زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۸: | خط ۳۸: | ||
== آثار و پیامدهای واقعه == | == آثار و پیامدهای واقعه == | ||
به | * '''تعمیق شکاف حکومت و مردم و تشدید سیاستهای ضد دینی''': قیام مسجد گوهرشاد که با سرکوب و تبعید پایان یافت، نقطه اوج مقاوت مردمی و مذهبی در برابر سیاستهای ضد دینی رضاشاه محسوب میشود. این واقعه، علاوه بر شکاف عمیق میان مردم و حکومت پهلوی،<ref>. مجد، رضاشاه و بریتانیا بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا، 1389ش. ص189.</ref> حکومت را به بیپروایی واداشت و زمینۀ اجرای [[کشف حجاب]]، را فراهم کرد؛ چنانکه رضاشاه در گفتوگو با وزیر وقت معارف، وقایع مشهد را دلیل اجرای بیدرنگ برنامۀ رسمی کشف حجاب دانست.<ref>. [https://historydocuments.ir/?page=post&id=3215 «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی]</ref> | ||
* '''انحراف اتهام و مدیریت نمایشی بحران''': بهدنبال کشتار گسترده و انزجار [[افکار عمومی]] داخلی و بینالمللی، رضاشاه تلاش کرد با معرفی مقصران خود را از فاجعه مبری کند.<ref>. شوشتری، خاطرات سیاسی، 1379ش، ص198.</ref> وی در مجلس، مقامات حکومتی مشهد را به بیکفایتی متهم کرد<ref>. مجد، رضاشاه و بریتانیا، بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا، 1389ش، ص189-190.</ref> و تغییرات گستردهای در مدیریت استانی اعمال کرد. محمدولیخان اسدی، نایبالتولیۀ آستان قدس رضوی و داماد محمدعلی فروغی، بهعنوان عامل اصلی واقعه، اعدام شد.<ref>. هدایت، خاطرات و خطرات، 1385ش، ص408؛ فروغی، خاطرات، 1383ش، ص26.</ref> این اعدام به استعفای [[محمدعلی فروغی]] از نخستوزیری و روی کار آمدن کابینۀ محمود جم انجامید. این اقدامات نمایشی، تلاشی برای مهار اعتراضات و انحراف افکار عمومی از نقش دستور مستقیم شاه و سیاستهای مرکزی بود.<ref>. [https://historydocuments.ir/?page=post&id=3215 جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی]</ref> | |||
* '''تقویت نقش تاریخی روحانیت و الگوسازی برای مبارزات آینده''': این واقعه، جایگاه اجتماعی و مرجعیت روحانیت شیعه را بهعنوان مدافع هویت دینی و حقوق مردم، در برابر حکومت مستبد تقویت کرد. ایستادگی علمایی مانند آیتالله سیدحسین قمی و شیخ محمدتقی بهلول، الگویی عملی از تلفیق رهبری مذهبی با بسیج مردمی ارائه داد که بعدها در مبارزات سیاسی-مذهبی، به ویژه در نهضت امام خمینی، تأثیرگذار بود. | |||
* '''زوال مشروعیت حکومت پهلوی و ترسیم چهرهای خشن از تجدد آمرانه''': خشونت فاجعهبار در حرم امام رضا، به مشروعیت دینی و مردمی حکومت پهلوی اول آسیب جبرانناپذیری زد. از سوی دیگر، از آنجا که سیاستهای مورد اعتراض با عنوان تجدد و الگوبرداری از غرب ترویج میشد، این سرکوب سبب شد تصویر نوسازی غربی در اذهان بسیاری از ایرانیان، با مفاهیمی چون تهاجم فرهنگی، بیدینی و استبداد پیوند بخورد و تا دههها بر تقابل گفتمانی در ایران سایه اندازد. | |||
== یادبود واقعه مسجد گوهرشاد == | == یادبود واقعه مسجد گوهرشاد == | ||
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بهمنظور پاسداشت حماسه مردم مشهد در دفاع از حجاب و ارزشهای اسلامی و اعتراض به سیاستهای تنگنظرانه رضاخان که با کشتار بیرحمانهی مردم پایان یافت، سالروز قیام گوهرشاد در 21 تیر 1314ش به «روز حجاب و عفاف» نامگذاری شد.[ | پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بهمنظور پاسداشت حماسه مردم مشهد در دفاع از حجاب و ارزشهای اسلامی و اعتراض به سیاستهای تنگنظرانه رضاخان که با کشتار بیرحمانهی مردم پایان یافت، سالروز قیام گوهرشاد در 21 تیر 1314ش به «روز حجاب و عفاف» نامگذاری شد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/decorum/day3-hijab2-chastity.html «21 تیر ماه، روز حجاب و عفاف»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
----[1] . «21 تیر ماه، روز حجاب و عفاف»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 7 مرداد 1401ش. | ----[1] . «21 تیر ماه، روز حجاب و عفاف»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 7 مرداد 1401ش. | ||
| خط ۶۵: | خط ۶۷: | ||
* واحد، سینا، قیام گوهرشاد، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۶ش. | * واحد، سینا، قیام گوهرشاد، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۶ش. | ||
* هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، زوار، ۱۳۸۵ش. | * هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، زوار، ۱۳۸۵ش. | ||
«21 تیر ماه، روز حجاب و عفاف»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 19 بهمن 1404ش. | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
