جز ویکی سازی و تمیزکاری |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۱۵ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
=== '''ازدواج و فرزندان''' === | === '''ازدواج و فرزندان''' === | ||
ازدواج فاطمه‌زهرا با علی بن ابی‌طالب به‌عنوان یکی از رویدادهای مهم تاریخ اسلام و خواست الهی در سال دوم یا سال سوم هجرت انجام شده، اما در مورد روز و ماه آن اختلاف‌نظر هست. بنابر قول مشهور، عقد در اول ذی‌الحجه در سال دوم قمری ذکر شده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۵۷؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۹، ص۱۹۳-۱۹۲ و ج۴۰، ص۷۷؛ کفعمی، المصباح، ۱۴۰۵ق، ص۵۱۴.</ref> میزان مهریه او، ۵۰۰ درهم است<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۵۱.</ref> که مهریه همسران و دختران پیامبر بوده است و مهرالسنه نامیده می‌شود.<ref>صدوق، المقنع، ۱۴۱۵ق، ص۳۰۲.</ref> فاطمه همسرش را در همه حال و به شیوه‌های گوناگون تکریم می‌کرد<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۱۳۱.</ref> و در شرایط دشوار اقتصادی با ریسندگی<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸.</ref> به تأمین نیازهای خانواده کمک می‌کرد و از همسرش چیزی فراتر از توان او نمی‌خواست.<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۷۰؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، ۱۳۹۸ش، ص۱۱۳ و ۱۱۵؛ ابن‌سعد، الطبقات‌الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۲۵.</ref> همچنین در خانه با علی با محبت سخن می‌گفت و در بیرون از خانه او را با کنیه خطاب می‌کرد.<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۷۱-۲۶۸؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص۱۹۲ و ۱۹۹.</ref> فاطمه علی را یاور خود در اطاعت خدا می‌دانست.<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، ۱۳۹۸ش، ص۱۱۶.</ref> پیامبر اکرم، کارهای داخل خانه، مانند آرد کردن گندم و پختن نان، را به فاطمه و کارهای بیرون از خانه، مانند تهیه هیزم و آبیاری، را به علی سپرد.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص ۳۷۹؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۸۶، ح۱؛ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۲۰؛ حمیری قمی، قرب الإسناد، ۱۴۱۳ق، ص۵۲؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، ۱۳۹۸ش، ص۱۰۹.</ref> تقسیم کار خانوادگی آن دو در برخی منابع بر اساس نقش‌های جنسیتی توصیف شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص۱۳۴ و ۱۵۱.</ref> | ازدواج فاطمه‌زهرا با علی بن ابی‌طالب به‌عنوان یکی از رویدادهای مهم تاریخ اسلام و خواست الهی در سال دوم یا سال سوم هجرت انجام شده، اما در مورد روز و ماه آن اختلاف‌نظر هست. بنابر قول مشهور، عقد در اول ذی‌الحجه در سال دوم قمری ذکر شده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۵۷؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۹، ص۱۹۳-۱۹۲ و ج۴۰، ص۷۷؛ کفعمی، المصباح، ۱۴۰۵ق، ص۵۱۴.</ref> میزان مهریه او، ۵۰۰ درهم است<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۵۱.</ref> که مهریه همسران و دختران پیامبر بوده است و مهرالسنه نامیده می‌شود.<ref>صدوق، المقنع، ۱۴۱۵ق، ص۳۰۲.</ref> فاطمه همسرش را در همه حال و به شیوه‌های گوناگون تکریم می‌کرد<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۱۳۱.</ref> و در شرایط دشوار اقتصادی با ریسندگی<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸.</ref> به تأمین نیازهای خانواده کمک می‌کرد و از همسرش چیزی فراتر از توان او نمی‌خواست.<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۷۰؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، ۱۳۹۸ش، ص۱۱۳ و ۱۱۵؛ ابن‌سعد، الطبقات‌الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۲۵.</ref> همچنین در خانه با علی با محبت سخن می‌گفت و در بیرون از خانه او را با کنیه خطاب می‌کرد.<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۷۱-۲۶۸؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص۱۹۲ و ۱۹۹.</ref> فاطمه علی را یاور خود در اطاعت خدا می‌دانست.<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، ۱۳۹۸ش، ص۱۱۶.</ref> پیامبر اکرم، کارهای داخل خانه، مانند آرد کردن گندم و پختن نان، را به فاطمه و کارهای بیرون از خانه، مانند تهیه هیزم و آبیاری، را به علی سپرد.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص ۳۷۹؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۸۶، ح۱؛ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۲۰؛ حمیری قمی، قرب الإسناد، ۱۴۱۳ق، ص۵۲؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، ۱۳۹۸ش، ص۱۰۹.</ref> تقسیم کار خانوادگی آن دو در برخی منابع بر اساس نقش‌های جنسیتی توصیف شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص۱۳۴ و ۱۵۱.</ref> گزارش‌های تاریخی درباره وجود اختلاف میان فاطمه و امام علی قابل اعتماد نیستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2028329/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B3%D8%B9%D8%AF خاتمی، سلطانی احمدی، گوهری فخرآباد، «رابطه حضرت فاطمه(س) و امام علی(ع) در الطبقات الکبری ابن‌سعد»، ۱۴۰۱ش، ص۶۲-۴۵.]</ref> | ||
