@@ خط ۷۹: / خط ۷۹: @@
 ویژگی‌های شخصتی و اخلاقی امام حسین در دو دسته فردی و اجتماعی اشاره شده است. آگاهی از قرآن و سنت، استواری ایمان و اعتقاد،<ref>شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، 1380ش، ج1، ص144؛ عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، 1383ش، ج2، ص199– 201.</ref> اراده قوی،<ref>شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، 1380ش، ج1، ص130.</ref> پاکدامنی، عبادت و زهد در برابر جلوه‌های دنیوی،<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۱۷.</ref> [[صداقت]] و صراحت،<ref>عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۲۴۹.</ref> عدم [[تکبر]]،<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، سیدالشهدا امام حسین، ۱۳۹۳ش، ص۴۶.</ref> تواضع و فروتنی،<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۸ق، ج۱۰، ص۴۱۱؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۴، ص۱۸۱.</ref> حلم و بردباری،<ref>شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۱۴۸-۱۴۷؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۱۷.</ref> بخشنده،<ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام حسین، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۱۱۴-۱۱۸؛ صدوق، الخصال، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۱۳۵.</ref> عزت نفس، شجاعت، صبر، غیرت‌ورزی، سخاوت، طمأنینه و آرامش، اعتماد به نفس، قوت قلب و عظمت روح، همت بلند، خوش‌بینی و مثبت‌اندیشی، حسن ظن به خدا و دیگران،<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_184861.html حیدری، «ویژگی‌های شخصیتی امام حسین»، ۱۴۰۱ش، ص۴۹-۱۸.] عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۱۵۷ و ۲۲۵-۲۰۲ و ۲۳۵؛ شریف قرشی، زندگانی حضرت امام حسین، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۱۳۰؛ فیض کاشانی، محجه البیضاء فی تهذیب الإحیاء، ۱۳۸۳ق، ج۴، ص۲۲۵؛ حسینی رودباری، الامامان الحسن و الحسین، ۱۴۲۸ق، ص۹۶.</ref> گذشت از جرم و عمل ناشایست،<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۵۳۳-۵۳۲؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۹۰ش، ص۱۷۹.</ref> مهمان‌نوازی<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۵۷۵؛ فیض کاشانی، محجه البیضاء فی تهذیب الإحیاء، ۱۳۸۳ق، ج۴، ص۲۲۷؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۴، ص۱۸۵.</ref> خوش‌رفتاری،<ref>ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۷۰، ص۱۹۶ـ۱۹۷.</ref> احساس و علاقه اجتماعی، ظلم‌ستیزی و دفاع از مظلوم<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۱۷.</ref> و غیرت دینی در قبال تعطیلی حدود الهی<ref>عبدالمحمدی، زمینه‌های قیام امام حسین، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۲۵۳.</ref> از ویژگی‌های او شمرده شده است. بنابر گزارش‌های تاریخی، امام حسین ۲۵ بار پیاده به حج رفت.<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۸، ج۱۰، ص۴۰۱؛ ابن عبدالبرّ، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۹۷.</ref>
-دانش گسترده، آگاهی از تفسیر و علوم قرآنی، عرفان، اخلاق، فقه، تحولات سیاسی و اجتماعی و فن سخنوری،
+== سیره امام حسین<ref group="دیدگاه">ادبیات اصلا مناسب ویکی نیست. محتوا ارزشی و متأثر از منابع نوشته شده. برخی از موارد هم خیلی کلی و مبهم نوشته شده.
-== سیره امام حسین ==
+مهمتر اینکه: برخی موارد را اصلا نمیتوان سیره دانست مثل مطالبی که در سیره اقتصادی به بعد آمده است.</ref> ==
 توجه به سیره امام حسین و به‌کارگیری ابعاد آن در جامعه معاصر، از یک‌طرف، زمینه احیاء، تبیین و ترویج معارف حسینی و نهادینه‌سازی آن‌ها در جوامع اسلامی را فراهم می‌نماید. از طرف دیگر، علاوه بر سلامت و تعالی فرهنگ اسلامی در ابعاد فردی و اجتماعی، موجبات آشنایی و جذب انسان‌های آزاداندیش از مذاهب گوناگون به این فرهنگ را فراهم می‌سازد.<ref>[https://isqt.sku.ac.ir/article_11864.html طهماسبی بلداجی، «واکاوی سیره قرآنی امام حسین(ع) در اصلاح ارزش های اعتقادی و اخلاقی جامعه اسلامی»، ۱۴۰۳ش، ص۱۳.]</ref>
-* '''سیره سیاسی:''' بر اساس سیرۀ امام حسین، نهادینه‌سازی مدیریت جهادی در نظام حکمرانی و مدیریتی جامعه، نیازمند توجه به الزاماتی مانند حفظ، اصلاح و تقویت جامعۀ اسلامی؛ اشاعۀ امر به معروف و نهی از منکر؛ پرهیز از دنیاپرستی در قالب پناه بردن به خدا از حرص و بی‌تابی و پرهیز از طمع به منصب، پول و لذت؛ اخلاص؛ تمسّک به سیاست علوی و منطق اسلامی؛ عدالت‌گستری؛ ظلم‌ستیزی؛ جهل‌ستیزی؛ صبر در مسیر حق و قیام مقدس و جاویدان علیه باطل است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2207856/%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9 عبدی و ملکی، «مختصات مدیریت جهادی بر اساس کتاب حماسۀ حسینی استاد شهید مرتضی مطهری: تبیین سیرۀ امام حسین(ع)»، ۱۴۰۲ش، ص۱۳۷.]</ref> الگوی رهبری حسین بن علی در قیام عاشورا در یازده مؤلفه و ذیل سه مضمون فراگیرِ هدف، اصول و روش‌ها دسته‌بندی می‌شود. هدف آن هدایت، رشد و ارشاد افراد است؛ اصول آن شامل خدامحوری، اخلاق‌محوری، احکام‌محوری، تکلیف‌محوری، بصیرت‌محوری، عقل‌گرایی و ظلم‌ستیزی و روش‌های آن شامل روشنگری، انذار، رفق و نرمش است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1168336/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7 رحمتی، خنیفر و کتابی، «الگوی رهبری امام حسین(ع)در قیام عاشورا»، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۸.]</ref>
+* '''سیره سیاسی:''' بر اساس سیرۀ امام حسین، نهادینه‌سازی مدیریت جهادی در نظام حکمرانی و مدیریتی جامعه، نیازمند توجه به الزاماتی مانند حفظ، اصلاح و تقویت جامعۀ اسلامی، اشاعۀ امر به معروف و نهی از منکر؛ پرهیز از دنیاپرستی در قالب پناه بردن به خدا از حرص و بی‌تابی و پرهیز از طمع به منصب، پول و لذت، اخلاص، تمسّک به سیاست علوی و منطق اسلامی، عدالت‌گستری، ظلم‌ستیزی، جهل‌ستیزی، صبر در مسیر حق و قیام مقدس و جاویدان علیه باطل است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2207856/%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9 عبدی و ملکی، «مختصات مدیریت جهادی بر اساس کتاب حماسۀ حسینی استاد شهید مرتضی مطهری: تبیین سیرۀ امام حسین(ع)»، ۱۴۰۲ش، ص۱۳۷.]</ref> الگوی رهبری حسین بن علی در قیام عاشورا در یازده مؤلفه و ذیل سه مضمون فراگیرِ هدف، اصول و روش‌ها دسته‌بندی می‌شود. هدف آن هدایت، رشد و ارشاد افراد است؛ اصول آن شامل خدامحوری، اخلاق‌محوری، احکام‌محوری، تکلیف‌محوری، بصیرت‌محوری، عقل‌گرایی و ظلم‌ستیزی و روش‌های آن شامل روشنگری، انذار، رفق و نرمش است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1168336/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7 رحمتی، خنیفر و کتابی، «الگوی رهبری امام حسین(ع)در قیام عاشورا»، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۸.]</ref>
 * '''سیره اجتماعی:''' سیره اجتماعی امام حسین شامل رفتارها و گفتارهای او در ارتباط با جامعه و گروه‌های مختلف اجتماعی است. این سیره، ابعاد نظری و عملی روابط اجتماعی را در حوزه‌هایی مانند خانواده، تعاملات اجتماعی، تعلیم و تربیت و اقتصاد اجتماعی دربرمی‌گیرد و چگونگی تعامل با دیگران را بر پایه آموزه‌های دینی و اخلاقی نشان می‌دهد.<ref>جهاندیده، «سیره اجتماعی امام دوم تا چهارم(ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۵.</ref> آزادگی و عزت در رفتار اجتماعی، دفاع از حقوق اهل‌بیت و مظلومیت امام حسین در واقعه کربلا نیز از موضوعات مرتبط با این سیره است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/581314/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%90-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C مشایخی ساردو و اسلامی، «سیره و زندگی حضرت امام حسین(ع) در متون دینی، تاریخی و ادبیِ زبان فارسی و عربی»، ۱۴۰۳ش، ص۲۰۰-۱۹۲.]</ref>
 * '''سیره اعتقادی:''' در زمینه اصلاح و تبیین ارزش‌های اعتقادی، سیره امام حسین شامل توحید و شناخت خداوند، تنزیه خداوند از تشبیه، بیان مباحث خداشناسی در قالب پاسخ سؤالات عمومی و دعا، مباحث امامت و ولایت، پیوند توحید و ولایت، مقام اهل‌بیت و لزوم اطاعت از آنان، عدم تأکید از حاکمان غاصب و نهی از اطاعات آنان است. در زمینه اصلاح و تبیین ارزش‌های اخلاقی، سیره او شامل اجتناب از رذایل اخلاقی، بدگمانی، تجسّس، غیبت، پرهیز از خشم و غضب، اهتمام به فضایل اخلاقی، خوش‌خلقی و نرم‌خوئی و اصلاح ارزش‌های اخلاقی در بعد اجتماعی است.<ref>[https://isqt.sku.ac.ir/article_11864.html طهماسبی بلداجی، «واکاوی سیره قرآنی امام حسین(ع) در اصلاح ارزش های اعتقادی و اخلاقی جامعه اسلامی»، ۱۴۰۳ش، ص۱۲-۲.]</ref>
@@ خط ۹۴: / خط ۹۴: @@
 === آثار مکتوب و منسوب ===
+* '''مصحف امام حسین:''' نسخه‌ای از قرآن به خط کوفی بر روی پوست و در ۴۱ برگ هفت‌سطری کتابت شده است و در گنجینه رضوی نگهداری می‌شود. ابعاد هر برگ ۷٫۵ در ۱۲ سانتی‌متر است. سادگی حروف، فاصله تقریباً یکسان میان آن‌ها و ترسیم موازی حروف تکرارشونده در سطرهای یک صفحه، از ویژگی‌های کتابت این نسخه است. در آن، برای اعراب‌گذاری و نقطه‌گذاری از رنگ‌هایی متفاوت با رنگ متن استفاده شده است. سرسوره‌ها و شمار آیات نیز با خط کوفی زرین و تحریر مشکی نوشته شده‌اند. در صفحه پایانی نسخه، عبارت کتبه حسین بن علی دیده می‌شود. جلد داخلی نسخه از تیماج لاکی با جدول زرین و جلد بیرونی آن از ساغری ساخته شده است. جلد بیرونی با ترنج، دو سرترنج و شمسه‌های ضربی معرق با شرفه‌های زرین و زراندود تزئین شده است.<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/4445107/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B3%D9%88%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D8%B7-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9-%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C «معرفی قرآن منسوب به دست خط مبارک امام حسین(ع) گنجینه رضوی»، خبرگزاری صدا و سیما خراسان رضوی.]</ref>
 * '''خطبه، نامه و وصیت‌نامه:''' در برخی منابع، خطبه امام حسین در منا،<ref>ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول، ۱۴۰۴ق، ص۲۳۷-۲۴۰.</ref> خطبه او در روز عاشورا<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳، ج۲، ص۹۸-۹۷.</ref> و خطبه خُطّ المَوت نقل شده است.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۴، ص۳۶۷-۳۶۶.</ref> در کتاب مکاتیب الأئمه، ۲۷ نامه از امام حسین گردآوری شده است. برخی از این نامه‌ها خطاب به معاویه و برخی دیگر خطاب به افراد مختلف و درباره موضوعات گوناگون ازجمله نامه او به اشراف بصره است.<ref>احمدی میانجی، مکاتیب الائمة، ۱۴۲۶ق، ج۳، ص۱۵۶-۸۳؛ ابن‌طاووس، اللهوف، ۱۳۴۸ش، ص۳۸.</ref> وصیتی مکتوب از او خطاب به برادرش محمد بن حنفیه گزارش شده که در آن هدف خود از حرکت را بیان کرده است.<ref>خوارزمی، مقتل الحسین، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۲۷۳.</ref>
@@ خط ۱۱۴: / خط ۱۱۶: @@
 === سبک زندگی عاشورایی ===
