بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
شرم؛ الگوی ارتباطی مبتنی بر کرامت انسانی و حفظ آداب و هنجارهای اجتماعی | شرم؛ الگوی ارتباطی مبتنی بر کرامت انسانی و حفظ آداب و هنجارهای اجتماعی<ref group="دیدگاه">مقاله «شرم» باید با لحن کاملاً دانشنامهای، بیطرف و غیرخطابی نوشته شود. نویسنده باید از داوری شخصی، توصیه اخلاقی مستقیم و زبان اقناعی پرهیز کند و صرفاً به گزارش منظم و مستند دیدگاهها و دادهها بپردازد. تمامی گزارههای مهم باید قابلیت ارجاع به منابع معتبر داشته باشند و متن از نظر حجم و ساختار متناسب با یک مدخل مستقل ویکیپدیا باشد. | ||
ساختار مقاله باید بر یک سیر منطقی و تدریجی استوار باشد: آغاز از ریشهشناسی و معناشناسی واژه «شرم»، سپس پرداخت مفهومی، دینی، انسانشناختی و روانشناختی، و در نهایت بررسی کارکردها و پیامدهای رفتاری و اجتماعی. هر بخش باید زمینه فهم بخش بعدی را فراهم کند و سرفصلها با الگوی رایج ویکیپدیا هماهنگ باشند. | |||
در سراسر مقاله، انسجام مفهومی حول این معنا حفظ میشود که شرم صرفاً یک هیجان زودگذر نیست، بلکه سازوکاری تنظیمکننده در رفتار فردی و مناسبات اجتماعی است. این پیام باید بهصورت ضمنی و توصیفی منتقل شود، نه به شکل نتیجهگیری صریح یا شعاری. تفاوت دیدگاههای دینی و مادی درباره شرم نیز باید بهصورت مقایسهای و خنثی گزارش شود. | |||
در بخشهای آغازین، ریشه لغوی «شرم» و واژگان همخانواده آن معرفی میشود و مفاهیم نزدیک مانند حیا، استحیا، خجالت و احساس گناه بهطور روشن از یکدیگر تفکیک میگردند. تأکید میشود که هممعنا دانستن کامل این مفاهیم، بیشتر یک برداشت عرفی است و میتواند به خلط مفهومی بینجامد. | |||
بررسی شرم در متون دینی باید گزارشی و مستند باشد. کاربردهای قرآنی «استحیا» و تفاوت میان شرم انسانی و نسبت دادن آن به خداوند، بدون زبان تبلیغی یا تفسیر شخصی توضیح داده میشود. پس از آن، مبانی انسانشناختی متفاوت و تأثیر آنها بر برداشت از شرم تبیین میگردد تا زمینه ورود به گونهشناسی فراهم شود. | |||
گونهشناسی شرم بخش محوری مقاله است و انواع آن—مانند شرم مثبت و منفی، شرم قوت و ضعف، شرم ایمانی و نفسانی، شرم عام و خاص، شرم اخلاقی و جرمشناختی و شرم از خویشتن—بهصورت تفکیکشده، توصیفی و غیرارزشی معرفی میشوند. هر نوع شرم باید دارای تعریف و توضیحی درباره شاخصها و کارکرد رفتاری آن باشد. | |||
در بخش روانشناختی، شرم بهعنوان هیجان خودآگاه عاطفی معرفی میشود و مؤلفههایی مانند تحقیر، طردشدگی، بیارزشی و در معرض دید بودن با زبان علمی گزارش میگردند. در پایان، کارکردهای فردی و اجتماعی شرم جمعبندی میشود، بدون آنکه نتیجهگیری ارزشی مستقل ارائه شود.</ref> | |||
شرم معادل فارسی کلمۀ حیا در عربی و بهمعنای خجالت، آزرم و وحشت از ترس سرزنش، مجازات و آگاهی دیگران بر عیب و نقص آدمی و یکالگوی ارتباطی مبتنی بر حرمت و کرامت انسانی است. موجودیت شرم، ماهیت فطری و تغییر ناپذیر دارد؛ اما مصادیق آن بهتبع گوناگونی فرهنگها متحول میشود. از میان دو قسم شرم مثبت و منفی، گونۀ مثبت آن در سبک زندگی اسلامی، یکخصلت ارزنده است که کارکردهای ارزشمند در تنظیم روابط اجتماعی همچون پیشگیری از رفتارهای ناشایست و زمینهسازی برای اصلاح و ترمیم صدمههای وارد شده دارد. رعایت ادب، حفظ ارزشها و هنجارهای شرعی و عرفی در گفتار، رفتار، شنیدار، دیدار، پندار و پوشش در ارتباطات با دیگران و نیز خود داری از تولید صحنههای بیشرمی و هوسانگیز، نمونههایی از آثار شرم مثبت به شمار میرود. | شرم معادل فارسی کلمۀ حیا در عربی و بهمعنای خجالت، آزرم و وحشت از ترس سرزنش، مجازات و آگاهی دیگران بر عیب و نقص آدمی و