سلمان قاسمی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
سلمان قاسمی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
== تعریف اغتشاش == | == تعریف اغتشاش == | ||
واژه اغتشاش به معنای شورش، طغیان و نافرمانی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 وبسایت واژهیاب ذیل واژه اغتشاش.]</ref> رفتاری مجرمانه، خشونتآمیز و برهمزننده نظم عمومی است.<ref>[https://rahjooyan.org/criminal/%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 «جرم اغتشاش و برهم زدن نظم عمومی» وبسایت رهجویان.]</ref> | واژه اغتشاش به معنای شورش، طغیان و نافرمانی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 وبسایت واژهیاب ذیل واژه اغتشاش.]</ref> رفتاری مجرمانه، خشونتآمیز و برهمزننده نظم عمومی است.<ref>[https://rahjooyan.org/criminal/%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 «جرم اغتشاش و برهم زدن نظم عمومی» وبسایت رهجویان.]</ref>سردادن شعارهای هنجارشنکنانه، بستن راه عبور و مرور، ایجاد درگیری و آسیب رساندن به اموال عمومی از جمله مصادیقی است که در قوانین جزایی و کیفری جرمانگاری شده و اعتراض مدنی محسوب نمیشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق، محمدمهدی و فتحی، یونس، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص42.]</ref> | ||
== مبانی نظری اغتشاش == | |||
انباشت نارضایتیهای ناشی از ناکارآمدی که منجر به افزایش فقر و نابرابری میشود، در کنار ناسازگاریهای فزاینده فرهنگی، منجر به اعتراضات آغشته به اغتشاشات متنوعی در ایران شده است.<ref>[https://iranthinktanks.com/dissatisfaction-and-social-protests-in-iran/ «نارضایتی و اعتراضات اجتماعی در ایران»، وبسایت اندیشکدهها، تاریخ درج مطلب: 12 مرداد 1403ش.]</ref> ناآرامیهای اجتماعی و اغتشاشات غالباً از منظر جامعهشناختی و جامعهشناسی سیاسی مورد بررسی قرار گرفته است. | |||
مرتون (rober merton) با طرح نظریه فشار معتقد است اگرچه اهداف اقتصادی و اجتماعی در بین تمامی طبقات اقتصادی دستیابی به رفاه و خوشبختی است اما توانایی دستیابی به آنها برای همه در دسترس نیست و اعضای طبقات پائین دچار احساس خشم، محرومیت و ناخشنودی میشوند و فشار ناشی از این نارضامندی منجر به انحراف و بروز اغتشاشات اجتماعی میشود. تدگار با طرح نظریه محرومیت نسبی معتقد است منشاء خشونت و پرخاشگری نهفته در اعتراضات، ریشه در محرومیتی دارد که فرد از جهات مختلف سیاسی، احتماعی و فرهنگی احساس کرده است.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، جامعه شناسی سیاسی ایران، س3، ش3، 1399ش، ص403.] </ref> | |||
== مقابله با اغتشاش در قوانین جمهوری اسلامی ایران == | == مقابله با اغتشاش در قوانین جمهوری اسلامی ایران == | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۱: | ||
انقلاب پدیدهای اجتماعی است که منجر به تغیر و تحول بنیادین و اساسی در زمینههای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ایدئولوژیکی یک جامعه با مشارکت مردم همراه با خشونت میگردد.<ref>آرنت،هانا؛ انقلاب، ترجمهی عزتالله فولادوند، تهران، خوارزمی، 1361ش، ص 36.</ref> انقلاب از این جهت با اغتشاش متفاوت است که در هر انقلاب نارضایتی عمومی و عمیق از ساختار و نظام حاکم وجود دارد. علاوه بر این که هر انقلاب دارای رهبری قوی و ایدئولوژی و تشکلهای جایگزین و مشارکت گسترده تودههای مردم اتفاق میافتد.<ref>[https://jflps.ut.ac.ir/article_11101_aa328c3b4940c9ac953f39338fe9def4.pdf ملکوتیان، مصطفی، «انقلاب از آغاز تا فرجام، مروری بر ویژگی هفتگانه انقلابها»، مجله حقوق و علوم سیاسی، ش57، 1381ش، ص248.]</ref> | انقلاب پدیدهای اجتماعی است که منجر به تغیر و تحول بنیادین و اساسی در زمینههای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ایدئولوژیکی یک جامعه با مشارکت مردم همراه با خشونت میگردد.<ref>آرنت،هانا؛ انقلاب، ترجمهی عزتالله فولادوند، تهران، خوارزمی، 1361ش، ص 36.</ref> انقلاب از این جهت با اغتشاش متفاوت است که در هر انقلاب نارضایتی عمومی و عمیق از ساختار و نظام حاکم وجود دارد. علاوه بر این که هر انقلاب دارای رهبری قوی و ایدئولوژی و تشکلهای جایگزین و مشارکت گسترده تودههای مردم اتفاق میافتد.<ref>[https://jflps.ut.ac.ir/article_11101_aa328c3b4940c9ac953f39338fe9def4.pdf ملکوتیان، مصطفی، «انقلاب از آغاز تا فرجام، مروری بر ویژگی هفتگانه انقلابها»، مجله حقوق و علوم سیاسی، ش57، 1381ش، ص248.]</ref> | ||
