زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''واقعهٔ مسجد گوهرشاد'''}}؛ اعتراض مردم مشهد به قانون تغییر لباس | {{درشت|'''واقعهٔ مسجد گوهرشاد'''}}؛ اعتراض مردم مشهد به قانون تغییر لباس دورۀ پهلوی اول در مسجد گوهرشاد. | ||
'''واقعه مسجد گوهرشاد'''، تجمع اعتراضی مردم [[مشهد]] در مخالفت با قانون تغییر لباس و اجباری شدن [[کلاه شاپو]] بود که در [[ماه تیر|تیر]] ۱۳۱۴ش، در دورۀ حکومت پهلوی اول رخ داد. این تجمع، واکنش به سیاستهای رسمی حکومت در زمینۀ تغییر پوشش، بهویژه اجباری شدن استفاده از کلاه شاپو و نیز در اعتراض به حصر آیتالله سیدحسین قمی از مراجع تقلید | '''واقعه مسجد گوهرشاد'''، تجمع اعتراضی مردم [[مشهد]] در مخالفت با قانون تغییر لباس و اجباری شدن [[کلاه شاپو]] بود که در [[ماه تیر|تیر]] ۱۳۱۴ش، در دورۀ حکومت پهلوی اول رخ داد. این تجمع، واکنش به سیاستهای رسمی حکومت در زمینۀ تغییر پوشش، بهویژه اجباری شدن استفاده از کلاه شاپو و نیز در اعتراض به حصر آیتالله سیدحسین قمی از مراجع تقلید وقت صورت گرفت. حکومت که بر پیشبرد سیاستهای تجددگرایانۀ خود اصرار داشت، در برابر خواستههای مردم کوتاه نیامد و با خشونت گسترده، شماری از معترضان را کشت تا از گسترش اعتراضات جلوگیری کند. بسیاری از بازماندگان این واقعه نیز بازداشت، محاکمه، حبس و تبعید شدند. این واقعه و پیامدهای سرکوبگرانۀ آن، بهعنوان نقطه عطفی در تقابل دولت پهلوی اول با بخشی از جامعۀ مذهبی و سنتی ایران شناخته میشود و به افزایش شکاف و بیاعتمادی میان حکومت و مردم انجامید. | ||
== زمینههای شکلگیری واقعه == | == زمینههای شکلگیری واقعه == | ||
پس از انقلاب مشروطه، گفتمان نوسازی و تجدد به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری در ایران تبدیل شد. در دورۀ رضاشاه، این روند عمدتاً با الگوبرداری از مدلهای غربی و با رویکردی متمرکز و آمرانه دنبال شد. در حوزۀ فرهنگ عمومی، مهمترین تجلی این سیاستها، تصویب قانون متحدالشکل کردن لباس در سال ۱۳۰۷ش<ref>. [https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=5tjhh34n7ow « قانون متحدالشکل نمودن البسه اتباع ایران در داخله مملکت»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی].</ref> و سپس اجباری شدن استفاده از کلاه شاپو در سال ۱۳۱۴ش بود. این سیاستها که تغییرات گسترده و اجباری در پوشش سنتی را هدف قرار داده بود،<ref>. هدایت، خاطرات و خطرات، 1385ش، ص405، 407-408.</ref> همراه با نشانههایی از ترویج بیحجابی، نگرانی شدید اقشار مذهبی و بهویژه نهاد روحانیت را برانگیخت.<ref>. هدایت، خاطرات و خطرات، 1385ش، ص407؛ واحد، قیام گوهر شاد، 1366ش، ص42.</ref> | پس از انقلاب مشروطه، گفتمان نوسازی و تجدد به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری در ایران تبدیل شد. در دورۀ رضاشاه، این روند عمدتاً با الگوبرداری از مدلهای غربی و با رویکردی متمرکز و آمرانه دنبال شد. در حوزۀ فرهنگ عمومی، مهمترین تجلی این سیاستها، تصویب قانون متحدالشکل کردن لباس در سال ۱۳۰۷ش<ref>. [https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=5tjhh34n7ow « قانون متحدالشکل نمودن البسه اتباع ایران در داخله مملکت»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی].</ref> و سپس اجباری شدن استفاده از کلاه شاپو در سال ۱۳۱۴ش بود. این سیاستها که تغییرات گسترده و اجباری در پوشش سنتی را هدف قرار داده بود،<ref>. هدایت، خاطرات و خطرات، 1385ش، ص405، 407-408.</ref> همراه با نشانههایی از ترویج بیحجابی، نگرانی شدید اقشار مذهبی و بهویژه نهاد روحانیت را برانگیخت.<ref>. هدایت، خاطرات و خطرات، 1385ش، ص407؛ واحد، قیام گوهر شاد، 1366ش، ص42.</ref> | ||
