صفحهای تازه حاوی « <big>'''سعدیه شیخ؛'''</big> فمنیست اسلامی و استاد دانشگاه کیپتاون در آفریقای جنوبی. سعدیه شیخ استاد مطالعات دینی است. فصل مشترک تحقیقات وی مطالعات اسلامی و مطالعات جنسیت است. سعدیه شیخ در تبیین رویکرد فمینیستی خویش متأثر از روش هرمنوتیکی فضلال...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
سعدیه شیخ استاد مطالعات دینی است. فصل مشترک تحقیقات وی مطالعات اسلامی و مطالعات جنسیت است. سعدیه شیخ در تبیین رویکرد فمینیستی خویش متأثر از روش هرمنوتیکی [[فضلالرحمن ملک|فضلالرحمن]] و محققانی چون [[آمنه ودود]] و اسماء بارلاس است. | سعدیه شیخ استاد مطالعات دینی است. فصل مشترک تحقیقات وی مطالعات اسلامی و مطالعات جنسیت است. سعدیه شیخ در تبیین رویکرد فمینیستی خویش متأثر از روش هرمنوتیکی [[فضلالرحمن ملک|فضلالرحمن]] و محققانی چون [[آمنه ودود]] و اسماء بارلاس است. | ||
==تحصیلات == | ==زندگینامه و تحصیلات == | ||
سعدیه شیخ متولد ١٩٧٠م | سعدیه شیخ متولد ١٩٧٠م است. وی دکترای مطالعات دینی خود را از دانشگاه تمپل فیلادلفیا دریافت کرده و هماکنون استادیار دانشگاه کیپتاون آفریقای جنوبی است. حوزۀ تحقیقاتی او ترکیبی از مطالعات اسلامی و مطالعات جنسیت است که بر تصوف و تأثیر آن بر فمینیسم اسلامی و نظریههای فمینیستی تمرکز ویژه دارد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1635938712-10475-1-2.pdf دانشفرد و محصص، «بررسی خوانش سعدیه شیخ از اندیشههای ابنعربی دربارۀ زنان»، 1400ش، ص31.]</ref> | ||
==مبانی فکری== | ==مبانی فکری== | ||
سعدیه شیخ در سال ٢٠٠٣م/ ١٣٨٢ش پس از آشنایی با دیدگاههای صوفیان درباره میل جنسی و جنسیت به مطالعه عرفان نظری علاقهمند شد. سعدیه شیخ در این سال با شرکت در همایش «هرمنوتیک حاشیه: شریعت و جامعه در یهودیت، مسیحیت و اسلام» در برلین مقالهای با عنوان «گفتمانسازی جنسیت: میل جنسی و جنسیت در متون صوفیه» را ارائه داد. اولین کار علمی او درباره ابنعربی نیز به سال ٢٠٠٩م/ ١٣٨٨ش بازمیگردد که مقالهای با عنوان «جنسیت و معرفتشناسی در تصوف: دوستیهای فمینیستی با محیالدین ابنعربی» را در سخنرانی سالانه آکادمی آمریکایی دین در مونترال کانادا ارائه کرد.<ref>[http://www.religion.uct.ac.za/religion/staff/academicstaff/sadiyyashaikh «Associte professor sadiyya shikh»، وبسایت دانشگاه کیپ تاون آفریقای جنوبی.]</ref> | سعدیه شیخ در سال ٢٠٠٣م/ ١٣٨٢ش پس از آشنایی با دیدگاههای صوفیان درباره میل جنسی و جنسیت به مطالعه عرفان نظری علاقهمند شد. سعدیه شیخ در این سال با شرکت در همایش «هرمنوتیک حاشیه: شریعت و جامعه در یهودیت، مسیحیت و اسلام» در برلین مقالهای با عنوان «گفتمانسازی جنسیت: میل جنسی و جنسیت در متون صوفیه» را ارائه داد. اولین کار علمی او درباره ابنعربی نیز به سال ٢٠٠٩م/ ١٣٨٨ش بازمیگردد که مقالهای با عنوان «جنسیت و معرفتشناسی در تصوف: دوستیهای فمینیستی با محیالدین ابنعربی» را در سخنرانی سالانه آکادمی آمریکایی دین در مونترال کانادا ارائه کرد.<ref>[http://www.religion.uct.ac.za/religion/staff/academicstaff/sadiyyashaikh «Associte professor sadiyya shikh»، وبسایت دانشگاه کیپ تاون آفریقای جنوبی.]</ref> | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
