شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۵۶: | خط ۵۶: | ||
# شرم مثبت و شرم منفی: از جهت موضوع، به شرم از اعمال یا ناشایست عرفی، شرعی و اخلاقی، شرم مثبت یا عاقلانه و به شرم از انجام رفتارهای پسندیده یا مباح، شرم منفی یا احمقانه گفته میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص85.</ref> | # شرم مثبت و شرم منفی: از جهت موضوع، به شرم از اعمال یا ناشایست عرفی، شرعی و اخلاقی، شرم مثبت یا عاقلانه و به شرم از انجام رفتارهای پسندیده یا مباح، شرم منفی یا احمقانه گفته میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص85.</ref> | ||
# شرم قوت و شرم ضعف: از جهت کاربرد، شرمی برآمده از قدرت نفس و ایمان، شرم قوت و شرم ناشی از ناتوانی روح یا کمرویی، شرم ضعف نامیده میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129.]</ref> | # شرم قوت و شرم ضعف: از جهت کاربرد، شرمی برآمده از قدرت نفس و ایمان، شرم قوت و شرم ناشی از ناتوانی روح یا کمرویی، شرم ضعف نامیده میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129.]</ref> | ||
# شرم ایمانی و شرم نفسانی: ازجهت ناظران، به شرم از نظارت خداوند، پیامبر، امامان یا فرشتگان، شرم ایمانی و به شرم از مردم، شرم نفسانی گفته میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129-130.]</ref> | # شرم ایمانی و شرم نفسانی: ازجهت ناظران، به شرم از نظارت خداوند، پیامبر، امامان یا فرشتگان، شرم ایمانی و به شرم از مردم، شرم نفسانی گفته میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129-130.]</ref> از دیدگاهاخلاق اسلامی، بالاترین مرتبۀ شرم، شرم از خداوند و بعد از آن، شرم از وجدان و پایینترین درجۀ شرم، شرم از مردم است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص136-137.]</ref> | ||
# شرم عام و شرم خاص: از جهت حد و سطح، به شرم در روابط اجتماعی، شرم عام و به شرم در روابط خصوصی و خانوادگی، شرم خاص اطلاق میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/114790/%D8%B4%D8%B1%D9%85_%D9%88_%D8%AD%DB%8C%D8%A7 میر باقری، «شرم و حیا»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | # شرم عام و شرم خاص: از جهت حد و سطح، به شرم در روابط اجتماعی، شرم عام و به شرم در روابط خصوصی و خانوادگی، شرم خاص اطلاق میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/114790/%D8%B4%D8%B1%D9%85_%D9%88_%D8%AD%DB%8C%D8%A7 میر باقری، «شرم و حیا»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
# شرماخلاقی و شرم در جرمشناسی: از جهت قلمرو، شرم از رفتارهای ناشایست اخلاقی، شرماخلاقی و شرم از رفتارهای مجرمانه، شرم در جرمشناسی نامیده میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133]</ref> | # شرماخلاقی و شرم در جرمشناسی: از جهت قلمرو، شرم از رفتارهای ناشایست اخلاقی، شرماخلاقی و شرم از رفتارهای مجرمانه، شرم در جرمشناسی نامیده میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133]</ref> | ||
# شرم قبل از عمل و شرم بعد از عمل: از جهت زمان وقوع، شرم به شرم قبل یا بعد از عمل دسته بندی میشود | # شرم قبل از عمل و شرم بعد از عمل: از جهت زمان وقوع، شرم به شرم قبل یا بعد از عمل دسته بندی میشود<ref name=":3">پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88.</ref> شرم قبل از عمل، چهار عنصر پیوستگی، مشارکت، پایبندی بهحفظ اعتبارات اجتماعی و اعتقاد افراد بهقوانین و قواعد اجتماعی را تقویت و از ارتکاب رفتارهای ناشایست پیشگیری میکند.<ref>ویلیامز و مک شین، نظریه های جرمشناسی، ترجمۀ ملک محمدی، 1383ش، ص209.</ref> شرم بعد از عمل که یکحالت انفعالی و زمانمند است وارزش آن، بهپشیمانی و قابلیت اصلاح بودن فرد خطاکار بستگی دارد.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص130-131 و134.]