+در نگاه پیروان حسین بن علی، فرهنگ عاشورا به واقعه‌ای تاریخی محدود نیست، بلکه مجموعه‌ای از آموزه‌ها برای زندگی فردی و اجتماعی در دوره‌های مختلف است. بر این اساس، این آموزه‌ها می‌توانند مبنایی برای شکل‌گیری سبک زندگی دینی و تنظیم رفتارهای فردی و اجتماعی باشند. استخراج الگوهای رفتاری از فرهنگ عاشورا، زمینه تدوین الگوهای متناسب با آن را در حوزه‌های مختلف زندگی فراهم می‌کند. در این رویکرد، هماهنگی این الگوها با دیگر آموزه‌های دینی و توجه به پیوند میان جنبه‌های مختلف زندگی اهمیت دارد. همچنین، عمل به آموزه‌های عاشورا زمینه‌ساز تقویت امنیت، آرامش، اعتماد و رفاه فردی و اجتماعی و دستیابی به رستگاری دانسته می‌شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94063/%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7?rcIds=94498 زالی، «سبک زندگی در آموزه‌های عاشورا»، ۱۳۹۴ش، ص۸۱-۸۰.]</ref>
 === '''بزرگداشت و آیین‌های مردمی''' ===
@@ خط ۱۲۱: / خط ۱۲۴: @@
 ==== '''آیین‌های شهادت''' ====
-عزاداری و آیین‌های سوگواری شیعیان در ماه محرم و صفر شامل سیاه‌پوش کردن مساجد، تکایا، هیئت‌ها، نصب پرچم و عَلَم بر سر در منازل و مغازه‌ها،<ref>[https://www.irna.ir/news/4430323/%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%DA%A9%D9%88%DA%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%BE%DB%8C%DA%86%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «شمیم محرم درکوچه و خیابانهای کرمانشاه پیچیده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مرثیه‌سرایی، سینه‌زنی، روضه‌خوانی، تعزیه‌خوانی، دسته عزاداری، زنجیرزنی، عَلَم‌گردانی، كُتل، حمل پرچم‌های سبز، نخل‌گردانی، تابوت‌گردانی،<ref>[https://www.irna.ir/news/80428827/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نگاهي به آيين‌هاي عزاداري محرم در نقاط مختلف ايران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> قمه‌زنی،<ref>مظاهری، «قمه‌زنی»، در فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۳۸۹-۳۸۸.</ref> شام غریبان<ref>حجتی، «شام غریبان»، در فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۳۰۱.</ref> و پیاده‌روی اربعین است.<ref>اسحاقی، «پیاده‌روی اربعین»، در فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۹۹.</ref> در ماه‌های محرم و صفر آدابی نیز در میان برخی ایرانیان رواج داشته است. در گذشته، گروهی از مردم در این دو ماه لباس سیاه عزا می‌پوشیدند و تا پایان آن، لباس عزا را از تن بیرون نمی‌آوردند؛ این رسم هنوز هم در برخی مناطق رعایت می‌شود. لباس مشکی در ایام عزاداری نماد اجتماعی پذیرفته شده است و در محرم این نماد عمومیت می‌یابد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1771896/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%BE%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85 «فلسفه سیاهپوشی‌های محرم»، خبرگزاری شبستان.] ابوالحسنی، سیاهپوشی در سوگ ائمه نور، ۱۳۷۵ش، ص۵۱.</ref> برگزارنکردن مجالس شادی نیز از آداب رایج این دوره بوده است. همچنین، بنا بر گزارش‌های مربوط به رسوم گذشته، برخی افراد به احترام عزاداری امام حسین از حنا گذاشتن بر دست و سر، تراشیدن موی سر و ریش و استفاده از زیورآلات در این دو ماه خودداری می‌کنند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8807038/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AE%D9%84%D9%82-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF «رسم و رسوم ایرانی‌ها برای اربعین و خلق یک سنت جدید»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> روز عاشورا نمادین‌ترین مراسم آیینی و عزاداری شیعیان است که نقش مهمی در حیات اجتماعی ایرانیان داشته و می‌توان عینیتی از تنوع قومیتی را مشاهده کرد که در سوگ امام حسین به وحدت و همبستگی می‌رسند. اشکال متنوع عزاداری عاشورا که ریشه در بسترهای فرهنگی اقوام دارد همواره مورد توجه بوده است. از آیین‌های عزاداری محرم در ایران می‌توان به نخل‌گردانی در روستای نوا در بخش لاریجان شهرستان آمل و یزد، چهل منبر در گرگان و لاهیجان، کرب‌زنی در لاهیجان، سنج و دمام در بوشهر، حرکت شترها و نخل‌گردانی در سمنان، روز «یا عباس یا عباس» در شاهرود، سینه‌زنی در سیستان و بلوچستان، گل‌مالی در استان‌های لرستان، کرمانشاه و ایلام، طشت‌گذاری در اردبیل، شاه حسین (شاخسی) در تبریز، بیل‌زنی در شهرستان خوسف خراسان جنوبی، اجتماع بزرگ سینه‌زنی در زنجان، چغچغه‌زنی در روستای انجدان اراک، مشعل‌گردانی در میان عرب‌های خوزستان و چاووش عزا در کاشان اشاره کرد. همچنین، مراسم سنتی عاشورا در ابیانه، قالیشویان در مشهد اردهال کاشان، شله‌پزان در مشهد، پخت نذری در روستای باغملک اصفهان، چایینه به‌عنوان آیین عزاداری زنان ایلامی و چمر به‌عنوان مراسم عزاداری عمومی در ایلام برگزار می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/85180793/%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «کدام آیین‌های عزاداری محرم برای عکاسان جذاب است؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> تاسوعا به روز نهم محرم و عاشورا به روز دهم این ماه گفته می‌شود و هر دو روز در ایران تعطیل رسمی هستند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404080704558/%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B5-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%B7%DB%8C%D9%84-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «سال ۱۴۰۵ چند روز تعطیل رسمی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
+عزاداری و آیین‌های سوگواری شیعیان در ماه محرم و صفر شامل سیاه‌پوش کردن مساجد، تکایا، هیئت‌ها، نصب پرچم و عَلَم بر سر در منازل و مغازه‌ها،<ref>[https://www.irna.ir/news/4430323/%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%DA%A9%D9%88%DA%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%BE%DB%8C%DA%86%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «شمیم محرم درکوچه و خیابانهای کرمانشاه پیچیده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مرثیه‌سرایی، سینه‌زنی، روضه‌خوانی، تعزیه‌خوانی، دسته عزاداری، زنجیرزنی، عَلَم‌گردانی، كُتل، حمل پرچم‌های سبز، نخل‌گردانی، تابوت‌گردانی،<ref>[https://www.irna.ir/news/80428827/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نگاهي به آيين‌هاي عزاداري محرم در نقاط مختلف ايران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> قمه‌زنی،<ref>مظاهری، «قمه‌زنی»، در فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۳۸۹-۳۸۸.</ref> شام غریبان<ref>حجتی، «شام غریبان»، در فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۳۰۱.</ref> و پیاده‌روی اربعین است.<ref>اسحاقی، «پیاده‌روی اربعین»، در فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۹۹.</ref> در ماه‌های محرم و صفر آدابی نیز در میان برخی ایرانیان رواج داشته است. در گذشته، گروهی از مردم در این دو ماه لباس سیاه عزا می‌پوشیدند و تا پایان آن، لباس عزا را از تن بیرون نمی‌آوردند؛ این رسم هنوز هم در برخی مناطق رعایت می‌شود. لباس مشکی در ایام عزاداری نماد اجتماعی پذیرفته شده است و در محرم این نماد عمومیت می‌یابد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1771896/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%BE%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85 «فلسفه سیاهپوشی‌های محرم»، خبرگزاری شبستان.] ابوالحسنی، سیاهپوشی در سوگ ائمه نور، ۱۳۷۵ش، ص۵۱.</ref> برگزارنکردن مجالس شادی نیز از آداب رایج این دوره بوده است. همچنین، بنا بر گزارش‌های مربوط به رسوم گذشته، برخی افراد به احترام عزاداری امام حسین از حنا گذاشتن بر دست و سر، تراشیدن موی سر و ریش و استفاده از زیورآلات در این دو ماه خودداری می‌کنند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8807038/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AE%D9%84%D9%82-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF «رسم و رسوم ایرانی‌ها برای اربعین و خلق یک سنت جدید»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> روز عاشورا نمادین‌ترین مراسم آیینی و عزاداری شیعیان است که نقش مهمی در حیات اجتماعی ایرانیان داشته و می‌توان عینیتی از تنوع قومیتی را مشاهده کرد که در سوگ امام حسین به وحدت و همبستگی می‌رسند. اشکال متنوع عزاداری عاشورا که ریشه در بسترهای فرهنگی اقوام دارد همواره مورد توجه بوده است. از آیین‌های عزاداری محرم در ایران می‌توان به نخل‌گردانی در روستای نوا در بخش لاریجان شهرستان آمل و یزد، چهل منبر در گرگان و لاهیجان، کرب‌زنی در لاهیجان، سنج و دمام در بوشهر، حرکت شترها و نخل‌گردانی در سمنان، روز «یا عباس یا عباس» در شاهرود، سینه‌زنی در سیستان و بلوچستان، گل‌مالی در استان‌های لرستان، کرمانشاه و ایلام، طشت‌گذاری در اردبیل، شاه حسین (شاخسی) در تبریز، بیل‌زنی در شهرستان خوسف خراسان جنوبی، اجتماع بزرگ سینه‌زنی در زنجان، چغچغه‌زنی در روستای انجدان اراک، مشعل‌گردانی در میان عرب‌های خوزستان و چاووش عزا در کاشان اشاره کرد. همچنین، مراسم سنتی عاشورا در ابیانه، قالیشویان در مشهد اردهال کاشان، شله‌پزان در مشهد، پخت نذری در روستای باغملک اصفهان، چایینه به‌عنوان آیین عزاداری زنان ایلامی و چمر به‌عنوان مراسم عزاداری عمومی در ایلام برگزار می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/85180793/%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «کدام آیین‌های عزاداری محرم برای عکاسان جذاب است؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> تاسوعا به روز نهم محرم و عاشورا به روز دهم این ماه گفته می‌شود و هر دو روز در ایران تعطیل رسمی هستند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404080704558/%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B5-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%B7%DB%8C%D9%84-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «سال ۱۴۰۵ چند روز تعطیل رسمی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> همچنین همایش شیرخوارگان حسینی آیین سوگواری برای علی‌اصغر است که به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین اجتماعات مذهبی مادران و کودکان در جهان شناخته می‌شود. این مراسم هر سال صبح نخستین جمعه ماه محرم در مساجد، حسینیه‌ها و تکایای شهرهای ایران و برخی کشورهای دیگر برگزار می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/86187081/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «آیین معنوی شیرخوارگان حسینی در استان اصفهان برگزار شد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 ==== پیاده‌روی یا راهپیمایی اربعین ====
@@ خط ۱۲۹: / خط ۱۳۲: @@
