بازسازی متن |
ابرابزار |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''{{درشت|مطالبهگری}}'''؛ کنشهای فردی و جمعی برای بیان و پیگیری خواستهها و حقوق اجتماعی در عرصهٔ عمومی. | ||
مطالبهگری بهعنوان تلاش جمعی برای بهبود وضعیت جامعه، زمانی برجسته میشود که خواستههای فردی به مسئلهای عمومی تبدیل شوند؛ جایی که [[شهروندی|شهروندان]] میکوشند از مسیرهای مدنی، گفتوگو، [[کنش جمعی]] و نهادهای واسط، صدای خود را در [[فضاهای عمومی|فضای عمومی]] قابل شنیدن کنند. این کنشها نهتنها بازتابی از میزان [[مشارکت | مطالبهگری بهعنوان تلاش جمعی برای بهبود وضعیت جامعه، زمانی برجسته میشود که خواستههای فردی به مسئلهای عمومی تبدیل شوند؛ جایی که [[شهروندی|شهروندان]] میکوشند از مسیرهای مدنی، گفتوگو، [[کنش جمعی]] و نهادهای واسط، صدای خود را در [[فضاهای عمومی|فضای عمومی]] قابل شنیدن کنند. این کنشها نهتنها بازتابی از میزان [[مشارکت اجتماعی]] هستند، بلکه نشان میدهند [[جامعه]] تا چه اندازه توان تبدیل [[نارضایتی عمومی|نارضایتیهای عمومی]] به مطالبات قابل پیگیری را دارد. در [[ایران]]، مطالبهگری در پیوند با ساختارهای حقوقی، فرهنگی و نهادی معنا مییابد و شکلهای متنوعی از پیگیری صنفی و مدنی تا کنشگری در [[فضای مجازی]] را دربر میگیرد؛ عرصهای که هم فرصتهایی تازه برای بیان مطالبات فراهم کرده و هم چالشهایی در زمینهٔ اثربخشی، سازمانیافتگی و پاسخگویی ایجاد کرده است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
مطالبهگری در لغت بهمعنای خواستن چیزی یا حق خود از کسی<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/%25D9%2585%25D8%25B7%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25A8%25D9%2587 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ مطالبه.]</ref> و در اصطلاح بهمعنای تلاش جمعی برای بهبود وضعیت جامعه است. این مفهوم زمانی شکل میگیرد که یک دغدغه از حالت فردی خارج شده و با حمایت گروهی از [[مردم]]، به یک | مطالبهگری در لغت بهمعنای خواستن چیزی یا حق خود از کسی<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/%25D9%2585%25D8%25B7%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25A8%25D9%2587 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ مطالبه.]</ref> و در اصطلاح بهمعنای تلاش جمعی برای بهبود وضعیت جامعه است. این مفهوم زمانی شکل میگیرد که یک دغدغه از حالت فردی خارج شده و با حمایت گروهی از [[مردم]]، به یک خواستهٔ عمومی تبدیل شود.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf رحمانی خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص433.]</ref> در دنیای امروز، مطالبهگری بهعنوان راهی برای دستیابی به [[رفاه]] و [[عدالت اجتماعی]] شناخته میشود<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf رحمانی خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص442.]</ref> و با امیدبخشی و ارائهٔ راهحل، همراه میشود.<ref>[https://hamkarnafti.ir/بیانات-مقام-معظم-رهبری-در-خصوص-مطالبه-گری-و-تزریق-امید-در-جامعه-و-مطالبه-کار-جدی-از-مسؤلان «بیانات مقام معظم رهبری در خصوص مطالبهگری و تزریق امید در جامعه و مطالبه کار جدی از مسؤلان»، وبسایت خبری همکار نفتی.]</ref> | ||
=== تفاوت مطالبهگری و اغتشاش === | === تفاوت مطالبهگری و اغتشاش === | ||
