موزه پارس: تفاوت میان نسخه‌ها

تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-<big>'''موزۀ پارس (شیراز)'''</big>؛ یادگاری از هنرمندان عصر زندیه.<br>
+<big>'''موزۀ پارس (شیراز)'''</big>؛ یادگاری از هنرمندان عصر زندیه.
-موزۀ پارس (شیراز)، از قدیمی‌ترین موزه‌های استان فارس بوده که در مرکز شهر شیراز و در مجموعۀ تاریخی باغ نظر قرار دارد. این موزه در عمارت هشت‌ضلعی کلاه‌فرنگی، یادگار دورۀ زندیه، شکل گرفته و مجموعه‌ای از آثار تاریخی و هنری ایران را از دوران پیش از تاریخ تا دورۀ معاصر در خود جای داده است. پیوند این بنا با باغ تاریخی، معماری زندیه و آرامگاه کریم‌خان زند، جایگاهی شاخص به موزۀ پارس در هویت تاریخی شیراز داده است. این مجموعه در ۱۵ آذر ۱۳۱۴ش در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.
+موزۀ پارس (شیراز)، از قدیمی‌ترین موزه‌های استان فارس بوده که در مرکز شهر شیراز و در مجموعۀ تاریخی باغ نظر قرار دارد. این موزه در عمارت هشت‌ضلعی کلاه‌فرنگی، یادگار دورۀ زندیه شکل گرفته و مجموعه‌ای از آثار تاریخی و هنری ایران را از دوران پیش از تاریخ تا دورۀ معاصر در خود جای داده است. پیوند این بنا با باغ تاریخی، معماری زندیه و آرامگاه کریم‌خان زند، جایگاهی شاخص به موزۀ پارس در هویت تاریخی شیراز داده است. این مجموعه در ۱۵ آذر ۱۳۱۴ش در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.
-==پیشینۀ تاریخی==
+==پیشینۀ تاریخی<ref group="دیدگاه">مباحث مرتبط با آرامگاه کریم خان به بخش مرتبط کریم خان منتقل کنید.</ref>==
 عمارت کلاه‌فرنگی باغ نظر در نیمۀ دوم قرن دوازدهم هجری قمری به‌دستور کریم‌خان زند ساخته شد و در دورۀ زندیه برای پذیرایی از مهمانان رسمی، برگزاری آیین‌ها و امور حکومتی کاربرد داشت. پس از درگذشت کریم‌خان در ۱۱۹۳ق، پیکر او در یکی از شاه‌نشین‌های عمارت به خاک سپرده شد.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/30308/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86?utm_source=chatgpt.com «موزۀ پارس شیراز؛ موزه‌ای برای مشتاقان»، وب‌سایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.]</ref>  در دورۀ قاجار، بقایای او به تهران منتقل و بخشی از تزئینات بنا آسیب دید. پس از آن و در دورۀ پهلوی اول، استخوان‌های کریم‌خان به محل اولیه بازگردانده شد. عمارت کلاه‌فرنگی در سال ۱۳۱۵ش با همکاری انجمن آثار ملی و شماری از پژوهشگران شیراز، به موزه تغییر کاربری داد و به نخستین موزۀ استان فارس تبدیل شد.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/fars/shiraz/pars-museum/ دهقان، «باغ نظر شیراز؛ جادوی تاریخ و طبیعت در یک قدمی شما»، وب‌سایت علی بابا.]</ref>
-==باغ نظر==
+== باغ نظر<ref group="دیدگاه">به میزانی که لازم است و تکرار پیش نمی آید در همان بند قبلی اضافه کنید.</ref> ==
 باغ نظر از باغ‌های تاریخی شیراز بوده که در دوره‌های مختلف، به‌ویژه تا عصر پهلوی، کارکرد حکومتی داشته است. از مجموعه بناهای این باغ، تنها عمارت کلاه‌فرنگی باقی مانده و دیگر ساختمان‌ها، از جمله عمارت خورشید و تالار آینه، از بین رفته‌اند. در محوطۀ باغ، آثاری همچون سنگ‌نوشتۀ رامگرد و سنگ‌های ازارۀ کاخ خورشید با نقوش شاهنامه نگهداری می‌شود.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/11931-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ «موزۀ پارس شیراز»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
 ==معماری عمارت کلاه‌فرنگی==