 * '''خوشنویسی:''' قلم و هنر خوشنویسی از ابزارهای انتقال مفاهیم و موضوعات دینی به مردم است.<ref>[https://news.razavi.ir/fa/news/710422/%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%DB%8C-50-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C «عاشورا؛ محور موضوعی ۵۰ اثر خوشنویسی استاد علی‌اکبر رضوانی»، وب‌سایت آستان نیوز.]</ref> مضامین مرتبط با امام حسین و واقعه عاشورا در آثار خوشنویسان ایرانی، ازجمله در قالب اشعار، مرثیه‌ها، احادیث و سخنان دینی، بازتاب یافته‌اند. این آثار با خطوطی مانند ثلث، نسخ، نستعلیق و شکسته‌نستعلیق نوشته شده‌اند و در سه حوزه اصلی کتیبه‌نگاری مذهبی، خوشنویسی متون و اشعار عاشورایی و نقاشی‌خط معاصر با مضامین کربلا جای می‌گیرند. از آثار مرتبط می‌توان به نمایشگاه فرهنگ خوشنویسی در آئینه عاشورا،<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1396/08/10/1561844/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «نمایشگاه "فرهنگ خوشنویسی در آئینه عاشورا" در اصفهان برگزار شد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  نمایشگاه خوشنویسی مشق اربعین،<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/2230805/%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86 «برپایی نمایشگاه خوشنویسی محرم در قزوین»، خبرگزاری صدا و سیما قزوین.]</ref> دومین دوره کارگاه خوشنویسی اربعین عشق،<ref>[https://www.shabestan.news/news/213438/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «هنر خوشنویسی در ایران اسلامی با عاشورا و محرم عجین شده است»، خبرگزاری شبستان.] [https://www.yjc.ir/fa/news/7857009/%DA%AF%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C «گذری بر کتیبه‌های عاشورایی استاد علی شیرازی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> خوشنویسی و تذهیب «طریق نور» اثر هاشم طلاییان بجستانی برداشتی از ارتباط سوره حمد و نهضت عاشورا،<ref>[https://www.ibna.ir/news/343013/%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B0%D9%87%DB%8C%D8%A8-%D8%B7%D8%B1%DB%8C%D9%82-%D9%86%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «اثر هنری عاشورایی خوشنویسی و تذهیب «طریق نور» رونمایی شد»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> تابلوی باز این چه شورش است اثر نصرالله افجه‌ای، تابلوی خوشنویسی به خط نستعلیق با طلااندازی، شامل بیتی از حافظ «در زلف چون کمندش ای دل مپیچ کانجا / سرها بریده بینی بی‌جرم و بی‌جنایت»، اثر علیرضا کدخدایی در قالب دو تابلوی مجزا برای هر مصرع،<ref>[https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D8%AC%D8%B3%D9%85%DB%8C-4/139459-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C «نمایش گنجینۀ آثار عاشورایی در موزۀ رضوی»، خبرگزاری هنر آنلاین.]</ref> کتیبه‌های عاشورایی استاد علی شیرازی،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7857009/%DA%AF%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C «گذری بر کتیبه‌های عاشورایی استاد علی شیرازی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> ترکیب‌بند محتشم کاشانی در آثار خوشنویسانی چون غلامحسین امیرخانی به خط نستعلیق، مجتبی ملک‌زاده به خط شکسته‌نستعلیق، سجاد رضایی در دو رشته خط شکسته و نستعلیق<ref>[https://www.imna.ir/news/676369/%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%A8-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C «خوشنویسی؛ نشانه‌ای برای به ماتم نشستن با مرکب دیده در عزای حسینی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> و اثر شکسته نستعلیق «زیارت عاشورا» اثر ملیحه نورزادیان اشاره کرد.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3662194/%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%85-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D9%85 «خوشنویسی آرامم می‌کند/ «زیارت عاشورا» بهترین اثرم»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
-* '''هنرهای تجسمی:''' در دوره معاصر نقاشانی چون محمود فرشچیان، کاظم چلیپا، حسین خسروجردی، ایرج اسکندری، غلامعلی طاهری، مرتضی اسدی، علیرضا دیانی، حبیب‌الله صادقی، مصطفی گودرزی، عبدالحمید قدیریان و محمدعلی بنی اسدی آثار ماندگاری را در عرصه هنر عاشورایی خلق کردند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1393/08/13/548642/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86-%D9%88-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7 «هنر مدرن و مکتب عاشورا»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> از دیگر آثار عاشورایی محمود فرشچیان، تابلوهای هدیه عشق با موضوع شهادت علی‌اصغر، پرچم‌دار حق با موضوع عباس بن علی، عصر عاشورا با موضوع شهادت حسین بن علی،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5366932/%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D9%87%D9%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B4%DA%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «اقبال هنردوستان به سه شاهکار استاد فرشچیان با موضوع عاشورا»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> عرش بر زمین با محوریت گودال قتلگاه<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3662393/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B4%DA%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 «رونمایی از تابلوی «عرش بر زمین» اثر استاد فرشچیان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> و شام غریبان هستند که در مجموعه موزه آستان قدس رضوی قرار دارند.<ref>[https://www.isna.ir/news/94072919341/%D8%B4%D8%A7%D9%85-%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%B4%DA%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA ««شام غریبان» فرشچیان در سعدآباد است»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> از نمونه‌های نقاشی قهوه‌خانه‌ای نیز تابلوی تعزیه‌خوانی وقایع روز عاشورا، متعلق به اوایل دوره قاجار با ترجیع‌بند محتشم کاشانی در حاشیه اثر، در این موزه نگهداری می‌شود. تابلوی عرش بر زمین افتاد اثر حسن روح‌الامین، با موضوع واپسین لحظات زندگی امام حسین، در موزه هنرهای معاصر تهران، تابلوی باریافتن مسلم خدمت امام اثر حسین قوللرآغاسی، از نمونه‌های نقاشی قهوه‌خانه‌ای با موضوع تاریخ کربلا و دیدار مسلم بن عقیل با امام حسین است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/1044780/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C «مروری بر شاهکارهای هنری با موضوع عاشورا در معتبرترین موزه‌های جهان»، وب‌سایت خبری روزنامه همشهری.]</ref> در هنر معاصر، تابلوی خبر تلخ اثر علی بحرینی، با موضوع اعلام شهادت عباس بن علی به اهل حرم، در سال ۱۴۰۲ش رونمایی شد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1402/04/27/2927861/%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «نقاشی عاشورایی «خبر تلخ» در آستانه ماه محرم رونمایی شد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> همچنین نمایشگاه‌های هنر عاشورایی در ایران شامل نمایشگاه عاشورا از نگاه هنرمندان نقاش معاصر ایران (۱۳۹۸ش)،<ref>[https://www.shabestan.news/news/827206/%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «برپایی نمایشگاه نقاشی «عاشورا از نگاه هنرمندان نقاش معاصر ایران»»، خبرگزاری شبستان.]</ref> نمایشگاه مکتب عاشورا به روایت هنرمندان (۱۳۹۹ش)،<ref>[https://www.shabestan.news/news/978166/%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA «سیر تحول هنر عاشورایی معاصر در نمایشگاه «مکتب عاشورا به روایت هنرمندان»»، خبرگزاری شبستان.]</ref> روضه بهشت (۱۴۰۳ش)،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/amp/news/8772346 «گالری عالی میزبان «روضه بهشت» می‌شود»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> روز واقعه به روایت هنرمندان نقاشی قهوه‌خانه‌ای و رستاخیز (۱۴۰۳ش)،<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/4307750/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نمایشگاه «روز واقعه به روایت هنرمندان نقاشی قهوه خانه ای» در مجموعه نیاوران»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> حماسه‌نگاری ایرانی؛ از شاهنامه تا عاشورا (۱۴۰۵ش)،<ref>[https://www.irna.ir/news/86189781/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «نمایشگاه «حماسه‌نگاری ایرانی؛ از شاهنامه تا عاشورا» برگزار می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> اَلْفَنُّ بَیْنَ طَفَّیْنِ<ref>[https://alborz.irib-news.ir/fa/news/5811470/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%91%D9%8F-%D8%A8%D9%8E%DB%8C%D9%92%D9%86%D9%8E-%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%91%D9%8E%DB%8C%D9%92%D9%86%D9%90-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «نمایشگاه «اَلْفَنُّ بَیْنَ طَفَّیْنِ»؛ بازتاب هنری عاشورا در گذر زمان است»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> و نقش واقعه (۱۴۰۵ش) اشاره کرد. این نمایشگاه‌ها آثاری از نقاشان معاصر و قهوه‌خانه‌ای و نیز عکس‌ها و پوسترهایی با موضوع عاشورا و آیین‌های عزاداری را به نمایش گذاشتند.<ref>[https://www.irna.ir/news/86208934/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87 «روایتی امروزی از عاشورا در نمایشگاه «نقش واقعه»»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
+* '''هنرهای تجسمی:''' در دوره معاصر نقاشانی چون محمود فرشچیان، کاظم چلیپا، حسین خسروجردی، ایرج اسکندری، غلامعلی طاهری، مرتضی اسدی، علیرضا دیانی، حبیب‌الله صادقی، مصطفی گودرزی، عبدالحمید قدیریان و محمدعلی بنی اسدی آثار ماندگاری را در عرصه هنر عاشورایی خلق کردند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1393/08/13/548642/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86-%D9%88-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7 «هنر مدرن و مکتب عاشورا»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> از دیگر آثار عاشورایی محمود فرشچیان، تابلوهای هدیه عشق با موضوع شهادت علی‌اصغر، پرچم‌دار حق با موضوع عباس بن علی، عصر عاشورا با موضوع شهادت حسین بن علی،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5366932/%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D9%87%D9%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B4%DA%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «اقبال هنردوستان به سه شاهکار استاد فرشچیان با موضوع عاشورا»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> عرش بر زمین با محوریت گودال قتلگاه<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3662393/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B4%DA%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 «رونمایی از تابلوی «عرش بر زمین» اثر استاد فرشچیان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> و شام غریبان هستند که در مجموعه موزه آستان قدس رضوی قرار دارند.<ref>[https://www.isna.ir/news/94072919341/%D8%B4%D8%A7%D9%85-%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%B4%DA%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA ««شام غریبان» فرشچیان در سعدآباد است»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> از نمونه‌های نقاشی قهوه‌خانه‌ای نیز تابلوی تعزیه‌خوانی وقایع روز عاشورا، متعلق به اوایل دوره قاجار با ترجیع‌بند محتشم کاشانی در حاشیه اثر، در این موزه نگهداری می‌شود. تابلوی عرش بر زمین افتاد اثر حسن روح‌الامین، با موضوع واپسین لحظات زندگی امام حسین، در موزه هنرهای معاصر تهران، تابلوی باریافتن مسلم خدمت امام اثر حسین قوللرآغاسی، از نمونه‌های نقاشی قهوه‌خانه‌ای با موضوع تاریخ کربلا و دیدار مسلم بن عقیل با امام حسین است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/1044780/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C «مروری بر شاهکارهای هنری با موضوع عاشورا در معتبرترین موزه‌های جهان»، وب‌سایت خبری روزنامه همشهری.]