| خط ۶: | خط ۶: | ||
سندرا هاردینگ فیلسوف علم و نظریهپرداز معاصر آمریکایی، در 1935م در آمریکا متولد شد. وی از چهرههای مؤثر در حوزۀ شناختشناسی فمینیستی و علوم اجتماعی به شمار میرود. هاردینگ دکترای خود را در ۱۹۷۳م از دانشگاه نیویورک دریافت کرد و پس از آن بهعنوان استاد در دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس (UCLA) به تدریس پرداخت. وی علاوهبر سردبیری نشریههای علمی، ریاست مرکز مطالعات زنان UCLA را نیز بر عهده داشت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327143730-3023-264.pdf نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 72.]</ref> | سندرا هاردینگ فیلسوف علم و نظریهپرداز معاصر آمریکایی، در 1935م در آمریکا متولد شد. وی از چهرههای مؤثر در حوزۀ شناختشناسی فمینیستی و علوم اجتماعی به شمار میرود. هاردینگ دکترای خود را در ۱۹۷۳م از دانشگاه نیویورک دریافت کرد و پس از آن بهعنوان استاد در دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس (UCLA) به تدریس پرداخت. وی علاوهبر سردبیری نشریههای علمی، ریاست مرکز مطالعات زنان UCLA را نیز بر عهده داشت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327143730-3023-264.pdf نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 72.]</ref> | ||
سندرا با تألیف سه کتاب و مقالات متعدد، بهویژه با گسترش | سندرا با تألیف سه کتاب و مقالات متعدد، بهویژه با گسترش نظریه دیدگاه فمینیستی شناخته میشود. کار فکری هاردینگ با تمرکز بر نقش جنسیت در تولید دانش علمی آغاز شد و بهتدریج ابعاد نژادی، استعماری و اکولوژیک را نیز در تحلیلهای خود گنجاند. هدف اصلی او نشاندادن این بود که چگونه علم میتواند با در نظرگرفتن زمینههای سیاسی و اجتماعی، به نیرویی مؤثر برای بهبود زندگی انسانها تبدیل شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327143730-3023-264.pdf نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 72.]</ref> | ||
== دیدگاههای سندرا هاردینگ == | == دیدگاههای سندرا هاردینگ == | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
=== شناختشناسی چندفرهنگی === | === شناختشناسی چندفرهنگی === | ||
در مسیر تکامل فکری، هاردینگ دیدگاه خود را از تمرکز اولیه بر جنسیت به سمت شناختشناسیای گسترش داد که بر موقعیتهای چندفرهنگی تکیه دارد.<ref>بلیکی، پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی، 1393ش، ص234-236.</ref> این رویکرد چندفرهنگی، بر هویتهای متکثر و پیچیده مانند زنان | در مسیر تکامل فکری، هاردینگ دیدگاه خود را از تمرکز اولیه بر جنسیت به سمت شناختشناسیای گسترش داد که بر موقعیتهای چندفرهنگی تکیه دارد.<ref>بلیکی، پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی، 1393ش، ص234-236.</ref> این رویکرد چندفرهنگی، بر هویتهای متکثر و پیچیده مانند زنان رنگینپوست و فمینیستهای سوسیالیست تأکید میکند و شناخت را از دیدگاه تمام دیگریهای به حاشیهراندهشده بر اساس نژاد، طبقه و فرهنگ ممکن میداند. هدف نهایی، ارائه شرحهای کمتر تحریفشده از جهان از طریق آغاز تحقیق از این مواضع مرزی است.<ref>فی، پارادایمشناسی علوم انسانی، 1390،ص123.</ref> | ||
== انتقادها به دیدگاههای هاردینگ == | == انتقادها به دیدگاههای هاردینگ == | ||
به نظر | به نظر اندیشمندان، نسبیگرایی فمینیستی با یک پارادوکس اساسی روبهروست: اگر ادعا کند که همۀ شناختها نسبی هستند، این خود یک ادعای کلی، مطلق و جهانشمول خواهد بود. بنابراین، دستکم یک شناخت مطلق (همین گزاره) وجود دارد که ادعای نسبیت همه چیز را نقض میکند. اگر در پاسخ گفته شود که این گزاره هم نسبی است، آنگاه دیگر نمیتواند بهعنوان یک قاعدۀ کلی ارائه شود، زیرا در برخی موارد صادق نیست و باز هم وجود گزارههای مطلق را اثبات میکند. افزون بر این، بسیاری از حقایق مانند وجود هستی و خودآگاهی انسان بهصورت حضوری و مطلق درک میشوند و وابسته به جنسیت، نژاد یا جایگاه اجتماعی نیستند.<ref>مصباح یزدی، آموزش فلسفه، 1383ش، ج2، ص160.</ref> | ||