برخوردهای حکومت با علما و محدود کردن فضای اعتراض، تنشها را افزایش داد. بازداشت و ضربوشتم سیدحسامالدین فالاسیری در شیراز بهدلیل اعتراض به یک مراسم،<ref>. کوهستانینژاد، واقعهٔ خراسان، 1375ش، ص3-4.</ref> نمونهای از این رویکرد بود. در مشهد، علما در پی یافتن راهحل مسالمتآمیز،<ref>. [https://historydocuments.ir/?page=post&id=3215 «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی]</ref> سیدحسین قمی را بهعنوان نماینده برای مذاکره با [[رضاشاه]] به تهران فرستادند. اما وی نهتنها به شاه دسترسی نیافت، بلکه در [[حبس خانگی]] قرار گرفت | برخوردهای حکومت با علما و محدود کردن فضای اعتراض، تنشها را افزایش داد. بازداشت و ضربوشتم سیدحسامالدین فالاسیری در شیراز بهدلیل اعتراض به یک مراسم،<ref>. کوهستانینژاد، واقعهٔ خراسان، 1375ش، ص3-4.</ref> نمونهای از این رویکرد بود. در مشهد، علما در پی یافتن راهحل مسالمتآمیز،<ref>. [https://historydocuments.ir/?page=post&id=3215 «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی]</ref> سیدحسین قمی را بهعنوان نماینده برای مذاکره با [[رضاشاه]] به تهران فرستادند. اما وی نهتنها به شاه دسترسی نیافت، بلکه در [[حبس خانگی]] قرار گرفت.<ref>. صلاح، کشف حجاب (زمینهها، واکنشها و پیامدها)، 1384ش، ص186.</ref> | ||
در ادامهٔ این روند، روحانیون مشهد، مردم را به اعتراض و تحصن در [[مسجد گوهرشاد]] فراخواندند.<ref>. واحد، قیام گوهر شاد، 1366ش، ص52 -53.</ref> شیخ [[محمدتقی بهلول]] که با هدف حمایت از سیدحسین قمی به مشهد آمده بود، با ایراد سخنرانیهای انتقادی، مردم را به حضور گستردهتر دعوت کرد.<ref>. خراسانی هروی، حدیقة الرضویة، 1326ش، بخش دوم، ص260-262.</ref> بهلول توسط مأموران در صحن [[حرم امام رضا]] بازداشت شد، اما با کمک مردم و نواب احتشام، از خادمان حرم امام رضا، آزاد شد.<ref>. کوهستانینژاد، واقعهٔ خراسان، 1375ش، ص33-34.</ref> این واقعه به قرار گرفتن ناخواستهٔ بهلول در جایگاه یکی از چهرههای محوری مخالفتها انجامید<ref>. قاسم پور، قیام مسجد گوهرشاد به روایت اسناد، 1386ش، ص166.</ref> و وی در هدایت اعتراضها از همراهی خطبا و علمایی چون نواب احتشام رضوی، حسین مجتهد زنجانی و مهدی واعظ خراسانی برخوردار بود.<ref>. کوهستانینژاد، واقعهٔ خراسان، 1375ش، ص35.</ref> | در ادامهٔ این روند، روحانیون مشهد، مردم را به اعتراض و تحصن در [[مسجد گوهرشاد]] فراخواندند.<ref>. واحد، قیام گوهر شاد، 1366ش، ص52 -53.</ref> شیخ [[محمدتقی بهلول]] که با هدف حمایت از سیدحسین قمی به مشهد آمده بود، با ایراد سخنرانیهای انتقادی، مردم را به حضور گستردهتر دعوت کرد.<ref>. خراسانی هروی، حدیقة الرضویة، 1326ش، بخش دوم، ص260-262.