سعدیه شیخ از نگرشهای [[فضلالرحمن ملک|فضلالرحمن]] تاثیر زیادی پذیرفته است. شیخ مدعی است که در تبیین رویکرد خویش منابع تفسیری و حدیثی را همچون یک مسلمان فمینیست مطالعه و بازبینی کرده است. محققانی چون [[آمنه ودود]] و اسماء بارلاس<ref>هر دو روش تفسیری خود را وامدار فضلالرحمان هستند.</ref> نیز از جمله کسانی هستند که شیخ در آثار خود به آنها ارجاع میدهد. <ref>[https://jsm.journals.iau.ir/article_678706_59e259f438c62e51c5a832563708f868.pdf هدایتزاده و پیروزفر، «رهیافتی به فمنیسم اسلامی: خوانش دیدگاه سعدیه شیخ و پردازش فمنیستی او از آراء ابنعربی»، 1399ش، ص19.]</ref> | سعدیه شیخ از نگرشهای [[فضلالرحمن ملک|فضلالرحمن]] تاثیر زیادی پذیرفته است. شیخ مدعی است که در تبیین رویکرد خویش منابع تفسیری و حدیثی را همچون یک مسلمان فمینیست مطالعه و بازبینی کرده است. محققانی چون [[آمنه ودود]] و اسماء بارلاس<ref>هر دو روش تفسیری خود را وامدار فضلالرحمان هستند.</ref> نیز از جمله کسانی هستند که شیخ در آثار خود به آنها ارجاع میدهد. <ref>[https://jsm.journals.iau.ir/article_678706_59e259f438c62e51c5a832563708f868.pdf هدایتزاده و پیروزفر، «رهیافتی به فمنیسم اسلامی: خوانش دیدگاه سعدیه شیخ و پردازش فمنیستی او از آراء ابنعربی»، 1399ش، ص19.]</ref> | ||
==دیدگاه== | ==دیدگاه== | ||
=== دیدگاه درباره عرفان ابنعربی و عدالت جنسیتی === | |||
سعدیه شیخ در پی معرفی عرفان اسلامی به عنوان منبعی از شناختهای جایگزین دربارۀ جنسیت است که به عدالت جنسیتی در قرآن نزدیکتر بوده و با ارائه برداشتهای متفاوت انسانشناختی، راه را برای بازنگری در احکام حقوق اسلامی میگشاید. نقطه تمرکز او در این رهیافت، اندیشههای محییالدین ابنعربی است. به باور شیخ، مهمترین راه برای درک قوانین الهی، جستوجو در فهم رابطه خدا با انسان است که خود مستلزم شناخت خداوند، ماهیت انسان و هدف آفرینش او میباشد. صوفیه در طی قرنها روشهای مفصلی برای فهم انسان و جامعه و همچنین تحقیق در تسلیم انسان در برابر خداوند فراهم کردهاند. برخی از اصول عرفانی، امکان بازاندیشی در پیشفرضهای موجود درباره زن و مرد و ماهیت آنها را میدهند و از این رو، رهیافتی مؤمنانه به مسائل جنسیتی را در چارچوب شناخت اسلامی ممکن میسازند.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1635938712-10475-1-2.pdf دانشفرد و محصص، «بررسی خوانش سعدیه شیخ از اندیشههای ابنعربی دربارۀ زنان»، 1400ش، ص33.]</ref> | |||