</ref> در هنر معاصر، تابلوی خبر تلخ اثر علی بحرینی، با موضوع اعلام شهادت عباس بن علی به اهل حرم، در سال ۱۴۰۲ش رونمایی شد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1402/04/27/2927861/%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «نقاشی عاشورایی «خبر تلخ» در آستانه ماه محرم رونمایی شد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> همچنین نمایشگاه‌های هنر عاشورایی در ایران شامل نمایشگاه عاشورا از نگاه هنرمندان نقاش معاصر ایران (۱۳۹۸ش)،<ref>[https://www.shabestan.news/news/827206/%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «برپایی نمایشگاه نقاشی «عاشورا از نگاه هنرمندان نقاش معاصر ایران»»، خبرگزاری شبستان.]</ref> نمایشگاه مکتب عاشورا به روایت هنرمندان (۱۳۹۹ش)،<ref>[https://www.shabestan.news/news/978166/%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA «سیر تحول هنر عاشورایی معاصر در نمایشگاه «مکتب عاشورا به روایت هنرمندان»»، خبرگزاری شبستان.]</ref> روضه بهشت (۱۴۰۳ش)،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/amp/news/8772346 «گالری عالی میزبان «روضه بهشت» می‌شود»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> روز واقعه به روایت هنرمندان نقاشی قهوه‌خانه‌ای و رستاخیز (۱۴۰۳ش)،<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/4307750/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%82%D9%87%D9%88%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نمایشگاه «روز واقعه به روایت هنرمندان نقاشی قهوه خانه ای» در مجموعه نیاوران»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> حماسه‌نگاری ایرانی؛ از شاهنامه تا عاشورا (۱۴۰۵ش)،<ref>[https://www.irna.ir/news/86189781/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «نمایشگاه «حماسه‌نگاری ایرانی؛ از شاهنامه تا عاشورا» برگزار می‌شود»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> اَلْفَنُّ بَیْنَ طَفَّیْنِ<ref>[https://alborz.irib-news.ir/fa/news/5811470/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%91%D9%8F-%D8%A8%D9%8E%DB%8C%D9%92%D9%86%D9%8E-%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%91%D9%8E%DB%8C%D9%92%D9%86%D9%90-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «نمایشگاه «اَلْفَنُّ بَیْنَ طَفَّیْنِ»؛ بازتاب هنری عاشورا در گذر زمان است»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> و نقش واقعه (۱۴۰۵ش) اشاره کرد. این نمایشگاه‌ها آثاری از نقاشان معاصر و قهوه‌خانه‌ای و نیز عکس‌ها و پوسترهایی با موضوع عاشورا و آیین‌های عزاداری را به نمایش گذاشتند.<ref>[https://www.irna.ir/news/86208934/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87 «روایتی امروزی از عاشورا در نمایشگاه «نقش واقعه»»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
-* '''موسیقی، نوحه‌ و مرثیه‌خوانی و سرودهای عاشورایی:''' آثاری با رویکردهای گوناگون در موسیقی عاشورایی معاصر ایران از بازآفرینی نوحه‌های قدیمی و بهره‌گیری از موسیقی تعزیه تا ساخت آثار ارکسترال و تلفیق سازهای ایرانی با تنظیم‌های جدید تولید شده‌اند. ازجمله؛ قطعه شب عاشورا از سوئیت سمفونی رسول عشق و امید، ساخته لوریس چکناواریان، آلبوم آب تشنه، ساخته محمدرضا علیقلی، آلبوم بی‌کلام رستاخیز سرخ، ساخته محسن جلیلی و محمدمهدی آقایی، آلبوم نفیر به همت مؤسسه هنر و ادبیات هلال با صدای سیدعلی سادات‌رضوی و تنظیم محسن جلیلی و امین شیرازی، آلبوم خورشید، با خوانندگی امیرحسین مدرس و دکلمه امین تارخ، آلبوم هفتاد و دو، با آهنگسازی و تنظیم رسول رسولی و خوانندگی مرتضی حیدری آل‌کثیر و مهدی المؤمن، آلبوم ساقی سرمست با آهنگسازی آریا عظیمی‌نژاد و صدای محمدعلی کریم‌خانی.<ref>[https://www.irna.ir/news/86191429/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%85%D9%81%D9%88%D9%86%DB%8C-%DA%86%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C «مروری بر نواهای عاشورایی؛ سمفونی چکناواریان تا «ساقی سرمست» کریم‌خانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> نوحه‌خوانی در ایران به‌تدریج، به‌ویژه از دوره صفویه، به آیینی جمعی و سازمان‌یافته تبدیل شد و در دوره قاجار تثبیت شد.<ref>[https://www.maarefehosseini.ir/article_158513.html?lang=fa فارسی‌مدان، «مرثیه‌‌سرایی بانوان اهل‌بیت(ع) در شهادت امام حسین(ع) با تأکید بر اشعار ام لقمان»، ۱۴۰۱ش، ص۴۸.]</ref> برخی پژوهشگران، اشعار صباحی بیدگلی و یغمای جندقی را از نخستین نمونه‌های مکتوب نوحه به زبان فارسی دانسته‌اند.<ref>میرصادقی، واژه‌نامه هنر شاعری: فرهنگ تفصیلی اصطلاحات فن شعر و سبک‌ها و مکتب‌های آن، ۱۳۷۷ش.</ref> کسایی مَرْوَزی نخستین مرثیه‌سرای فارسی‌زبان بود<ref>ریاحی، کسایی مروزی زندگی شعر و اندیشه او، ۱۳۷۳ش، ص۷۲؛ [https://jrla.isca.ac.ir/article_255.html فسنقری و جعفرپور، «بررسی زیباشناختی نخستین شعر عاشورایی»، ۱۳۹۲ش، ص۱۹۹.]</ref> و پس از او شاعرانی همچون محتشم کاشانی، سنائی غزنوی، عَطّار نیشابوری، میرزا حبیب‌الله شیرازی (قاآنی)، صامت بروجردی،<ref>مهریزی، «نگاهی به تحولات شعر عاشورایی»، ۱۳۸۸ش، ص۱۹۸.</ref> محمدحسین غروی اصفهانی، حبیب‌الله چایچیان، سیدمحمدحسین شهریار و غلامرضا سازگار فعالیت داشتند.<ref>محمدزاده، دانشنامۀ شعر عاشورایی، ۱۳۸۶ش، ج‌۲، ص۱۰۷۳ و ۱۲۱۶ و ۱۳۵۰.</ref>
+* '''موسیقی، نوحه‌ و مرثیه‌خوانی:''' موسیقی آیینی بخش مهمی از هنر عاشورایی است که همراه با طبل، سنج، نی و دف است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8771783/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1 «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> آثاری با رویکردهای گوناگون در موسیقی عاشورایی معاصر ایران از بازآفرینی نوحه‌های قدیمی و بهره‌گیری از موسیقی تعزیه تا ساخت آثار ارکسترال و تلفیق سازهای ایرانی با تنظیم‌های جدید تولید شده‌اند. ازجمله؛ آهنگ آوازِ خون با خوانندگی محسن چاوشی،<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/775007/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86-%DA%86%D8%A7%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «دانلود آهنگ «آوازِ خون» محسن چاوشی برای امام حسین(ع)»، وب‌سایت خبری روزنامه همشهری.]</ref> قطعه شب عاشورا از سوئیت سمفونی رسول عشق و امید، ساخته لوریس چکناواریان، آلبوم آب تشنه، ساخته محمدرضا علیقلی، آلبوم بی‌کلام رستاخیز سرخ، ساخته محسن جلیلی و محمدمهدی آقایی، آلبوم نفیر به همت مؤسسه هنر و ادبیات هلال با صدای سیدعلی سادات‌رضوی و تنظیم محسن جلیلی و امین شیرازی، آلبوم خورشید، با خوانندگی امیرحسین مدرس و دکلمه امین تارخ، آلبوم هفتاد و دو، با آهنگسازی و تنظیم رسول رسولی و خوانندگی مرتضی حیدری آل‌کثیر و مهدی المؤمن، آلبوم ساقی سرمست با آهنگسازی آریا عظیمی‌نژاد و صدای محمدعلی کریم‌خانی.<ref>[https://www.irna.ir/news/86191429/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%85%D9%81%D9%88%D9%86%DB%8C-%DA%86%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C «مروری بر نواهای عاشورایی؛ سمفونی چکناواریان تا «ساقی سرمست» کریم‌خانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در فرهنگ ایرانی، موسیقی عاشورایی به دو بخش اصلی نوحه و مرثیه تقسیم می‌شود. نوحه و مرثیه شاید یکی از مردمی‌ترین و عمومی‌ترین ابعاد فرهنگی هنری عاشورا باشند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8771783/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1 «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> نوحه‌خوانی در ایران به‌تدریج، به‌ویژه از دوره صفویه، به آیینی جمعی و سازمان‌یافته تبدیل شد و در دوره قاجار تثبیت شد.<ref>[https://www.maarefehosseini.ir/article_158513.html?lang=fa فارسی‌مدان، «مرثیه‌‌سرایی بانوان اهل‌بیت(ع) در شهادت امام حسین(ع) با تأکید بر اشعار ام لقمان»، ۱۴۰۱ش، ص۴۸.]</ref> برخی پژوهشگران، اشعار صباحی بیدگلی و یغمای جندقی را از نخستین نمونه‌های مکتوب نوحه به زبان فارسی دانسته‌اند.<ref>میرصادقی، واژه‌نامه هنر شاعری: فرهنگ تفصیلی اصطلاحات فن شعر و سبک‌ها و مکتب‌های آن، ۱۳۷۷ش.</ref> کسایی مَرْوَزی نخستین مرثیه‌سرای فارسی‌زبان بود<ref>ریاحی، کسایی مروزی زندگی شعر و اندیشه او، ۱۳۷۳ش، ص۷۲؛ [https://jrla.isca.ac.ir/article_255.html فسنقری و جعفرپور، «بررسی زیباشناختی نخستین شعر عاشورایی»، ۱۳۹۲ش، ص۱۹۹.]</ref> و پس از او شاعرانی همچون محتشم کاشانی، سنائی غزنوی، عَطّار نیشابوری، میرزا حبیب‌الله شیرازی (قاآنی)، صامت بروجردی،<ref>مهریزی، «نگاهی به تحولات شعر عاشورایی»، ۱۳۸۸ش، ص۱۹۸.</ref> محمدحسین غروی اصفهانی، حبیب‌الله چایچیان، سیدمحمدحسین شهریار و غلامرضا سازگار فعالیت داشتند.<ref>محمدزاده، دانشنامۀ شعر عاشورایی، ۱۳۸۶ش، ج‌۲، ص۱۰۷۳ و ۱۲۱۶ و ۱۳۵۰.</ref>
-* '''ادبیات و شعر:'''
+* '''ادبیات و شعر:''' مقتل‌نگاری بخشی از ادبیات عاشورایی است و روضه‌الشهداء از مشهورترین کتاب مقتل فارسی است.<ref>مظاهری، تراژدی جهان اسلام، ۱۳۹۷ش، ج۱، ص۶۲.</ref> در حوزه ادبیات داستانی، رمان‌های مرتبط با واقعه کربلا، شامل فتح خون روایت محرم اثر سیدمرتضی آوینی'''،''' نامیرا اثر صادق کرمیار، پدر، عشق و پسر نوشته سیدمهدی شجاعی، فراموشان اثر داوود غفارزادگان و شَمّاس شامی نوشته مجید قیصری است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1111042/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%87-%D8%B1%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF «مرور پنج رمان که رنگ عاشورایی دارند»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> سرودن شعر فارسی درباره حسین بن علی و واقعه عاشورا به نیمه دوم قرن چهارم قمری و دوره حکومت آل‌بویه نسبت داده شده است.<ref>محمدزاده، دانشنامه شعر عاشورایی، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۷۱۷.</ref> برخی پژوهشگران، کسائی مروزی را از نخستین شاعران فارسی‌زبان در این زمینه می‌دانند.<ref>صفا، گنج سخن، ۱۳۵۵ش، ج۱، ص۶۸؛ مجاهدی، شکوه شعر عاشورا در زبان فارسی، ۱۳۷۹ش، ص۵۹.</ref> در قرن‌های بعد، شاعرانی چون باباطاهر، ناصر خسرو، سنائی غزنوی، عطار نیشابوری، خواجوی کرمانی، صائب تبریزی و محتشم کاشانی درباره امام حسین و واقعه کربلا شعر سرودند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/358871/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C آهمه، «ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی»، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۲.]</ref> برخی پژوهش‌ها، اشعار عاشورایی فارسی پیش از دوره صفویه را بیشتر دارای جنبه حماسی دانسته‌اند. هم‌زمان با شکل‌گیری حکومت صفوی، شعر عاشورایی جایگاه گسترده‌تری در ادبیات فارسی پیدا کرد. محتشم کاشانی، سراینده ترکیب‌بند «باز این چه شورش است»، از مرثیه‌سرایان شناخته‌شده این دوره است. شعر مذهبی عاشورایی در دوره افشاریه کاهش یافت و در دوره زندیه بار دیگر گسترش پیدا کرد.<ref>محمدزاده، دانشنامه شعر عاشورایی، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۷۱۷.</ref> براساس گزارش‌ها، ۷۲ شاعر فارسی‌زبان تا قرن سیزدهم قمری و ۲۳۶ شاعر در قرن‌های چهاردهم و پانزدهم قمری درباره امام حسین و مصائب او شعر سروده‌اند.<ref>حجازی، «حسین‌بن علی(ع) در آیینه شعر»، ۱۳۸۱ش، ص۶۸-۶۱.</ref> همچنین، نویسنده دانشنامه شعر عاشورایی نام ۳۴۰ شاعر را همراه با نمونه‌هایی از اشعار آنان گردآوری کرده است.<ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام حسین، ۱۳۸۸ش، ج۱۰، ص۱۸۷.</ref> برای نمونه، دوازده‌بند محتشم کاشانی در چهار قرن اخیر از منظومه‌های شناخته‌شده و پرخواننده عاشورایی در زبان فارسی بوده است که با این ابیات آغاز می‌شود؛<ref>مجاهدی، کاروان شعر عاشورا، ۱۳۸۶ش، ص۱۶۱-۱۵۷.</ref>