</ref> بهلول توسط مأموران در صحن [[حرم امام رضا]] بازداشت شد، اما با کمک مردم و نواب احتشام، از خادمان حرم امام رضا، آزاد شد.<ref>. کوهستانینژاد، واقعهٔ خراسان، 1375ش، ص33-34.</ref> این واقعه به قرار گرفتن ناخواستهٔ بهلول در جایگاه یکی از چهرههای محوری مخالفتها انجامید<ref>. قاسم پور، قیام مسجد گوهرشاد به روایت اسناد، 1386ش، ص166.</ref> و وی در هدایت اعتراضها از همراهی خطبا و علمایی چون نواب احتشام رضوی، حسین مجتهد زنجانی و مهدی واعظ خراسانی برخوردار بود.<ref>. کوهستانینژاد، واقعهٔ خراسان، 1375ش، ص35.</ref> | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
در بامداد روز یکشنبه ۲۲ تیر ۱۳۱۴ش، نیروهای نظامی با شکستن درهای مسجد گوهرشاد، حملۀ نهایی خود را آغاز کردند. آنها بهسوی جمعیت آشفته و در حال فرار، تیراندازی مستقیم کردند. این یورش تا حدود ساعت پنج صبح ادامه یافت.<ref>. [https://ensani.ir/fa/article/10895/قیام-گوهرشاد روحبخش، رحیم، «قیام گوهرشاد»، نشریۀ زمانه، 1387، شماره 75 و 76]، پورتال جامع علوم انسانی؛ قاسمپور، قیام مسجد گوهرشاد به روایت اسناد، 1386ش، ص72 و 73.</ref> در این آشوب، شیخ محمدتقی بهلول به همراه تعدادی از همراهان، مسجد را ترک کرد تا به نیروهای کمکی مردمی که به گفتۀ وی از مناطق اطراف بهسوی مشهد در حرکت بودند، بپیوندد.<ref>. بهلول، خاطرات سیاسی بهلول با نگاهی به قیام مسجد گوهرشاد، 1385ش، ص79.</ref> | در بامداد روز یکشنبه ۲۲ تیر ۱۳۱۴ش، نیروهای نظامی با شکستن درهای مسجد گوهرشاد، حملۀ نهایی خود را آغاز کردند. آنها بهسوی جمعیت آشفته و در حال فرار، تیراندازی مستقیم کردند. این یورش تا حدود ساعت پنج صبح ادامه یافت.<ref>. [https://ensani.ir/fa/article/10895/قیام-گوهرشاد روحبخش، رحیم، «قیام گوهرشاد»، نشریۀ زمانه، 1387، شماره 75 و 76]، پورتال جامع علوم انسانی؛ قاسمپور، قیام مسجد گوهرشاد به روایت اسناد، 1386ش، ص72 و 73.</ref> در این آشوب، شیخ محمدتقی بهلول به همراه تعدادی از همراهان، مسجد را ترک کرد تا به نیروهای کمکی مردمی که به گفتۀ وی از مناطق اطراف بهسوی مشهد در حرکت بودند، بپیوندد.<ref>. بهلول، خاطرات سیاسی بهلول با نگاهی به قیام مسجد گوهرشاد، 1385ش، ص79.</ref> | ||
آمار کشتهشدگان این واقعه در گزارشهای مختلف، بهدلیل تلاش حکومت برای پنهانکاری و آشفتگی صحنه، اختلاف چشمگیری دارد و از حدود ۱۴ نفر در گزارشهای رسمی دولتی تا ۳۰۰۰ نفر در روایتهای مردمی و برخی منابع متأخر، متغیر است.<ref>. شوشتری، خاطرات سیاسی، 1379ش، ص82؛ واحد، قیام گوهرشاد، 1366ش، ص238.</ref> منابع معاصرِ واقعه مانند خراسانی هروی، شمار مقتولان و مجروحان را حدود ۸۵۰ نفر ذکر کردهاند.<ref>. هروی خراسانی، حدیقهالرضویه، 1326ش، ص274.</ref> وزیر مختار آمریکا در ایران نیز در گزارش خود، تعداد قربانیان را ۴۰۰ تا ۵۰۰ نفر و مجروحان را ۵۰۰ تا ۶۰۰ نفر برآورد کرده که از این تعداد، ۱۳ تن زائران افغانستانی بودهاند.<ref>. مجد، رضاشاه و بریتانیا بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا، 1389ش، ص187- 188.</ref> تحصیلدار مالیاتی نیز ثبت ۵۶ کامیون حامل جنازه و مجروح را گزارش کرده است.<ref>. شوشتری، خاطرات سیاسی، 1379ش، ص83.</ref> حمل فشردهٔ اجساد با کامیونها<ref>. شوشتری، خاطرات سیاسی، 1379ش، ص82 و 83.