شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جز ←پانویس |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جز ←پانویس |
||
| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
یکی از معانی استحیا شرم است<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1274722 کوثری، «واژۀ استحیاء در قرآن»، وبسایت راسخون.]</ref> و مفهوم شرمداشتن درقرآن، چهار مرتبه با الفاظی برگرفته از مصدر استحیا<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/6664 والازاده، دانشنامۀ جهان اسلام، 1375ش، ج1، ص6664.]</ref> که دوبار بهصورت فعل منفی در مورد خداوند،<ref>سوره بقره، آیۀ 26 ؛ سورۀ احزاب، آیۀ 53.</ref> یکبار بهصورت فعل مثبت در مورد پیامبر<ref>سورۀ احزاب، آیۀ 53.</ref> و یکمرتبه هم در توصیف شدت حیا و عفت دختر شعیب بهکار رفته است.<ref>سورۀ قصص، آیۀ 25. </ref> | یکی از معانی استحیا شرم است<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1274722 کوثری، «واژۀ استحیاء در قرآن»، وبسایت راسخون.]</ref> و مفهوم شرمداشتن درقرآن، چهار مرتبه با الفاظی برگرفته از مصدر استحیا<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/6664 والازاده، دانشنامۀ جهان اسلام، 1375ش، ج1، ص6664.]</ref> که دوبار بهصورت فعل منفی در مورد خداوند،<ref>سوره بقره، آیۀ 26 ؛ سورۀ احزاب، آیۀ 53.</ref> یکبار بهصورت فعل مثبت در مورد پیامبر<ref>سورۀ احزاب، آیۀ 53.</ref> و یکمرتبه هم در توصیف شدت حیا و عفت دختر شعیب بهکار رفته است.<ref>سورۀ قصص، آیۀ 25. </ref> | ||
هرچند در قرآن بهصورت صریح ذکری از شرم نیامده است؛ اما گفته شده است که لازمۀ سهدسته آیات قرآنی معرفیکنندۀ رفتارهای خوب و بد، آیاتی در بیان جایگاه بالای انسان و آیاتی در مورد حضور حاضران و ناظران اعمال انسان آن است که معتقدین به اسلام، برای مراقبت از حرمت و مقام خود در محضر ناظران، از ارتکاب رفتارهای ناشایست در سبک زندگی خود شرم کنند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/463365/%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85 «حیا و شرم در قرآن کریم» | هرچند در قرآن بهصورت صریح ذکری از شرم نیامده است؛ اما گفته شده است که لازمۀ سهدسته آیات قرآنی معرفیکنندۀ رفتارهای خوب و بد، آیاتی در بیان جایگاه بالای انسان و آیاتی در مورد حضور حاضران و ناظران اعمال انسان آن است که معتقدین به اسلام، برای مراقبت از حرمت و مقام خود در محضر ناظران، از ارتکاب رفتارهای ناشایست در سبک زندگی خود شرم کنند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/463365/%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85 «حیا و شرم در قرآن کریم» وبسایت تبیان.]</ref> | ||
=== شرم در روایات === | === شرم در روایات === | ||
| خط ۵۹: | خط ۵۹: | ||
== شرم در فرهنگمادی == | == شرم در فرهنگمادی == | ||
شرم بهعنوان یکهیجان اخلاقی، با هنجارهای اخلاقی جامعه پیوند دارد؛<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/222266-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86 قاضی مرادی، | شرم بهعنوان یکهیجان اخلاقی، با هنجارهای اخلاقی جامعه پیوند دارد؛<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/222266-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86 قاضی مرادی، «احساس شرم از عناصر اخلاقی مدرن»، وبسایت شبکه شرق.]</ref> اما برخی بهاین باورند که در سبک زندگی مادی، کلیت و قداست صورتهای سهگانۀ مرجعیت اخلاقی شامل ایده، متن و شخص زدوده شده است<ref>[https://iej.ihu.ac.ir/article_200827.html بناهان و دیگران، «تبیینی از مبانی نظری اندیشۀ مرجعیت زدایی اخلاقی پسا ساختار گرا و نقد آن» تابستان 1391ش، ش15، ص141.]