-* '''سینما، تلویزیون و رادیو:'''
+{{شعر جدید|متن=باز این چه شورش است که در خلق عالم است؟ \\ باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟
-* '''معماری:'''
+باز این چه رستخیز عظیم است؟ کز زمین \\ بی نفخ صور، خاسته تا عرش اعظم است؟}}
+* '''سینما، تلویزیون، تئاتر و رادیو:''' سینما به‌عنوان یکی از شاخه‌های مدرن هنر، به واقعه عاشورا پرداخته است. فیلم‌های سینمایی مرتبط با عاشورا اغلب تلاش دارند تا پیام‌های اخلاقی، اجتماعی و دینی این واقعه را به مخاطبان خود منتقل کنند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8771783/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1 «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> ازجمله این آثار می‌توان به فیلم سفیر به کارگردانی فریبرز صالح،<ref>[https://www.isna.ir/news/8610-14426/%D8%B3%D9%81%D9%8A%D8%B1-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-25-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D9%8A%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%D9%8A «"سفير" بعد از ۲۵ سال به‌روايت "فريبرز صالح" « ساخت فيلم‌های از اين نوع متقاضی می‌خواهد»»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> روز واقعه به کارگردانی شهرام اسدی،<ref>[https://www.isna.ir/news/96090502321/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF ««روز واقعه» یک استثناء در سینمای ایران بود»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> رستاخیز به کارگردانی احمدرضا درویش،<ref>[https://www.isna.ir/news/91062917969/%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AE%D9%8A%D8%B2-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%AF ««رستاخيز» احمدرضا درويش به اتمام رسيد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> عصر روز دهم به کارگردانی مجتبی راعی،<ref>[https://www.irna.ir/news/4195935/%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D9%87%D9%85-%D9%82%D8%B5%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%B4 «عصر روز دهم؟ قصه‌ای تلخ با پایانی خوش»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> هیهات اثری اپیزودیک به کارگردانی هادی نائیجی و همکاران، ناسور به کارگردانی کیانوش دالوند<ref>[https://kheiriran.ir/fa/news/5899/%DA%86%D9%86%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «چند فیلم عاشورایی روی پردهٔ سینمای موزهٔ ایران»، پایگاه خبری خیر ایران.]</ref> و شور عاشقی به کارگردانی داریوش یاری اشاره کرد.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4196778/%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%82%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7 ««شور عاشقی»؛ روایت اسرای کربلا»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> در تلویزیون ایران نیز مجموعه‌های نمایشی متعددی با موضوع واقعه عاشورا و موضوعات تاریخی و مذهبی مرتبط با این حوزه مانند روایت عشق، شب دهم، مختارنامه، طفلان مسلم، آخرین دعوت، وارث، فرستاده، سربداران، معصومیت از دست‌رفته، ام وهب، سفر سبز و باران عشق ساخته شده‌اند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/198506/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C «مروری بر مشهورترین فیلم‌ها و سریال‌های آیینی عاشورایی»، خبرگزاری شبستان.]</ref> نمایش خورشید کاروان،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8771783/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1 «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> تنهاتر از مسیح،<ref>[https://www.irna.ir/news/85537950/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%AD-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%B5%D8%AD%D9%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7 ««تنهاتر از مسیح» روی صحنه می‌رود/ نمایش مصور از عاشورا»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> روز واقعه،<ref>[https://www.shabestan.news/news/1827363/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A8-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D8%BA-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%AF «حسین کیانی شب‌چراغ «روز واقعه» را می‌افروزد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> قَلَنْدَرْخونه،<ref>[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1393895-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%AC-%D8%B5%D8%BA%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «ایرج صغیری؛ شاعر تئاتر آیینی ایران است»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> رهسپار خیمه‌ها،<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4075824/%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DB%B1%DB%B0-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF «تور نمایشی «رهسپار خیمه‌ها» در ۱۰ استان برگزار می‌شود»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> یاس سه ساله، ابوالاحرار، نقل بی‌نقال، عصر جدید، برگی از خاطرات، فرصت عاشقی، سوگنامه خورشید، تعزیه مجلس شام، تعزیه عباس بن علی، تعزیه علی‌اکبر و مدافعان حرم از تئاترهای معاصر با موضوع عاشورا هستند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3848297/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%88%DA%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B9%D8%B2%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C «معرفی آثار راه‌یافته به سوگواره ملی تئاتر میدانی و تعزیه اربعین حسینی»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> هر سال، همزمان با فرا رسیدن ماه محرم شبکه‌های مختلف رادیویی، با پریایی حسینیه رادیویی، پخش مرثیه‌سرایی، تلاوت‌های فاخر، مداحی‌های اهل‌بیت، دعوت از کارشناسان مذهبی و با تدارک ویژه برنامه‌های مناسبتی و پوشش میدانی مراسم‌های عزاداری به روی آنتن می‌روند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404040302128/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF «ویژه برنامه‌های رادیو در ایام محرم معرفی شدند»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
+* '''معماری:''' معماری نیز در بازتاب واقعه عاشورا در ایران نقش داشته است. ساخت مساجد، حسینیه‌ها و دیگر مکان‌های مذهبی به یاد امام حسین و شهدای کربلا و استفاده از عناصر معماری اسلامی و هنرهای تجسمی در طراحی و تزئین این بناها، از جلوه‌های این بازتاب است. برخی از این عناصر و تزئینات، مفاهیم مذهبی و یاد واقعه کربلا را به مخاطبان منتقل می‌کنند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8771783/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1 «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
 === '''نام‌گذاری‌ها''' ===
@@ خط ۱۴۳: / خط ۱۴۹: @@
 محور اصلی این فعالیت‌ها، ترویج فرهنگ حسینی، گسترش شعائر مذهبی، تقویت مشارکت مردمی در آیین‌های عزاداری و پیاده‌روی اربعین، ترویج سبک زندگی اسلامی، افزایش آگاهی مذهبی و تاریخی درباره واقعه عاشورا و معرفی محصولات اربعینی، ارائه نرم‌افزارهای رایگان همراه و بهره‌گیری از سامانه‌های گفت‌وگوی هوشمند است. ازجمله این فعالیت‌ها باید به پویش زیارت سبز در قالب چهار زیرپویش ۱۰ قدم سبز، لیوان همراه، کیسه پارچه‌ای و موکب سبز،<ref>[https://boushehr.irib-news.ir/fa/news/5868076/%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%D9%87%D9%85%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF «پویش «زیارت سبز» همزمان با ایام اربعین آغاز شد»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> باید برخاست،<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4366486/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86 «آغاز پویش «باید برخاست» در بستر فناوری‌های نوین»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> نماز اول وقت در طریق‌الحسین،<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/05/06/3363911/%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF «پویش ملی نماز اول وقت در پیاده روی اربعین آغاز شد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> اطعام و احسان حسینی، به عشق حسین،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6862336/%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9 «اجرای پویش‌های «اطعام و احسان حسینی» و «به عشق حسین(ع)»»، خبرگزار مهر.]</ref> با چفیه می‌آییم،<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1403/05/21/3138044/%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «تلویزیون در اربعین حسینی چه برنامه‌هایی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> هدیه‌ای برای رهبر شهیدم (نذر کاشی حرم)،<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/03/26/3618664/%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D9%87-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1405 «اعلام سه طرح اولویت‌دار ستاد عتبات در سال ۱۴۰۵»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> حیاتنا حسین، طریق‌القدس،<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1403/05/03/3127767/%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B5%D9%81%D8%B1 «ایجاد زیست‌بوم فرهنگی دینی در تهران تا پایان ماه صفر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> با حسین بمان،<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/3922619/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%85%D8%A7%D9%86 «آغاز پویش با حسین بمان»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> روضه‌خوان، سلام بر حسین و علمدار اشاره کرد. همچنین سوگواره‌های تکیه ملت، بلندا، تعزیت خورشید و نوگلان حسینی، ویژه‌برنامه‌های جلوه سوگ و نی‌ناله، آیین‌های عطر سیب و پرده عشاق از دیگر طرح‌ها و برنامه‌های مردمی در راستای ترویج فرهنگ حسینی به شمار می‌روند.<ref>[https://www.irib-news.ir/fa/news/3527630/%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B6%D9%87%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D8%B1%D8%AD%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C «از اجرای پویش‌های «سلام برحسین و روضه‌خوان» تا حمایت از طرح‌های مردمی برای ترویج فرهنگ حسینی»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>
-== خطر تحریف دستاوردهای عاشورا ==
+== خطر تحریف دستاوردهای عاشورا<ref group="دیدگاه">ارتباط این مطالب با مدخل امام حسین چیست؟ این مطالب برای مدخل عاشورا مناسب است نه امام حسین</ref> ==
-اندیشمندان [[مسلمان]] همواره امکان انحراف اجتماعی در بهره‌گیری از دستاوردهای [[عاشورا]] را مورد توجه قرار داده و به مواردی اشاره کرده‌اند:{{سخ}}
