بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
هجرت، در معنای عام جابهجایی جمعیت، پدیدهای همزاد با تاریخ بشر است؛ اما کاربرد اصطلاحی و تشخص معنایی آن در بستر فرهنگ اسلامی و پس از واقعه عظیم هجرت پیامبر اسلام قوام یافت. اگرچه پیش از این رخداد، حرکتهای جمعیتی در پاسخ به فشارهای معیشتی یا محیطی به وفور رخ میداد، اما واژۀ هجرت پس از مبدأ تاریخ اسلامی، از یک توصیف فیزیکی صرف به یک مفهوم ارزشی و دینی تطور یافت که متضمن معنای حرکت برای حفظ عقیده بود. این واژه در طول تاریخ دچار تطورات معنایی گستردهای شد؛ بهطوری که از معنای خاص فقهی و کلامی اولیه، به تدریج در دوران معاصر به حوزههای جامعهشناختی و سیاسی نیز تسری یافت. به باور محققان، مطالعۀ تاریخچه این پدیده نشاندهندۀ وجود دو لایه موازی و متمایز است؛ نخست، لایۀ مصادیق عینی جابهجایی که بهعنوان یک واقعیت تجربی در تمامی تمدنها مشترک بوده است؛ و دوم، لایه تطور واژگانی که تبیین میکند چگونه یک مفهوم دینی توانست بر کلیت جابهجاییهای انسانی سایه افکنده و شبکههای ارتباطی و فرهنگی را تحت این نام بازتعریف کند.<ref>جلالی و هاشمی، «تحلیل و بررسی موانع و راهکارهای هجرت در آموزههای دینی»، 1402ش، ص830.</ref> | |||
== انواع هجرت در فرهنگ اسلامی-ایرانی<ref group="دیدگاه">خوب شما در پیشینه و تعریف معنای عام برای آن ذکر کردید. ولی یکدفعه شفت میکنید به هجرت در اسلام. بهتر نیست که هجرت در کلیت آن اول بررسی شود؟ مگر اینکه از همان ابتدا این واژه را اسلامی بدانید. </ref> == | == انواع هجرت در فرهنگ اسلامی-ایرانی<ref group="دیدگاه">خوب شما در پیشینه و تعریف معنای عام برای آن ذکر کردید. ولی یکدفعه شفت میکنید به هجرت در اسلام. بهتر نیست که هجرت در کلیت آن اول بررسی شود؟ مگر اینکه از همان ابتدا این واژه را اسلامی بدانید. </ref> == | ||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
# '''هجرت به سوی خدا:''' این مفهوم بر اهمیت رسیدن به رضایت الهی تأکید دارد و نشان میدهد که تمامی اعمال، از جمله هجرت، باید با هدف نزدیکشدن به خداوند انجام شوند، همانطور که در آموزههای دینی و در سخنان پیامبرانی مانند ابراهیم بیان شده است.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref> | # '''هجرت به سوی خدا:''' این مفهوم بر اهمیت رسیدن به رضایت الهی تأکید دارد و نشان میدهد که تمامی اعمال، از جمله هجرت، باید با هدف نزدیکشدن به خداوند انجام شوند، همانطور که در آموزههای دینی و در سخنان پیامبرانی مانند ابراهیم بیان شده است.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref> | ||
== ویژگیهای هجرت در فرهنگ اسلامی-ایرانی | == ویژگیهای هجرت در فرهنگ اسلامی-ایرانی == | ||
در فرهنگ اسلامی ـ ایرانی، برای | در فرهنگ اسلامی ـ ایرانی، برای هجرت ویژگیهایی برشمرده شده است که او را به فردی اثرگذار تبدیل میکند، از جمله: | ||
* ایمان و اخلاص: ایمان و اخلاص بهعنوان زیربنای هجرت | * ایمان و اخلاص: ایمان و اخلاص بهعنوان زیربنای هجرت فیسبیلالله. | ||
* پاکیزگی درونی و هجرت از گناه: پاکیزگی درونی و دوری از گناه بهعنوان مقدمه هجرت بیرونی. | * پاکیزگی درونی و هجرت از گناه: پاکیزگی درونی و دوری از گناه بهعنوان مقدمه هجرت بیرونی. | ||