</ref> و خوشایندی و نا خوشایندی ارزشهای اخلاقی در فرهنگ مادی، نسبی و شخصی است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/673588 احمدی طباطبایی، «اخلاق در فلسفۀ غرب»، وبسایت راسخون.]</ref>بدینجهت، بهخلاف جامعۀ سنتی که شرم بر هنجارهای ابلاغپذیر بنا شدهاست، در سبکزندگی مدرن، شرم کار کرد اخلاقی جامعهپسند ندارد؛ بلکه بر هنجارهای خود انگیختۀ فردی استوار است؛<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/222266-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86 قاضی مرادی، «احساس شرم از عناصر اخلاقی مدرن»، وب سایت شبکه شرق.]</ref> | ||
برخی از روانشناسان غربی، احساس شرم را نظر بهبروز پیامدهایی همچون احساس نالایقی و بیارزشی و در معرض دید و انتقاد قرار گرفتن افراد، مورد نکوهش قرار داده و همگان را به دوری از شرم سفارش کردهاند.<ref>ميدلتون موز، ''روانشناسي شرم و گناه''، ترجمه شهلا ارژنگ، 1373ش، ص28.</ref>بعضی از مکاتب و متفکران غربی نیز بهدیدۀ منفی نسبت بهشرم نگریسته و آن را حالت انفعالي و ناشي از ضعف انسان تفسیر کرده اند؛ چنانچه مونتسکیو شرم را خجلتی ناشی از نقص و عدم کمال انسان تعریف کرده است.<ref>مونتسکیو، روحالقوانین، ترجمه علیاکبر مهتدی، 1339ش، ص440.</ref> بدین جهت است که گفته شده است، در فرهنگ مادی، شرم نهتنها بیارزرش است؛ بلکه بیشرمی نوعی کمال شمرده شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10208/1/100 مصباح یزدی، سجادههای سلوک، 1390ش، ج1، ص100.]</ref> | برخی از روانشناسان غربی، احساس شرم را نظر بهبروز پیامدهایی همچون احساس نالایقی و بیارزشی و در معرض دید و انتقاد قرار گرفتن افراد، مورد نکوهش قرار داده و همگان را به دوری از شرم سفارش کردهاند.<ref>ميدلتون موز، ''روانشناسي شرم و گناه''، ترجمه شهلا ارژنگ، 1373ش، ص28.</ref>بعضی از مکاتب و متفکران غربی نیز بهدیدۀ منفی نسبت بهشرم نگریسته و آن را حالت انفعالي و ناشي از ضعف انسان تفسیر کرده اند؛ چنانچه مونتسکیو شرم را خجلتی ناشی از نقص و عدم کمال انسان تعریف کرده است.<ref>مونتسکیو، روحالقوانین، ترجمه علیاکبر مهتدی، 1339ش، ص440.</ref> بدین جهت است که گفته شده است، در فرهنگ مادی، شرم نهتنها بیارزرش است؛ بلکه بیشرمی نوعی کمال شمرده شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10208/1/100 مصباح یزدی، سجادههای سلوک، 1390ش، ج1، ص100.]</ref> | ||
| خط ۱۱۷: | خط ۱۱۷: | ||
=== تفاوت شرم و خجالت === | === تفاوت شرم و خجالت === | ||
گفته شده است که کلمۀ «خجالت» بهرغم آنکه در فاسی بهکار برده میشود؛ اما در عربی بدینصورت بهکار نرفته و بهجای آن، کلمۀ خَجَل بهکار میرود که بهمعنای شرم، شرمساری و شرمندگی است.<ref>دهخدا، | گفته شده است که کلمۀ «خجالت» بهرغم آنکه در فاسی بهکار برده میشود؛ اما در عربی بدینصورت بهکار نرفته و بهجای آن، کلمۀ خَجَل بهکار میرود که بهمعنای شرم، شرمساری و شرمندگی است.<ref>دهخدا، لغت نامۀ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537 و 9544؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1381ش، ص401.</ref> | ||
تفاوت شرم با خجالت: | تفاوت شرم با خجالت: | ||
# شرم، احساس عمیق است؛ اما خجالت و خجل، آن احساس گذرا، ناگهانی یا دارای أثر موقت است که با نشانههایی همچون سرخشدن چهره آشکار میشود.<ref>سیّاح، | # شرم، احساس عمیق است؛ اما خجالت و خجل، آن احساس گذرا، ناگهانی یا دارای أثر موقت است که با نشانههایی همچون سرخشدن چهره آشکار میشود.