</ref> دفن دستهجمعی در گودالها<ref>. واحد، قیام گوهرشاد، 1366ش، ص238.</ref>و حتی انتقال و دفن مجروحان زنده همراه با | آمار کشتهشدگان این واقعه در گزارشهای مختلف، بهدلیل تلاش حکومت برای پنهانکاری و آشفتگی صحنه، اختلاف چشمگیری دارد و از حدود ۱۴ نفر در گزارشهای رسمی دولتی تا ۳۰۰۰ نفر در روایتهای مردمی و برخی منابع متأخر، متغیر است.<ref>. شوشتری، خاطرات سیاسی، 1379ش، ص82؛ واحد، قیام گوهرشاد، 1366ش، ص238.</ref> منابع معاصرِ واقعه مانند خراسانی هروی، شمار مقتولان و مجروحان را حدود ۸۵۰ نفر ذکر کردهاند.<ref>. هروی خراسانی، حدیقهالرضویه، 1326ش، ص274.</ref> وزیر مختار آمریکا در ایران نیز در گزارش خود، تعداد قربانیان را ۴۰۰ تا ۵۰۰ نفر و مجروحان را ۵۰۰ تا ۶۰۰ نفر برآورد کرده که از این تعداد، ۱۳ تن زائران افغانستانی بودهاند.<ref>. مجد، رضاشاه و بریتانیا بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا، 1389ش، ص187- 188.</ref> تحصیلدار مالیاتی نیز ثبت ۵۶ کامیون حامل جنازه و مجروح را گزارش کرده است.<ref>. شوشتری، خاطرات سیاسی، 1379ش، ص83.</ref> بنا بر اسناد تاریخی، حمل فشردهٔ اجساد با کامیونها<ref>. شوشتری، خاطرات سیاسی، 1379ش، ص82 و 83.</ref> دفن دستهجمعی در گودالها<ref>. واحد، قیام گوهرشاد، 1366ش، ص238.</ref>و حتی انتقال و دفن مجروحان زنده همراه با کشتهها،<ref>. واحد، قیام گوهرشاد، 1366ش، ص214 و 310.</ref> نشان میدهد که امکان ثبت رسمی و شمارش دقیق وجود نداشته است.<ref>. [https://historydocuments.ir/?page=post&id=3215 «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی]</ref> | ||
== بازماندگان واقعه == | == بازماندگان واقعه == | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
* '''تعمیق شکاف حکومت و مردم و تشدید سیاستهای ضد دینی''': قیام مسجد گوهرشاد که با سرکوب و تبعید پایان یافت، نقطه اوج مقاوت مردمی و مذهبی در برابر سیاستهای ضد دینی رضاشاه محسوب میشود. این واقعه، علاوه بر شکاف عمیق میان مردم و حکومت پهلوی،<ref>. مجد، رضاشاه و بریتانیا بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا، 1389ش. ص189.</ref> حکومت را به بیپروایی واداشت و زمینۀ اجرای [[کشف حجاب]]، را فراهم کرد؛ چنانکه رضاشاه در گفتوگو با وزیر وقت معارف، وقایع مشهد را دلیل اجرای بیدرنگ برنامۀ رسمی کشف حجاب دانست.<ref>. [https://historydocuments.ir/?page=post&id=3215 «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی]</ref> | * '''تعمیق شکاف حکومت و مردم و تشدید سیاستهای ضد دینی''': قیام مسجد گوهرشاد که با سرکوب و تبعید پایان یافت، نقطه اوج مقاوت مردمی و مذهبی در برابر سیاستهای ضد دینی رضاشاه محسوب میشود. این واقعه، علاوه بر شکاف عمیق میان مردم و حکومت پهلوی،<ref>. مجد، رضاشاه و بریتانیا بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا، 1389ش. ص189.</ref> حکومت را به بیپروایی واداشت و زمینۀ اجرای [[کشف حجاب]]، را فراهم کرد؛ چنانکه رضاشاه در گفتوگو با وزیر وقت معارف، وقایع مشهد را دلیل اجرای بیدرنگ برنامۀ رسمی کشف حجاب دانست.<ref>. [https://historydocuments.ir/?page=post&id=3215 «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی]</ref> | ||
