| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''اغتشاشات دی 1404؛'''</big> تخریب اموال عمومی، ایجاد رعب در میان شهروندان، اختلال عمدی در نظم جامعه و تضعیف حاکمیت ملی توسط | <big>'''اغتشاشات دی 1404؛'''</big> تخریب اموال عمومی، ایجاد رعب در میان شهروندان، اختلال عمدی در نظم جامعه و تضعیف حاکمیت ملی توسط اغتشاشگران در دیماه 1404ش. | ||
در دیماه ۱۴۰۴ش، ایران شاهد موجی از ناآرامیها بود که در ابتدا بهعنوان اعتراضات مسالمتآمیز اقتصادی علیه نوسانات ارزی و دغدغههای معیشتی آغاز شد؛ اما این حرکت به سرعت با مداخلۀ عناصر مسلح و گروههای تروریستی و همچنین تحریک رسانههای خارجی مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران، به سمت خشونت، تخریب اموال عمومی و درگیریهای خونین سوق یافت. بر اساس آمار رسمی، این حوادث منجر به کشتهشدن هزاران نفر از شهروندان و نیروهای امنیتی و تخریب گستردۀ زیرساختها شد. به نظر تحلیلگران ترکیبی از نارضایتیهای داخلی و طراحی و اجرای پیچیده بازیگران خارجی در تبدیل اعتراض به اغتشاش نقش اساسی داشته است. | در دیماه ۱۴۰۴ش، ایران شاهد موجی از ناآرامیها بود که در ابتدا بهعنوان اعتراضات مسالمتآمیز اقتصادی علیه نوسانات ارزی و دغدغههای معیشتی آغاز شد؛ اما این حرکت به سرعت با مداخلۀ عناصر مسلح و گروههای تروریستی و همچنین تحریک رسانههای خارجی مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران، به سمت خشونت، تخریب اموال عمومی و درگیریهای خونین سوق یافت. بر اساس آمار رسمی، این حوادث منجر به کشتهشدن هزاران نفر از شهروندان و نیروهای امنیتی و تخریب گستردۀ زیرساختها شد. به نظر تحلیلگران ترکیبی از نارضایتیهای داخلی و طراحی و اجرای پیچیده بازیگران خارجی در تبدیل اعتراض به اغتشاش نقش اساسی داشته است. | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
ناآرامیهای دیماه | ناآرامیهای دی ۱۴۰۴ش از هفتم دیماه با تجمعات مسالمتآمیز بازاریان و گروههایی از مردم در اعتراض به نوسانات شدید نرخ ارز و مشکلات معیشتی در تهران و چند شهر دیگر آغاز شد. دولت بلافاصله گفتوگو با معترضان را در دستور کار قرار داد.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-17/758520-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «پاسخ رسمی سفارت ایران به رسانههای غربی درباره ناآرامیهای اخیر»، اعتماد آنلاین.]</ref> اما از تاریخ ۱۸ تا ۲۰ دی، ماهیت این تجمعات با ظهور عناصر مسلح و توزیع سلاح بهطور چشمگیری تغییر کرد. این مرحله با شلیک به نیروهای انتظامی و غیرنظامیان، تخریب عمدی اموال عمومی و همچنین حمله و تخریب برخی مساجد، حسینیهها و نمادهای مذهبی همراه بود. این اقدامات که بهطور عمده در مناطق مختلفی از کشور رخ داد، نشان از هدفگیری عامدانه اماکن و نمادهای دینی و فرهنگی جامعه داشت. مقامات ایرانی، این تشدید خشونت و تخریب نظاممند اماکن عمومی و مذهبی را ناشی از طراحی و دخالت سازمانیافتۀ گروههای تروریستی وابسته به سرویسهای اطلاعاتی خارجی و حمایتهای آمریکا و اسراییل دانستند. در واکنش به این حوادث، در روز ۲۲ دیماه 1404ش تجمع بزرگی در حمایت از امنیت و محکومیت خشونتها و تخریبها در کشور برگزار شد. این گردهمایی که از سوی نهادهای مختلف و بخشهای گستردهای از مردم تشکیل شد، با هدف اعلام انسجام ملی و مخالفت با اغتشاش صورت پذیرفت.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1134421/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%85%D8%A7%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DA%A9%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA «بیانیه شورای امنیت کشور درباره ناآرامی های دیماه: یک جنایت تمام عیار علیه ملت ایران شکل گرفت»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | ||
== علل و عوامل اغتشاشات == | == علل و عوامل اغتشاشات == | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