مطالبهگری کنشی است که در آن شهروندان خواستههای خود را بهصورت شفاف، قانونمند، در زمان و مکان مناسب و با روشی مسالمتآمیز جهت اصلاح امور و حل مشکلات بیان میکنند و هدف آن پویایی جامعه و پرهیز از تنش است؛<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/816293/ | مطالبهگری کنشی است که در آن شهروندان خواستههای خود را بهصورت شفاف، قانونمند، در زمان و مکان مناسب و با روشی مسالمتآمیز جهت اصلاح امور و حل مشکلات بیان میکنند و هدف آن پویایی جامعه و پرهیز از تنش است؛<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/816293/مطالبه-گری-صحیح-چه-ویژگی-هایی-دارد فضائلی، «مطالبهگری صحیح چه ویژگیهایی دارد؟»، وبسایت خبری مشرقنیوز.]</ref> اما اغتشاش یا شورش با خشونت، تخریب اموال عمومی و ایجاد ناامنی همراه است.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد، با نگاهی به جایگاه این تجمعات در حقوق و فقه سیاسی»، 1399ش، ص396.]</ref> | ||
=== تفاوت مطالبهگری و انتقادگری === | === تفاوت مطالبهگری و انتقادگری === | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
== تاریخچه مطالبهگری == | == تاریخچه مطالبهگری == | ||
ریشههای نظارت مردم بر [[حکومت]] و شکلگیری [[جامعه مدنی| | ریشههای نظارت مردم بر [[حکومت]] و شکلگیری [[جامعه مدنی|جامعهٔ مدنی]] به دوران [[یونان باستان]] و [[روم باستان]] بازمیگردد؛ اما مفهوم مدرن آن در قرن هجدهم میلادی و شکلگیری مفاهیمی مانند [[حقوق بشر]] و [[دموکراسی]] پررنگ شد.<ref>[https://www.ipsajournal.ir/article_446_1a5b1e4daae265b790965a275b53ae50.pdf سردارنیا، «نگاه انتقادی و کاربردی به جامعۀ مدنی و مسئلۀ شفافیت و فساد اقتصادی در ایران»، 1400ش، ص124-125.]</ref> | ||
در [[تاریخ معاصر ایران]]، ردپای مطالبهگری اجتماعی را میتوان در [[دوران مشروطه]] مشاهده کرد؛ زمانی که زنان و اصناف با نوشتن عریضه و بیان خواستههای خود در مطبوعات، برای دستیابی به حقوق اجتماعی، [[عدالت]] و [[برابری]] تلاش میکردند.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf رحمانیخلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص۴۳۵.]</ref> در دهههای اخیر، با گسترش رسانهها و [[آزادی اطلاعات|جریان آزاد اطلاعات]]، تعامل بین مردم و حکومتها افزایش یافته | در [[تاریخ معاصر ایران]]، ردپای مطالبهگری اجتماعی را میتوان در [[دوران مشروطه]] مشاهده کرد؛ زمانی که زنان و اصناف با نوشتن عریضه و بیان خواستههای خود در مطبوعات، برای دستیابی به حقوق اجتماعی، [[عدالت]] و [[برابری]] تلاش میکردند.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf رحمانیخلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص۴۳۵.]</ref> در دهههای اخیر، با گسترش رسانهها و [[آزادی اطلاعات|جریان آزاد اطلاعات]]، تعامل بین مردم و حکومتها افزایش یافته است.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf رحمانی خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص427.]</ref> | ||
== اهداف مطالبهگری == | == اهداف مطالبهگری == | ||
مطالبهگری ابزاری برای تحقق توسعهٔ اجتماعی و حفظ حقوق شهروندی بهشمار میرود تا اهداف زیر را تأمین کند: | |||
مطالبهگری ابزاری برای تحقق | |||
* پیگیری آگاهانه و مسالمتآمیز حقوق فردی و جمعی در چارچوب قانون و [[منافع عمومی]] | * پیگیری آگاهانه و مسالمتآمیز حقوق فردی و جمعی در چارچوب قانون و [[منافع عمومی]] | ||
* افزایش پاسخگویی نهادهای مسئول | * افزایش پاسخگویی نهادهای مسئول | ||
| خط ۲۶: | خط ۲۴: | ||
* اصلاح سیاستها و رویههای نادرست | * اصلاح سیاستها و رویههای نادرست | ||
* بهبود کیفیت تصمیمگیریها | * بهبود کیفیت تصمیمگیریها | ||