== پیشینه اعتراضات و اغتشاشات در | == پیشینه اعتراضات و اغتشاشات در جمهوری اسلامی ایران == | ||
پیشینه اعتراضات پس از انقلاب در ایران به اندکی پس از پیروزی انقلاب در سالهای پایانی دهه 50ش و همچنین دهه ۶۰ش باز میگردد. در این سالها اعتراضات اغلب از سوی سازمانهای شناسنامهدار مخالف نظام (گروههای مخالف و معاند) شکل میگرفت، غالباً ماهیت سیاسی داشت ولی عموم جامعه را با خود همراه نمیکرد. از آغاز دهه هفتاد شمسی با از بین رفتن این گروهها، ساختار و شکل اعتراضات نسبت به گذشته فرق کرد. اعتراضات سراسری سال 1371ش در مشهد به بهانه تخریب سکونتگاههای غیررسمی، اعتراضات سراسری فروردین 1374ش در اسلامشهر به بهانه افزایش نرخ تاکسی<ref>[https://www.irna.ir/news/83589323/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B7%DB%8C-%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D9%87%D9%87 «تبارشناسی اعتراض در ایران طی سه دهه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 20 آذر 1398ش.]</ref>و اعتراضات و سپس اغتشاشات بعـد از حادثـه كوی دانشگاه تهران در 18 تير 1378ش، از جمله مهمترین حوادث دهه هفتاد شمسی بهحساب میآید. ناآرامی ها و اعتراضات دانشجویی خرداد و تیر 1382ش تهران و مهمتر از آن ناآرامیهای بعـد از انتخابات رياست جمهوری 1388ش از جمله مهمترین اغتشاشات مهم كشور در دهه هشتاد شمسی محسوب میشود كـه به طور جدی سيستم امنيتی و سياسی كشور را به چالش كشيد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329103726-2080-31.pdf شریفی، رضا، «بررسی ابعاد روان شناختی خشونت گرايی جمعيت اغتشاشگر و روشهای تأثير گذاری بر آن»، فصلنامه مطالعات بسيج، س12، ش45، ص7، 1388ش.]</ref> | پیشینه اعتراضات پس از انقلاب در ایران به اندکی پس از پیروزی انقلاب در سالهای پایانی دهه 50ش و همچنین دهه ۶۰ش باز میگردد. در این سالها اعتراضات اغلب از سوی سازمانهای شناسنامهدار مخالف نظام (گروههای مخالف و معاند) شکل میگرفت، غالباً ماهیت سیاسی داشت ولی عموم جامعه را با خود همراه نمیکرد. از آغاز دهه هفتاد شمسی با از بین رفتن این گروهها، ساختار و شکل اعتراضات نسبت به گذشته فرق کرد. اعتراضات سراسری سال 1371ش در مشهد به بهانه تخریب سکونتگاههای غیررسمی، اعتراضات سراسری فروردین 1374ش در اسلامشهر به بهانه افزایش نرخ تاکسی<ref>[https://www.irna.ir/news/83589323/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B7%DB%8C-%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D9%87%D9%87 «تبارشناسی اعتراض در ایران طی سه دهه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 20 آذر 1398ش.]</ref>و اعتراضات و سپس اغتشاشات بعـد از حادثـه كوی دانشگاه تهران در 18 تير 1378ش، از جمله مهمترین حوادث دهه هفتاد شمسی بهحساب میآید. ناآرامی ها و اعتراضات دانشجویی خرداد و تیر 1382ش تهران و مهمتر از آن ناآرامیهای بعـد از انتخابات رياست جمهوری 1388ش از جمله مهمترین اغتشاشات مهم كشور در دهه هشتاد شمسی محسوب میشود كـه به طور جدی سيستم امنيتی و سياسی كشور را به چالش كشيد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329103726-2080-31.pdf شریفی، رضا، «بررسی ابعاد روان شناختی خشونت گرايی جمعيت اغتشاشگر و روشهای تأثير گذاری بر آن»، فصلنامه مطالعات بسيج، س12، ش45، ص7، 1388ش.]</ref> | ||
مهمترین اعتراضات دهه | مهمترین اعتراضات دهه نود شمسی در دو برهه دیماه 1396ش و آبانماه 1398ش اتفاق افتاد. اعتراضات دیماه 1396ش به بهانه افزایش قیمتها، بهویژه افزایش قیمت در کالاهای اساسی آعاز شد. این اعتراضات ابتدا در مشهد و سپس به سایر شهرها و مناطق ایران گسترش یافت. این اعتراضات در ادامه با پوششدهی رسانههای بیگانه به درگیری کشیده شد. این اعتراضات، چندان گسترده و عمیق نبود و در مدت کوتاهی فروکش کرد.<ref>[https://vatanemrooz.ir/fa/news/404369/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B6 «داستان دی ۱۳۹۶»، وبسایت روزنامه وطن امروز، تاریخ درج مطلب: 18 فروردین 1404ش.]</ref> | ||