* '''انحراف اتهام و مدیریت نمایشی بحران''': بهدنبال کشتار گسترده و انزجار [[افکار عمومی]] داخلی و بینالمللی، رضاشاه تلاش کرد با معرفی مقصران خود را از فاجعه مبری کند.<ref>. شوشتری، خاطرات سیاسی، 1379ش، ص198.</ref> وی در مجلس، مقامات حکومتی مشهد را به بیکفایتی متهم کرد<ref>. مجد، رضاشاه و بریتانیا، بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا، 1389ش، ص189-190.</ref> و تغییرات گستردهای در مدیریت استانی اعمال کرد. محمدولیخان اسدی، نایبالتولیۀ آستان قدس رضوی و داماد محمدعلی فروغی، بهعنوان عامل اصلی واقعه، اعدام شد.<ref>. هدایت، خاطرات و خطرات، 1385ش، ص408؛ فروغی، خاطرات، 1383ش، ص26.</ref> این اعدام به استعفای [[محمدعلی فروغی]] از نخستوزیری و روی کار آمدن کابینۀ محمود جم انجامید. این اقدامات نمایشی، تلاشی برای مهار اعتراضات و انحراف افکار عمومی از نقش دستور مستقیم شاه و سیاستهای مرکزی بود.<ref>. [https://historydocuments.ir/?page=post&id=3215 جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی]</ref> | * '''انحراف اتهام و مدیریت نمایشی بحران''': بهدنبال کشتار گسترده و انزجار [[افکار عمومی]] داخلی و بینالمللی، رضاشاه تلاش کرد با معرفی مقصران خود را از فاجعه مبری کند.<ref>. شوشتری، خاطرات سیاسی، 1379ش، ص198.</ref> وی در مجلس، مقامات حکومتی مشهد را به بیکفایتی متهم کرد<ref>. مجد، رضاشاه و بریتانیا، بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا، 1389ش، ص189-190.</ref> و تغییرات گستردهای در مدیریت استانی اعمال کرد. محمدولیخان اسدی، نایبالتولیۀ آستان قدس رضوی و داماد محمدعلی فروغی، بهعنوان عامل اصلی واقعه، اعدام شد.<ref>. هدایت، خاطرات و خطرات، 1385ش، ص408؛ فروغی، خاطرات، 1383ش، ص26.</ref> این اعدام به استعفای [[محمدعلی فروغی]] از نخستوزیری و روی کار آمدن کابینۀ محمود جم انجامید. این اقدامات نمایشی، تلاشی برای مهار اعتراضات و انحراف افکار عمومی از نقش دستور مستقیم شاه و سیاستهای مرکزی بود.<ref>. [https://historydocuments.ir/?page=post&id=3215 جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی]</ref> | ||
* '''تقویت نقش تاریخی روحانیت و الگوسازی برای مبارزات آینده''': این واقعه، جایگاه اجتماعی و مرجعیت روحانیت شیعه را بهعنوان مدافع هویت دینی و حقوق مردم، در برابر حکومت مستبد تقویت کرد. ایستادگی علمایی مانند آیتالله سیدحسین قمی و شیخ محمدتقی بهلول، الگویی عملی از تلفیق رهبری مذهبی با بسیج مردمی ارائه داد که بعدها در مبارزات سیاسی-مذهبی، به ویژه در نهضت امام خمینی، تأثیرگذار بود. | * '''تقویت نقش تاریخی روحانیت و الگوسازی برای مبارزات آینده''': این واقعه، جایگاه اجتماعی و مرجعیت روحانیت شیعه را بهعنوان مدافع هویت دینی و حقوق مردم، در برابر حکومت مستبد تقویت کرد. ایستادگی علمایی مانند آیتالله سیدحسین قمی و شیخ محمدتقی بهلول، الگویی عملی از تلفیق رهبری مذهبی با بسیج مردمی ارائه داد که بعدها در مبارزات سیاسی-مذهبی، به ویژه در نهضت امام خمینی، تأثیرگذار بود.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/7881/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF «پیامدهای سیاسی اجتماعی قیام گوهرشاد»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> | ||
