شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جزبدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۷۱: | خط ۷۱: | ||
#ازجهت آثار: شرم حالتی ناشی از اندوه قلبی است که آثار آن درچهرۀ افراد نمایان میشود؛ اما حیا نوعی خودداری است که آثار آن به جسم محدود نبوده و به روح و ارادۀ انسان نیز مربوط میشود.<ref>بانکی پورفرد، حیا، 1389ش، ص14-15.</ref> | #ازجهت آثار: شرم حالتی ناشی از اندوه قلبی است که آثار آن درچهرۀ افراد نمایان میشود؛ اما حیا نوعی خودداری است که آثار آن به جسم محدود نبوده و به روح و ارادۀ انسان نیز مربوط میشود.<ref>بانکی پورفرد، حیا، 1389ش، ص14-15.</ref> | ||
== تفاوتهای شرم وگناه == | == تفاوتهای شرم وگناه<ref group="دیدگاه">تفاوت های شرم و گناه یا احساس گناه؟</ref> == | ||
شرم و گناه، از جمله هیجانات خودآگاه اخلاقی اند که در رابطه با امر اخلاقی تعریفشده و در مواجهه با موقعیت ها و تنگناهای اخلاقی بر انگیخته میشوند. انسان پساز یکخطای اخلاقی یا بروز یکرفتار ناشایست در سبک زندگی خود، آنرفتار را بد ادراک کرده و با احساس بیکفایتی، بد بودن و حس حقارت در برابر دیگران احساس شرم و گناه کرده و در صدد جبران و کم کردن خسارت های ایجاد شده بر میآید. شرم و گناه به رغم قرابت مفهومی؛ اما در مواردی باهم تفاوت دارند: | شرم و گناه، از جمله هیجانات خودآگاه اخلاقی اند که در رابطه با امر اخلاقی تعریفشده و در مواجهه با موقعیت ها و تنگناهای اخلاقی بر انگیخته میشوند. انسان پساز یکخطای اخلاقی یا بروز یکرفتار ناشایست در سبک زندگی خود، آنرفتار را بد ادراک کرده و با احساس بیکفایتی، بد بودن و حس حقارت در برابر دیگران احساس شرم و گناه کرده و در صدد جبران و کم کردن خسارت های ایجاد شده بر میآید. شرم و گناه به رغم قرابت مفهومی؛ اما در مواردی باهم تفاوت دارند: | ||
# بهلحاظ تمرکز: در شرم، تمرکز بر خود فرد بهصفت شخص نالایق؛ اما در گناه، تمرکز بر کوتاهی فرد و رفتار ناشایست او است؛ بهگونۀ که انسان شرمسار، با توجه بهشخصیت خود، احساس شرم میکند؛ اما انسان گناهکار با توجه به رفتار معصیتآمیز خود، احساس گناه میکند. | # بهلحاظ تمرکز: در شرم، تمرکز بر خود فرد بهصفت شخص نالایق؛ اما در گناه، تمرکز بر کوتاهی فرد و رفتار ناشایست او است؛ بهگونۀ که انسان شرمسار، با توجه بهشخصیت خود، احساس شرم میکند؛ اما انسان گناهکار با توجه به رفتار معصیتآمیز خود، احساس گناه میکند. | ||
# بهلحاظ عامل: در شرم، نوعی احساس شکست برای فرد بهوجود میآید که از حس حضور یکناظر واقعی یا خیالی ناشی میشود؛ اما عامل احساس گناه، نفس آنعمل ناشایست است. | # بهلحاظ عامل: در شرم، نوعی احساس شکست برای فرد بهوجود میآید که از حس حضور یکناظر واقعی یا خیالی ناشی میشود؛ اما عامل احساس گناه، نفس آنعمل ناشایست است.<ref group="دیدگاه">تا اینجا مطلب شما منبع ندارد. اصولا وقتی وارد بند مستقلی میشوید لازم است منبع ذکر شود</ref> | ||
# بهلحاظ نتیجه: در شرم، فرد میان خود واقعی و معیارهای اخلاقی برای مطلوبیت، تناقض میبیند؛ بدینجهت از ترس سرزنش دیگران تمایل بهپنهانشدن یا انتقام پیدا میکند؛ اما احساس گناه، نوعی عاطفۀ اخلاقی است که سبب اعتراف فرد بهخطای خود شده و سبب تلاش او برای جبران خسارت میشود. بدین سان، شرمساری، احتمال رفتار مطلوب را کاهش میدهد؛ اما احساس گناه، آن را تسهیل میکند.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص235.</ref> | # بهلحاظ نتیجه: در شرم، فرد میان خود واقعی و معیارهای اخلاقی برای مطلوبیت، تناقض میبیند؛ بدینجهت از ترس سرزنش دیگران تمایل بهپنهانشدن یا انتقام پیدا میکند؛ اما احساس گناه، نوعی عاطفۀ اخلاقی است که سبب اعتراف فرد بهخطای خود شده و سبب تلاش او برای جبران خسارت میشود. بدین سان، شرمساری، احتمال رفتار مطلوب را کاهش میدهد؛ اما احساس گناه، آن را تسهیل میکند.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص235.