* ایجاد پل ارتباطی میان مردم و مسئولان.<ref>[https://samanjavanan.ir/ | * ایجاد پل ارتباطی میان مردم و مسئولان.<ref>[https://samanjavanan.ir/مطالبه-گری-چیست-و-چه-اهدافی-دارد؟/ چیتسازان، «مطالبهگری چیست و چه اهدافی دارد؟»، وبسایت سمن جوانان.]</ref> | ||
== مبانی مطالبهگری == | == مبانی مطالبهگری == | ||
مطالبهگری در اندیشه اسلامی بر اصولی چون [[امر به معروف و نهی از منکر]]، [[عدالتخواهی]]، [[مسئولیت اجتماعی|مسئولیتپذیری اجتماعی]] و [[نظارت عمومی]] استوار است. از منظر [[آموزههای دینی]]، انسان مؤمن | مطالبهگری در اندیشه اسلامی بر اصولی چون [[امر به معروف و نهی از منکر]]، [[عدالتخواهی]]، [[مسئولیت اجتماعی|مسئولیتپذیری اجتماعی]] و [[نظارت عمومی]] استوار است. از منظر [[آموزههای دینی]]، انسان مؤمن دربارهٔ سرنوشت جامعه بیتفاوت نیست و وظیفه دارد در برابر [[ظلم]]، [[فساد]] و [[تضییع حقوق عمومی]] واکنش آگاهانه و اصلاحگرانه نشان دهد. [[قرآن]] و [[سیره پیامبر اسلام]] و ائمه، بر لزوم مطالبهٔ حق، [[نصیحت حاکمان]] و [[دفاع از مظلوم]] تأکید دارند. در این چارچوب، مطالبهگری نه کنشی صرفاً سیاسی، بلکه تکلیفی اخلاقی و اجتماعی تلقی میشود که هدف آن اصلاح امور، تحقق عدالت و [[حفظ کرامت انسانی]] در [[جامعه اسلامی]] است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/105956/مبانی-دینی-مطالبه-گری-مطلوب?rcids=80368,99556,105792,98379 «مبانی دینی مطالبهگری مطلوب»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
مبانی حقوقی مطالبهگری در نظام حقوقی [[جمهوری اسلامی ایران]] بر اصول [[قانون اساسی]] استوار است، ازجمله: اصل ۸ که امر به معروف و نهی از منکر را مورد توجه قرار میدهد؛ اصل ۲۴ که به [[آزادی بیان]] توجه داده است و اصل ۲۷ که ناظر به [[آزادی اجتماعات]] و راهپیماییهای قانونی است.<ref>[https://www.shora-gc.ir/fa/news/4707/ | مبانی حقوقی مطالبهگری در نظام حقوقی [[جمهوری اسلامی ایران]] بر اصول [[قانون اساسی]] استوار است، ازجمله: اصل ۸ که امر به معروف و نهی از منکر را مورد توجه قرار میدهد؛ اصل ۲۴ که به [[آزادی بیان]] توجه داده است و اصل ۲۷ که ناظر به [[آزادی اجتماعات]] و راهپیماییهای قانونی است.<ref>[https://www.shora-gc.ir/fa/news/4707/قانون-اساسی-جمهوری-اسلامی-ایران «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت شورای نگهبان.]</ref> در این چارچوب، مردم حق دارند مطالبات و انتقادات خود را بهصورت قانونی و مسالمتآمیز بیان کنند. از این منظر، [[مطالبهگری]] یکی از ابزارهای تحقق [[نظارت عمومی]] و تقویت [[مردمسالاری دینی]] بهشمار میرود. تأکید نهادهایی مانند [[شورای نگهبان]] بر بیان مطالبات در چارچوب قانون، نشاندهندهٔ جایگاه حقوقی مطالبهگری برای اصلاح امور و افزایش پاسخگویی مسئولان است.<ref>[https://www.shora-gc.ir/fa/news/8962/مردم-میتوانند-طبق-قانون-اساسی-مطالبات-خودشان-را-بیان-کنند «مردم میتوانند طبق قانون اساسی مطالبات خودشان را بیان کنند»، وبسایت شورای نگهبان.]</ref> | ||
== انواع مطالبهگری == | == انواع مطالبهگری == | ||
پژوهشگران مطالبهگری را به دو دستهٔ کلی تقسیم میکنند: | |||
پژوهشگران مطالبهگری را به دو | # '''مطالبهگری تأملی:''' این نوع که بهترین شکل مطالبهگری است، بر پایه استدلال، دانش تخصصی، بیان شفاف و دعوت به گفتوگو استوار است. | ||