+اندیشمندان [[مسلمان]] همواره امکان انحراف اجتماعی در بهره‌گیری از دستاوردهای [[عاشورا]] را مورد توجه قرار داده و به مواردی اشاره کرده‌اند:
-اول، مسخ هدف:<ref>اسفندیاری، از عاشورای حسین تا عاشورای [[شیعه]]، 1384ش، ص29.</ref> امام حسین برای آن که کفارهٔ گناهان امت باشد، قیام کرد و کشته شد.<ref>مطهری، حماسه حسینی، 1371ش، ج1، ص76.</ref> (تفسیر مسیحی از [[قیام عاشورا]]){{سخ}}
-دوم، محو هدف: قیام امام حسین یک دستور اختصاصی برای او بود.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۹۰ش، ص231.</ref> (انکار قابلیت [[الگوگیری]] از نهضت عاشورا){{سخ}}
+* اول، مسخ هدف:<ref>اسفندیاری، از عاشورای حسین تا عاشورای [[شیعه]]، 1384ش، ص29.</ref> امام حسین برای آن که کفارهٔ گناهان امت باشد، قیام کرد و کشته شد.<ref>مطهری، حماسه حسینی، 1371ش، ج1، ص76.</ref> (تفسیر مسیحی از [[قیام عاشورا]])
-سوم، تبدیل عاشورای حماسی به عاشورای تراژیک و تخفیف حماسه حسینی به مرثیه‌خوانی برای حسین.<ref>اسفندیاری، از عاشورای حسین تا عاشورای شیعه، 1384ش، ص43.</ref>{{سخ}}
+* دوم، محو هدف: قیام امام حسین یک دستور اختصاصی برای او بود.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۹۰ش، ص231.</ref> (انکار قابلیت [[الگوگیری]] از نهضت عاشورا)
-چهارم، تبدیل گریه بر امام حسین، به هدف نهضت [[عاشورا]] و توجیه هر وسیله‌ای برای نیل به این هدف.<ref>اسفندیاری، از عاشورای حسین تا عاشورای [[شیعه]]، 1384ش، ص49.</ref>{{سخ}}
+* سوم، تبدیل عاشورای حماسی به عاشورای تراژیک و تخفیف حماسه حسینی به مرثیه‌خوانی برای حسین.<ref>اسفندیاری، از عاشورای حسین تا عاشورای شیعه، 1384ش، ص43.</ref>
-پنجم، آلودن مراثی به خرافه‌ها و گزافه‌ها.<ref>اسفندیاری، از عاشورای حسین تا عاشورای شیعه، 1384ش، ص43.</ref>{{سخ}}
+* چهارم، تبدیل گریه بر امام حسین، به هدف نهضت [[عاشورا]] و توجیه هر وسیله‌ای برای نیل به این هدف.<ref>اسفندیاری، از عاشورای حسین تا عاشورای [[شیعه]]، 1384ش، ص49.</ref>
+* پنجم، آلودن مراثی به خرافه‌ها و گزافه‌ها.<ref>اسفندیاری، از عاشورای حسین تا عاشورای شیعه، 1384ش، ص43.</ref>
 پژوهشگران بر این باور هستند که با دوری از زمینه‌های تحریف دستاوردهای [[نهضت حسینی]]، این قیام می‌تواند با تأکید بر [[آزادگی]]، اصلاح‌گری و مهرورزی، جاودانه بماند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص132-136.</ref> همچنین به‌دلیل خطر تحریف وقایع [[عاشورا]]، برخی از پژوهشگران نقطهٔ اشتراک گزارش‌های تاریخی مربوط به واقعه [[کربلا]] را این گونه مختصر، گفته‌اند که «درگیری، روز دهم محرم سال ۶۱ هجری رخ داده است و از همراهان امام، هر کس به سن بلوغ رسیده، با وی به شهادت رسیده است.»<ref>شهیدی، پس از پنجاه سال، پژوهشی تازه پیرامون قیام امام حسین، 1365ش، ص156-157.</ref>
-== '''پژوهش‌ها و آثار دربارهٔ امام''' '''حسین''' ==
+== پژوهش‌ها و آثار دربارهٔ امام حسین ==
 === '''نسخه‌های خطی''' ===
-ازجمله؛ نسخه خطی کتاب روضه‌الشهداء اثر ملاحسین کاشفی بود که محمدبن‌زین‌الدین آن را در سال ۹۶۶ق در کشمیر به خط نستعلیق کتابت کرده بود. این نسخه دارای سرلوحه مذهّب و تزئیناتی به رنگ زر، شنگرف، لاجورد و سبز است. نسخه خطی زیارت عاشورا، کتابت‌شده در سال ۱۲۱۶ق، از دیگر آثاری است که با عبارت السلام علیک یا اباعبدالله، السلام علیک یابن رسول‌الله آغاز می‌شود.<ref>[https://www.nlai.ir/news%E2%80%93archive/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86(%D8%B9)-%D9%88-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «نمایشگاه نسخه‌های خطی با موضوع امام حسین(ع) و واقعه کربلا آغاز به کار کرد»، وب‌سایت کتابخانه ملی.]</ref>
+در گنجینه مخطوطات کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، آثار خطی و چاپ سنگی متعددی درباره امام حسین و ماه محرم نگهداری می‌شود. از جمله آثار خطی این مجموعه می‌توان به شرح زیارت عاشورا، وقایع عاشورا، امام حسین، عمده‌المناقب و سعادت‌الکونین اشاره کرد. همچنین، آثاری به‌صورت چاپ سنگی، از جمله مخزن البکاء، نورالمنابر، مجالس الواعظ البکاء، مناهج الرشاده فی اسرار الشهاده، نورالانوار، عین البکاء، فیض الدموع و ریاض الاحزان در این کتابخانه نگهداری می‌شوند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1392/08/21/191164/%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%AE%D8%B7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C «برپایی نمایشگاه کتب خطی با موضوع امام حسین(ع) در حرم رضوی»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> نسخه خطی کتاب روضه‌الشهداء اثر ملاحسین کاشفی بود که محمدبن‌زین‌الدین آن را در سال ۹۶۶ق در کشمیر به خط نستعلیق کتابت کرده بود. این نسخه دارای سرلوحه مذهّب و تزئیناتی به رنگ زر، شنگرف، لاجورد و سبز است. نسخه خطی زیارت عاشورا، کتابت‌شده در سال ۱۲۱۶ق، از دیگر آثاری است که با عبارت السلام علیک یا اباعبدالله، السلام علیک یابن رسول‌الله آغاز می‌شود.<ref>[https://www.nlai.ir/news%E2%80%93archive/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86(%D8%B9)-%D9%88-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «نمایشگاه نسخه‌های خطی با موضوع امام حسین(ع) و واقعه کربلا آغاز به کار کرد»، وب‌سایت کتابخانه ملی.]</ref> نسخه‌ای خطی از کتاب اللهوف علی قتلی الطفوف، اثر مرتبط با وقایع کربلا، در مشهد رونمایی شد. این نسخه در سال ۱۱۲۲ق به خط نسخ کتابت شده است. کتاب لهوف در سه بخش به وقایع پیش از عاشورا، روز عاشورا و رویدادهای پس از آن می‌پردازد. ۶۵ نسخه خطی از این کتاب در ایران نگهداری می‌شود که ۲۱ نسخه از آن‌ها در کتابخانه‌های زیر نظر آستان قدس رضوی قرار دارد. قدیمی‌ترین نسخه شناخته‌شده در ایران متعلق به سال ۱۰۲۳ق است و در کتابخانه وزیری یزد، وابسته به آستان قدس رضوی، نگهداری می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/86190947/%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87-%D8%AE%D8%B7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%87-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C «نسخه خطی مرتبط با وقایع کربلا با قدمت بیش از سه قرن در مشهد رونمایی شد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
+=== '''پژوهشی و ادبی''' ===
+بر اساس گزارشی از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در سال ۲۰۲۰م، این سازمان ۴٬۸۹۹ عنوان کتاب درباره امام حسین، ۷٬۶۶۶ عنوان کتاب درباره عاشورا و ۳۹۶ پایان‌نامه مرتبط با این موضوع‌ها را در اختیار داشته است.<ref>[https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-8/153738-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%84%DB%8C «پایان‌نامه‌هایی با موضوع امام حسین(ع) در کتابخانه ملی»، وب‌سایت هنرآنلاین.]</ref> کتاب‌شناسی‌های مربوط به عاشورا و امام حسین در دسته‌هایی مانند کتاب‌شناسی تاریخی، پژوهشی، توصیفی، غیرتوصیفی، تحلیلی و انتقادی تنظیم شده‌اند. به گفته منابع این حوزه، بیش از ۴۰ اثر در زمینه کتاب‌شناسی عاشورا و امام حسین منتشر شده است. ازجمله؛ این آثار، کتاب معجم ما کتب عن الرسول و اهل‌البیت صلوات‌الله علیهم، نوشته عبدالجبار رفاعی است که در جلدهای هفتم و هشتم آن، ۳۲۱۵ کتاب و مقاله مرتبط معرفی شده‌اند.<ref>اسفندیاری، کتاب‌شناسی تاریخی امام حسین(ع)، ۱۳۸۰ش، ص۲۳-۲۲ و ۴۱ و ۴۹.</ref> الموسوعه الحسینیه یا دائره‌المعارف حسینی اثر محمدصادق کرباسی از مجموعه‌های گسترده این حوزه است که در ۵۰ جلد به معرفی شعرها و شاعران عاشورایی در زبان‌های مختلف عربی، فارسی، اردو، پشتو و انگلیسی پرداخته است و در لندن منتشر می‌شود.<ref>اسفندیاری، کتابشناسی تاریخی امام حسین(ع)، ۱۳۸۰ش، ص۲۵۴.</ref> دانشنامه امام حسین نیز مجموعه‌ای ۱۴ جلدی به زبان‌های عربی و فارسی است که زیر نظر محمد محمدی ری‌شهری تدوین شده و به زبان‌های اردو، ترکی و انگلیسی ترجمه شده است.<ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام حسین، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۴۲-۲۱.</ref> برخی آثار این حوزه به گردآوری سخنان امام حسین اختصاص دارند؛ موسوعه کلمات الامام الحسین علیه‌السلام کتابی است به زبان عربی درباره امام حسین که جمعی از محققان پژوهشکده باقرالعلوم وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی جمع‌آوری و تهیه نموده‌اند.<ref>جمعی از نویسندگان، فرهنگ جامع سخنان امام حسین(ع)، ۱۳۸۲ش، ص۲۲-۱۹.</ref> آثار دیگری مانند فرهنگ عاشورا، نوشته جواد محدثی، با هدف معرفی اصطلاحات و موضوعات مرتبط با عاشورا برای مخاطبان عمومی‌تر تدوین شده است.<ref>اسفندیاری، کتاب‌شناسی تاریخی امام حسین(ع)، ۱۳۸۰ش، ص۲۶۵.</ref> کتاب دیگری با نام فرهنگ عاشورا، نوشته محمدصادق موسوی گرمارودی، نیز منتشر شده است.<ref>موسوی گرمارودی و همکاران، فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش.</ref>
+=== اسلام‌شناسان غیرمسلمان ===
+اسلام‌شناسان غربی، از دهه‌های نخستین قرن بیستم میلادی به مقوله‌هایی نظیر محرم، عزاداری، عاشورا و امام حسین توجه کردند. آثار بررسی‌شده تا سال ۲۰۲۰م شامل ۴۷۶ مقاله انگلیسی‌زبان، ۳۰۰ کتاب و ۶۲ پایان‌نامه درباره امام حسین بوده است.<ref>[https://www.magiran.com/paper/2238645/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%A8-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8 جعفری، «گزارشی از مطالعات مکتوب حوزه حسینی در غرب»، ۱۳۹۹ش، ص۵۲-۵۱.]</ref> ترجمه مادلونگ از الارشاد اثر شیخ مفید، تاریخ طبری، تجارب الامم اثر ابن‌مسکویه، انساب الاشراف، مذهب شیعه اثر دوایت دونالدسون، اسلام در شرق و غرب اثر اگست مولر، معارضه‌جویی احزاب سیاسی دینی در اسلام و دولت عربی از ظهور اسلام تا پایان دولت اموی و سقوط آن اثر یولیوس ولهاوزن، ادیان سرزمین پارس اثر الساندر بوسانی، تاریخ اسلام کمبریج و مقاله حسین بن علی در دایرةالمعارف اسلام لیدن اثر لورا وکسیا واگلیری، تعزیه: آیین‌های مذهبی و نمایش در ایران، از کربلا تا نیویورک: تعزیه در حرکت، محرم در ترینیداد و مدخل‌های عاشورا و محرم در دایرةالمعارف معاصر جهان اسلام اثر پیتر چلکوسکی، آثار دیوید پینولت، گزارش منابع عربی درباره شهادت امام حسین، منشأ قیام امام حسین و تأثیر آن بر همگرایی جامعه مسلمانان اثر یان کیت اندرسون هوارد، حسین و زینب: الگوهایی برای جنبش‌های سیاسی و اجتماعی در ایران معاصر، زنان کربلا: پویایی جنسی آیین‌ها و گفتمان سمبولیک تشیع معاصر و شهیدان کربلا: آیین‌ها و نمادهای شیعی در ایران معاصر اثر کامران آقایی، رنج رستگاری‌بخش در اسلام: مطالعه‌ای در مورد جنبه‌های عبادی عاشورا در تشیع دوازده‌امامی، مرثیه و آداب و رسوم شیعی، فضائل امام حسین در منابع حدیثی اهل سنت، شهادت در مسیحیت و اسلام، مدخل عاشورا در دایرةالمعارف دین، مدخل عاشورا در دایرةالمعارف ایرانیکا و عزاداری عاشورا در مجموعه‌مقالات تشیع، آموزه، اندیشه و معنویت اثر محمود مصطفی ایوب را دربرمی‌گیرند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/218870/%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8 حسینی، «عاشوراپژوهی در غرب»، ۱۳۸۸ش، ص۱۰۹-۹۷.]</ref>
 == پانویس ==
 {{پانویس}}
+{{پانویس پیش‌نویس}}
 == منابع ==
@@ خط ۱۶۸: / خط ۱۸۳: @@
 * «آغاز حرکت مشایه ۴۰ هزار نفری اهواز از فردا»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ تیر ۱۴۰۵ش.