شواهد ارائهشده در گزارشهای تحلیلی، بر اساس اظهارات برخی مقامات و کارشناسان غربی، این ادعا را پشتیبانی میکند. به طور مثال، اظهارات لارنس ویلکرسون به نقش مشترک موساد و سیا، و تحلیل جفری ساکس از الگوی مشترک جنگ ترکیبی این دو کشور اشاره دارد. افشاگری جان کریاکو، افسر سابق سیا، نیز حاکی از تأیید نقش موساد توسط منابع اسرائیلی است. همچنین، پیام مایک پمپئو که به صورت کنایهآمیز به «مأموران موساد حاضر در خیابانهای ایران» اشاره کرد، به عنوان نشانهای از این همکاری مشترک تفسیر شده است. در سطح رسانهای نیز برخی گزارشها در رسانههای اسرائیلی مانند جروزالم پست، به درگیری موساد در «جنگ سایهها» در ایران اذعان داشتهاند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=62410 «دستهای آشکار پشت آشوب»، وبسایت دیگران.]</ref> | شواهد ارائهشده در گزارشهای تحلیلی، بر اساس اظهارات برخی مقامات و کارشناسان غربی، این ادعا را پشتیبانی میکند. به طور مثال، اظهارات لارنس ویلکرسون به نقش مشترک موساد و سیا، و تحلیل جفری ساکس از الگوی مشترک جنگ ترکیبی این دو کشور اشاره دارد. افشاگری جان کریاکو، افسر سابق سیا، نیز حاکی از تأیید نقش موساد توسط منابع اسرائیلی است. همچنین، پیام مایک پمپئو که به صورت کنایهآمیز به «مأموران موساد حاضر در خیابانهای ایران» اشاره کرد، به عنوان نشانهای از این همکاری مشترک تفسیر شده است. در سطح رسانهای نیز برخی گزارشها در رسانههای اسرائیلی مانند جروزالم پست، به درگیری موساد در «جنگ سایهها» در ایران اذعان داشتهاند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=62410 «دستهای آشکار پشت آشوب»، وبسایت دیگران.]</ref> | ||
== ویژگیهای جمعیتشناختی اغتشاشگران == | == ویژگیها == | ||
* نویسندگان در تحلیل اغتشاشات دیماه ۱۴۰۴ش ویژگیهای متمایزی را استخراج کردهاند که آن را از ناآرامیهای پیشین جدا میسازد. بر اساس گزارشهای تحلیلی، مهمترین این وجوه به شرح زیر است: | |||
* کاربرد اقتصاد بهعنوان ابزار بیثباتسازی: در این دوره، اقتصاد عمدتاً نه بهعنوان محرک اعتراض، بلکه بهمنزله نقطه ورود طراحیشده برای ایجاد بیثباتی ادراکی و اجتماعی به کار گرفته شد. | |||
* تمرکز بر جنگ شناختی و تخریب نظم ادراکی: طراحی بحران بر تخریب تصویر ذهنی از ثبات و مشروعیت، از طریق روایتسازی پیشین و مخدوش کردن عامدانه مرزهای اعتراض و اغتشاش متمرکز بود. | |||
* الگوی کنش خیابانی فرسایشی: کنشهای میدانی به صورت پراکنده، کوتاهمدت و با هدف خستهسازی نیروهای امنیتی و تداوم بیثباتی سازماندهی شد. | |||
* اعمال تروریسم اقتصادی: با تهدید و ارعاب کسبه برای تعطیلی اجباری بازارها، تلاش شد تا با ایجاد اختلال در زنجیره تأمین، شوک معیشتی ایجاد و نارضایتی را تشدید کند. | |||
* عملیات روانی-سایبری گسترده: با بهرهگیری از شبکههای رباتیک و الگوریتمها، حجم مصنوعی از حمایتها ساخته شد تا «اکثریت کاذب» را القا و نیروهای خاکستری را تهییج کند. | |||
* رادیکالیزه شدن سریع شعارها: فضای اعتراضی با شتاب از بیان مطالبات اقتصادی به سمت شعارهای سرنگونیطلبانه سوق داده شد تا امکان هرگونه گفتوگو یا مسیر اصلاحی مسدود گردد. | |||
* تلاش برای گسترش ناآرامی به محیطهای دانشگاهی: با تحریک محیطهای علمی، تلاش شد تا حمایت قشر تحصیلکرده جلب و هزینههای سرکوب رسانهای برای حاکمیت افزایش یابد. | |||
* ورود به فاز مسلحانه و خشونت سازمانیافته: کشف سلاحهای غیرنظامی در برخی مناطق، نشان از برنامهریزی برای تبدیل اغتشاش به شورش مسلحانه و آزمودن آستانه تحمل امنیتی کشور داشت. | |||
* استفاده ابزاری از زنان و کودکان: قرار دادن عمدی زنان و کودکان در خطوط جلو درگیری، بهمنظور ایجاد محدودیت عمل برای نیروهای امنیتی و تولید محتوای رسانهای جهت محکومیت بینالمللی صورت گرفت. | |||
=== ویژگیهای جمعیتشناختی اغتشاشگران === | |||
بر اساس گزارشهای تحلیلی مبتنی بر دادههای میدانی که بر نمونهای متشکل از ۲۵۲۱۱ نفر از دستگیرشدگان حوادث دیماه ۱۴۰۴ش متمرکز شده است، تصویری روشن از تیپولوژی معترضان ارائه میشود. یافتهها حاکی از آن است که این پدیده بهطور عمده ماهیتی «اجتماعی، هویتی و اقتصادی» دارد و نمیتوان آن را صرفاً به خوانشهای امنیتی یا ایدئولوژیک تقلیل داد.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/1035514/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%88-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «آماری از اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴؛ چه افرادی بودند و چه می خواستند؟»، پایگاه خبری افتاب.]</ref> | بر اساس گزارشهای تحلیلی مبتنی بر دادههای میدانی که بر نمونهای متشکل از ۲۵۲۱۱ نفر از دستگیرشدگان حوادث دیماه ۱۴۰۴ش متمرکز شده است، تصویری روشن از تیپولوژی معترضان ارائه میشود. یافتهها حاکی از آن است که این پدیده بهطور عمده ماهیتی «اجتماعی، هویتی و اقتصادی» دارد و نمیتوان آن را صرفاً به خوانشهای امنیتی یا ایدئولوژیک تقلیل داد.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/1035514/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%88-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «آماری از اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴؛ چه افرادی بودند و چه می خواستند؟»، پایگاه خبری افتاب.]</ref> | ||