در منابع شیعه و اهل‌سنت، حسن، حسین، زینب و ام‌کلثوم چهار فرزند فاطمه و علی بن ابی‌طالب هستند.<ref>قمی، منتهی‌الآمال، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۲۶۸؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۹۰-۸۹؛ مفید، الإرشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۵۵؛ ابن‌سعد، الطبقات‌الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۴۶۵.</ref> همچنین در برخی منابع شیعه و اهل‌سنت از فرزند دیگری به نام محسن یا محسّن یاد شده است که | در منابع شیعه و اهل‌سنت، حسن، حسین، زینب و ام‌کلثوم چهار فرزند فاطمه و علی بن ابی‌طالب هستند.<ref>قمی، منتهی‌الآمال، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۲۶۸؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۹۰-۸۹؛ مفید، الإرشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۵۵؛ ابن‌سعد، الطبقات‌الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۴۶۵.</ref> همچنین در برخی منابع شیعه و اهل‌سنت از فرزند دیگری به نام محسن یا محسّن یاد شده است که به دنبال حوادث پس از درگذشت پیامبر سقط شده است.<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۵۷؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۱۳ق، ج۱۵، ص۵۷۸.</ref> | ||
== | === رویدادهای تاریخی === | ||
گزارش‌های تاریخی | گزارش‌های تاریخی بسیار کمی درباره دوران کودکی و نوجوانی فاطمه وجود دارد. او در سختی‌های دوران [[تبلیغ دینی|تبلیغ]] دین، همراه [[حضرت محمد|پیامبر]] بود.<ref>ابن‌سعد، طبقات‌الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۶۳.</ref> [[شفقت]] و مهربانی فاطمه و مراقبت از [[پدر]]، موجب دلگرمی پیامبر بود؛ به همین دلیل، پیامبر او را [[ام‌ابیها|اُمُّ‌اَبیها]] نامید.<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، ۱۳۹۸ش، ص۹۲-۹۱؛ [http://ensani.ir/fa/article/58945/%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%B5-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B3- ناصری، «رفتار پیامبر با دخترش فاطمه»، 1389ش، بی‌ص.]</ref> همچنین در حوادثی چون مباهله،<ref>مرعشى، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۴۶.</ref> محاصره اقتصادی [[مسلمان|مسلمانان]] در شعب أبی‌طالب،<ref>ابن‌سعد، طبقات‌الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۶۳.</ref> [[هجرت]] به مدینه<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۰، ص۹۶؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، ۱۳۹۸ش، ص۱۵۲.</ref> و نیز در برخی جنگ‌ها<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۰، ص۹۶.</ref> پدر را همراهی کرد. از مهم‌ترین رویدادهای اواخر دوره حیات فاطمه، مخالفت در برابر ماجرای سقیفه بنی ساعده و خلافت ابوبکر بن ابی‌قحافه، مصادره فدک و ایراد خطبه فدکیه در جمع صحابه بود.<ref>مفید، المقنعة، ۱۴۱۰ق، ص۲۹۰-۲۸۹؛ اربلی، کشف الغمة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۳۶۴-۳۵۳.</ref> | ||
== | == فضایل و جایگاه دینی == | ||
فضایل یا مناقب فاطمه، اشاره به ویژگی‌ها و صفات نیک و پسندیده حضرت او است.<ref>رفیعی محمدی و صالح‌آبادی، «مناقب و کرامات فاطمه(س)»، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۱۷۱؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/62462/%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%A8-%D9%88-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3 مجلسی، «مناقب و فضایل حضرت فاطمه‌زهرا(س)»، ۱۳۸۰ش، ص۳۸-۳۲.]</ref> | |||