</ref> | ||
# بهلحاظ خصوصی و عمومی بودن عمل ناشایست: انسان در خطای افشا شده، احساس شرم و در خطایی که افشا نشده باشد، احساس گناه میکند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/366100/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87 جوکار، بهرام و کمالی، فاطمه، «بررسی رابطۀ معنویت واحساس شرم و گناه»، فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 1394ش، ش14، ص5-6].</ref> | # بهلحاظ خصوصی و عمومی بودن عمل ناشایست: انسان در خطای افشا شده، احساس شرم و در خطایی که افشا نشده باشد، احساس گناه میکند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/366100/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87 جوکار، بهرام و کمالی، فاطمه، «بررسی رابطۀ معنویت واحساس شرم و گناه»، فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 1394ش، ش14، ص5-6].</ref> | ||
== تفاوتهای شرم مثبت و شرم منفی == | == تفاوتهای شرم مثبت و شرم منفی<ref group="دیدگاه">با عنوان انواع شرم و بعد شروع بحث هم با همین نگاه باشد؛ بهتر نیست؟</ref> == | ||
شرم مثبت با شرم منفی تفاوتهایی دارد: | شرم مثبت با شرم منفی تفاوتهایی دارد: | ||
| خط ۸۸: | خط ۸۸: | ||
== آثار شرم مثبت == | == آثار شرم مثبت == | ||
شرم مثبت در سبک زندگی انسان آثاری در پی دارد: | شرم مثبت در سبک زندگی انسان آثاری در پی دارد:<ref group="دیدگاه">به هم ریخته و شلوغ است. این آثار را بر اساس حوزه های کارکرد آنها تفکیک کنید. لطفا خیلی کوتاه و فشرده مطالب را گزارش کنید. برخی مطالب خیلی شبیه به هم و گویا تکرار هستند. به دقت متن را بازخوانی کنید. | ||
از جهت ایجاز، شبیه آثار شرم منفی گزارش دهید</ref> | |||
# شرم بهدلیل احترام بهپیوند اجتماعی، سبب بقای جامعه، افزایش انسجام و ارتقای حس تعلق افراد به اجتماع شده و از احساس بیارزشی اجتماعی در افراد جلوگیری میکند. | # شرم بهدلیل احترام بهپیوند اجتماعی، سبب بقای جامعه، افزایش انسجام و ارتقای حس تعلق افراد به اجتماع شده و از احساس بیارزشی اجتماعی در افراد جلوگیری میکند. | ||
| خط ۱۰۰: | خط ۱۰۲: | ||
نظر بهتأثیر شرم در پیشگیری یا اصلاح رفتار انسان، ارزشمندی آن نیز با توجه به قبل یا بعد از عمل فرق میکند. به خلاف شرم قبلاز عمل که یکارزش اخلاقی پایدار و مورد ستایش خردمندان بهشمار میآید؛ اما شرم بعد از عمل، یکحالت انفعالی بوده و آثار آن زمانمند است که بهتدریج رفع میشود و ارزشمندی آن صرفا از آن جهت است که فرد گناهکار یا بزهکار، از عمل ناپسند خود پشیمان بوده و قابلیت اصلاح را دارد.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص130-131.]</ref> | نظر بهتأثیر شرم در پیشگیری یا اصلاح رفتار انسان، ارزشمندی آن نیز با توجه به قبل یا بعد از عمل فرق میکند. به خلاف شرم قبلاز عمل که یکارزش اخلاقی پایدار و مورد ستایش خردمندان بهشمار میآید؛ اما شرم بعد از عمل، یکحالت انفعالی بوده و آثار آن زمانمند است که بهتدریج رفع میشود و ارزشمندی آن صرفا از آن جهت است که فرد گناهکار یا بزهکار، از عمل ناپسند خود پشیمان بوده و قابلیت اصلاح را دارد.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص130-131.]</ref> | ||
== چگونگی أثرگذاری شرم در پیشگیری از رفتارهای ناشایست == | == چگونگی أثرگذاری شرم در پیشگیری از رفتارهای ناشایست<ref group="دیدگاه">چرا از آثار بالایی جدا شده است؟</ref> == | ||
گفته شده است که پیوستگی، درگیر بودن، تعهد و اعتقاد، چهار عاملی است که موجب منع افراد از ارتکاب جرم میشود. شرم در سبک زندگی انسانی، سبب میشود تا انسان برای حفظ اعتبار و و ابستگیهای اجتماعی خود و نیز دادن پاسخ مثبت بهتوقعات دیگران، از انجام رفتارهای نا هنجار، ضد اجتماعی و شرمآور خودداری کند و بدینسان، شرم موجب تقویت هر چهار مانع ارتکاب رفتارهای ناشایست در زندگی گردیده و نقش مکمّل را در پیشگیری از ارتکاب خطا ایفا می کند.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص134.]</ref> | گفته شده است که پیوستگی، درگیر بودن، تعهد و اعتقاد، چهار عاملی است که موجب منع افراد از ارتکاب جرم میشود. شرم در سبک زندگی انسانی، سبب میشود تا انسان برای حفظ اعتبار و و ابستگیهای اجتماعی خود و نیز دادن پاسخ مثبت بهتوقعات دیگران، از انجام رفتارهای نا هنجار، ضد اجتماعی و شرمآور خودداری کند و بدینسان، شرم موجب تقویت هر چهار مانع ارتکاب رفتارهای ناشایست در زندگی گردیده و نقش مکمّل را در پیشگیری از ارتکاب خطا ایفا می کند.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص134.]</ref> | ||