 عمارت کلاه‌فرنگی بنایی هشت‌ضلعیِ نامنظم بوده که در مرکز باغ قرار داشته و بر سکویی با ارتفاع حدود 1.5 متر ساخته شده است. ساختمان دارای چهار شاه‌نشین و چهار فضای زاویه‌ای بوده و ارتفاع آن به حدود ۱۲ متر می‌رسد. فضای مرکزی بنا، تالاری گنبددار با حوضی هشت‌ضلعی و یکپارچه از سنگ مرمر است. کف عمارت به‌صورت کامل سنگ‌فرش شده و اتاق‌های زاویه‌ای دارای بخاری دیواری هستند.<ref>  [https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وب‌سایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref>
-==تزئینات معماری==
-نمای بیرونی بنا آجری است و با کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ تزیین شده که در لچکی‌ها و طاق‌نماها اجرا شده‌اند. نقوش شامل گل‌وبوته، پرندگان، صحنه‌های تخت‌نشینی حضرت سلیمان و مناظر شکارگاه بوده که به‌صورت قرینه بر اضلاع بنا دیده می‌شود. در فضای داخلی، گچ‌بری‌های لایه‌چین، نقاشی‌های گل‌ومرغ، نقوش اسلیمی و مقرنس‌کاری‌ها جلوۀ شاخص معماری زندیه را بازتاب می‌دهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/822415/%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3 شایسته‌فر، «تزئینات کاشی‌کاری نمای بیرونی موزۀ پارس شیراز»، 1389ش، ص33-35.]</ref>  ازاره‌های<ref> در معماری مدرن، ازاره لایه‌ای از مصالح مقاوم است که حدفاصل کف تمام‌شده تا ارتفاعی مشخص از دیوار را پوشش می‌دهد. این ارتفاع بسته به کاربری فضا و نوع طراحی نما متغیر است.</ref>  سنگی بنا به‌صورت یکپارچه اجرا و پس از نصب حجاری شده‌اند. بخشی از تزئینات آسیب‌دیده در سال‌های ۱۳۴۵ش و ۱۳۶۴ش مرمت و برخی نقاشی‌ها توسط محمدباقر جهانمیری<ref>معروف به «حاجی محمدباقر نقاش» یا «حاج باقر»، کاشی نگار، شیشه نگار، گچ نگار و مرمتگر نقاشی های دیواری عصر پهلوی بوده که میراث نقاشی روی کاشی را زنده نگه داشته و تا آخرین لحظه زندگی همچنان در پی حفظ این میراث بود.</ref>  به سبک زندیه بازسازی شد.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وب‌سایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref>
+=== تزئینات معماری ===
+نمای بیرونی بنا آجری است و با کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ تزیین شده که در لچکی‌ها و طاق‌نماها اجرا شده‌اند. نقوش شامل گل‌وبوته، پرندگان، صحنه‌های تخت‌نشینی حضرت سلیمان و مناظر شکارگاه بوده که به‌صورت قرینه بر اضلاع بنا دیده می‌شود. در فضای داخلی، گچ‌بری‌های لایه‌چین، نقاشی‌های گل‌ومرغ، نقوش اسلیمی و مقرنس‌کاری‌ها جلوۀ شاخص معماری زندیه را بازتاب می‌دهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/822415/%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3 شایسته‌فر، «تزئینات کاشی‌کاری نمای بیرونی موزۀ پارس شیراز»، 1389ش، ص33-35.]</ref>  ازاره‌های<ref> در معماری مدرن، ازاره لایه‌ای از مصالح مقاوم است که حدفاصل کف تمام‌شده تا ارتفاعی مشخص از دیوار را پوشش می‌دهد. این ارتفاع بسته به کاربری فضا و نوع طراحی نما متغیر است.</ref> سنگی بنا به‌صورت یکپارچه اجرا و پس از نصب حجاری شده‌اند. بخشی از تزئینات آسیب‌دیده در سال‌های ۱۳۴۵ش و ۱۳۶۴ش مرمت و برخی نقاشی‌ها توسط محمدباقر جهانمیری<ref>معروف به «حاجی محمدباقر نقاش» یا «حاج باقر»، کاشی نگار، شیشه نگار، گچ نگار و مرمتگر نقاشی های دیواری عصر پهلوی بوده که میراث نقاشی روی کاشی را زنده نگه داشته و تا آخرین لحظه زندگی همچنان در پی حفظ این میراث بود.</ref> به سبک زندیه بازسازی شد.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وب‌سایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref>