 * آل‌طعمه، سلمان هادی، کربلا و حرم‌های مطهر، ترجمه حسین صابری، تهران، مشعر، ۱۳۷۸ش.
+* آهمه، ماهرخ، «ادبیات عاشورایی، سیر تحول و تکامل آن در ادب فارسی»، پژوهشنامه معارف حسینی، سال۱، شماره۳، ۱۳۹۵ش.
+* «آیین معنوی شیرخوارگان حسینی در استان اصفهان برگزار شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ خرداد ۱۴۰۵ش.
 * ابن‌أبی‌الثلج، محمد بن احمد، تاریخ الائمة، در مجموعه نفیسه فی تاریخ الائمه، قم، کتابخانه آیت‌اللّه مرعشی نجفی، ۱۴۰۶ق.
 * ابن‌اعثم کوفی، احمد، کتاب الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۱۱ق.
@@ خط ۱۹۷: / خط ۲۱۴: @@
 * اسحاقی، پیمان، «پیاده‌روی اربعین»، در فرهنگ سوگ شیعی، تهران، نشر خیمه، ۱۳۹۵ش.
 * اسحاقی‌فر، یاسر، «حسین بن علی و قیام عاشورا از دیدگاه اهل‌سنت»، مطالعات تطبیقی مذاهب اسلامی، سال۲، شماره۵، ۱۳۸۹ش.
-* اسفندیاری، محمد، از عاشورای حسین تا عاشورای شیعه، قم، صحیفه خرد، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
+* اسفندیاری، محمد، از عاشورای حسین تا عاشورای شیعه، قم، صحیفه خرد، ۱۳۸۴ش.
+* اسفندیاری، محمد، کتابشناسی تاریخی امام حسین(ع)، تهران، وزارت ارشاد، ۱۳۸۰ش.
 * «اصول حاکم بر سیره اقتصادی امام حسین(ع)»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۳۹۳ش.
 * «اطلاعیه شماره ۱۹ ستاد مرکزی اربعین حسینی(ع)»، وب‌سایت وزارت کشور، تاریخ درج مطلب: ۶ شهریور ۱۴۰۳ش.
@@ خط ۲۰۷: / خط ۲۲۵: @@
 * «ایجاد زیست‌بوم فرهنگی دینی در تهران تا پایان ماه صفر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۴۰۳ش.
 * «ایران اسلامی شادمان سالروز ولادت امام حسین(ع)»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب:  ۲۲ خرداد ۱۳۹۲ش.
+* «ایرج صغیری؛ شاعر تئاتر آیینی ایران است»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ شهریور ۱۴۰۲ش.
 * «این میدان ۸۰ ساله در تهران از پهلوی تا امروز چگونه نامگذاری شد؟»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
 * بارا، آنتوان، امام حسین در اندیشه مسیحیت، ترجمه فرامرز میرزایی و علی‌باقر طاهری‌نیا، همدان، دانشگاه بوعلی‌سینا و شوق دانش، ۱۳۸۱ش.
@@ خط ۲۱۲: / خط ۲۳۱: @@
 * بحرانی اصفهانی، عبد الله بن نورالله، عوالم العلوم و المعارف والأحوال- الإمام علی بن أبی طالب علیه‌السلام، قم، مؤسسة الإمام المهدی عجّل الله تعالی فرجه الشریف، ۱۳۸۲ش.
 * «برپایی نمایشگاه خوشنویسی محرم در قزوین»، خبرگزاری صدا و سیما قزوین، تاریخ درج مطلب: ۲۶ شهريور ۱۳۹۷ش.
+* «برپایی نمایشگاه کتب خطی با موضوع امام حسین(ع) در حرم رضوی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آبان ۱۳۹۲ش.
 * «برپایی نمایشگاه نقاشی «عاشورا از نگاه هنرمندان نقاش معاصر ایران»»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۹ شهریور ۱۳۹۸ش.
 * بلاذری‏، احمد بن یحیی، أنساب الأشراف‏، تحقیق: سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت‏، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
 * بلاذری، احمد بن یحیی، أنساب‌الأشراف، دمشق، ۱۹۹۶–۲۰۰۰م.
+* «پایان‌نامه‌هایی با موضوع امام حسین(ع) در کتابخانه ملی»، وب‌سایت هنرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مهر ۱۳۹۹ش.
 * «پرتکرارترین نام مردان در ایران/ محمد در صدر»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
 * «پرتکرارترین نام‌های مرد در ایران»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
@@ خط ۲۲۴: / خط ۲۴۵: @@
 * «تعداد زائران ایرانی اربعین از مرز ۳/۶ میلیون گذشت»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش.
 * «تلویزیون در اربعین حسینی چه برنامه‌هایی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ مرداد ۱۴۰۳ش.
+* ««تنهاتر از مسیح» روی صحنه می‌رود/ نمایش مصور از عاشورا»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۴۰۳ش.
+* «تور نمایشی «رهسپار خیمه‌ها» در ۱۰ استان برگزار می‌شود»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مرداد ۱۴۰۱ش.
 * تهرانی، محمدمحسن(آقا بزرگ)، الذریعة الی تصانیف الشیعة، تحقیق احمد حسینی اشکوری، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۰۳ق.
 * «جشن‌ها و آیین‌های گرامیداشت اعیاد شعبانیه آغاز شد»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردين ۱۳۹۷ش.
+* جعفری، زهرا، «گزارشی از مطالعات مکتوب حوزه حسینی در غرب»، آیینه پژوهش، سال۳۱، شماره۴، پیاپی۱۸۴، ۱۳۹۹ش.
 * جعفریان، رسول، تأملی در نهضت عاشورا، قم، انصاریان، ۱۳۸۱ش.
 * جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، قم، انصاریان، چاپ یازدهم، ۱۳۹۰ش.
-* جمعی از نویسندگان، فرهنگ جامع سخنان امام حسین‌ع، ترجمه علی مؤیدی، تهران، امیر کبیر، ۱۳۸۲ش.
+* «جلوه‌های هنر عاشورایی؛ نگاهی به بازتاب واقعه عاشورا در هنر»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۶ تير ۱۴۰۳ش.
+* جمعی از نویسندگان، فرهنگ جامع سخنان امام حسین‌(ع)، ترجمه علی مؤیدی، تهران، امیر کبیر، ۱۳۸۲ش.
 * جهاندیده، اکرم، «سیره اجتماعی امام دوم تا چهارم(ع)»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۹۳ش.
+* «چند فیلم عاشورایی روی پردهٔ سینمای موزهٔ ایران»، پایگاه خبری خیر ایران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۴۰۵ش.
 * حاکم نیشابوری، محمد بن عبداللّه، المستدرک علی‌الصحیحین، چاپ یوسف عبدالرحمان مرعشلی، بیروت ۱۴۰۶ق.
+* حجازی، سید علی‌رضا، «حسین‌ بن علی(ع) در آیینه شعر»، ادبیات و هنر دینی؛ مقاله، مصاحبه، نقد و نظر، تهران، نیستان، ۱۳۸۱ش.
 * حجتی، علی، «شام غریبان»، در فرهنگ سوگ شیعی، تهران، نشر خیمه، ۱۳۹۵ش.
 * حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۹ق.
+* «حسین کیانی شب‌چراغ «روز واقعه» را می‌افروزد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ تیر ۱۴۰۴ش.
+* حسینی، غلام‌احیا، «عاشوراپژوهی در غرب»، تاریخ اسلام، سال۱۰، شماره۳۷، ۱۳۸۸ش.
 * حسینی رودباری، مصطفی، الامامان الحسن و الحسین، تهران، مجمع علمی تقریب بین المذاهب الاسلامیه، ۱۴۲۸ق.
 * «حضور بیش از ۲۱ میلیون زائر در اربعین حسینی ۱۴۰۳»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۴۰۳ش.
@@ خط ۲۴۴: / خط ۲۷۳: @@
 * «خوشنویسی آرامم می‌کند/ «زیارت عاشورا» بهترین اثرم»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آبان ۱۳۹۶ش.
 * «خوشنویسی؛ نشانه‌ای برای به ماتم نشستن با مرکب دیده در عزای حسینی»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۴۰۲ش.
+* «دانلود آهنگ «آوازِ خون» محسن چاوشی برای امام حسین(ع)»، وب‌سایت خبری روزنامه همشهری، تاریخ درج مطلب: ۳۰ تیر ۱۴۰۲ش.
 * دینوری، احمد بن داوود، الاخبار الطوال، تحقیق عبدالمنعم عامر مراجعه جمال الدین شیال، قم، منشورات رضی، ۱۳۶۸ش.
 * ذهبی، شمس‌الدین، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام‏، بیروت‏، دار الكتاب العربى‏، ۱۴۰۹ق.
 * رحمتی، محمدحسین؛ خنیفر، حسین؛ کتابی، ابراهیم، «الگوی رهبری امام حسین(ع)در قیام عاشورا»، مدیریت اسلامی، سال۹، شماره۹۶، ۱۳۹۵ش.
+* ««رستاخيز» احمدرضا درويش به اتمام رسيد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ شهریور ۱۳۹۱ش.
 * «رسم و رسوم ایرانی‌ها برای اربعین و خلق یک سنت جدید»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۴۰۳ش.
 * رسولی، دادکریم، «حدیث ثقلین، حدیثی صحیح و متواتر»، اندیشه تقریب، سال۴، شماره۱۲، ۱۳۸۶ش.
@@ خط ۲۵۴: / خط ۲۸۵: @@
 * «روایتی امروزی از عاشورا در نمایشگاه «نقش واقعه»»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر ۱۴۰۵ش.
 * «روز پاسدار و جانباز چه روزی است؟ تاریخ ولادت امام حسین(ع) و زندگینامه»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۴۰۳ش.
+* ««روز واقعه» یک استثناء در سینمای ایران بود»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب:  ۵ آذر ۱۳۹۶ش.
 * «رونمایی از تابلوی «عرش بر زمین» اثر استاد فرشچیان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آبان ۱۳۹۶ش.
+* ریاحی، محمدامین، کسایی مروزی: زندگی ، اندیشه و شعر او، تهران، علمی، ۱۳۷۳ش.
+* زالی، محمدرضا، «سبک زندگی در آموزه‌های عاشورا»، همایش علمی پژوهشی سبک زندگی اهل‌بیت علیهم‌السلام، ۱۳۹۴ش.