یکالگوی ارتباطی مبتنی بر حرمت و کرامت انسانی است. موجودیت شرم، ماهیت فطری و تغییر ناپذیر دارد؛ اما مصادیق آن بهتبع گوناگونی فرهنگها متحول میشود. از میان دو قسم شرم مثبت و منفی، گونۀ مثبت آن در سبک زندگی اسلامی، یکخصلت ارزنده است که کارکردهای ارزشمند در تنظیم روابط اجتماعی همچون پیشگیری از رفتارهای ناشایست و زمینهسازی برای اصلاح و ترمیم صدمههای وارد شده دارد. رعایت ادب، حفظ ارزشها و هنجارهای شرعی و عرفی در گفتار، رفتار، شنیدار، دیدار، پندار و پوشش در ارتباطات با دیگران و نیز خود داری از تولید صحنههای بیشرمی و هوسانگیز، نمونههایی از آثار شرم مثبت به شمار میرود. | ||
| خط ۶۰: | خط ۷۲: | ||
== تفاوتهای شرم و حیا == | == تفاوتهای شرم و حیا == | ||
شرم بهرغم آنکه بهمعنای حیا بهکار میرود؛ اما در مواردی با هم تفاوت دارند: | <ref group="دیدگاه">تفاوت شرم و خجالت چیست؟</ref>شرم بهرغم آنکه بهمعنای حیا بهکار میرود؛ اما در مواردی با هم تفاوت دارند: | ||
# ازجهت زبانی: شرم یکواژۀ فارسی و حیا یککلمۀ عربی است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص126.]</ref> | # ازجهت زبانی: شرم یکواژۀ فارسی و حیا یککلمۀ عربی است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص126.]</ref> | ||
| خط ۱۱۴: | خط ۱۲۶: | ||
# محرومیت انسان<ref>تمیمیآمدی، تصنیف غررالحکم و دررالکلم، 1366ش، ح7678؛ پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327.</ref> از موضوعات مفید و ارزشمند همچون تحصیل دانش، کسب در آمد حلال، بخشش اندک، درخواست رحمت الهی، احترام گذاشتن بهدیگران، گفتار و کردار حق.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327-328.</ref> | # محرومیت انسان<ref>تمیمیآمدی، تصنیف غررالحکم و دررالکلم، 1366ش، ح7678؛ پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327.</ref> از موضوعات مفید و ارزشمند همچون تحصیل دانش، کسب در آمد حلال، بخشش اندک، درخواست رحمت الهی، احترام گذاشتن بهدیگران، گفتار و کردار حق.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327-328.</ref> | ||
== شرم و کلمات هممعنا<ref group="دیدگاه">جای این بحث اینجا نیست. این مباحث به مفهوم شناسی مرتبط است</ref> == | == شرم و کلمات هممعنا<ref group="دیدگاه">جای این بحث اینجا نیست. این مباحث به مفهوم شناسی مرتبط است | ||
مگر اینکه بتوانید مطالب خوبی درباره کارکردهای شرم در سبک زندگی جمع آوری کنید و موضع استفاده این کلمات در ادبیات و فرهنگ فارسی و ایرانی و سبک زندگی را روشن کنید</ref> == | |||
شرم با واژههایی همچون شرمنده، شرم زده، شرم زدگی، شرمندگی، شرم آلود، شرم آلودگی، شرمساری، شرمسار گشتن، شرم آور، شرمگین و شرمناک هم خانواده و هم معنا بوده و با واژههایی همچون حیا، استحیا، خجالت، خجلت، خجل، عار و عفت، قرابت معنایی دارد.<ref>جلالی، فرهنگ پایه، 1354ش، ص793؛ دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، 1377ش، ج2، ص14237-14242؛ عمید، فرهنگ فارسی عمید یک جلدی، 1380ش، ذیل واژۀ شرم؛ انصاف پور، فرهنگ فارسی، 1374ش، ص629.</ref> | شرم با واژههایی همچون شرمنده، شرم زده، شرم زدگی، شرمندگی، شرم آلود، شرم آلودگی، شرمساری، شرمسار گشتن، شرم آور، شرمگین و شرمناک هم خانواده و هم معنا بوده و با واژههایی همچون حیا، استحیا، خجالت، خجلت، خجل، عار و عفت، قرابت معنایی دارد.<ref>جلالی، فرهنگ پایه، 1354ش، ص793؛ دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، 1377ش، ج2، ص14237-14242؛ عمید، فرهنگ فارسی عمید یک جلدی، 1380ش، ذیل واژۀ شرم؛ انصاف پور، فرهنگ فارسی، 1374ش، ص629.</ref> | ||