# '''مطالبهگری تأملی:''' این نوع که بهترین شکل مطالبهگری است، بر پایه استدلال، دانش تخصصی، بیان شفاف و دعوت به گفتوگو استوار است. | |||
# '''مطالبهگری افراطی یا فریاد:''' در این حالت، مطالبهگری تنها به ابراز خشم و فریاد اعتراض تبدیل میشود که فاقد استدلال منطقی است و معمولاً زمانی رخ میدهد که سازوکارهای قانونی پاسخگو نباشند.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf رحمانی خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص434.]</ref> | # '''مطالبهگری افراطی یا فریاد:''' در این حالت، مطالبهگری تنها به ابراز خشم و فریاد اعتراض تبدیل میشود که فاقد استدلال منطقی است و معمولاً زمانی رخ میدهد که سازوکارهای قانونی پاسخگو نباشند.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf رحمانی خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص434.]</ref> | ||
گونههای مختلف مطالبهگری مانند '''مطالبهگری صنفی و کارگری'''، '''مطالبهگری جنسیتی'''، '''مطالبهگری قومی'''، '''مطالبهگری محیطزیستی''' و '''مطالبهگری سیاسی'''، همگی میتوانند به دو شکل تأملی و افراطی، رخ دهند.<ref>[https://isa.org.ir/ | گونههای مختلف مطالبهگری مانند '''مطالبهگری صنفی و کارگری'''، '''مطالبهگری جنسیتی'''، '''مطالبهگری قومی'''، '''مطالبهگری محیطزیستی''' و '''مطالبهگری سیاسی'''، همگی میتوانند به دو شکل تأملی و افراطی، رخ دهند.<ref>[https://isa.org.ir/گزارش-نشست-ها/386-گزارش-نشست-گروه-جامعهشناسی-نظری/6488-گونهشناسی-مطالبهگری «گونهشناسی مطالبهگری»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران.]</ref> | ||
=== ابزارهای مطالبهگری === | === ابزارهای مطالبهگری === | ||
ابزارهای مطالبهگری شامل هرگونه ابزار مشروعی است که بتواند در مسیر تحقق خواستهها یاریرسان باشد؛ ازجمله: | ابزارهای مطالبهگری شامل هرگونه ابزار مشروعی است که بتواند در مسیر تحقق خواستهها یاریرسان باشد؛ ازجمله: | ||
* تریبونهای عمومی که معمولاً در اختیار [[امام جمعه|خطبای جمعه]]، اساتید حوزه و دانشگاه و چهرههای سیاسی است؛ | * تریبونهای عمومی که معمولاً در اختیار [[امام جمعه|خطبای جمعه]]، اساتید حوزه و دانشگاه و چهرههای سیاسی است؛ | ||
* قلم و نوشتار مانند نگارش [[مقاله]]، [[کتاب]] و [[وبلاگ]]؛ | * قلم و نوشتار مانند نگارش [[مقاله]]، [[کتاب]] و [[وبلاگ]]؛ | ||
* [[فضای مجازی]] و | * [[فضای مجازی]] و رسانهها؛ | ||
* نامه یا درخواست شفاهی از نخبگان؛ | * نامه یا درخواست شفاهی از نخبگان؛ | ||
* مشارکت سیاسیاجتماعی که از طریق حضور در اجتماعات عمومی و شرکت در [[انتخابات]] | * مشارکت سیاسیاجتماعی که از طریق حضور در اجتماعات عمومی و شرکت در [[انتخابات]] حاصل میشود. | ||
استفاده از این ابزارها گاه نیازمند آموزشهای تخصصی مانند ارتقای [[سواد رسانهای]] برای فعالیت در [[رسانه]] است و گاهی تنها به شناخت مطالبات واقعی و مشارکت در صحنه مانند انتخابات نیاز دارد.<ref>[https://samanjavanan.ir/ | استفاده از این ابزارها گاه نیازمند آموزشهای تخصصی مانند ارتقای [[سواد رسانهای]] برای فعالیت در [[رسانه]] است و گاهی تنها به شناخت مطالبات واقعی و مشارکت در صحنه مانند انتخابات نیاز دارد.<ref>[https://samanjavanan.ir/مطالبه-گری-چیست-و-چه-اهدافی-دارد؟/ چیتسازان، «مطالبهگری چیست و چه اهدافی دارد؟»، وبسایت سمن جوانان.]</ref> | ||
== الزامات مطالبهگری == | == الزامات مطالبهگری == | ||
