صفحهای تازه حاوی «پولکدوزی؛ دوخت انواع مختلف پولک روی پارچه و سایر منسوجات. پولکدوزی از اصیلترین رودوزیهای ایرانی است که از قرن هفدهم تا بیستم میلادی در اروپا هم رایج بوده است. پولکها دارای انواع، کاربرد و جنسهای مختلفی هستند که روی انواع منسوجات پا...» ایجاد کرد |
|||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
پولکدوزی عبارت است از نصب پولکهای رنگی روی پارچههای ابریشمی و پنبهای که گاه همراه سایر هنرها نظیر گلدوزی، منجوق، سرمه، ملیله، ابریشم و سنگ مروارید بهکار میرود.<ref>اربابزاده بروجنی، کاربرد پارچههای تزیینی در اماکن مذهبی ارامنه: حفظ و مرمت یک نمونه متعلقبه کلیسای وانک اصفهان، 1387ش، ص3.</ref> | پولکدوزی عبارت است از نصب پولکهای رنگی روی پارچههای ابریشمی و پنبهای که گاه همراه سایر هنرها نظیر گلدوزی، منجوق، سرمه، ملیله، ابریشم و سنگ مروارید بهکار میرود.<ref>اربابزاده بروجنی، کاربرد پارچههای تزیینی در اماکن مذهبی ارامنه: حفظ و مرمت یک نمونه متعلقبه کلیسای وانک اصفهان، 1387ش، ص3.</ref> | ||
== | == تاریخچه پولکدوزی<ref group="دیدگاه">تاریخچه مقداری بهم ریختگی داشت. به شکل زیر اصلاح شده: | ||
باستان | |||
== | ایران | ||
اروپا | |||
مورد تأیید شما هست؟</ref> == | |||
=== دورۀ باستان === | |||
شواهد تاریخی نشان میدهد که از 2500 سال قبل از میلاد در درۀ رود سِند (مرز بین پاکستان و هند) از پولکدوزی برای تزیین لباسها استفاده میشد. در زمان مصر باستان، لباس پادشاه مصر با صفحههای پولکی تزیین شده بود. این صفحه از جنس ناگتهای طلایی بودند که بهصورت دایرههای نازک چکشکاری شده و در مرکز آن سوراخی جهت دوخت پولک روی لباس تعبیه شده بود. این پولکهای قرمز و بنفش بهصورت گلهایی در طول لباس پادشاه دوخته شده بود.<ref>[https://sobheman.com/1403/05/6552/ «تاریخچۀ هنر پولکدوزی و انواع دوخت»، پایگاه خبری صبح من.]</ref> | شواهد تاریخی نشان میدهد که از 2500 سال قبل از میلاد در درۀ رود سِند (مرز بین پاکستان و هند) از پولکدوزی برای تزیین لباسها استفاده میشد. در زمان مصر باستان، لباس پادشاه مصر با صفحههای پولکی تزیین شده بود. این صفحه از جنس ناگتهای طلایی بودند که بهصورت دایرههای نازک چکشکاری شده و در مرکز آن سوراخی جهت دوخت پولک روی لباس تعبیه شده بود. این پولکهای قرمز و بنفش بهصورت گلهایی در طول لباس پادشاه دوخته شده بود.<ref>[https://sobheman.com/1403/05/6552/ «تاریخچۀ هنر پولکدوزی و انواع دوخت»، پایگاه خبری صبح من.]</ref> | ||
== | === در ایران === | ||
در | پولکدوزی از رودوزیهای اصیل ایرانی است که در ایران قدمتی دیرینه دارد. در حفاریهای شهر سوخته آثاری از این هنر روی یک پیکرۀ برنزی دیده شده است. از دیگر شواهد تاریخی که نشان میدهد این هنر قدمتی دیرینه دارد، آثار باقیمانده از دوران هخامنشی است که در این دوره از پولکدوزی برای تزیین لباس، کلاه و پرده استفاده میشد. کلاه سپاهیان هخامنشی از جنس نمد و مزین به پولکدوزی بود. این هنر در دورۀ صفویه نیز رواج داشت که از آن برای تزیین سفرهها، پردهها و سجادهها استفاده میشد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/sequins02-art.html «آشنایی با هنر پولکدوزی زیباترین هنر دستی و اصیل ایرانی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
نمونهای از لباس پولکدوزی متعلق به قرن 17 در موزۀ ویکتوریا و آلبرت لندن وجود دارد. | === در اروپا (قرن 17 تا 20م) === | ||