بر اساس | * '''فضایل مشترک با اهل‌بیت:''' فاطمه، یکی از پنج‌تن اصحاب کساء و یکی از مصادیق اهل‌بیت و چهارده معصوم است و در فضایل مشترک آنان نیز سهیم است.<ref>صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۲۲۶؛ انصاری زنجانی، موسوعة الکبری، ۱۴۲۸ق، ج۱۸، ص۹-۸ و ج۲۰، ص۵۰۸.</ref> ازجمله این فضایل می‌توان به هم‌سنگ قرآن بودن اهل‌بیت بر اساس حدیث ثقلین،<ref>نسائی، السنن الکبری، ۱۴۲۱ق، ج۷، ص۳۱۰، حدیث ۸۰۹۲؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۹۴.</ref> تشبیه اهل‌بیت به کشتی نوح در حدیث سفینه،<ref>حاکم نیشابوری، مستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۳۷۳، حدیث ۳۳۱۲؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۳، ص۱۲۶-۱۲۰ و ج۲۹، ص۳۴۱.</ref> معرفی آنان به‌عنوان امان اهل زمین در حدیث امان،<ref>صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۱۲۳.</ref> اقرار به ولایت اهل‌بیت به‌عنوان شرط تکامل پیامبران<ref>صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۷۴؛ بحرانی اصفهانی، عوالم العلوم، ۱۴۱۳ق، ص۱۶۱.</ref> و حضور فاطمه در مقام اعراف بر اساس دیدگاه علامه طهرانی اشاره کرد.<ref>حسینی طهرانی، معادشناسی، ۱۳۸۵ش، ۱۴۲۷ق، ج۱۰، ص۶۵-۶۴.</ref> | ||
* '''فضایل قرآنی:''' فاطمه مصداق عصمت و پاکی بر اساس آیه تطهیر،<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۲۹۳؛ طبرسی، إعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۹۳؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ۲۹، ص۳۳۵.</ref> تنها زن حاضر در ماجرای مباهله،<ref>طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۳۵۴؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۶۳.</ref> مصداق نیکوکاران در آیه اطعام<ref>بحرانی، غایة المرام و حجة الخصام، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۱۰۶-۹۱.</ref> و از مصادیق وجوب محبت در آیه مودّت دانسته شده است.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۹۳؛ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۲۷، ص۵۹۵.</ref> همچنین استمرار نسل پیامبر از طریق او به‌عنوان مصداق سوره کوثر،<ref>طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۲۰، ص۶۳۹-۶۳۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۳۶ و ۸۳۷.</ref> از مصادیق امانت الهی در آیه امانت،<ref>صدوق، معانی الاخبار، ۱۴۰۳ق، ص۱۰۹-۱۰۸.</ref> از مصادیق کلمات الهی در آیه توبه،<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۸،ص۳۰۵-۳۰۴.</ref> شاخه‌ای از درخت پاک و مصداق کلمه طیبه در آیه ۲۴ سوره ابراهیم<ref>حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۴۰۸-۴۰۶.</ref> و مصداق مشکات (چراغدانی) در آیه نور به شمار آمده است.<ref>طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۱۹۶-۱۹۵؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۹۵؛ کوفی، تفسیر فرات الکوفی، ۱۴۱۰ق، ص۲۸۲.</ref> در برخی روایات نیز فاطمه مصداق شب قدر در آیه ۱ سوره قدر و آیه ۳ سوره دخان معرفی شده است.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۵، ص۹۷؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۷۹؛ کوفی، تفسیر فرات الکوفی، ۱۴۱۰ق، ص۵۸۱.</ref> در برخی از منابع روایی شیعه و اهل‌سنت، فصلی به بیان فضایل و مناقب فاطمه اختصاص داده شده و اشعار فراوانی نیز درباره فضایل و مناقب او سروده شده است.<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص۸۰-۱۹؛ ابن‌مغازلی، مناقب الامام علی بن ابی‌طالب، ۱۴۲۴ق، ص۳۱۹-۲۷۷؛ انصاری زنجانی، موسوعة الکبری، ۱۴۲۸ق، ج۲۱، ص۵۷۱-۵۴۸.</ref> | |||
* '''فضایل روایی:''' فاطمه با عنوان‌ها و ویژگی‌هایی چون برترین بانوی جهان،<ref>نسائی، السنن الکبری، ۱۴۲۱ق، ج۷، ص۳۹۳، ۴۵۵-۴۵۷ و ج۶، ص۳۸۰ و ج۱۰، ص۴۲۹.</ref> پاره تن پیامبر،<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۳۲؛ نسائی، سنن الکبری، ۱۴۲۱ق، ج۷، ص۳۹۴ و ۴۵۸-۴۵۷؛ عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۲۰، ص۶۷.</ref> همتای علی،<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۱۸۱.</ref> محبوب‌ترین فرد نزد پیامبر،<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۳۱.</ref> دریای علم<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۴۲-۲۴۰.</ref> و حجت الهی معرفی شده است.<ref>حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۷۶.</ref> بر اساس برخی احادیث، خشنودی و خشم او با خشنودی و خشم خداوند پیوند دارد<ref>ابن‌مغازلی، مناقب الامام علی بن ابی‌طالب، ۱۴۲۴ق، ص۲۸۵-۲۸۴؛ ابن‌طاووس، طرف من الأنباء و المناقب، ۱۴۲۰ق، ص۱۶۹؛ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص۱۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۵۴.</ref> و فرشتگانی، ازجمله جبرئیل، با او گفت‌وگو می‌کردند که از این جهت او را محدَّثه نامیده‌اند.<ref>صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۱۸۲.</ref> در شماری از روایات نیز او نخستین واردشونده به بهشت،<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۲۹.</ref> حوریه‌ای به صورت انسان (حوراء إنسیّه)،<ref>اربلی، کشف الغمة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۴۶۳؛ ابن‌مغازلی، مناقب الامام علی بن ابی‌طالب، ۱۴۲۴ق، ص۲۹۶.</ref> مظهر رحمت الهی و صاحب جایگاهی گسترده در شفاعت روز قیامت دانسته شده است.