مطالبهگری زمانی بهدرستی محقق میشود که مجموعهای از الزامات اجتماعی، مشارکتی و ارزشی بهصورت همزمان رعایت شود؛ مطالبهگری نیازمند سازماندهی و تشکلیابی است تا مطالبات از سطح فردی فراتر رفته و بهشکلی پایدار پیگیری شوند. همچنین مستلزم [[روحیه مشارکت| | مطالبهگری زمانی بهدرستی محقق میشود که مجموعهای از الزامات اجتماعی، مشارکتی و ارزشی بهصورت همزمان رعایت شود؛ مطالبهگری نیازمند سازماندهی و تشکلیابی است تا مطالبات از سطح فردی فراتر رفته و بهشکلی پایدار پیگیری شوند. همچنین مستلزم [[روحیه مشارکت|روحیهٔ مشارکت]]، [[کار جمعی]] و احترام به نظر دیگران بهعنوان تمرینی عملی برای [[دموکراسی]] است و در عین حال با [[مسئولیتپذیری]] و [[تعهد اجتماعی]] گره خورده است؛ بهگونهای که بدون پذیرش مسئولیت، مطالبهگری به طلبکاری اجتماعی تقلیل مییابد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83399193/مطالبه-گری-اجتماعی-یا-طلبکاری «مطالبهگری اجتماعی یا طلبکاری؟»، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران.]</ref> | ||
همچنین مطالبهگری نیازمند آرمانخواهی پایدار است تا مسیر و جهت اصلی جامعه حفظ شود. همچنین مشروعیت و مقبولیت مردمی، مشارکت عمومی، [[نظارت اجتماعی]] و پاسخگویی کارگزاران بهعنوان پیششرطهای نهادی مطالبهگری مطرحاند که در نهایت به تقویت توان دولت و افزایش کارآمدی نظام اجتماعی و سیاسی منجر میشوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1152152/fa#pointx عباسی شاهکوه و غفاری هشتجین، '''«'''نسبت مفهومی «جهاد تبیین حقیقت» و | همچنین مطالبهگری نیازمند آرمانخواهی پایدار است تا مسیر و جهت اصلی جامعه حفظ شود. همچنین مشروعیت و مقبولیت مردمی، مشارکت عمومی، [[نظارت اجتماعی]] و پاسخگویی کارگزاران بهعنوان پیششرطهای نهادی مطالبهگری مطرحاند که در نهایت به تقویت توان دولت و افزایش کارآمدی نظام اجتماعی و سیاسی منجر میشوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1152152/fa#pointx عباسی شاهکوه و غفاری هشتجین، '''«'''نسبت مفهومی «جهاد تبیین حقیقت» و «مطالبهگری» در منظومه اندیشگی آیتالله خامنهای»، 1402ش، ص50.]</ref> | ||
== فواید مطالبهگری == | == فواید مطالبهگری == | ||
* بهبود عملکرد فردی، آرامش وجدان، ایجاد تحرک، خودسازی و سلوک معنوی میشود.<ref>[https://iranthinktanks.com/designing-a-favourite-pattern-of-demand/ ترابی، «طراحی الگوی مطلوب مطالبه گری»، وبسایت جامعه اندیشکدهها.]</ref> | |||
* بهبود عملکرد فردی، آرامش وجدان، ایجاد تحرک، خودسازی و سلوک معنوی میشود.<ref>[https://iranthinktanks.com/designing-a-favourite-pattern-of-demand/ ترابی، «طراحی الگوی مطلوب مطالبه | * تلاش مسئولان برای آبادانی و رفع مشکلات، گسترش [[نشاط اجتماعی]]، افزایش آگاهی و بلوغ جامعه، اصلاح و تحکیم بنیانهای اجتماعی میشود.<ref>[https://iranthinktanks.com/designing-a-favourite-pattern-of-demand/ ترابی، «طراحی الگوی مطلوب مطالبه گری»، وبسایت جامعه اندیشکدهها.]</ref> | ||
* تلاش مسئولان برای آبادانی و رفع مشکلات، گسترش [[نشاط اجتماعی]]، افزایش آگاهی و بلوغ جامعه، اصلاح و تحکیم بنیانهای اجتماعی میشود.<ref>[https://iranthinktanks.com/designing-a-favourite-pattern-of-demand/ ترابی، «طراحی الگوی مطلوب مطالبه | * همراهی مردم و افزایش [[اعتماد اجتماعی]] و جلوگیری از سستشدن پایههای منطقی و اقناعی نظام و حاکمیت.<ref>[https://iranthinktanks.com/designing-a-favourite-pattern-of-demand/ ترابی، «طراحی الگوی مطلوب مطالبه گری»، وبسایت جامعه اندیشکدهها.]</ref> | ||
* همراهی مردم و افزایش [[اعتماد اجتماعی]] و جلوگیری از سستشدن پایههای منطقی و اقناعی نظام و حاکمیت.<ref>[https://iranthinktanks.com/designing-a-favourite-pattern-of-demand/ ترابی، «طراحی الگوی مطلوب مطالبه | |||