 * زبیری، مُصْعَب بن عبداللّه، نسب قریش، قاهره، لوی پرووانسال، ۱۹۵۳م.
 * «سال ۱۴۰۵ چند روز تعطیل رسمی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۴۰۴ش.
@@ خط ۲۶۱: / خط ۲۹۵: @@
 * سبط ابن‌جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکرة الخواص من الأمة بذکر خصائص الأئمة، بیروت، مؤسسه اهل‌بیت، ۱۴۰۱ق.
 * «ستاد مرکزی اربعین: بیش از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار زائر راهی عتبات عالیات شده‌اند»، خبرگزاری اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ش.
+* «"سفير" بعد از ۲۵ سال به‌روايت "فريبرز صالح" « ساخت فيلم‌های از اين نوع متقاضی می‌خواهد»»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۸۶ش.
 * سماوی، محمد، إبصار العین فی أنصار الحسین، تحقیق محمد جعفر الطبسی، قم، مرکز الدراسات الإسلامیة لممثلیة الولی الفقیه فی حرس الثورة الإسلامیه، ۱۴۱۹ق.
 * سیدرضی، نهج البلاغه، ترجمه سیدجعفر شهیدی، تهران، علمی و فرهنگی‏، ۱۳۷۸ش.
@@ خط ۲۶۹: / خط ۳۰۴: @@
 * «شمار زائران اربعین به بیش از ۲۱ میلیون نفر رسید»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۴ش.
 * «شمیم محرم درکوچه و خیابانهای کرمانشاه پیچیده است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آذر ۱۳۸۸ش.
+* ««شور عاشقی»؛ روایت اسرای کربلا»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۲ش.
 * شوشتری، جعفر بن حسن، الخصائص الحسینیة، قم، شریف رضی، ۱۴۲۳ق.
 * شهیدی، سیدجعفر، پس از پنجاه سال؛ پژوهشی تازه پیرامون قیام حسین(ع)، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۰ش.
@@ خط ۲۷۶: / خط ۳۱۲: @@
 * صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، قم، ۱۳۶۳ش.
 * صدوق، محمد بن علی، کمال‌الدین و تمام النعمة، تصحیح و تعلیق علی‌اکبر غفاری، تهران، اسلامية، ۱۳۹۵ش.
+* صفا، ذبیح‌الله، گنج سخن: شاعران بزرگ پارسی‌گوی و منتخب آثار آنان، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۳ش.
 * «صفر تا صد پیاده‌روی جاماندگان اربعین»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب:  ۱۵ شهریور ۱۴۰۲ش.
 * طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، تحقیق حمدی بن عبدالمجید سلفی، قاهره، دار النشر، مكتبة ابن تیمیة، بی‌تا.
@@ خط ۲۹۱: / خط ۳۲۸: @@
 * عبدالمحمدی، حسین، زمینه‌های قیام امام حسین، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۳ش.
 * عبدی، بهنام؛ ملکی، مجید، «مختصات مدیریت جهادی بر اساس کتاب حماسۀ حسینی استاد شهید مرتضی مطهری: تبیین سیرۀ امام حسین(ع)»، مدیریت در دانشگاه اسلامی، سال۱۲، شماره۱، ۱۴۰۲ش.
+* «عصر روز دهم؟ قصه‌ای تلخ با پایانی خوش»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱ دی ۱۳۸۹ش.
 * عطار، طاهره؛ رنجبر حسینی، محمد؛ «روش‌شناسی مناظرات امام حسین(ع) در جریان قیام عاشورا»، پژوهش‎‌‌‌نامه معارف حسینی، سال۱، شماره۲، ۱۳۹۵ش.
 * عطاردی قوچانی، عزیزالله، مسند الامام الشهید، تهران، عطارد، ۱۳۷۶ش.
@@ خط ۲۹۷: / خط ۳۳۵: @@
 * عمادی حائری، سیدمحمد، «حسین بن علی، امام»، دانشنامه جهان اسلام، جلد۱۳. تهران، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، ۱۳۸۸ش.
 * عنایت، حمید، اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه بهاء‌الدین خرمشاهی، تهران، خوارزمی، ۱۳۶۵ش.
+* فارسی‌مدان، علی، «مرثیه‌سرایی بانوان اهل‌بیت(ع) در شهادت امام حسین(ع) با تأکید بر اشعار ام لقمان»، معارف حسینی، سال۷، شماره۲۷، ۱۴۰۱ش.
 * فاطمی، سیدحسن، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، آیینه پژوهش، سال۱۶، شماره۹۶، ۱۳۸۴ش.
+* فسنقری، حجت‌الله؛ جعفرپور، میلاد، «بررسی زیباشناختی نخستین شعر عاشورایی»، مطالعات ادبی متون اسلامی، سال۲۰، شماره۴، ۱۳۹۲ش.
 * «فعالیت سه هزار و ۳۹۳ باب کانون فرهنگی و مسجد منتسب به نام و القاب امام حسین(ع)»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۱ش.
 * «فلسفه سیاهپوشی‌های محرم»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ تیر ۱۴۰۳ش.
@@ خط ۳۱۷: / خط ۳۵۷: @@
 * ماندگار، محمدمهدی، «شمه‌ای از فضائل امام حسین علیه‌السلام»، مبلغان، سال۴، شماره۲۸، ۱۳۸۱ش.
 * مایلی، وحید، «اقتصاد در سیره امام حسین علیه‌السلام»، ماهنامه تیتر صبح، شماره پیاپی۲، ۱۳۹۶ش.
+* مجاهدی، محمدعلی، شکوه شعر عاشورا در زبان فارسی، قم، پیک جلال، ۱۳۷۹ش.
+* مجاهدی، محمدعلی، کاروان شعر عاشورا، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش.
 * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
 * مجلسی، محمدباقر، زادالمعاد، تصحیح و تحقیق علاءالدین اعلمی، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۲۳ق.
 * محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، معروف، ۱۳۹۳ش.
 * محمدجعفری، رسول؛ رضایی، زهرا، «روایات اعتراض امام حسین علیه السلام به صلح امام حسن علیه السلام در ترازوی نقد»، علوم حدیث، سال۲۲، شماره۸۵، ۱۳۹۶ش.
+* محمدزاده، مرضیه، دانشنامه شعر عاشورایی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۶ش.
 * محمدی ری‌شهری، محمد، «حکمت‌نامه امام حسین علیه‌السلام»، قم، دار الحدیث، ۱۳۸۳ش.
 * محمدی، محمدابراهیم، «نهضت عاشورا، پیام‌ها و پیامدها»، پژوهش های اجتماعی اسلامی، سال۹، شماره۳۹، ۱۳۸۲ش.
+* «مرور پنج رمان که رنگ عاشورایی دارند»، وب‌سایت مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۰ش.
 * «مروری بر شاهکارهای هنری با موضوع عاشورا در معتبرترین موزه‌های جهان»، وب‌سایت خبری روزنامه همشهری، تاریخ درج مطلب: ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
+* «مروری بر مشهورترین فیلم‌ها و سریال‌های آیینی عاشورایی»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۵ آذر ۱۳۹۱ش.
+* «مروری بر نواهای عاشورایی؛ سمفونی چکناواریان تا «ساقی سرمست» کریم‌خانی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۵ش.
 * مسعودی، علی بن حسین، إثبات الوصیه، ترجمه محمدجواد نجفی، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۶۲ش.
 * مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم، دارالهجره، ۱۴۰۹ق.
@@ خط ۳۳۱: / خط ۳۷۷: @@
 * مطهری، مرتضی، حماسه حسینی، تهران، صدرا، چاپ چهاردهم، ۱۳۷۱ش.
 * مظاهری، محسن‌حسام، فرهنگ سوگ شیعی، تهران، خیمه، ۱۳۹۵ش.
-* مظاهری، محسن حسام، «قمه‌زنی»، در فرهنگ سوگ شیعی، تهران، نشر خیمه، ۱۳۹۵ش.
+* مظاهری، محسن‌حسام، «قمه‌زنی»، در فرهنگ سوگ شیعی، تهران، نشر خیمه، ۱۳۹۵ش.
+* مظاهری، محسن‌حسام، تراژدی جهان اسلام: عزاداری شیعیان ایران به روایت سفر‌نامه‌نویسان، مستشرقان و ایران‌شناسان (از صفویه تا جمهوری اسلامی)، اصفهان، آرما، ۱۳۹۷ش.
+* «معرفی آثار راه‌یافته به سوگواره ملی تئاتر میدانی و تعزیه اربعین حسینی»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب:  ۱۶ مهر ۱۳۹۸ش.
+* «معرفی قرآن منسوب به دست خط مبارک امام حسین(ع) گنجینه رضوی»، خبرگزاری صدا و سیما خراسان رضوی، تاریخ درج مطلب:  ۱۳ بهمن ۱۴۰۳ش.
 * معروف حسنی، هاشم، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۹ش.
 * مفید، محمد بن نعمان، الإرشاد، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۹ق.
@@ خط ۳۴۰: / خط ۳۸۹: @@
 * منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، چاپ سوم، ۱۳۸۴ش.
 * موسوی المقرم، عبدالرزاق، مقتل الحسین (ع)، بیروت، دارالکتاب الاسلامیه، بی‌تا.
+* موسوی گرمارودی، سیدمحمدصادق؛ وحیدی‌صدر، مهدی؛ سپهری‌نیک، سعید، فرهنگ عاشورا، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۴ش.
 * مولائی، اصغر، «بازشناسی شاخص‌های نام‌گذاری فضاهای شهری با تأکید بر هویت موردپژوهی: میدان‌های انقلاب، امام حسین، رسالت و سبزه‌میدان تهران»، رهپویه معماری و شهرسازی، سال۱، شماره۴، ۱۴۰۱ش.
 * مهدوی دامغانی، محمود؛ باغستانی، اسماعیل، «حسن بن علی، امام»، دانشنامه جهان اسلام، ج۱۳، تهران، بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش.
+* مهریزی، مهدی، «نگاهی به تحولات شعر عاشورایی»، در دانشنامه امام حسین، به کوشش محمد محمدی ری‌شهری، جلد دهم، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۸ش.
+* میرصادقی، میمنت، واژه‌نامه هنر شاعری: فرهنگ تفصیلی اصطلاحات فن شعر و سبک‌ها و مکتب‌های آن، تهران، کتاب مهناز، ۱۳۷۷ش.
 * نجمی، محمدصادق، سخنان حسین بن علی از مدینه تا کربلا، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۸ش.
+* «نسخه خطی مرتبط با وقایع کربلا با قدمت بیش از سه قرن در مشهد رونمایی شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲ تیر ۱۴۰۵ش.
 * نصیری، محمد، تحلیلی از تاریخ تشیع و امامان، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۴ش.
 * «نقاشی عاشورایی «خبر تلخ» در آستانه ماه محرم رونمایی شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۷ تیر ۱۴۰۲ش.
@@ خط ۳۵۴: / خط ۴۰۷: @@
 * «نمایشگاه نسخه‌های خطی با موضوع امام حسین(ع) و واقعه کربلا آغاز به کار کرد»، وب‌سایت کتابخانه ملی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ش.
 * نیکلسون، رینولد آلین، تاریخ ادبیات عرب، ترجمه کیواندخت کیوانی، تهران، ویستار، ۱۳۸۰ش.
+* «ویژه برنامه‌های رادیو در ایام محرم معرفی شدند»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۴۰۴ش.
 * هلالی، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس الهلالي، تهران، بنیاد بعثت، واحد تحقیقات اسلامی، ۱۴۰۵ق.
 * «هنر خوشنویسی در ایران اسلامی با عاشورا و محرم عجین شده است»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۱۶ دی ۱۳۹۱ش.

امام حسین: تفاوت میان نسخه‌ها