<ref>سیّاح، فرهنگ بزرگ جامع نوین عربی به فارسی، ج1-2، (ترجمۀ المنجد لوئیس معلوف با اضافات)، 1387ش، ص447؛ رازی، فرهنگ واژههای فارسی سره برای واژههای عربی در فارسی معاصر، 1366ش، ص88؛ [https://adibefazel.com/2025/10/%d9%81%d8%b1%d9%82-%d8%ae%d8%ac%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d9%88-%d8%b4%d8%b1%d9%85-%d8%af%d8%b1%da%a9-%d8%b9%d9%85%db%8c%d9%82-%d8%a7%d8%ad%d8%b3%d8%a7%d8%b3%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c/ فاضل، «فرق خجالت و شرم: درک عمیق احساسات انسانی و تأثیرات آنها»، وبسایت ادیب فاضل؛] [https://ravanhami.com/%d8%a2%db%8c%d8%a7-%d8%ae%d8%ac%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d9%86%d8%b9%d9%85%d8%aa-%d8%a7%d8%b3%d8%aa-%db%8c%d8%a7-%d9%85%d8%b5%db%8c%d8%a8%d8%aa%d8%9f/ بهرامی زاده، «آیا خجالت، نعمت است یا مصیبت؟» وبسایت روانحامی.] </ref> | ||
# شرم شامل وجه مثبت و منفی؛<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129]</ref> اما خجالت آن وجه منفی شرم است که با ویژگیهایی همچون اعتماد بهنفس پایین، ناکامی در امور اجتماعی و ناتوانی از حضور در جمع شناخته میشود.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 | # شرم شامل وجه مثبت و منفی؛<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129]</ref> اما خجالت آن وجه منفی شرم است که با ویژگیهایی همچون اعتماد بهنفس پایین، ناکامی در امور اجتماعی و ناتوانی از حضور در جمع شناخته میشود.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.]</ref> | ||
=== تفاوت شرم و احساسگناه<ref group="دیدگاه">تفاوت های شرم و گناه یا احساس گناه؟</ref> === | === تفاوت شرم و احساسگناه<ref group="دیدگاه">تفاوت های شرم و گناه یا احساس گناه؟</ref> === | ||
| خط ۱۳۷: | خط ۱۳۷: | ||
=== مفهوم شرم مثبت و شرم منفی === | === مفهوم شرم مثبت و شرم منفی === | ||
گفته شدهاست که شرم بهعنوان یکپدیدۀ روانشناختی، فینفسه به خوبی یا بدی متصف نمیشود؛ بلکه حسنوقبح آن در نسبت با مصالح و اهدافاخلاقی، قابل سنجش است. بدینجهت، از نظر ارزشی، شرم مثبت و ممدوح آن است که انسان طالب کمال و شرافت از آشکار شدن عیب و عمل ناشایست خود نزد دیگران شرمسار شود؛ اما شرم منفی و مذموم، شرم از ضعف و نقصهای توهمی است که انسان را از رشد تکاملی بازدارد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/84021/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_;_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA_%D8%AD%DB%8C%D8%A7_%D8%A8%D8%A7_%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA مصباح یزدی، | گفته شدهاست که شرم بهعنوان یکپدیدۀ روانشناختی، فینفسه به خوبی یا بدی متصف نمیشود؛ بلکه حسنوقبح آن در نسبت با مصالح و اهدافاخلاقی، قابل سنجش است. بدینجهت، از نظر ارزشی، شرم مثبت و ممدوح آن است که انسان طالب کمال و شرافت از آشکار شدن عیب و عمل ناشایست خود نزد دیگران شرمسار شود؛ اما شرم منفی و مذموم، شرم از ضعف و نقصهای توهمی است که انسان را از رشد تکاملی بازدارد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/84021/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_;_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA_%D8%AD%DB%8C%D8%A7_%D8%A8%D8%A7_%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA مصباح یزدی، «اخلاق و عرفان اسلامی؛ تفاوت حیا با خجالت» وبسایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> شرم منفی عارضۀ ناشی از ضعف نفسانی و خود کمبینی در سبک زندگی انسان است<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص146.]</ref> که با دو شاخصۀ ترک عمل نیک<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147]</ref> و افراط در شرمکردن شناخته می شود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر الأخبار الأئمة الاطهار،1404ق، ج90، ص372.</ref> | ||
=== تفاوت های شرم مثبت و شرم منفی === | === تفاوت های شرم مثبت و شرم منفی === | ||