افزایش نرخ بنزین در آبانماه 1398ش بهانه یکی از گستردهترین و پرخسارتترین اعتراضات اجتماعی در ایران شد. جمعه 24 آبان 1398ش دولت حسن روحانی در اقدامی ناگهانی با افزایش | افزایش نرخ بنزین در آبانماه 1398ش بهانه یکی از گستردهترین و پرخسارتترین اعتراضات اجتماعی در ایران شد. جمعه 24 آبان 1398ش دولت حسن روحانی در اقدامی ناگهانی با افزایش 300 درصدی قیمت بنزین، آن را به دو نرخ سهمیهای ۱۵۰۰ تومان و آزاد ۳۰۰۰ تومان افزایش داد. با ورود رسانههای بیگانه و گروههای ضد انقلاب، دامنه اعتراضات گسترش پیدا کرد، تا جایی که به درگیری مسلحانه در بعضی شهرها کشیده شد.<ref>[https://www.alef.ir/news/3990829007.html «روزشمار وقایع آبان ۹۸؛ از اعتراضات مردمی تا حملات تروریستی»، وبسایت الف. تاریخ درج مطلب: 29 آبان 1399ش.]</ref>26 آبان آیت الله خامنهای رهبر انقلاب در اشاره به این حوادث با اشاره به دیدگاههای کارشناسی و تصمیم سه قوه در رابطه با افزایش قیمت بنزین، از این تصمیم حمایت کرده و مسئولان را به رفع مشکلات و مراقبت از سرایت افزایش قیمت به سایر کالاها توصیه کردند.<ref>[https://www.leader.ir/fa/content/23790/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%AB-%D8%B1%D8%AE-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86 «افزایش قیمت بنزین موجب افزایش قیمت دیگر کالاها نشود» وبسایت پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: 26 آبان 1398ش.] | ||
</ref> | |||
پس از اعتراضات آبان 98، ایران دوبار دیگر درگیر اعتراضات سراسری شد. نخست در شهریور 1401ش و بار دوم اعتراضات دی ماه 1404ش که هر کدام از نظر زمینهها و سطح اعتراضات تفاوت معناداری با نمونههای گذشته داشتند. اعتراضات سال 1401 که با شعار زن، زندگی و آزادی و به بهانه کشته شدن مهسا امینی آغاز شد. اعتراضات ابتدا مسالمتآمیز اما به سرعت با فضاسازی منفی رسانههای بیگانه و تروریستی به سمت روند غیرقانونی و آشوبهای خیابانی سوق داده شد. ظرف مدت کوتاهی با ورود شبکه آشوبگران حرفهای و سازمان یافته حمله مستقیم به مراکز امنیتی، نظامی و انتظامی، کشتهسازی در میان جمعیت معترض، تخریب مراکز درمانی و آمبولانسها و تخریب گسترده اماکن عمومی در دستورکار قرار گرفت.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/811659/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1%7C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DB%B2%DB%B0%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF «اولین آمار رسمی کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۱»، وبسایت پایگاه خبری آفتاب. تاریخ درج مطلب: 12 آذر 1401ش.]</ref>در این اعتراضات، سلبریتیها و هنرمندان نقش پررنگی داشتند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1353400/%D8%B3%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%A2%D8%B4%D9%88%D8%A8-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF «سلبریتیهایی که مردم را قربانی پروژه آشوب کردند»، وبسایت تابناک.]</ref> | |||
اعتراضات 18 و 19 دیماه 1404ش سه تفاوت اساسی با اعتراض های قبلی داشت. تغییر در جغرافیای اعتراضات و انتقال ناآرامیها و درگیریها به شهرهای کوچک، حمایت کمرمق چهرهها و هنرمندان و ناهمگونی بدنه معترضان سه تفاوت اساسی اعتراضات دیماه 1404ش با اعتراضات گذشته بود.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1129701/%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-1404-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%A8%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «سه تفاوت اساسی اعتراضات دی 1404 با اعتراض های قبلی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 14 دی 1404ش.]</ref>استفاده گسترده از انواع سلاح سرد و گرم، حمله به مراکز نظامی، حمله به اماکن مذهبی، خسارت گسترده به اموال عمومی و کشتهسازی با حملات تروریستی از همه سنین از دیگر ویژگیهای منحصربهفرد اغتشاشات دیماه 1404ش محسوب میشود.<ref>[https://www.afkarnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/1366001-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D9%BE%DB%8C%DA%86%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%AF «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ماه در ایران چه خبر بود؟»، وبسایت افکار نیوز.]</ref> | |||
== اغتشاشات در | == اغتشاشات در سایر کشورها == | ||
ب | ب | ||