در اوایل قرن 17، پارچههای سکهدوزی شده در میان زنان دربار و اشرافیان محبوب بود. استفاده از پولکهای فلزی در قرنهای 17، 18 و 19م جلوۀ تجملی به لباسها و ملحقات آن بخشید. درواقع این پولکها با ورود کولیهای مهاجر در اروپا بهعنوان ابزاری برای نمایش رفاه روی لباس استفاده میشد که در دورۀ الیزابت رایج شده بود. نمونهای از لباس پولکدوزی متعلق به قرن 17 در موزۀ ویکتوریا و آلبرت لندن وجود دارد. در قرن 19م پولکهای فرانسوی بهعنوان یکی از مؤلفههای فشن شناخته شد که تا امروز نیز در اروپا رواج دارد. در قرن 20م مصرف پولک روی لباس افزایش یافت و پوشیدن لباسهای پولکدوزی معادل داشتن یک الماس بود.<ref>[https://sobheman.com/1403/05/6552/ «تاریخچۀ هنر پولکدوزی و انواع دوخت»، پایگاه خبری صبح من.]</ref> | |||
در | == انواع پولکها == | ||
امروزه پولکها در شکلهای مختلف هندسی در بازار موجود هستند که انواعی از آنها در جدول زیر آمده است:<ref group="دیدگاه">با تشکر از زحمات شما این اطلاعات در ویکی کاربرد و ضرورتی ندارند. در مقالات قبلی هم تذکر داده شده بود که مقالات نباید جنبه آموزشی پیدا کنند و به جزئیات وارد شوند. همین مطالب را در یک بند به شکل زیر میتوانید گزارش کنید: | |||
پولکها از نظر فرم به انواعی چون برگی، صدفی، گلدار (پنج تا شانزدهپر)، دایرهای (ساده، آویز، لبهدار و مضرس)، سکهای و ستارهای تقسیم میشوند. این پولکها با تفاوت در میزان قرینگی، تعداد سوراخها و شیوه اتصال، بهصورت مستقل یا همراه با تزییناتی مانند سرمه، مروارید و سنگ، در دوخت و تزیین منسوجات بهکار میروند.</ref> | |||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ | |+ | ||
|نوع پولک | |'''نوع پولک''' | ||
|فرم پولک | |'''فرم پولک ''' | ||
|ویژگی | |'''ویژگی''' | ||
|- | |- | ||
|برگی مضرس | |'''برگی مضرس''' | ||
|بهصورت برگ و کنگرهدار | |بهصورت برگ و کنگرهدار | ||
|معمولاً دو سوراخه که با سایر تزیینات از جمله مروارید و سرمه همراه هستند. | |معمولاً دو سوراخه که با سایر تزیینات از جمله مروارید و سرمه همراه هستند. | ||
|- | |- | ||
|صدفی | |'''صدفی''' | ||
|شکل صدف | |شکل صدف | ||
|همراه دیگر تزیینات مانند سرمه و سنگ بهکار میرود، اتصال آن از طریق سه سوراخ در چپ، راست و بالای پولک است، کمتر رواج دارد. | |همراه دیگر تزیینات مانند سرمه و سنگ بهکار میرود، اتصال آن از طریق سه سوراخ در چپ، راست و بالای پولک است، کمتر رواج دارد. | ||
|- | |- | ||
|گل پنج پر | |'''گل پنج پر''' | ||
|بهصورت دایرهای ساده و ظاهری نه کاملاً قرینه | |بهصورت دایرهای ساده و ظاهری نه کاملاً قرینه | ||
|بهصورت تک یا روی پولکهای دیگر و گاهی نیز با برگهای اضافه در میان پرها دوخته میشود. | |بهصورت تک یا روی پولکهای دیگر و گاهی نیز با برگهای اضافه در میان پرها دوخته میشود. | ||
|- | |- | ||
|گل شش پر | |'''گل شش پر''' | ||
|فرم گلبرگها بهصورت ساده و گاه لبهدار و به همراه تراشههای ریز | |فرم گلبرگها بهصورت ساده و گاه لبهدار و به همراه تراشههای ریز | ||
|اغلب تک سوراخه یا دو سوراخه هستند. | |اغلب تک سوراخه یا دو سوراخه هستند. | ||
|- | |- | ||
|گل هشت پر | |'''گل هشت پر''' | ||
|فرم گلبرگها بهصورت چرخشی | |فرم گلبرگها بهصورت چرخشی | ||
|بدون قرینگی کامل، معمولاً بهتنهایی یا همراه دیگر پولکها بهکار میرود، در وسط نیز سوراخی برای دوخت تعبیه شده است. | |بدون قرینگی کامل، معمولاً بهتنهایی یا همراه دیگر پولکها بهکار میرود، در وسط نیز سوراخی برای دوخت تعبیه شده است. | ||