== نقش حاکمیت در مطالبهگری اجتماعی == | == نقش حاکمیت در مطالبهگری اجتماعی == | ||
دولتها و ساختارهای حاکمیتی نقشی بنیادین در هدایت مسالمتآمیز جریانهای مطالبهگر اجتماعی ایفا میکنند و عدم پایبندی به تعهدات در این زمینه میتواند منجر به انحراف مطالبات و تحمیل هزینههای گزاف بر جامعه شود. وظایف اصلی حکومت در این حوزه شامل احترام به [[افکار عمومی]]، شفافسازی و پرهیز از پنهانکاری است تا از تبدیل شدن خواستههای منطقی به رفتارهای هیجانی و کور جلوگیری شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83399193/ | دولتها و ساختارهای حاکمیتی نقشی بنیادین در هدایت مسالمتآمیز جریانهای مطالبهگر اجتماعی ایفا میکنند و عدم پایبندی به تعهدات در این زمینه میتواند منجر به انحراف مطالبات و تحمیل هزینههای گزاف بر جامعه شود. وظایف اصلی حکومت در این حوزه شامل احترام به [[افکار عمومی]]، شفافسازی و پرهیز از پنهانکاری است تا از تبدیل شدن خواستههای منطقی به رفتارهای هیجانی و کور جلوگیری شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83399193/مطالبه-گری-اجتماعی-یا-طلبکاری «مطالبهگری اجتماعی یا طلبکاری؟»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
حاکمیت باید از اعمال نگاه امنیتی و سیاسی به تمامی شئون جامعه پرهیز کند؛ زیرا امنیتی کردن مطالبات صنفی یا مدنی موجب سوق دادن آنها بهسمت خشونت میشود. همچنین دولتمردان موظفاند بهجای تقابل، سازوکارهایی مشخص برای شنیدن و انتقال مطالبات مردمی طراحی کرده و از ایجاد هزینه، تنبیه یا تهدید برای مطالبهگران و افشاگران فساد خودداری ورزند تا از ساختاری شدن فساد جلوگیری شود؛ مسئولیتی که علاوه بر دولت، شامل بخش خصوصی و نهادهای غیردولتی نیز میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83399193/ | حاکمیت باید از اعمال نگاه امنیتی و سیاسی به تمامی شئون جامعه پرهیز کند؛ زیرا امنیتی کردن مطالبات صنفی یا مدنی موجب سوق دادن آنها بهسمت خشونت میشود. همچنین دولتمردان موظفاند بهجای تقابل، سازوکارهایی مشخص برای شنیدن و انتقال مطالبات مردمی طراحی کرده و از ایجاد هزینه، تنبیه یا تهدید برای مطالبهگران و افشاگران فساد خودداری ورزند تا از ساختاری شدن فساد جلوگیری شود؛ مسئولیتی که علاوه بر دولت، شامل بخش خصوصی و نهادهای غیردولتی نیز میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83399193/مطالبه-گری-اجتماعی-یا-طلبکاری «مطالبهگری اجتماعی یا طلبکاری؟»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
== مطالبهگری در ایران == | == مطالبهگری در ایران == | ||
مطالبهگری در ایران با چالشهای ساختاری و نهادی مواجه است که از جملهٔ آنها میتوان به ضعف نهادهای واسط و محدودیت سازوکارهای مؤثر برای تبدیل اعتراضات مقطعی به کنشهای مدنیِ پیوسته اشاره کرد. بر اساس برخی تحلیلهای جامعهشناختی، مطالبهگری زمانی معنا پیدا میکند که بهصورت کنشی آگاهانه و جمعی تداوم یابد و امکان بیان، شنیدهشدن و پاسخگویی روشن به مطالبات وجود داشته باشد؛ در غیر این صورت، بیپاسخ ماندن یا پاسخ نامؤثر به خواستههای اجتماعی میتواند موجب فرسایش اعتماد و تغییر مسیر مطالبات شود.<ref>[https://isa.org.ir/گزارش-نشست-ها/386-گزارش-نشست-گروه-جامعهشناسی-نظری/6488-گونهشناسی-مطالبهگری «گونهشناسی مطالبهگری»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران.]</ref> در عین حال، گزارشهای تحلیلی نشان میدهد که محدودیتهای حقوقی و اجرایی بر آزادی تجمع و اعتراض، از جمله نبود تضمینهای روشن قانونی نقش مهمی در تضعیف ظرفیتهای نهادینهٔ مطالبهگری و استمرار کنش جمعی ایفا کردهاند.