== آثار شرم منفی == | == آثار شرم منفی == | ||
شرم منفی بهعنوان عارضۀ ناشی از ضعف نفسانی و خود کمبینی در سبک زندگی انسان،<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص146.]</ref> که با دو شاخصۀ ترک عمل نیک<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147]</ref> و افراط در شرمکردن<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر الأخبار الأئمة الاطهار،1404ق، ج90، ص372.</ref> شناخته می شود، آثار ناپسند برای انسان در پی دارد: | شرم منفی بهعنوان عارضۀ ناشی از ضعف نفسانی و خود کمبینی در سبک زندگی انسان،<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص146.]</ref> که با دو شاخصۀ ترک عمل نیک<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147]</ref> و افراط در شرمکردن<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر الأخبار الأئمة الاطهار،1404ق، ج90، ص372.</ref> شناخته می شود، آثار ناپسند<ref group="دیدگاه">چنین تعابیری در دانشنامه به عنوان قضاوت و داوری محسوب میشود</ref> برای انسان در پی دارد: | ||
# کنارهگیری و گریز از اجتماع.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص43.</ref> | # کنارهگیری و گریز از اجتماع.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص43.</ref> | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۴: | ||
# محرومیت انسان<ref>تمیمیآمدی، تصنیف غررالحکم و دررالکلم، 1366ش، ح7678؛ پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327.</ref> از موضوعات مفید و ارزشمند همچون تحصیل دانش، کسب در آمد حلال، بخشش اندک، درخواست رحمت الهی، احترام گذاشتن بهدیگران، گفتار و کردار حق.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327-328.</ref> | # محرومیت انسان<ref>تمیمیآمدی، تصنیف غررالحکم و دررالکلم، 1366ش، ح7678؛ پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327.</ref> از موضوعات مفید و ارزشمند همچون تحصیل دانش، کسب در آمد حلال، بخشش اندک، درخواست رحمت الهی، احترام گذاشتن بهدیگران، گفتار و کردار حق.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327-328.</ref> | ||
== شرم و کلمات هممعنا == | == شرم و کلمات هممعنا<ref group="دیدگاه">جای این بحث اینجا نیست. این مباحث به مفهوم شناسی مرتبط است</ref> == | ||
شرم با واژههایی همچون شرمنده، شرم زده، شرم زدگی، شرمندگی، شرم آلود، شرم آلودگی، شرمساری، شرمسار گشتن، شرم آور، شرمگین و شرمناک هم خانواده و هم معنا بوده و با واژههایی همچون حیا، استحیا، خجالت، خجلت، خجل، عار و عفت، قرابت معنایی دارد.<ref>جلالی، فرهنگ پایه، 1354ش، ص793؛ دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، 1377ش، ج2، ص14237-14242؛ عمید، فرهنگ فارسی عمید یک جلدی، 1380ش، ذیل واژۀ شرم؛ انصاف پور، فرهنگ فارسی، 1374ش، ص629.</ref> | شرم با واژههایی همچون شرمنده، شرم زده، شرم زدگی، شرمندگی، شرم آلود، شرم آلودگی، شرمساری، شرمسار گشتن، شرم آور، شرمگین و شرمناک هم خانواده و هم معنا بوده و با واژههایی همچون حیا، استحیا، خجالت، خجلت، خجل، عار و عفت، قرابت معنایی دارد.<ref>جلالی، فرهنگ پایه، 1354ش، ص793؛ دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، 1377ش، ج2، ص14237-14242؛ عمید، فرهنگ فارسی عمید یک جلدی، 1380ش، ذیل واژۀ شرم؛ انصاف پور، فرهنگ فارسی، 1374ش، ص629.</ref> | ||
== شرم در اشعار فارسی == | == شرم در اشعار فارسی == | ||
مفهوم شرم، شرمساری یا بیشرمی، در اشعار شاعران نیز بازتاب یافته است که بهعنوان نمونه به چند مورد از آنها اشاره میشود: | مفهوم شرم، شرمساری یا بیشرمی، در اشعار شاعران نیز بازتاب یافته است که بهعنوان نمونه به چند مورد از آنها اشاره میشود:<ref group="دیدگاه">فقط یک شعر کافی است.</ref> | ||
رودکی: | رودکی: | ||