<ref>اربلی، کشف الغمة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۴۶۴-۴۶۳؛ کوفی، تفسیر فرات الکوفی، ۱۴۱۰ق، ص۲۹۹-۲۹۸.</ref> برخی منابع، عبادت فاطمه را ستوده و آن را مایه مباهات خداوند معرفی کرده‌اند.<ref>صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۱۱۳؛ ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۳۴۱؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص۷۶ و ۸۴.</ref> او همچنین تجسم خوبی‌ها<ref>ابن‌شاذان، مائة منقبة، ۱۴۰۷ق، ص۱۳۶.</ref> و از علل آفرینش جهان شمرده شده است.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۵، ص۲۸ و ج۱۸، ص۴۰۰.</ref> امام مهدی نیز در پاسخ به نامه‌ای از شیعیان، فاطمه را الگوی نیکوی خود (اسوة حسنة) معرفی کرده است.<ref>طوسی، الغیبة، ۱۴۱۱ق، ص۲۸۵؛ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۸۰.</ref> برخی از این علما با استناد به روایات، جایگاه او را پس از پیامبر و علی، برتر از دیگر پیامبران، امامان و مخلوقات می‌دانند.<ref>انصاری زنجانی، موسوعة الکبری، ۱۴۲۸ق، ج۱۹، ص۳۵۸-۳۵۷.</ref> همچنین در آیه ۴۲ سوره آل‌عمران، حضرت مریم از برگزیدگان خداوند معرفی شده است. در برخی روایات شیعه و دیدگاه شماری از عالمان اهل‌سنت، مریم برترین زن زمان خود و فاطمه برترین زن در همه زمان‌ها دانسته شده‌اند. در تفسیر المیزان، برگزیدگی مریم در این آیه به تولد معجزه‌آسای عیسی بدون پدر تفسیر شده است؛ برداشتی که برخی مفسران اهل‌سنت نیز مطرح کرده‌اند. در مقابل، منابع حدیثی شیعه و اهل‌سنت فاطمه را با لقب سیدة نساء العالمین (سرور زنان جهان) معرفی کرده‌اند. بیش از پنجاه روایت با این مضمون در منابع شیعه نقل شده و در منابع اهل‌سنت نیز تعبیرهایی مانند سیدة نساء المؤمنین، سیدة نساء اهل‌الجنة و سیدة نساء العالمین آمده است.<ref>[https://hadith.net/post/55779/لقب-سرور-بانوان-جهانيان-برای-حضرت-فاطمه-س/ محمدی ری‌شهری، «لقب سرور بانوان جهانیان برای حضرت فاطمه»، در پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه.]</ref> | |||
== | === ویژگی‌های جسمانی، شخصیتی و اخلاقی === | ||
فاطمه | در برخی روایات، ویژگی‌های جسمانی و ظاهری فاطمه توصیف شده است. پوست او سفید و روشن بود و چهره‌اش به ماه شب چهاردهم یا خورشیدی تشبیه شده که از پشت ابر نمایان می‌شود.<ref>[https://alefbalib.com/Metadata/300068/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D8%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7(%D8%B3 «آیا در روایات، به مشخصات و سیمای ظاهری حضرت زهرا(س) نیز اشاره شده است؟»، وب‌سایت کتابخانه مجازی الفبا.]</ref> از ویژگی‌های شخصیتی و رفتارها و آموزه‌های اخلاقی فاطمه در زمینه‌هایی مانند حیا و عفت، ایمان و اخلاص، راستگویی، ساده‌زیستی و زهد، ایثار، عدالت، حجاب و عفاف و حضور اجتماعی-سیاسی، صداقت، ادب، سخاوتمندی، بخشندگی، ایثار و مهربانی، شکیبایی، قناعت، ولایت مداری و بصیرت، احاطه علمی، قوّت فکری، پاسداری از ارزش‌ها و مفاخر اصیل، مبارزه پیگیر با بدعت‌ها، جهل، کجروی‌ها، رکورد جامعه و نمونه شاخص نقش دختر، مادر و همسر یاد شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/99477/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87%D8%A7- «نگاهی به الگوهای رفتاری و اخلاقی حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه؛] [https://www.hawzahnews.com/news/1313991/%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3 «ویژگی‌های شخصیتی و اجتماعی حضرت فاطمه زهرا(س)»، خبرگزاری رسمی حوزه؛] قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۲۵۶-۲۵۴؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، ۱۳۹۸ش، ص۸۴؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۸۹-۸۷ و ۱۳۴ و ۱۳۸؛ طبسی، چند تابلو برای نصب، تصاویری از زندگی حضرت فاطمه‌زهرا، ۱۳۹۱ش، ص۲۳.</ref> | ||
== فاطمه در | == آثار == | ||
فاطمه در زندگی شخصی، عبادی، اجتماعی و سیاسی خود سیره‌ای بر جای گذاشت که در منابع اسلامی بازتاب یافته است. در زندگی خانوادگی، بر محبت و احترام به علی و اداره امور خانه تأکید شده است. در زمینه عبادی، گزارش‌هایی از مداومت او بر نماز و قرائت قرآن نقل شده است. فعالیت‌های اجتماعی منسوب به او شامل انفاق، هجرت به مدینه و مداوای مجروحان و تأمین تدارکات مسلمانان در جنگ احد و خندق است؛ همچنین، حضور او در فتح مکه در برخی گزارش‌ها آمده است. در عرصه سیاسی، مواضع او درباره مسئله خلافت و فدک و تلاش برای تبیین دیدگاه خود درباره جانشینی پیامبر در منابع تاریخی و روایی نقل شده است. دفاع او از ولایت و شهادت او به دنبال این رویدادها جایگاهی ویژه دارد. افزون بر این، روایات و آثار مکتوبی نیز به او منسوب است. این میراث شامل روایات، مصحف فاطمه، خطبه فدکیه، تسبیحات، نمازهای منسوب به او و اشعار گزارش‌شده در منابع تاریخی و روایی است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1000793/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3 «نگاهی به میراث معنوی حضرت زهرا(س)»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> | |||
