شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جز ←منابع |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جز ←پانویس |
||
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
== نشانههای شرم == | == نشانههای شرم == | ||
شرم بهعنوان مجموعۀ از هیجانات خودآگاه عاطفی، با تجربۀ احساساتی همچون تحقیر شدگی، بی ارزشی، بد بودن، بازندگی، گناه، رنجش و طرد شدگی، نا امنی نسبت بهظاهر خود، احساس آسیبپذیری و در معرض دید دیگران بودن<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص31-33.</ref> و احساس غمگینی و خشم برخود بهصورت خفیف یاشدید در سبک زندگی شناخته میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص126]</ref> | شرم بهعنوان مجموعۀ از هیجانات خودآگاه عاطفی، با تجربۀ احساساتی همچون تحقیر شدگی، بی ارزشی، بد بودن، بازندگی، گناه، رنجش و طرد شدگی، نا امنی نسبت بهظاهر خود، احساس آسیبپذیری و در معرض دید دیگران بودن<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص31-33.</ref> و احساس غمگینی و خشم برخود بهصورت خفیف یاشدید در سبک زندگی شناخته میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص126.]</ref> | ||
== شرایط بروز شرم == | == شرایط بروز شرم == | ||
| خط ۵۷: | خط ۵۷: | ||
# از جهت مخاطبین شرم: مخاطب مستقیم شرم در جرمشناسی، تنها بزهکاران است؛ اما مخاطب شرم و جنبۀ اصلاحی آن در آموزههای اخلاقی، گسترده بوده و تمام افراد جامعه اعماز بزهکاران و غیر آنان را شامل میشود. | # از جهت مخاطبین شرم: مخاطب مستقیم شرم در جرمشناسی، تنها بزهکاران است؛ اما مخاطب شرم و جنبۀ اصلاحی آن در آموزههای اخلاقی، گسترده بوده و تمام افراد جامعه اعماز بزهکاران و غیر آنان را شامل میشود. | ||
# از جهت ناظران: ناظران سرزنش کننده نسبت به رفتارهای مربوط بهشرم جرمشناسی، تنها افراد جامعه و وجدان اخلاقی افراد بزهکاراست اما در شرم اخلاقی، خدا، ملائکه و اولیاء نیز از ناظران بهشمار میآیند. | # از جهت ناظران: ناظران سرزنش کننده نسبت به رفتارهای مربوط بهشرم جرمشناسی، تنها افراد جامعه و وجدان اخلاقی افراد بزهکاراست اما در شرم اخلاقی، خدا، ملائکه و اولیاء نیز از ناظران بهشمار میآیند. | ||
# از نظر قلمرو شرم: در مباحث جرم شناسی، قلمرو شرم محدود بهرفتار بزهکارانۀ خود شخصی است که شرمسار میشود؛ اما بنا بر آموزههای اخلاقی، آدمی باید از هر نوع اعمال ناشایست شرم کند؛ حتی اگر گناه نباشد و بدینجهت، دامنۀ شرم اخلاقی وسیعتر است<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133]</ref> و شامل فکر شرم بر انگیز نیز میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88-89.</ref> | # از نظر قلمرو شرم: در مباحث جرم شناسی، قلمرو شرم محدود بهرفتار بزهکارانۀ خود شخصی است که شرمسار میشود؛ اما بنا بر آموزههای اخلاقی، آدمی باید از هر نوع اعمال ناشایست شرم کند؛ حتی اگر گناه نباشد و بدینجهت، دامنۀ شرم اخلاقی وسیعتر است<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133.]</ref> و شامل فکر شرم بر انگیز نیز میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88-89.</ref> | ||
== تفاوتهای شرم و حیا == | == تفاوتهای شرم و حیا == | ||
شرم بهرغم آنکه بهمعنای حیا بهکار میرود؛ اما در مواردی با هم تفاوت دارند: | شرم بهرغم آنکه بهمعنای حیا بهکار میرود؛ اما در مواردی با هم تفاوت دارند: | ||
# ازجهت زبانی: شرم یکواژۀ فارسی و حیا یککلمۀ عربی است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص126]</ref> | # ازجهت زبانی: شرم یکواژۀ فارسی و حیا یککلمۀ عربی است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص126.]</ref> | ||
# ازجهت منشأ: شرم آنحیایی است که از فطرت و طبیعت آدمی ناشی شده و در نهاد تمام انسانها وجود دارد؛ اما حیا آن مصداق شرم است که از ایمان و ترس خداوند ناشی شده و در سبک زندگی اخلاقی انسان، موجب بازداشتن وی از اعمال ناشایست میشود.