|- | |- | ||
|گل دوازده پر | |'''گل دوازده پر''' | ||
|لبهدار و ساده | |لبهدار و ساده | ||
|بدون قرینگی کامل با سوراخی در وسط برای اتصال به پارچه. | |بدون قرینگی کامل با سوراخی در وسط برای اتصال به پارچه. | ||
|- | |- | ||
|گل شانزده پر | |'''گل شانزده پر''' | ||
|بهصورت اشکی | |بهصورت اشکی | ||
|بهصورت محدود و همراه با پولکهای دیگر روی پارچه اجرا میشود. | |بهصورت محدود و همراه با پولکهای دیگر روی پارچه اجرا میشود. | ||
|- | |- | ||
|دایرهای ساده | |'''دایرهای ساده''' | ||
|بهصورت تخت و قوسدار | |بهصورت تخت و قوسدار | ||
|بدون قرینگی کامل و با سوراخی در وسط، و همچنین دارای رنگهای مختلف است که کاربرد بالایی دارند. | |بدون قرینگی کامل و با سوراخی در وسط، و همچنین دارای رنگهای مختلف است که کاربرد بالایی دارند. | ||
|- | |- | ||
|دایرهای آویز | |'''دایرهای آویز''' | ||
|بهصورت دایره و قرینگی کامل | |بهصورت دایره و قرینگی کامل | ||
|اغلب بهرنگ زرد یا نقرهای، سوراخی در قسمت بالای خود دارند، برای تزیین روسری، سربند، گردنبند و سایر موارد استفاده میشود. | |اغلب بهرنگ زرد یا نقرهای، سوراخی در قسمت بالای خود دارند، برای تزیین روسری، سربند، گردنبند و سایر موارد استفاده میشود. | ||
|- | |- | ||
|دایرهای لبهدار | |'''دایرهای لبهدار''' | ||
|بهصورت لبههای برگشته به داخل یا بهصورت لبههای کنگرهدار یا شیبدار | |بهصورت لبههای برگشته به داخل یا بهصورت لبههای کنگرهدار یا شیبدار | ||
|دوخت آن روی انواع منسوجات پارچهای کاربرد دارد. | |دوخت آن روی انواع منسوجات پارچهای کاربرد دارد. | ||
|- | |- | ||
|دایرهای مضرس | |'''دایرهای مضرس''' | ||
|دارای شکستگیهایی در لبۀ پولک | |دارای شکستگیهایی در لبۀ پولک | ||
|دارای قرینگی کامل با سوراخی در وسط، از جنس پلاستیک و در رنگها و اندازههای مختلف. | |دارای قرینگی کامل با سوراخی در وسط، از جنس پلاستیک و در رنگها و اندازههای مختلف. | ||
|- | |- | ||
|سکهای | |'''سکهای''' | ||
| در شکلها و اندازههای مختلف | | در شکلها و اندازههای مختلف | ||
|بهعنوان آویز بهکار میرود و در برخی موارد از دستکی که در پشت پولک قرار دارد، بهعنوان دکمههای تزیینی استفاده میشود. | |بهعنوان آویز بهکار میرود و در برخی موارد از دستکی که در پشت پولک قرار دارد، بهعنوان دکمههای تزیینی استفاده میشود. | ||
|- | |- | ||
|ستارهای | |'''ستارهای''' | ||
|بهصورت شش بال ساده یا ده بال بههمراه شیار | |بهصورت شش بال ساده یا ده بال بههمراه شیار | ||
|بدون قرینگی کامل با سوراخ در وسط، بهتنهایی یا همراه با پولک دیگر بهکار میرود.<ref>علوی دهکردی، راهکارهای برخورد با ریختگی پولکدوزیها در پارچههای تاریخی، 1397ش، ص30-21.</ref> | |بدون قرینگی کامل با سوراخ در وسط، بهتنهایی یا همراه با پولک دیگر بهکار میرود.<ref>علوی دهکردی، راهکارهای برخورد با ریختگی پولکدوزیها در پارچههای تاریخی، 1397ش، ص30-21.</ref> | ||
| خط ۹۴: | خط ۱۰۰: | ||