=== '''آثار مکتوب و منسوب''' === | |||
بر | * '''مصحف فاطمه:''' بر اساس روایات شیعه، این کتاب شامل مطالبی است که فاطمه از فرشته‌ای الهی شنیده و امام علی آنها را نوشته است. بنا بر همین روایات، مصحف نزد امامان شیعه بوده و هر امام آن را در پایان عمر خود به امام پس از خویش سپرده است. در این باور، کتاب اکنون نزد امام مهدی قرار دارد و دیگران به آن دسترسی ندارند.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۴۱؛ صفار، بصائرالدرجات الکبری، ۱۴۰۴ق، ص۱۷۳ و ۱۸۱؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۲۱، ص۱۲۶.</ref> | ||
* '''خطبه فدکیه:''' این خطبه از سخنان منسوب به فاطمه درباره رویدادهای پس از درگذشت پیامبر، از جمله ماجرای سقیفه، مسئله خلافت و مصادره فدک است. شرح‌های متعددی بر این خطبه نوشته شده که برخی از آنها با عنوان‌هایی مانند شرح خطبه زهرا و شرح خطبه لُمّه شناخته می‌شوند.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۸، ص۹۳؛ ج۱۳، ص۲۲۴.</ref> | |||
* '''اشعار:''' منابع تاریخی و روایی اشعاری را به او نسبت داده‌اند که به دو دوره پیش و پس از درگذشت پیامبر مربوط می‌شوند. آثاری مستقل نیز درباره این اشعار نوشته شده است.<ref>عالمی، «اشعار فاطمه(س)»، ۱۳۹۳ش، ج۳، ص۱۱۰–۱۲۰.</ref> | |||
=== | === '''روایات''' '''و مستحبات''' === | ||
* '''روایات:''' روایات منقول از فاطمه موضوعاتی مانند اعتقادات، فقه، اخلاق و مسائل اجتماعی را دربرمی‌گیرد و در منابع حدیثی شیعه و اهل‌سنت آمده است. برخی از این روایات در آثاری مستقل با عنوان‌هایی مانند مسند فاطمه و اخبار فاطمه گردآوری شده‌اند. شماری از این آثار از میان رفته‌اند و اطلاعات مربوط به نویسندگان و راویان آنها در کتاب‌های رجال، شرح‌حال‌نگاری و کتابشناسی باقی مانده است.<ref>معموری، «کتابشناسی فاطمه»، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۵۶۳-۵۶۱.</ref> بر اساس روایات شیعه و اهل‌سنت، فاطمه ذکر تسبیحات فاطمه‌زهرا را از پیامبر آموخت و از یادگیری آن خشنود شد. در این منابع، گزارش‌های متعددی درباره آموزش تسبیحات به او آمده است. همچنین روایت شده که امام علی پس از آشنایی با این ذکر، آن را در هیچ شرایطی ترک نمی‌کرد.<ref>صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۲۱-۳۲۰؛ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص۳۶۶؛ قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۲۵۷-۲۵۶؛ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۴، ص۴۸ و ۲۰۸؛ ابن‌حنبل، مسند، بی‌تا، ج۱، ص۱۰۷.</ref> در برخی منابع روایی و کتاب‌های دعا، نمازهایی به فاطمه نسبت داده شده است که بنا بر این گزارش‌ها، آنها را از پیامبر یا جبرئیل آموخته بود.<ref>ابن‌طاووس، جمال الاسبوع، ۱۳۷۱ش، ص۷۰ و ۹۳.</ref> | |||
=== عبادت فاطمه === | === عبادت فاطمه === | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۴: | ||
=== فاطمه در عرصه سیاسی === | === فاطمه در عرصه سیاسی === | ||
[[هجرت]] به [[مدینه]]،<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶.</ref> حضور در جبهه‌ها و مداوای مجروحان،<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶.</ref> تدارک و پشتیبانی رزمندگان،<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۲۴۵.</ref> همراهی سپاه اسلام در فتح مکه،<ref>واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۶۳۵.</ref> شرکت در آیین [[واقعه مباهله|مباهله]]،<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص156.</ref> مخالفت با غائله سقیفه و انتخاب ابوبکر به‌عنوان خلیفه مسلمین،<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، بی‌تا، ج۲، ص۱۲۴.</ref> محاجّه با صحابه جهت اثبات شایستگی [[امام علی]] برای جانشینی [[پیامبر اکرم]]،<ref>ابن‌قتیبه دینوری، الامامة و السیاسة، ۱۳۸۰ش، ص۲۹ و ۳۰.</ref> دفاع از [[امام علی]] در ماجرای هجوم به خانه‌اش،<ref>ابن‌قتیبه، الامامة والسیاسه، ۱۴۱۳ق، ج۱ ص۳۰؛ فرهمندپور، «سیره سیاسی فاطمه»، ص۳۰۹–۳۱۶.</ref> ناخشنودی از مسببان وقایع پس از پیامبر،<ref>بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۸۲؛ ابن‌قتیبه دینوری، الامامة والسیاسة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۱.</ref> ایراد خطبه فدکیه<ref>طبری امامی، دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۱۰–۱۲۱؛ جوهری بصری، السقیفة و فدک، ۱۴۱۳ق، ص۱۰۹.