| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
دوبوار سپس کتاب مشهور خود «جنس دوم» را در دفاع از حقوق زنان به رشته تحریر درآورد که شهرت جهانی یافت. این کتاب در ۱۹۵۴ موفق به دریافت یک جایزۀ معتبر جهانی شد. وی در ادامه آثار و مقالات متعددی را تألیف کرد. سرانجام سیمون دوبوار در چهاردهم آوریل ۱۹۸۶م درگذشت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»، 1384ش، ص4.]</ref> | دوبوار سپس کتاب مشهور خود «جنس دوم» را در دفاع از حقوق زنان به رشته تحریر درآورد که شهرت جهانی یافت. این کتاب در ۱۹۵۴ موفق به دریافت یک جایزۀ معتبر جهانی شد. وی در ادامه آثار و مقالات متعددی را تألیف کرد. سرانجام سیمون دوبوار در چهاردهم آوریل ۱۹۸۶م درگذشت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»، 1384ش، ص4.]</ref> | ||
== | == زمینههای شکلگیری افکار سیمون دوبوار == | ||
نویسندگان شگلگیری شخصیت و افکار سیمون دوبوار را در بستر پیچیدهای از تحولات فکری و فرهنگی قرن بیستم اروپا تحلیل میکنید. به نظر پژوهشگران زمینۀ فرهنگی حاکم بر دوران او، با گرایش به نسبیگرایی و نقد هرگونه امر مطلق، بهصور عمقیق بر نگرش وی به نهادهای اجتماعی و هویت اثر گذاشت. از منظر فلسفی، او تحت تأثیر جریان اگزیستانسیالیسم و آرای فیلسوفانی چون هگل، کیرکگور، هایدگر و هوسرل قرار داشت و با بهرهگیری از چارچوب فلسفۀ گفتوگو به تحلیل پدیدههای انسانی میپرداخت. رابطۀ فکری و همکاری نزدیک او با ژانپل سارتر نیز بهعنوان یک عامل مهم، فضای گفتوگوی مستمر و تأثیر متقابل فلسفی را برای وی فراهم کرد، هرچند شواهد نشان میدهد دوبوار در عین همراهی، استقلال فکری خود را حفظ کردد. افزون بر این، جریانهای روشنفکری چپ و سوسیالیستی که در جوانی به آن پیوست و نیز فضای دانشگاهی فرانسه، در شکلدهی به نگاه انتقادی و جامعهمحور او مؤثر بودند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf اصغری و کریمی، «ساختگشایی و هستیزدایی از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص134-135.]</ref> | |||
== دیدگاههای سیمون دوبار == | |||
دوبوار با تمایز قائلشدن میان جنس بهعنوان مفهومی زیستی و جنسیت بهعنوان برساختهای فرهنگی، تاریخی و اجتماعی، بر نقش تعیینکنندۀ فرهنگ در ساخت هویت زنان تأکید کرد. جملۀ مشهور او «آدم زن زاده نمیشود، بلکه زن میشود» بازتاب همین دیدگاه است که طبق آن، سرنوشت افراد بیش از آنکه ذاتی باشد، تحت سیطره عوامل فرهنگی جامعه است.<ref>اصغری و کریمی، «ساختگشایی و هستیزدایی از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص135.</ref> | |||
سیمون دوبووار با نگاهی انتقادی به جایگاه زن در جامعه سنتی، معتقد است که هویت و منزلت اجتماعی زن در گذشته، عمدتاً از طریق ازدواج و نقشهای همسری و مادری تعریف میشده است. از دید او، ازدواج در جوامع سنتی نه یک انتخاب آزادانه، بلکه سرنوشتی تحمیلی برای زنان محسوب میشده که آنها را در موقعیتی وابسته و فرودست قرار میداده است. دوبووار تأکید میکند که در چنین شرایطی، زن فاقد استقلال اقتصادی و اجتماعی است و وجودش در گرو پذیرش این نقشهای از پیش تعیینشده معنا مییابد. او با تحلیل نابرابری ذاتی در نهاد ازدواج سنتی، خاطرنشان مینویسد که مرد بهعنوان فردی خودمختار و کامل در نظر گرفته میشده، در حالی که زن اغلب بهعنوان موجودی نیازمند و تکمیلکننده تعریف میشده است. با این حال، دوبووار تحولات اقتصادی و اجتماعی عصر مدرن را عاملی برای دگرگونی این وضعیت میداند که با فراهمآوردن امکان اشتغال و استقلال مالی برای زنان، زمینهای برای بازتعریف هویت آنان خارج از چارچوبهای سنتی فراهم کرده است. از نگاه وی، در شرایط ایدهآل، ازدواج میتواند به پیوندی داوطلبانه و متقابل میان دو فرد آزاد و مستقل تبدیل شود که در آن حقوق و تعهدات دو طرف برابر است.<ref>رسولیپور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشههای امام خمینی(س)»، 1392ش، ص91-94.</ref> | |||