از آنجا که احکام اسلامی همواره مبتنی بر برداشتهای خاصی از ماهیت انسان و جنسیتمند بودن آن است، روایتهای صوفیه و انسانشناسی عرفانی میتواند مبنای ژرفی برای این بازنگری فراهم آورد. شیخ از طریق بررسی روانشناسی صوفیه و روایتهای عارفان، تعریف جنسیت در تفکر مسلمانان را مورد تحلیل قرار میدهد. او استدلال میکند که هستیشناسی ابنعربی چارچوبی ارائه میدهد که به روشنی با مقولۀ جنسیت پیوند میخورد و مفهوم تازهای برای برابری در حوزۀ اجتماعی پدید میآورد. این رویکرد عرفانی، منابع نظری و روششناختی در اختیار مسلمانانی قرار میدهد که میخواهند پارادایم جنسیتی غالب در اسلام را بازاندیشی کنند.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1635938712-10475-1-2.pdf دانشفرد و محصص، «بررسی خوانش سعدیه شیخ از اندیشههای ابنعربی دربارۀ زنان»، 1400ش، ص33.]</ref> | |||
=== دیدگاه دربارۀ هرمنوتیک فمینیستی === | |||
سعدیه شیخ رسالت فمینیسم اسلامی را در انجام دو نقد همزمان میداند: نقد پدرسالاری و تفاسیر تبعیضآمیز درون جهان اسلام، و نقد گفتمانهای فمینیستی نواستعماری که اسلام را یکپارچه مردسالار تصویر میکنند. او برای دستیابی به این هدف، روشی تحلیلی با عنوان «هرمنوتیک فمینیستی» را به کار میگیرد که متشکل از دو مؤلفه کلیدی است: هرمنوتیک شکاکانه، برای نقد و واکاوی پیشفرضهای مردسالارانه در متون و تفاسیر تاریخی؛ و هرمنوتیک بازسازی، برای ارائه خوانشهای جایگزین و برابریطلبانه از همان متون. | |||
تحول فکری شیخ پس از آشنایی عمیق با عرفان ابنعربی صورت گرفت. او با استفاده از مفاهیم بنیادین اندیشه ابنعربی، مانند مفهوم «انسان کامل» که ذاتاً فاقد جنسیت است و امکان تجلی برابر صفات جلال و جمال الهی برای هر دو جنس، به بازسازی مبانی انسانشناختی اسلام میپردازد. هدف او از این بازسازی، ایجاد پایههای نظری لازم برای بازنگری در فقه و کمک به شکلگیری فقهی فمینیستی است. حتی مفاهیمی ظاهراً سلسلهمراتبی مانند «درجه» مردان بر زنان را با تشبیه رابطه زن و مرد به رابطه عالم صغیر و کبیر، از حالت برتری ذاتی به رابطهای مبتنی بر نقشهای عملکردی و پذیرندگی تفسیر میکند. | |||
سعدیه شیخ رسالت زنان مسلمان در زمینۀ فمینیسم اسلامی را در پیوند با دو رویکرد میداند: | سعدیه شیخ رسالت زنان مسلمان در زمینۀ فمینیسم اسلامی را در پیوند با دو رویکرد میداند: | ||
#منتقد بودن به پدرسالاری و تفاسیر تبعیضآمیز جنسی از اسلام در جوامع اسلامی؛ | #منتقد بودن به پدرسالاری و تفاسیر تبعیضآمیز جنسی از اسلام در جوامع اسلامی؛ | ||
| خط ۳۰: | خط ۴۱: | ||
==آثار == | ==آثار == | ||
سعدیه شیخ، استاد دانشگاه کپتاون آفریقای جنوبی، پژوهشگر برجسته در حوزه مطالعات اسلامی با تمرکز بر بازخوانی انتقادی متون عرفانی و مسائل جنسیت است. او در دهه ۱۹۹۰ میلادی دکترای مطالعات دین را از دانشگاه تمپل اخذ نمود. | |||
شیخ در کتاب مهم خود با عنوان **«روایتهای صوفیانه از صمیمیت: ابنعربی، جنسیت و گرایش جنسی»** (چاپ نخست ۲۰۱۲، تجدیدچاپ ۲۰۱۳) به تحلیل چگونگی ساخت جنسیت در آثار تفسیری قرون وسطی میپردازد. محور پرسش او بررسی این موضوع است که آیا در این متون، زن بهعنوان موجودی غیرمنطقی، مادی، شهوانی و ناتوان از رهبری و تفکر تصویر شده، در حالی که مردان بهمثابه موجوداتی برتر و حتی واسطههای فیض الهی برای زنان تلقی شدهاند؟ | |||