</ref> و خطبه در جمع زنان انصار<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، صص260-265.</ref> از مهم‌ترین فعالیت‌های سیاسی فاطمه بوده است. | [[هجرت]] به [[مدینه]]،<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶.</ref> حضور در جبهه‌ها و مداوای مجروحان،<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶.</ref> تدارک و پشتیبانی رزمندگان،<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۲۴۵.</ref> همراهی سپاه اسلام در فتح مکه،<ref>واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۶۳۵.</ref> شرکت در آیین [[واقعه مباهله|مباهله]]،<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص156.</ref> مخالفت با غائله سقیفه و انتخاب ابوبکر به‌عنوان خلیفه مسلمین،<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، بی‌تا، ج۲، ص۱۲۴.</ref> محاجّه با صحابه جهت اثبات شایستگی [[امام علی]] برای جانشینی [[پیامبر اکرم]]،<ref>ابن‌قتیبه دینوری، الامامة و السیاسة، ۱۳۸۰ش، ص۲۹ و ۳۰.</ref> دفاع از [[امام علی]] در ماجرای هجوم به خانه‌اش،<ref>ابن‌قتیبه، الامامة والسیاسه، ۱۴۱۳ق، ج۱ ص۳۰؛ فرهمندپور، «سیره سیاسی فاطمه»، ص۳۰۹–۳۱۶.</ref> ناخشنودی از مسببان وقایع پس از پیامبر،<ref>بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۸۲؛ ابن‌قتیبه دینوری، الامامة والسیاسة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۱.</ref> ایراد خطبه فدکیه<ref>طبری امامی، دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۱۰–۱۲۱؛ جوهری بصری، السقیفة و فدک، ۱۴۱۳ق، ص۱۰۹.</ref> و خطبه در جمع زنان انصار<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، صص260-265.</ref> از مهم‌ترین فعالیت‌های سیاسی فاطمه بوده است. | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۶۵: | خط ۶۱: | ||
* قرآن کریم | * قرآن کریم | ||
* آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۰۳ق. | * آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۰۳ق. | ||
* «آیا در روایات، به مشخصات و سیمای ظاهری حضرت زهرا(س) نیز اشاره شده است؟»، وب‌سایت کتابخانه مجازی الفبا. | |||
* ابن‌اثیر، علی بن محمد، اسدالغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق. | * ابن‌اثیر، علی بن محمد، اسدالغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق. | ||
* ابن‌حنبل، احمد بن محمد، مسند الإمام أحمد بن حنبل، بیروت، دار صادر، بی‌تا. | |||
* ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق. | * ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق. | ||
* ابن‌شاذان، محمد بن احمد، مائة منقبة من مناقب أمیر المؤمنین و الأئمة، قم، مدرسة الإمام المهدی(عج)، ۱۴۰۷ق. | |||
* ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی، المناقب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق. | * ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی، المناقب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق. | ||
* ابن‌طاووس، علی بن موسی، قبال الاعمال، تحقیق حسین الاعلمی، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۷ق. | * ابن‌طاووس، علی بن موسی، قبال الاعمال، تحقیق حسین الاعلمی، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۷ق. | ||
* ابن‌طاووس، علی بن موسی، جمال الاسبوع، تحقیق جواد قیومی، قم، مؤسسة الآفاق، ۱۳۷۱ش. | |||
* ابن‌عبدالبر، یوسف بن عبدالله قرطبی، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، تحقیق علی‌محمد بجاوی، بیروت، دارالجیل، ۱۴۱۲ق. | * ابن‌عبدالبر، یوسف بن عبدالله قرطبی، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، تحقیق علی‌محمد بجاوی، بیروت، دارالجیل، ۱۴۱۲ق. | ||
* ابن‌قتیبه دینوری، ابومحمد عبدالله بن مسلم، الامامة والسیاسة، تحقیق علی شیری، قم، شریف رضی، ۱۴۱۳ق. | * ابن‌قتیبه دینوری، ابومحمد عبدالله بن مسلم، الامامة والسیاسة، تحقیق علی شیری، قم، شریف رضی، ۱۴۱۳ق. | ||
* ابن‌مغازلی، علی بن محمد شافعی، مناقب الامام علی بن ابی‌طالب، بیروت، دار الاضواء، چاپ دوم، ۱۴۲۴ق، | |||
* اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، قم، رضی، چاپ اول، ۱۴۲۱ق. | |||
* انصاری زنجانی، اسماعیل، الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء(س)، قم، دلیل ما، ۱۴۲۸ق. | * انصاری زنجانی، اسماعیل، الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء(س)، قم، دلیل ما، ۱۴۲۸ق. | ||
* بحرانی، سیدهاشم، غایة المرام و حجة الخصام فی تعیین الامام، تحقیق سید علی عاشور، بیروت، مؤسسه تاریخ اسلامی، ۱۴۲۲ق. | |||