* امامشناسی و ولایتمداری: شناخت امام زمان و پایبندی به ولایت الهی. | * امامشناسی و ولایتمداری: شناخت امام زمان و پایبندی به ولایت الهی. | ||
| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
اهمیت این هجرت به حدی است که مبدأ تاریخ اسلام قرار گرفت.<ref>هاشمی، «مبانی حق بر مهاجرت و اقامت در کشورهای غیراسلامی در فقه و حقوق بینالملل»، 1402ش، ص۳۱۱.</ref> گاهشمارهای هجری شمسی و قمری که بر این اساس استوار شده،<ref>طبری، تاریخ طبری، ۱۴۰۸، ج۲، ص3.</ref> امروزه در مناسبتهای دینی، عبادی، حقوقی و زندگی روزمرهٔ میلیاردها مسلمان در سراسر جهان، از جمله ایران، جریان دارد. اعیاد، ماههای رمضان و محرم، مناسک حج و بسیاری از وقفنامهها و قراردادهای شرعی، همگی با این تاریخ سنجیده میشوند. این امر تداوم پیوند معنوی مسلمانان با هجرت پیامبر شان محسوب میشود.<ref>هاشمی، «مبانی حق بر مهاجرت و اقامت در کشورهای غیراسلامی در فقه و حقوق بینالملل»، 1402ش، ص۳۱۱.</ref> | اهمیت این هجرت به حدی است که مبدأ تاریخ اسلام قرار گرفت.<ref>هاشمی، «مبانی حق بر مهاجرت و اقامت در کشورهای غیراسلامی در فقه و حقوق بینالملل»، 1402ش، ص۳۱۱.</ref> گاهشمارهای هجری شمسی و قمری که بر این اساس استوار شده،<ref>طبری، تاریخ طبری، ۱۴۰۸، ج۲، ص3.</ref> امروزه در مناسبتهای دینی، عبادی، حقوقی و زندگی روزمرهٔ میلیاردها مسلمان در سراسر جهان، از جمله ایران، جریان دارد. اعیاد، ماههای رمضان و محرم، مناسک حج و بسیاری از وقفنامهها و قراردادهای شرعی، همگی با این تاریخ سنجیده میشوند. این امر تداوم پیوند معنوی مسلمانان با هجرت پیامبر شان محسوب میشود.<ref>هاشمی، «مبانی حق بر مهاجرت و اقامت در کشورهای غیراسلامی در فقه و حقوق بینالملل»، 1402ش، ص۳۱۱.</ref> | ||
=== هجرت امام حسین === | |||
بر اساس دیدگاه پژوهشگران تاریخ اسلام، هجرت امام حسین از مدینه به مکه و سپس به سوی کربلا، فراتر از یک جابهجایی مکانی، حرکتی آگاهانه و تمدنساز در راستای اصلاح انحرافات ساختاری جامعهٔ اسلامی ارزیابی میشود. این هجرت، الگویی نوین از مقاومت فعال را در جغرافیای فکری شیعه ترسیم کرد که هدف آن بازتعریف مفاهیم بنیادینی چون عدالت، عزت و نظارت عمومی بر قدرت بود. با وقوع این حرکت، واژه هجرت از معنای اولیۀ خود که پناه بردن برای حفظ جان بود، به معنای خروج برای تغیی تطور یافت و به محرکی دائمی برای جنبشهای تحولخواه در طول تاریخ تبدیل شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/138488/%d9%85%d8%af%db%8c%d9%86%d9%87-%d8%aa%d8%a7-%da%a9%d8%b1%d8%a8%d9%84%d8%a7-%d8%b9%d8%b1%d8%b5%d9%87-%d8%ad%d8%b1%da%a9%d8%aa-%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%db%8c-%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85-%d8%ad%d8%b3%db%8c%d9%86-%d8%b9-%da%af%d9%81%d8%aa-%d9%88-%da%af%d9%88 امینی، «مدینه تا کربلا عرصه حرکت اعتراضى امام حسین(ع)»، مجلۀ حکومت اسلامی، ص14-22.]</ref> | |||
=== هجرت امام رضا به ایران === | === هجرت امام رضا به ایران === | ||