<ref>دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، 1377ش، ج18، ص843؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/84022/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AA%D8%A8-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%86 مصباح یزدی، «اخلاق وعرفان اسلامی؛ مفهوم حیاء و آثارمترتب برآن»، وبسایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه.] | # ازجهت منشأ: شرم آنحیایی است که از فطرت و طبیعت آدمی ناشی شده و در نهاد تمام انسانها وجود دارد؛ اما حیا آن مصداق شرم است که از ایمان و ترس خداوند ناشی شده و در سبک زندگی اخلاقی انسان، موجب بازداشتن وی از اعمال ناشایست میشود.<ref>دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، 1377ش، ج18، ص843؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/84022/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AA%D8%A8-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%86 مصباح یزدی، «اخلاق وعرفان اسلامی؛ مفهوم حیاء و آثارمترتب برآن»، وبسایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه.] | ||
</ref> | </ref> | ||
| خط ۸۲: | خط ۸۲: | ||
شرم مثبت با شرم منفی تفاوتهایی دارد: | شرم مثبت با شرم منفی تفاوتهایی دارد: | ||
# ازجهت مبنای عقلانی: شرم از جهت وجاهت عقلانی، بهدوگونۀ حیایعقل یا علم و حیایحماقت یا جهل تقسیم شده است.<ref>کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص105</ref> شرم ناشی از حکم عقل، نشانۀ ایمان بهشمار آمده و آن را حیا یا شرم مثبت میگویند؛ اما شرم جاهلانه، نشانۀ حماقت و نادانی بوده واز آن بهشرم منفی یا کمرویی تعبیر میشود.<ref name=":1">کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، «حیای مثبت و حیای منفی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی | # ازجهت مبنای عقلانی: شرم از جهت وجاهت عقلانی، بهدوگونۀ حیایعقل یا علم و حیایحماقت یا جهل تقسیم شده است.<ref>کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص105</ref> شرم ناشی از حکم عقل، نشانۀ ایمان بهشمار آمده و آن را حیا یا شرم مثبت میگویند؛ اما شرم جاهلانه، نشانۀ حماقت و نادانی بوده واز آن بهشرم منفی یا کمرویی تعبیر میشود.<ref name=":1">کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، «حیای مثبت و حیای منفی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه؛] پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو بهمفهوم حیا، 1391ش، ص83-84. </ref> | ||
# ازجهت منشأ روانشناختی: در حدیثی از پیامبراسلام، حیا بهحیای قوت و حیای ضعف تقسیم شده است<ref>صدوق، الخصال، 1403ق، ج1، ص55.</ref> که حیای قوت بهاقتضای ایمان بوده و مورد تأیید دین است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> اما ضعف، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقیهندی، کنزالعمّال فی سننالاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204.</ref> بدینجهت بهشرمی ناشی از قوت، شرم مثبت و به شرم نشأت یافته از ضعف که دارای وجه منفی است، شرم منفی یا کمرویی گفته میشود.<ref>پسندیده، غنچههای شرم، نگاهی نو بهمفهوم حیا، 1391ش، ص84-86.</ref> | # ازجهت منشأ روانشناختی: در حدیثی از پیامبراسلام، حیا بهحیای قوت و حیای ضعف تقسیم شده است<ref>صدوق، الخصال، 1403ق، ج1، ص55.</ref> که حیای قوت بهاقتضای ایمان بوده و مورد تأیید دین است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> اما ضعف، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقیهندی، کنزالعمّال فی سننالاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204.</ref> بدینجهت بهشرمی ناشی از قوت، شرم مثبت و به شرم نشأت یافته از ضعف که دارای وجه منفی است، شرم منفی یا کمرویی گفته میشود.<ref>پسندیده، غنچههای شرم، نگاهی نو بهمفهوم حیا، 1391ش، ص84-86.</ref> | ||
# ازجهت موضوع: فعل نیک بهدو دستۀ انجام کار نیک و ترک کارهای ناشایست تقسیم میشود. شرم نیز با توجه بهاین دو نوع فعل، بهحیا و کمرویی تقسیم شده است که شرم از انجام کارهای ناپسند، حیا یا همان شرم مثبت و شرم از انجام کارهای نیک، شرم منفی یا کمرویی است که از جهل یاناتوانی ناشی میشود.<ref>پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا، 1391ش، ص83-86.</ref> | # ازجهت موضوع: فعل نیک بهدو دستۀ انجام کار نیک و ترک کارهای ناشایست تقسیم میشود. شرم نیز با توجه بهاین دو نوع فعل، بهحیا و کمرویی تقسیم شده است که شرم از انجام کارهای ناپسند، حیا یا همان شرم مثبت و شرم از انجام کارهای نیک، شرم منفی یا کمرویی است که از جهل یاناتوانی ناشی میشود.<ref>پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا، 1391ش، ص83-86.</ref> | ||
| خط ۹۴: | خط ۹۴: | ||