* '''زوال مشروعیت حکومت پهلوی و ترسیم چهرهای خشن از تجدد آمرانه''': خشونت فاجعهبار در حرم امام رضا، به مشروعیت دینی و مردمی حکومت پهلوی اول آسیب جبرانناپذیری زد. از سوی دیگر، از آنجا که سیاستهای مورد اعتراض با عنوان تجدد و الگوبرداری از غرب ترویج میشد، این سرکوب سبب شد تصویر نوسازی غربی در اذهان بسیاری از ایرانیان، با مفاهیمی چون تهاجم فرهنگی، بیدینی و استبداد پیوند بخورد و تا دههها بر تقابل گفتمانی در ایران سایه اندازد. | * '''زوال مشروعیت حکومت پهلوی و ترسیم چهرهای خشن از تجدد آمرانه''': خشونت فاجعهبار در حرم امام رضا، به مشروعیت دینی و مردمی حکومت پهلوی اول آسیب جبرانناپذیری زد. از سوی دیگر، از آنجا که سیاستهای مورد اعتراض با عنوان تجدد و الگوبرداری از غرب ترویج میشد، این سرکوب سبب شد تصویر نوسازی غربی در اذهان بسیاری از ایرانیان، با مفاهیمی چون تهاجم فرهنگی، بیدینی و استبداد پیوند بخورد و تا دههها بر تقابل گفتمانی در ایران سایه اندازد.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/7881/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF «پیامدهای سیاسی اجتماعی قیام گوهرشاد»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> | ||
== یادبود واقعه مسجد گوهرشاد == | == یادبود واقعه مسجد گوهرشاد == | ||
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بهمنظور پاسداشت | پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بهمنظور پاسداشت حماسۀ مردم مشهد در دفاع از حجاب و ارزشهای اسلامی و اعتراض به سیاستهای تنگنظرانۀ رضاخان که با کشتار بیرحمانۀ مردم پایان یافت، سالروز قیام گوهرشاد در 21 تیر 1314ش به «روز حجاب و عفاف» نامگذاری شد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/decorum/day3-hijab2-chastity.html «21 تیر ماه، روز حجاب و عفاف»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۳: | ||
* بهلول، محمدتقی، خاطرات سیاسی بهلول با نگاهی به قیام مسجد گوهرشاد، قم، حضور، ۱۳۸۵ش. | * بهلول، محمدتقی، خاطرات سیاسی بهلول با نگاهی به قیام مسجد گوهرشاد، قم، حضور، ۱۳۸۵ش. | ||
* بیات، زهرا، «پیش و پس از واقعه مسجد گوهرشاد به روایت مطبوعات آن روزگار»، وب سایت شهرآرا نیور، تاریخ درج: ۲۱ تیر ۱۴۰۱ش. | * بیات، زهرا، «پیش و پس از واقعه مسجد گوهرشاد به روایت مطبوعات آن روزگار»، وب سایت شهرآرا نیور، تاریخ درج: ۲۱ تیر ۱۴۰۱ش. | ||
* «پیامدهای سیاسی اجتماعی قیام گوهرشاد»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 21 تیر 1401ش. | |||
* «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، ۲۰ و ۲۱ تیرماه ۱۳۱۴»، وب سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ درج: ۲۱ تیر ۱۴۰۴ش. | * «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، ۲۰ و ۲۱ تیرماه ۱۳۱۴»، وب سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ درج: ۲۱ تیر ۱۴۰۴ش. | ||
* خراسانی هروی، محمد حسن، حدیقة الرضویة، مشهد، مولّف، ۱۳۲۶ش. | * خراسانی هروی، محمد حسن، حدیقة الرضویة، مشهد، مولّف، ۱۳۲۶ش. | ||