== انتقاد به دیدگاههای سیمون دوبوار == | |||
بر اساس دیدگاه اندیشمندان اسلامی، نقد اساسی به رویکرد سیمون دوبوار این است که تحلیل او از ازدواج و جایگاه زن، بر بستر تجربیات جوامع غربی و نگرشی تقلیلگرایانه به رابطه زن و مرد استوار شده است. به باور منتقدانی چون امام خمینی، ازدواج در اسلام نه یک نهاد تحمیلی و محدودکننده، بلکه «معلول نیاز روحی مرد و زن به یکدیگر و تأمین آرامش و سکینه» است و بر پایه مودت و رحمت الهی شکل میگیرد. در این نگاه، خانواده عرصه رقابت یا سلطه نیست، بلکه حوزهای برای مشارکت و تکامل متقابل است. همچنین، تفاوتهای طبیعی و نقشهای تکمیلی زن و مرد، بهمعنای نابرابری در کرامت انسانی نیست و هر دو جنس در گوهر هستی یکساناند. بنابراین، تعریف هویت زن صرفاً در چارچوب استقلال اقتصادی یا رهایی از نقشهای خانوادگی، نادیدهگیرنده ابعاد عاطفی، معنوی و اجتماعی وجود انسان است که در آموزههای اسلامی بر آن تأکید شده است.<ref>رسولیپور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشههای امام خمینی(س)»، 1392ش، ص97-99.</ref> | |||
++ | |||
بحثهای دوبوار، راههایی که تفاوتهای [[جنسیتی]] از طریق آنها منجر به ایجاد سلسله مراتب میان [[زنان]] و [[مردان]] می شود را آشکار می کند. او تلاش میکند نشان دهد که چگونه قواعد مردانه همواره "بهنجار" تلقی شده و کارها و مسائل زنانه به مثابه اموری حاشیهای و متعلق به "دیگری" تعریف میشود. دوبوار استدلال میکند که زنان، همواره دیگریِ مردان به حساب آورده شدهاند، و چنین ادراکی را در هویت خود درونی ساختهاند. بنابراین مردان کنشگرا، و زنان کنشپذیر هستند.<ref>سیمونز، مارگارت و بنجامین، جسیکا؛ نشریه مطالعات فمینیستی: مصاحبه با سیمون دوبوار، مقدمه بر متن مصاحبه در اهمیت اثر جنس دوم؛ شماره2، تابستان 1979م</ref> | بحثهای دوبوار، راههایی که تفاوتهای [[جنسیتی]] از طریق آنها منجر به ایجاد سلسله مراتب میان [[زنان]] و [[مردان]] می شود را آشکار می کند. او تلاش میکند نشان دهد که چگونه قواعد مردانه همواره "بهنجار" تلقی شده و کارها و مسائل زنانه به مثابه اموری حاشیهای و متعلق به "دیگری" تعریف میشود. دوبوار استدلال میکند که زنان، همواره دیگریِ مردان به حساب آورده شدهاند، و چنین ادراکی را در هویت خود درونی ساختهاند. بنابراین مردان کنشگرا، و زنان کنشپذیر هستند.<ref>سیمونز، مارگارت و بنجامین، جسیکا؛ نشریه مطالعات فمینیستی: مصاحبه با سیمون دوبوار، مقدمه بر متن مصاحبه در اهمیت اثر جنس دوم؛ شماره2، تابستان 1979م</ref> | ||
| خط ۵۹: | خط ۷۱: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
*اصغری، محمد و کریمی، بیان، «ساختگشایی و هستیزدایی از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، مجلۀ متافیزیک، شمارۀ 29، 1399ش. | |||
*رسولیپور، رسول و مهدوی، ناهید، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشههای امام خمینی(س)»، مجلۀ متین، شمارۀ 59، 1392ش. | |||
*دوبووار، سیمون، خاطرات، ترجمه قاسم صنعوی (2جلد) جلد اول، توس، تهران، 1383ش. | *دوبووار، سیمون، خاطرات، ترجمه قاسم صنعوی (2جلد) جلد اول، توس، تهران، 1383ش. | ||
*مکلینتاک، ان، سیمون دوبوار، ترجمه صفیه روحی، نشر نشانه، تهران، 1372ش. | *مکلینتاک، ان، سیمون دوبوار، ترجمه صفیه روحی، نشر نشانه، تهران، 1372ش. | ||