پولکدوزی به دو روش دستی و ماشینی انجام میشود. در پولکدوزی دستی، پس از انتخاب طرح و انتقال آن روی لایۀ آبشور (با خیساندن، لایی از پارچه جدا میشود) به پارچۀ اصلی متصل شده و پولکدوزی انجام میشود. پولکدوزی با ماشینهای مخصوص بهدلیل سرعت بالایی که دارند روی پارچهها و لباسهایی با متراژ و تعداد بالا صورت میگیرد.<ref>[https://viragostarmoin.com/sequin-embroidery «راهنمای کامل پولکدوزی و انواع آن»،وبسایت ویراگستر معین.]</ref> | پولکدوزی به دو روش دستی و ماشینی انجام میشود. در پولکدوزی دستی، پس از انتخاب طرح و انتقال آن روی لایۀ آبشور (با خیساندن، لایی از پارچه جدا میشود) به پارچۀ اصلی متصل شده و پولکدوزی انجام میشود. پولکدوزی با ماشینهای مخصوص بهدلیل سرعت بالایی که دارند روی پارچهها و لباسهایی با متراژ و تعداد بالا صورت میگیرد.<ref>[https://viragostarmoin.com/sequin-embroidery «راهنمای کامل پولکدوزی و انواع آن»،وبسایت ویراگستر معین.]</ref> | ||
== شیوههای مختلف دوخت و نصب پولک بر پارچه == | == شیوههای مختلف دوخت و نصب پولک بر پارچه<ref group="دیدگاه">این مطالب نیز به این شکل مناسب مقاله ویکی نیست. خیلی کوتاه و مختصر به شکل زیر میتواند گزارش شود: | ||
پولکها با نخ بیرنگ یا همرنگ بهصورت مسطح یا آویزان روی پارچه دوخته میشوند. از مهمترین شیوههای نصب میتوان به دوخت ساده، دوخت برجسته، دوخت ایستاده، دوخت نخرو و پولکدوزی قلابی اشاره کرد که هر یک بسته به نوع طرح، میزان برجستگی و جلوه نوری مورد نظر بهکار میروند. | |||
شاید بهتر باشد در ادامه تعریف قرار بگیرد یا در همینجا؟</ref> == | |||
پولکها با نخ بیرنگ یا همرنگ پولک روی پارچه بهصورت مسطح (پولک حرکت نمیکند و احتمال افتادن آن کمتر است) یا در یک نقطه روی هم و پشت سر هم (پولک آویزان است و بهراحتی حرکت میکند تا نور بیشتری به آنها بتابد) دوخته میشوند:<ref>یاوری، نساجی سنتی ایران، 1392ش، ص81.</ref> | پولکها با نخ بیرنگ یا همرنگ پولک روی پارچه بهصورت مسطح (پولک حرکت نمیکند و احتمال افتادن آن کمتر است) یا در یک نقطه روی هم و پشت سر هم (پولک آویزان است و بهراحتی حرکت میکند تا نور بیشتری به آنها بتابد) دوخته میشوند:<ref>یاوری، نساجی سنتی ایران، 1392ش، ص81.</ref> | ||
| خط ۱۱۸: | خط ۱۲۸: | ||
رشتۀ پولکدوزی بهدلیل محدودیت در بازار و کم بودن تقاضا، درآمد ناچیزی دارد و اغلب هنرمندان فعالیت خود را در این حوزه بهصورت پارهوقت و بهعنوان یک هنر دستی و تزیینی انجام میدهند و نمیتوان از آن بهعنوان منبع درآمد پایدار یاد کرد. بهدلیل زیبایی و طبیعت دستی این هنر، هنرمندان توانستهاند آثار خود را در نمایشگاهها و بازارچههای صنایع دستی در معرض نمایش و فروش بگذارند.<ref>«منجوقدوزی/ پولکدوزی»، نمایشگاه هنر ایران.</ref> | رشتۀ پولکدوزی بهدلیل محدودیت در بازار و کم بودن تقاضا، درآمد ناچیزی دارد و اغلب هنرمندان فعالیت خود را در این حوزه بهصورت پارهوقت و بهعنوان یک هنر دستی و تزیینی انجام میدهند و نمیتوان از آن بهعنوان منبع درآمد پایدار یاد کرد. بهدلیل زیبایی و طبیعت دستی این هنر، هنرمندان توانستهاند آثار خود را در نمایشگاهها و بازارچههای صنایع دستی در معرض نمایش و فروش بگذارند.<ref>«منجوقدوزی/ پولکدوزی»، نمایشگاه هنر ایران.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس<ref group="دیدگاه">از الگوی پانویس استفاده کنید.</ref> == | ||
== منابع == | == منابع<ref group="دیدگاه">فهرست منابع بروز شود لطفا. </ref> == | ||
* «آشنایی با هنر پولکدوزی زیباترین هنر دستی و اصیل ایرانی»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 13 بهمن 1404ش. | * «آشنایی با هنر پولکدوزی زیباترین هنر دستی و اصیل ایرانی»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 13 بهمن 1404ش. | ||