* بحرانی اصفهانی، عبدالله بن نورالله، عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال (مستدرک سیدة النساء إلی الإمام الجواد)، قم، مؤسسة الإمام المهدی(عج)، ۱۴۱۳ق. | |||
* بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱ق. | * بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱ق. | ||
* بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق. | * بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق. | ||
* جوهری بصری، احمد بن عبدالعزیز، السقیفة و فدک، تحقیق محمدهادی امینی، بیروت، شرکة الکتبی، ۱۴۱۳ق. | * جوهری بصری، احمد بن عبدالعزیز، السقیفة و فدک، تحقیق محمدهادی امینی، بیروت، شرکة الکتبی، ۱۴۱۳ق. | ||
* حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق | * حسکانی، عبیدالله بن عبدالله، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، تحقیق محمدباقر محمودی، چاپ اول، تهران: مؤسسه چاپ و نشر وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۴۱۱ق. | ||
* حسینی طهرانی، محمدحسین، معادشناسی، مشهد، نور ملکوت، ۱۳۸۵ش. | |||
* حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۱ق. | |||
* حمیری قمی، عبدالله بن جعفر، قرب الإسناد، قم، مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۳ق. | * حمیری قمی، عبدالله بن جعفر، قرب الإسناد، قم، مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۳ق. | ||
* خاتمی، سارا؛ سلطانی احمدی، مجتبی؛ گوهری فخرآباد، مصطفی، «رابطه حضرت فاطمه(س) و امام علی(ع) در الطبقات الکبری ابن‌سعد»، سیره‌پژوهی اهل‌بیت(ع)، سال۷، شماره۱۴، ۱۴۰۱ش. | |||
* خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، تحقیق مالک محمودی، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۱ق. | * خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، تحقیق مالک محمودی، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۱ق. | ||
* داودی، سعید، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، قم، انتشارات امام علی بن أبی‌طالب، | * داودی، سعید، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، قم، انتشارات امام علی بن أبی‌طالب، ۱۳۹۸ش. | ||
* ذهبی، محمدبن احمد، سیر اعلام النبلاء، تحقیق شعیب الأرنوؤط، بیروت، مؤسسه الرسالة، ۱۴۱۳ق. | * ذهبی، محمدبن احمد، سیر اعلام النبلاء، تحقیق شعیب الأرنوؤط، بیروت، مؤسسه الرسالة، ۱۴۱۳ق. | ||
* رحمانی همدانی، احمد، فاطمة الزهراء سلام‌الله علیها بهجة قلب المصطفی(ص)، تهران، مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر، ۱۳۷۸ش. | * رحمانی همدانی، احمد، فاطمة الزهراء سلام‌الله علیها بهجة قلب المصطفی(ص)، تهران، مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر، ۱۳۷۸ش. | ||
* شهرستانی، محمدبن عبدالکریم، الملل و النحل، تحقیق محمد سیدگیلانی، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۲۲ق. | * شهرستانی، محمدبن عبدالکریم، الملل و النحل، تحقیق محمد سیدگیلانی، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۲۲ق. | ||
* صدوق، محمد بن علی بن بابویه، علل الشرایع، | * شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه، الامالی، تهران، کتابچی، ۱۳۷۶ش. | ||
* صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، قم، کتاب‌فروشی داوری، ۱۳۸۵ش. | |||
* صدوق، محمد بن علی، معانی الاخبار، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق. | |||
* صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، نشر اسلامی، ۱۴۰۴ق. | * صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، نشر اسلامی، ۱۴۰۴ق. | ||
* صدوق، محمد بن علی، المقنع، قم، مؤسسه امام مهدی(عج)، ۱۴۱۵ق. | * صدوق، محمد بن علی، المقنع، قم، مؤسسه امام مهدی(عج)، ۱۴۱۵ق. | ||
* صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد(ص)، تحقیق محسن کوچه‌باغی، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق. | |||
* طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری، قم، مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق. | * طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری، قم، مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق. | ||
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح فضل‌الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش. | |||
* طبری، احمد بن عبدالله، ذخائر العقبی فی مناقب ذوی‌القربی علیهم‌السلام، قاهره، مکتبة الاندلسی، ۱۳۵۶ق. | * طبری، احمد بن عبدالله، ذخائر العقبی فی مناقب ذوی‌القربی علیهم‌السلام، قاهره، مکتبة الاندلسی، ۱۳۵۶ق. | ||
* طبری امامی، محمد بن جریر، دلائل الامامة، قم، مؤسسة البعثة، ۱۴۱۳ق. | * طبری امامی، محمد بن جریر، دلائل الامامة، قم، مؤسسة البعثة، ۱۴۱۳ق. | ||
* طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق. | * طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق. | ||
* طوسی، محمد بن حسن، کتاب الغیبة، تحقیق و تصحیح عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح، قم، دار المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۱ق. | |||
* فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق. | |||
* فرهمندپور، فهیمه، «سیره سیاسی فاطمه»، دانشنامه فاطمی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۳ش. | * فرهمندپور، فهیمه، «سیره سیاسی فاطمه»، دانشنامه فاطمی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۳ش. | ||
* قمی، عباس، منتهی الآمال، قم، هجرت، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش. | * قمی، عباس، منتهی الآمال، قم، هجرت، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش. | ||
* کفعمی، ابراهیم بن علی، المصباح، قم، دارالرضی، ۱۴۰۵ق. | * کفعمی، ابراهیم بن علی، المصباح، قم، دارالرضی، ۱۴۰۵ق. | ||
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق. | * کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق. | ||
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، | * کوفی، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفی، تحقیق محمد کاظم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۴۱۰ق. | ||
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق. | |||
* مرعشی نجفی، سید نورالله، احقاق الحق و ازهاق الباطل، با تعلیقات سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی، قم: کتابخانه عمومی آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۹ق | |||
* مروجی طبسی، محمدجواد، چند تابلو برای نصب (تصاویری از زندگی حضرت فاطمه زهرا، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ هشتم، ۱۳۹۱ش. | * مروجی طبسی، محمدجواد، چند تابلو برای نصب (تصاویری از زندگی حضرت فاطمه زهرا، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ هشتم، ۱۳۹۱ش. | ||
* معروف حسنی، هاشم؛ زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، تهران، امیرکبیر، چاپ ششم، ۱۳۸۹ش. | * معروف حسنی، هاشم؛ زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، تهران، امیرکبیر، چاپ ششم، ۱۳۸۹ش. | ||
* مفید، محمد بن محمد، المقنعة، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق. | |||
* مفید، محمد بن محمد، مسار الشریعه فی مختصر تواریخ الشریعة، تحقیق مهدی نجف، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ق. | * مفید، محمد بن محمد، مسار الشریعه فی مختصر تواریخ الشریعة، تحقیق مهدی نجف، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ق. | ||
* یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا. | * یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا. | ||
| خط ۱۰۳: | خط ۱۱۹: | ||
* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۷۴ش. | * طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۷۴ش. | ||
* عاملی، محمد، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت، ۱۴۰۹ق. | * عاملی، محمد، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت، ۱۴۰۹ق. | ||
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق. | * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق. | ||
* محمدی ری‌شهری، محمد، «لقب سرور بانوان جهانیان برای حضرت فاطمه»، در پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه، تاریخ بازدید: ۱۱ آذر ۱۴۰۳ش. | * محمدی ری‌شهری، محمد، «لقب سرور بانوان جهانیان برای حضرت فاطمه»، در پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه، تاریخ بازدید: ۱۱ آذر ۱۴۰۳ش. | ||
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش. | * مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش. | ||
* ناصری، محمد، «رفتار پیامبر با دخترش فاطمه»، در فرهنگ کوثر شماره ۸۱، سال ۱۳۸۹ش. | * ناصری، محمد، «رفتار پیامبر با دخترش فاطمه»، در فرهنگ کوثر شماره ۸۱، سال ۱۳۸۹ش. | ||
* | * نسائی، احمد بن شعیب، السنن الکبری، تحقیق حسن عبدالمنعم شلبی، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ اول، ۱۴۲۱ق. | ||
* «نگاهی به الگوهای رفتاری و اخلاقی حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ دی ۱۳۹۹ش. | |||
* «ویژگی‌های شخصیتی و اجتماعی حضرت فاطمه زهرا(س)»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آبان ۱۴۰۴ش. | |||
* «هنر عبودیت و بندگی حضرت زهرا»، در پایگاه تخصصی مسجد، تاریخ درج: ۱ اسفند ۱۳۹۵ش. | * «هنر عبودیت و بندگی حضرت زهرا»، در پایگاه تخصصی مسجد، تاریخ درج: ۱ اسفند ۱۳۹۵ش. | ||
