدان تهران»، رهپویه معماری و شهرسازی، سال۱، شماره۴، ۱۴۰۱ش.
* مولائی، اصغر، «بازشناسی شاخص‌های نام‌گذاری فضاهای شهری با تأکید بر هویت موردپژوهی: میدان‌های انقلاب، امام حسین، رسالت و سبزه‌میدان تهران»، رهپویه معماری و شهرسازی، سال۱، شماره۴، ۱۴۰۱ش.
* مهدوی دامغانی، محمود؛ باغستانی، اسماعیل، «حسن بن علی، امام»، دانشنامه جهان اسلام، ج۱۳، تهران، بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش.
* مهدوی دامغانی، محمود؛ باغستانی، اسماعیل، «حسن بن علی، امام»، دانشنامه جهان اسلام، ج۱۳، تهران، بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش.
* مهریزی، مهدی، «نگاهی به تحولات شعر عاشورایی»، در دانشنامه امام حسین، به کوشش محمد محمدی ری‌شهری، جلد دهم، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۸ش.
* میرصادقی، میمنت، واژه‌نامه هنر شاعری: فرهنگ تفصیلی اصطلاحات فن شعر و سبک‌ها و مکتب‌های آن، تهران، کتاب مهناز، ۱۳۷۷ش.
* نجمی، محمدصادق، سخنان حسین بن علی از مدینه تا کربلا، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۸ش.
* نجمی، محمدصادق، سخنان حسین بن علی از مدینه تا کربلا، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۸ش.
* نصیری، محمد، تحلیلی از تاریخ تشیع و امامان، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۴ش.
* نصیری، محمد، تحلیلی از تاریخ تشیع و امامان، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۴ش.
* «نقاشی عاشورایی «خبر تلخ» در آستانه ماه محرم رونمایی شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۷ تیر ۱۴۰۲ش.
* «نگاهي به آيين‌هاي عزاداري محرم در نقاط مختلف ايران»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۵ آذر ۱۳۹۱ش.
* «نگاهي به آيين‌هاي عزاداري محرم در نقاط مختلف ايران»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۵ آذر ۱۳۹۱ش.
* «نگاهی به وسعت و گسترش مراکز مذهبی در ایران»، پایگاه خبری ـ تحلیلی قدس آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۴۰۳ش.
* «نگاهی به وسعت و گسترش مراکز مذهبی در ایران»، پایگاه خبری ـ تحلیلی قدس آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۴۰۳ش.
* «نمایش گنجینۀ آثار عاشورایی در موزۀ رضوی»، خبرگزاری هنر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۳۹۸ش.
* «نمایشگاه «اَلْفَنُّ بَیْنَ طَفَّیْنِ»؛ بازتاب هنری عاشورا در گذر زمان است»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ش.
* «نمایشگاه «حماسه‌نگاری ایرانی؛ از شاهنامه تا عاشورا» برگزار می‌شود»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱ تیر ۱۴۰۵ش.
* «نمایشگاه «روز واقعه به روایت هنرمندان نقاشی قهوه خانه ای» در مجموعه نیاوران»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مرداد ۱۴۰۳ش.
* «نمایشگاه "فرهنگ خوشنویسی در آئینه عاشورا" در اصفهان برگزار شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۶ش.
* «نمایشگاه نسخه‌های خطی با موضوع امام حسین(ع) و واقعه کربلا آغاز به کار کرد»، وب‌سایت کتابخانه ملی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ش.
* نیکلسون، رینولد آلین، تاریخ ادبیات عرب، ترجمه کیواندخت کیوانی، تهران، ویستار، ۱۳۸۰ش.
* نیکلسون، رینولد آلین، تاریخ ادبیات عرب، ترجمه کیواندخت کیوانی، تهران، ویستار، ۱۳۸۰ش.
* «ویژه برنامه‌های رادیو در ایام محرم معرفی شدند»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۴۰۴ش.
* هلالی، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس الهلالي، تهران، بنیاد بعثت، واحد تحقیقات اسلامی، ۱۴۰۵ق.
* هلالی، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس الهلالي، تهران، بنیاد بعثت، واحد تحقیقات اسلامی، ۱۴۰۵ق.
* «هنر خوشنویسی در ایران اسلامی با عاشورا و محرم عجین شده است»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۱۶ دی ۱۳۹۱ش.
* «هنر مدرن و مکتب عاشورا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۳۹۳ش.
* یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا.
* یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا.
* «۷ رکورد جهانی «پیاده‌روی اربعین»»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۴۰۱ش.
* «۷ رکورد جهانی «پیاده‌روی اربعین»»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۴۰۱ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/امام_حسین»