از دید منتقدان حتی اگر تفاوت در شناخت زنانه و مردانه پذیرفته شود، نمیتوان بهراحتی ادعا کرد که معرفت زنانه برتر است. تجربۀ زندگی در حاشیه یا مواجهه با تبعیض، لزوماً بهمعنای دسترسی به شناخت کاملتر یا عینیتر نیست. همچنین، چنین ادعایی را نمیتوان به همۀ زنان تعمیم داد، زیرا تجربهها و موقعیتهای زنان یکسان نیست. در نهایت، این نقدها تنها محدود به معرفتشناسی نیست، بلکه به نسبیگرایی در حوزههای هستیشناسی و ارزششناسی نیز تعمیم مییابد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/158977 «نگاهي انتقادي به مباني معرفت شناسي فمينيسم (1)»، وبسایت راسخون.]</ref> | از دید منتقدان حتی اگر تفاوت در شناخت زنانه و مردانه پذیرفته شود، نمیتوان بهراحتی ادعا کرد که معرفت زنانه برتر است. تجربۀ زندگی در حاشیه یا مواجهه با تبعیض، لزوماً بهمعنای دسترسی به شناخت کاملتر یا عینیتر نیست. همچنین، چنین ادعایی را نمیتوان به همۀ زنان تعمیم داد، زیرا تجربهها و موقعیتهای زنان یکسان نیست. در نهایت، این نقدها تنها محدود به معرفتشناسی نیست، بلکه به نسبیگرایی در حوزههای هستیشناسی و ارزششناسی نیز تعمیم مییابد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/158977 «نگاهي انتقادي به مباني معرفت شناسي فمينيسم (1)»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
==آثار == | ==آثار == | ||
ساندرا هاردینگ آثار متعددی در حوزههای فلسفه علم، شناختشناسی فمینیستی و مطالعات علم و فناوری تألیف کرده که برخی از مهمترین آنها به فارسی ترجمه شدهاند. از جملۀ این آثار میتوان به مقاله «از تجربهگرایی فمینیستی تا شناختشناسیهای دارای دیدگاه فمینیستی»، | ساندرا هاردینگ آثار متعددی در حوزههای فلسفه علم، شناختشناسی فمینیستی و مطالعات علم و فناوری تألیف کرده که برخی از مهمترین آنها به فارسی ترجمه شدهاند. از جملۀ این آثار میتوان به مقاله «از تجربهگرایی فمینیستی تا شناختشناسیهای دارای دیدگاه فمینیستی»، اشاره کرد. همچنین مقاله «جنسیت و علم» در مجموعهای از دفتر مطالعات و تحقیقات زنان به چاپ رسید. اثر دیگر، «فصل زنان» است که در قالب یک مجموعه دو جلدی دیدگاههای فمینیستی توسط نوشین احمدی خراسانی و همکاران گردآوری شده و بخشی از آن به نوشته هاردینگ اختصاص دارد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327143730-3023-264.pdf نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 76.]</ref> | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
*بلیکی، نورمن، پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی، ترجمه سید حمیدرضا حسنی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم، 1393ش. | *بلیکی، نورمن، پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی، ترجمه سید حمیدرضا حسنی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم، 1393ش. | ||
*فی، برایان، پارادایمشناسی علوم انسانی، ترجمۀ مرتضی مردیها، تهران، | *فی، برایان، پارادایمشناسی علوم انسانی، ترجمۀ مرتضی مردیها، تهران، پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، 1390ش. | ||
*مصباح یزدی، محمدتقی؛ آموزش فلسفه؛ تهران: امیرکبیر، 1383ش. | *مصباح یزدی، محمدتقی؛ آموزش فلسفه؛ تهران: امیرکبیر، 1383ش. | ||
*نصر اصفهانی، مریم، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، کتاب ماه فلسفه، شمارۀ 24، 1388ش. | *نصر اصفهانی، مریم، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، کتاب ماه فلسفه، شمارۀ 24، 1388ش. | ||
* | *«نگاهی انتقادی به مبانی معرفت شناسی فمينيسم (1)»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 26 خرداد 1389ش. | ||