# شرم بهدلیل تلازمآن بارعایت هنجارها، هم ابزار انتخاب در سیاست و هم بهلحاظ فردی سبب مسئولیت پذیری انسان میشود و افراد جامعه و سیاستمداران را به پایبندی بهآرمانها و هنجارهای مطلوب جامعه ترغیب میکند.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | # شرم بهدلیل تلازمآن بارعایت هنجارها، هم ابزار انتخاب در سیاست و هم بهلحاظ فردی سبب مسئولیت پذیری انسان میشود و افراد جامعه و سیاستمداران را به پایبندی بهآرمانها و هنجارهای مطلوب جامعه ترغیب میکند.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | ||
# شرم از طریق نقض نکردن هنجارها در سبک زندگی، موجب جلوگیری از ارزش زدایی در جامعه میشود.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص43.</ref> | # شرم از طریق نقض نکردن هنجارها در سبک زندگی، موجب جلوگیری از ارزش زدایی در جامعه میشود.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص43.</ref> | ||
# شرم بهمعنای حیا موجب پیشگیری از گناه، زمینه ساز حصول فضایلی همچون صداقت، عفت، کرامت نفس، انجام خوبی ها، جلب محبت خداوند، پاک شدن گناهان انسان، محافظت از عذاب، پوشیدن عیوب، موفقیت، احترام به دیگران و قرار گرفتن انسان در مسیر رشد و تعالی میشود.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قران و حدیث»، 1394ش، ش32، ص148- | # شرم بهمعنای حیا موجب پیشگیری از گناه، زمینه ساز حصول فضایلی همچون صداقت، عفت، کرامت نفس، انجام خوبی ها، جلب محبت خداوند، پاک شدن گناهان انسان، محافظت از عذاب، پوشیدن عیوب، موفقیت، احترام به دیگران و قرار گرفتن انسان در مسیر رشد و تعالی میشود.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قران و حدیث»، 1394ش، ش32، ص148-149؛] [https://www.pasokhgoo.ir/content/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 «منظور از شرم و حیا وکارکردهای آن»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی بهسؤالات دینی.]</ref> | ||
# شرم در مباحث جرم شناسی دو کارکرد دارد؛ نخست تأثیر بدنامکننده که فرد مجرم با تحمّل مجازات، شرمسار شده و اعتبار اجتماعی خود را از دستداده و با بدنامی و تحقیر از جامعه طرد میشود. دوم، تأثیر تلفیق کننده و باز پذیرنده که شخص خطاکار در برابر کارهای ناشایست خود شرمسار شده و از طریق اجرای عدالت بهدنبال جبران صدمات و خسارت ها بر میآید.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص131.]</ref> | # شرم در مباحث جرم شناسی دو کارکرد دارد؛ نخست تأثیر بدنامکننده که فرد مجرم با تحمّل مجازات، شرمسار شده و اعتبار اجتماعی خود را از دستداده و با بدنامی و تحقیر از جامعه طرد میشود. دوم، تأثیر تلفیق کننده و باز پذیرنده که شخص خطاکار در برابر کارهای ناشایست خود شرمسار شده و از طریق اجرای عدالت بهدنبال جبران صدمات و خسارت ها بر میآید.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص131.]</ref> | ||
# شرم میتواند در سبک زندگی انسانی، بهعنوان ابزار کنترل اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد؛ بهشرطی که هنجارها در جامعه قداست داشته باشند و نیز درک جمعی نسبت بهخطا بودن یکعمل وجود داشته باشد؛ بهگونۀ که تمام عوامل اجتماعی شدن در یک جامعه، نسبت به خطا بودن یکعمل ناشایست همرأی باشند.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص234.</ref> | # شرم میتواند در سبک زندگی انسانی، بهعنوان ابزار کنترل اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد؛ بهشرطی که هنجارها در جامعه قداست داشته باشند و نیز درک جمعی نسبت بهخطا بودن یکعمل وجود داشته باشد؛ بهگونۀ که تمام عوامل اجتماعی شدن در یک جامعه، نسبت به خطا بودن یکعمل ناشایست همرأی باشند.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص234.</ref> | ||