حوزه پژوهشی او شامل **تفسیر قرآن، متون عرفانی و نظریههای جنسیت در اسلام** است و تاکنون حدود **۳۰ مقاله علمی** در این زمینهها منتشر کرده است. وی خود را یک زن مسلمان میداند که جهانبینی وجودی و اخلاقیاش ریشه در اسلام دارد و میکوشد با نگاهی انتقادی-بازسازنده، خوانشهای تازهای از سنت اسلامی ارائه دهد که در عین وفاداری به مبانی دینی، نگرشهای پدرسالارانه را به چالش میکشد. | |||
اولین کتاب سعدیه شیخ «خشونت علیه زنان در جهان معاصر: ریشهها و درمان» با همکاری دنیلسی مگوایر در سال 2007م به چاپ رسید. اما مهمترین اثر او «روایتهای صوفیانه از صمیمیت: ابنعربی، جنسیت و گرایش جنسی»<ref> «Sufi narratives of intimacy, Ibn Arabi, gender, sexuality» </ref> است که در سال 2012م به چاپ رسید. شیخ مقالات متعددی در زمینههای مختلف دارد بهعنوان مثال مقاله «کاوشهایی در معرفتشناسی فمینیستی اسلامی» و «اسلام بین حاشیه: ارزیابی مجدد جنسیت و تمایلات جنسی در اسلام» اشاره کرد. <ref>[http://www.religion.uct.ac.za/religion/staff/academicstaff/sadiyyashaikh «Associte professor sadiyya shikh»، وبسایت دانشگاه کیپ تاون آفریقای جنوبی.]</ref> هیچ یک از آثار او به فارسی ترجمه نشده است. <ref>[https://mafaz.ir/%d9%81%d8%b1%d9%82-%d9%88-%d8%a7%d8%af%db%8c%d8%a7%d9%86/%d8%ac%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a7%d9%86%d8%ad%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%8c/%d8%aa%d8%b5%d9%88%d9%81/%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%da%a9%d8%aa%d8%a7% «نگاهی به کتاب روایتهای صوفیانه از صمیمیت»، وبسایت موسسه فرق و ادیان زاهدان.]</ref> | اولین کتاب سعدیه شیخ «خشونت علیه زنان در جهان معاصر: ریشهها و درمان» با همکاری دنیلسی مگوایر در سال 2007م به چاپ رسید. اما مهمترین اثر او «روایتهای صوفیانه از صمیمیت: ابنعربی، جنسیت و گرایش جنسی»<ref> «Sufi narratives of intimacy, Ibn Arabi, gender, sexuality» </ref> است که در سال 2012م به چاپ رسید. شیخ مقالات متعددی در زمینههای مختلف دارد بهعنوان مثال مقاله «کاوشهایی در معرفتشناسی فمینیستی اسلامی» و «اسلام بین حاشیه: ارزیابی مجدد جنسیت و تمایلات جنسی در اسلام» اشاره کرد. <ref>[http://www.religion.uct.ac.za/religion/staff/academicstaff/sadiyyashaikh «Associte professor sadiyya shikh»، وبسایت دانشگاه کیپ تاون آفریقای جنوبی.]</ref> هیچ یک از آثار او به فارسی ترجمه نشده است. <ref>[https://mafaz.ir/%d9%81%d8%b1%d9%82-%d9%88-%d8%a7%d8%af%db%8c%d8%a7%d9%86/%d8%ac%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a7%d9%86%d8%ad%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%8c/%d8%aa%d8%b5%d9%88%d9%81/%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%da%a9%d8%aa%d8%a7% «نگاهی به کتاب روایتهای صوفیانه از صمیمیت»، وبسایت موسسه فرق و ادیان زاهدان.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