 ==آرامگاه کریم‌خان زند==
 آرامگاه کریم‌خان زند در شاه‌نشین شرقی عمارت کلاه‌فرنگی قرار دارد. این آرامگاه پس از جابه‌جایی در دورۀ قاجار، در دورۀ پهلوی اول به محل کنونی بازگردانده شده و یکی از بخش‌های هویتی موزۀ پارس به‌شمار می‌آید.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وب‌سایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref>
@@ خط ۲۰: / خط ۲۲: @@
 * اشیای لاکی، قلمدان‌ها، قاب‌های آینه و سکه‌ها؛<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وب‌سایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref>
 * شمشیر شخصی کریم‌خان زند با کتیبۀ منظوم و قلیان میناکاری‌شده منسوب به او؛<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref>
-* قرآن‌ها و آثار مکتوب: موزۀ پارس (شیراز) مجموعه‌ای از قرآن‌های خطی نفیس را در خود جای داده که برخی از آنها پیش‌تر در مسجد عتیق شیراز و آستان شاه‌چراغ نگهداری می‌شدند. از جمله این آثار می‌توان به نسخه‌هایی با خط منسوب به امام علی، امام حسن، امام صادق و شماری از صحابه و تابعین اشاره کرد. همچنین، قرآن‌هایی که در ۷۵۴ق به‌دستور ملکه تاش‌خاتون<ref>تنها فرمانروای زن استان فارس که از سوی ایلخان مغول، اتابک فارس بوده است.</ref>  کتابت و به شاه‌چراغ اهدا شده‌اند، از آثار شاخص این بخش هستند. قرآن مشهور «هفده‌من» به خط سلطان ابراهیم تیموری<ref>شاهزادۀ دانش‌دوست، با ذوق و هنرمند تیموری و دومین پسر شاهرخ فرزند امیر تیمور گورگان.</ref>  که پیش‌تر در دروازه قرآن قرار داشت و نیز قرآنی منسوب به عثمان بن عفان<ref>سومین خلیفه از خلفای راشدین نزد اهل سنت و از صحابۀ پیامبر اسلام.</ref>  و یک قرآن متعلق به قرن ششم هجری، در مخزن موزه نگهداری می‌شوند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref>
+* قرآن‌ها و آثار مکتوب: موزۀ پارس (شیراز) مجموعه‌ای از قرآن‌های خطی نفیس را در خود جای داده که برخی از آنها پیش‌تر در مسجد عتیق شیراز و آستان شاه‌چراغ نگهداری می‌شدند. از جمله این آثار می‌توان به نسخه‌هایی با خط منسوب به امام علی، امام حسن مجتبی، امام جعفر صادق و شماری از صحابه و تابعین اشاره کرد. همچنین، قرآن‌هایی که در سال ۷۵۴ق به‌دستور ملکه تاش‌خاتون<ref>تنها فرمانروای زن استان فارس که از سوی ایلخان مغول، اتابک فارس بوده است.</ref> کتابت و به شاه‌چراغ اهدا شده‌اند، از آثار شاخص این بخش هستند. قرآن مشهور «هفده‌من» به خط سلطان ابراهیم تیموری<ref>شاهزادۀ دانش‌دوست، با ذوق و هنرمند تیموری و دومین پسر شاهرخ فرزند امیر تیمور گورگان.</ref>  که پیش‌تر در دروازه قرآن قرار داشت و نیز قرآنی منسوب به عثمان بن عفان<ref>سومین خلیفه از خلفای راشدین نزد اهل سنت و از صحابۀ پیامبر اسلام.</ref>  و یک قرآن متعلق به قرن ششم هجری، در مخزن موزه نگهداری می‌شوند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref>
 * نقاشی‌ها و اسناد: در موزۀ پارس شیراز، همچنین، آثاری از نقاشان دورۀ زندیه، قاجار و معاصر نگهداری می‌شود؛ از جمله آثار آقا صادق نقاش و جعفر نقاش و چند تابلو از لطفعلی صورتگر. اسناد تاریخی نیز شامل قباله‌های ازدواج قرون یازدهم و دوازدهم هجری است که در میان آ‌نها، قبالۀ ازدواج میرزا حسن مستوفی‌الممالک جایگاه ویژه‌ای دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref>
 ==موقعیت و دسترسی==