<ref>[https://iranthinktanks.com/challenges-to-freedom-of-assembly-and-protest-in-the-islamic-republic-of-iran/ صفرزاده، «چالشهای فراروی آزادی تجمعات و اعتراضات در جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت جامعه اندیشکدهها.]</ref>در سالهای اخیر نیز نبود بسترهای گفتوگوی نهادمند، ضعف سازمانیابی اجتماعی و محدود بودن امکان طرح مطالبات در نهادها و رسانههای رسمی، باعث شده است بخشی از ظرفیتهای مطالبهمحور جامعه به واکنشهای ناپایدار و کماثر محدود شود و پیگیری مطالبات از مسیرهای منظم و قابل تداوم با دشواری مواجه شود.<ref>[https://isa.org.ir/گزارش-نشست-ها/386-گزارش-نشست-گروه-جامعهشناسی-نظری/6488-گونهشناسی-مطالبهگری «گونهشناسی مطالبهگری»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران.]</ref> | |||
مطالبهگری در ایران با چالشهای ساختاری و نهادی مواجه است که از | |||
== مطالبهگری از طریق فضای مجازی == | == مطالبهگری از طریق فضای مجازی == | ||
مطالبهگری از طریق فضای مجازی با نام [[کارزار آنلاین]]، شیوهای مدنی از کنش جمعی است که شهروندان با بهرهگیری از پلتفرمهای اینترنتی، مطالبات خود را در قالب امضای جمعی و درخواستهای رسمی از نهادهای تصمیمگیر مطرح میکنند. بر اساس دادههای منتشرشده در وبسایت «کارزار»، این شکل از مطالبهگری در سالهای اخیر به ابزاری مؤثر برای جمعآوری صدای شهروندان و انتقال آن به نهادهای دولتی، مجلس و سازمانهای عمومی تبدیل شده است.<ref>[https://www.karzar.net/karzar-impact «اثرگذاری کارزارها»، وبسایت کارزار.]</ref> از میان کارزارهای ملی موفق میتوان به کارزار لغو مجوز شکار در مناطق حفاظتشده، کارزار درخواست توقف طرح انتقال آب خزر به سمنان، کارزار | مطالبهگری از طریق فضای مجازی با نام [[کارزار آنلاین]]، شیوهای مدنی از کنش جمعی است که شهروندان با بهرهگیری از پلتفرمهای اینترنتی، مطالبات خود را در قالب امضای جمعی و درخواستهای رسمی از نهادهای تصمیمگیر مطرح میکنند. بر اساس دادههای منتشرشده در وبسایت «کارزار»، این شکل از مطالبهگری در سالهای اخیر به ابزاری مؤثر برای جمعآوری صدای شهروندان و انتقال آن به نهادهای دولتی، مجلس و سازمانهای عمومی تبدیل شده است.<ref>[https://www.karzar.net/karzar-impact «اثرگذاری کارزارها»، وبسایت کارزار.]</ref> از میان کارزارهای ملی موفق میتوان به کارزار لغو مجوز شکار در مناطق حفاظتشده، کارزار درخواست توقف طرح انتقال آب خزر به سمنان، کارزار مطالبهٔ شفافیت در آزمونهای استخدامی دولتی و کارزار حمایت از معلمان و بهبود وضعیت حقوقی آنان اشاره کرد که هر یک با مشارکت گستردهٔ هزاران نفر و بازتاب رسانهای قابلتوجه، توانستهاند زمینهٔ گفتوگو یا بازنگری سیاستی را در سطح ملی فراهم کنند.<ref>[https://www.karzar.net/campaigns/success «کارزارهای موفق»، وبسایت کارزار.]</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
| خط ۸۵: | خط ۷۸: | ||
* ترابی، ناصر، «طراحی الگوی مطلوب مطالبهگری»، وبسایت جامعه اندیشکدهها، تاریخ درج مطلب: ۸ دی ۱۳۹۹ش. | * ترابی، ناصر، «طراحی الگوی مطلوب مطالبهگری»، وبسایت جامعه اندیشکدهها، تاریخ درج مطلب: ۸ دی ۱۳۹۹ش. | ||