</ref> | ||
# شرم فعلی و شرم فکری: از جهت نوع واقعۀ شرم بر انگیز، اگر واقعۀ شرم آور از قبیل فعل باشد، شرم فعلی و اگر از قبیل فکر قبیح باشد، شرم فکری نامیده میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88.</ref> | # شرم فعلی و شرم فکری: از جهت نوع واقعۀ شرم بر انگیز، اگر واقعۀ شرم آور از قبیل فعل باشد، شرم فعلی و اگر از قبیل فکر قبیح باشد، شرم فکری نامیده میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88.</ref> | ||
# شرم شدید و شرم ضعیف: از جهت میزان شدت، به شرم شدید و شرم ضعیف تقسیم میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص140.]</ref> | # شرم شدید و شرم ضعیف: از جهت میزان شدت، به شرم شدید و شرم ضعیف تقسیم میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص140.]</ref> | ||
| خط ۱۳۴: | خط ۱۳۴: | ||
# کارکرد مدیریتی: استفاده به عنوان ابزار کنترل اجتماعی در صورت قداست داشتن هنجارها، وجود درک جمعی و همنظر بودن تمام عناصر اجتماعی، نسبت بهخطا بودن اعمال ناشایست.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص234.</ref> | # کارکرد مدیریتی: استفاده به عنوان ابزار کنترل اجتماعی در صورت قداست داشتن هنجارها، وجود درک جمعی و همنظر بودن تمام عناصر اجتماعی، نسبت بهخطا بودن اعمال ناشایست.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص234.</ref> | ||
# کارکرد فردی و رفتاری: پیشگیری قبل از عمل قبیح و زمینه سازی برای اصلاح و ترمیم بعد از عمل قبیح.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | # کارکرد فردی و رفتاری: پیشگیری قبل از عمل قبیح و زمینه سازی برای اصلاح و ترمیم بعد از عمل قبیح.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | ||
# کارکرد خانوادگی: تحکیم پیوند خانوادگی و پایداری کانون خانواده با محدود کردن بهرهوریها در حد مشروع و منع لذتجوییهای غیر مشروع<ref>[https://tahavolejtemaee.ir/storage/store/uploads/tahavol/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-3-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-27-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%81%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB.pdf میردامادی و صیامی، «آثار تربیتی شرم و حیا از منظر قرآن و احادیث»، فصلنامۀ مطالعات روان شناسی»، 1396ش، ش26، ص43.]</ref> | |||
# کارکرد روانی: امنیت روانی جامعه.<ref>[https://tahavolejtemaee.ir/storage/store/uploads/tahavol/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-3-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-27-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%81%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB.pdf میردامادی و صیامی، «آثار تربیتی شرم و حیا از منظر قرآن و احادیث»، فصلنامۀ مطالعات روان شناسی»، 1396ش، ش26، ص43.]</ref> | |||
==== عوامل مؤثّر بر کارکرد پیشگیرانۀ شرم مثبت ==== | |||
گفته شده است که چهار عامل ذیل، کارکرد پیشگیرانۀ شرم را تقویت میکند: | |||
# دیانت و خدا باوری | |||
# برخورداری از عزت نفس بالا | |||
# همگانی بودن قبح یک عمل | |||
# نهادینهشدن فرهنگشرم در جامعه.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص138-140.]</ref> | |||
=== آثار شرم منفی === | === آثار شرم منفی === | ||
| خط ۱۴۵: | خط ۱۵۵: | ||
# از نظر زمان شرمساری: زمان بروز شرم در جرمشناسی، بعد از ارتکاب رفتار مجرمانه است؛ اما شرم اخلاقی، هم پیش از عمل غیر اخلاقی و هم پساز آن ظاهر میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132.]</ref> | # از نظر زمان شرمساری: زمان بروز شرم در جرمشناسی، بعد از ارتکاب رفتار مجرمانه است؛ اما شرم اخلاقی، هم پیش از عمل غیر اخلاقی و هم پساز آن ظاهر میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132.]</ref> | ||
# از نظر مطلوبیت شرم: از میان دو نوع شرم بدنام کننده و بازپذیرنده، برخی از جرمشناسان، فقط شرم بازپذیرنده را مطلوب و شرم بدنام کننده را مطرود میدانند؛ اما از نظر آموزههای اخلاقی، هرکدام از دو نوع شرم اعم از بدنام کننده و باز پذیرنده بهدلیل پیامدهای مؤثر آن، در جای خود مفیداند و چهبسا شرم | # از نظر مطلوبیت شرم: از میان دو نوع شرم بدنام کننده و بازپذیرنده، برخی از جرمشناسان، فقط شرم بازپذیرنده را مطلوب و شرم بدنام کننده را مطرود میدانند؛ اما از نظر آموزههای اخلاقی، هرکدام از دو نوع شرم اعم از بدنام کننده و باز پذیرنده بهدلیل پیامدهای مؤثر آن، در جای خود مفیداند و چهبسا شرم بدنامکننده، تأثیری بهتر در پیشگیری خصوصی افراد از ارتکاب رفتارهای ناشایست دارد.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132.]</ref> | ||
# از جهت مخاطبین شرم: مخاطب مستقیم شرم در جرمشناسی، تنها بزهکاران است؛ اما مخاطب شرم و جنبۀ اصلاحی آن در آموزههای اخلاقی، گسترده بوده و تمام افراد جامعه اعماز بزهکاران و غیر آنان را شامل میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص133.]</ref> | # از جهت مخاطبین شرم: مخاطب مستقیم شرم در جرمشناسی، تنها بزهکاران است؛ اما مخاطب شرم و جنبۀ اصلاحی آن در آموزههای اخلاقی، گسترده بوده و تمام افراد جامعه اعماز بزهکاران و غیر آنان را شامل میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص133.]</ref> | ||
# از جهت ناظران: ناظران | # از جهت ناظران: ناظران در رفتارهای مربوط بهشرم جرمشناسی، تنها افراد جامعه و وجدان اخلاقی بزهکاران هستند؛ اما در شرم اخلاقی، خدا، ملائکه و اولیاء نیز از ناظران بهشمار میآیند.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص133.]</ref> | ||
# از نظر قلمرو شرم: در | # از نظر قلمرو شرم: در جرمشناسی، قلمرو شرم محدود بهرفتار بزهکارانۀ فرد شرمکننده است؛ اما بنا بر آموزههای اخلاقی، آدمی باید از هر نوع اعمال و افکار ناشایست شرم کند؛ حتی اگر گناه نباشد و بدینجهت، دامنۀ شرم اخلاقی وسیعتر است<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133.]</ref> و شامل فکر شرم بر انگیز نیز میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88-89.</ref> | ||
== شرم در اشعار فارسی == | == شرم در اشعار فارسی == | ||
| خط ۲۱۹: | خط ۲۲۴: | ||
* مونتسکیو، روحالقوانین، ترجمه علی اکبر مهتدی، تهران، انتشارات اقبال، چاپ چهارم، 1339ش. | * مونتسکیو، روحالقوانین، ترجمه علی اکبر مهتدی، تهران، انتشارات اقبال، چاپ چهارم، 1339ش. | ||
* میر باقری، سید محسن، «شرم و حیا»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب:8 مهر 1397ش. | * میر باقری، سید محسن، «شرم و حیا»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب:8 مهر 1397ش. | ||
* میردامادی، سید محمد و صیامی، لیلا، «آثار تربیتی شرم و حیا از منظر قرآن و احادیث»، فصلنامۀ مطالعات روان شناسی»، ش26، زمستان 1396ش. | |||
* نساجی، زهرا، «حیا، فضیلتی انسانی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب:8 آبان 1390ش. | * نساجی، زهرا، «حیا، فضیلتی انسانی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب:8 آبان 1390ش. | ||
* نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش. | * نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش. | ||
* والازاده، ابوالفضل، دانشنامۀ جهان اسلام، ج1، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، 1375ش. | * والازاده، ابوالفضل، دانشنامۀ جهان اسلام، ج1، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، 1375ش. | ||
* ویلیامز، فرانک پی، مک شین، ماری لین دی، نظریه های جرمشناسی، ترجمۀ ملک محمدی، تهران، نشر میزان، 1383ش. | * ویلیامز، فرانک پی، مک شین، ماری لین دی، نظریه های جرمشناسی، ترجمۀ ملک محمدی، تهران، نشر میزان، 1383ش. | ||