* چیتسازان، محمدحامد، «مطالبهگری چیست و چه اهدافی دارد؟»، وبسایت سمن جوانان، تاریخ بازدید: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ش. | * چیتسازان، محمدحامد، «مطالبهگری چیست و چه اهدافی دارد؟»، وبسایت سمن جوانان، تاریخ بازدید: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ش. | ||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت مؤسسه لغتنامهٔ دهخدا و مرکز بینالمللی آموزش زبان فارسی، تاریخ بازدی: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ش. | ||
* رحمانی خلیلی، احسان و همکاران، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، فصلنامه علمی برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره ۶۰، پاییز ۱۴۰۳ش. | * رحمانی خلیلی، احسان و همکاران، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، فصلنامه علمی برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره ۶۰، پاییز ۱۴۰۳ش. | ||
* سردارنیا، خلیلاله و | * سردارنیا، خلیلاله و بنهای، مریم، «نگاه انتقادی و کاربردی به جامعهٔ مدنی و مسئلهٔ شفافیت و فساد اقتصادی در ایران»، پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره ۴، پاییز ۱۴۰۰ش. | ||
* شفیعزاده، محمود و همکاران، | * شفیعزاده، محمود و همکاران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد، با نگاهی به جایگاه این تجمعات در حقوق و فقه سیاسی»، فصلنامه علمی جامعهشناسی سیاسی ایران، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۹ش. | ||
* صفرزاده، محمدطاهر، | * صفرزاده، محمدطاهر، «چالشهای فراروی آزادی تجمعات و اعتراضات در جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت جامعه اندیشکدهها، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آذر ۱۴۰۰ش. | ||
* عباسی شاهکوه، مهدی و غفاری هشجین، زاهد، «نسبت مفهومی «جهاد تبیین حقیقت» و «مطالبه | * عباسی شاهکوه، مهدی و غفاری هشجین، زاهد، «نسبت مفهومی «جهاد تبیین حقیقت» و «مطالبه گری» در منظومه اندیشگی آیتالله خامنهای»، فصلنامه نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان، شماره اول، بهار ۱۴۰۲ش. | ||
* فضائلی، مهدی، «مطالبهگری صحیح چه ویژگیهایی دارد؟»، وبسایت خبری مشرقنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۳۹۶ش. | * فضائلی، مهدی، «مطالبهگری صحیح چه ویژگیهایی دارد؟»، وبسایت خبری مشرقنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۳۹۶ش. | ||
* «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت شورای نگهبان، تاریخ بازدید: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش. | * «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت شورای نگهبان، تاریخ بازدید: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش. | ||
| خط ۹۶: | خط ۸۹: | ||
* «گونهشناسی مطالبهگری»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش. | * «گونهشناسی مطالبهگری»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش. | ||
* «مبانی دینی مطالبهگری مطلوب»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۴۰۰ش. | * «مبانی دینی مطالبهگری مطلوب»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۴۰۰ش. | ||
* «مردم میتوانند طبق قانون اساسی مطالبات خودشان را بیان کنند»، | * «مردم میتوانند طبق قانون اساسی مطالبات خودشان را بیان کنند»، وبسایت شورای نگهبان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آذر ۱۴۰۱ش. | ||
* «مطالبهگری اجتماعی یا طلبکاری؟»، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۶ تیر ۱۳۹۸ش. | * «مطالبهگری اجتماعی یا طلبکاری؟»، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۶ تیر ۱۳۹۸ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
