شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جزبدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
شرم؛ الگوی ارتباطی مبتنی بر کرامت انسانی و حفظ | شرم؛ الگوی ارتباطی مبتنی بر کرامت انسانی و حفظ ارزشها و هنجارهای اجتماعی. | ||
شرم معادل فارسی کلمۀ حیا در عربی و بهمعنای خجالت، آزرم و وحشت از ترس سرزنش، مجازات و آگاهی دیگران بر عیب و نقص آدمی و یکالگوی ارتباطی مبتنی بر حرمت و کرامت انسانی است. موجودیت شرم، ماهیت فطری و تغییر ناپذیر دارد؛ اما مصادیق آن بهتبع گوناگونی فرهنگها متحول میشود. از میان دو قسم شرم مثبت و منفی، گونۀ مثبتآن در سبک زندگیاسلامی، یکخصلت ارزنده بهشمار میآید که کارکردهای ارزشمند در تنظیم روابط اجتماعی همچون پیشگیری از رفتارهای ناشایست و زمینهسازی برای اصلاح و ترمیم صدمههای وارد شده دارد. رعایت ادب، حفظ ارزشها و هنجارهای شرعی و عرفی در گفتار، رفتار، شنیدار، دیدار، پندار و پوشش در ارتباطات با دیگران و نیز خود داری از تولید صحنههای بیشرمی و هوسانگیز، نمونههایی از آثار شرم مثبت به شمار میروند. | شرم معادل فارسی کلمۀ حیا در عربی و بهمعنای خجالت، آزرم و وحشت از ترس سرزنش، مجازات و آگاهی دیگران بر عیب و نقص آدمی و یکالگوی ارتباطی مبتنی بر حرمت و کرامت انسانی است. موجودیت شرم، ماهیت فطری و تغییر ناپذیر دارد؛ اما مصادیق آن بهتبع گوناگونی فرهنگها متحول میشود. از میان دو قسم شرم مثبت و منفی، گونۀ مثبتآن در سبک زندگیاسلامی، یکخصلت ارزنده بهشمار میآید که کارکردهای ارزشمند در تنظیم روابط اجتماعی همچون پیشگیری از رفتارهای ناشایست و زمینهسازی برای اصلاح و ترمیم صدمههای وارد شده دارد. رعایت ادب، حفظ ارزشها و هنجارهای شرعی و عرفی در گفتار، رفتار، شنیدار، دیدار، پندار و پوشش در ارتباطات با دیگران و نیز خود داری از تولید صحنههای بیشرمی و هوسانگیز، نمونههایی از آثار شرم مثبت به شمار میروند. | ||
| خط ۱۲۶: | خط ۱۲۶: | ||
=== آثار شرم مثبت === | === آثار شرم مثبت === | ||
# کارکرد فردی- اخلاقی: پیشگیری از گناه یا اعمال قبیح، قبل ازعمل و زمینهسازی برای اصلاح بعد از عمل<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> و حصول فضایلی همچون صداقت، عفت، کرامت نفس، انجام خوبی ها، جلب محبت خداوند، پاک شدن گناهان انسان، محافظت از عذاب، پوشیدن عیوب، موفقیت، احترام به دیگران و قرار گرفتن انسان در مسیر رشد و تعالی.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قران و حدیث»، 1394ش، ش32، ص148-149؛] [https://www.pasokhgoo.ir/content/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 «منظور از شرم و حیا وکارکردهای آن»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی بهسؤالات دینی.]</ref> | |||
# کارکرد اجتماعی؛ تضمین بقای جامعه، افزایش انسجام و ارتقای حس تعلق افراد به اجتماع و جلوگیری از احساس بیارزشی اجتماعی در افراد.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | # کارکرد اجتماعی؛ تضمین بقای جامعه، افزایش انسجام و ارتقای حس تعلق افراد به اجتماع و جلوگیری از احساس بیارزشی اجتماعی در افراد.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | ||
# کارکرد تمدنی؛ تعیین مرز بین امر خصوصی و امر عمومی با بردن اعمال خصوصی بهخلوت زندگی.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | # کارکرد تمدنی؛ تعیین مرز بین امر خصوصی و امر عمومی با بردن اعمال خصوصی بهخلوت زندگی.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | ||
# کارکرد سیاسی- آرمانی؛ زمینهسازی برای مسئولیتپذیری و انتخاب درست در سیاست و ترغیب افراد و سیاستمداران بهآرمان ها و هنجارهای مطلوب جامعه.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | # کارکرد سیاسی- آرمانی؛ زمینهسازی برای مسئولیتپذیری و انتخاب درست در سیاست و ترغیب افراد و سیاستمداران بهآرمان ها و هنجارهای مطلوب جامعه.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | ||
# کارکرد ارزشی: جلوگیری از ارزشزدایی در جامعه، از طریق نقضنکردن هنجارها در سبک زندگی.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص43.</ref> | # کارکرد ارزشی: جلوگیری از ارزشزدایی در جامعه، از طریق نقضنکردن هنجارها در سبک زندگی.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص43.</ref> | ||
# کارکرد حقوقی: طرد و تحقیر مجرم یا تلفیق و بازپذیرش او در جامعه و نیز وادار نمودن او به جبران خسارتها و صدمات از طریق اجرای عدالت.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص131.]</ref> | # کارکرد حقوقی: طرد و تحقیر مجرم یا تلفیق و بازپذیرش او در جامعه و نیز وادار نمودن او به جبران خسارتها و صدمات از طریق اجرای عدالت.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص131.]</ref> | ||
# کارکرد مدیریتی: استفاده به عنوان ابزار کنترل اجتماعی در صورت قداست داشتن هنجارها، وجود درک جمعی و همنظر بودن تمام عناصر اجتماعی، نسبت بهخطا بودن اعمال ناشایست.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص234.</ref> | # کارکرد مدیریتی: استفاده به عنوان ابزار کنترل اجتماعی در صورت قداست داشتن هنجارها، وجود درک جمعی و همنظر بودن تمام عناصر اجتماعی، نسبت بهخطا بودن اعمال ناشایست.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص234.</ref> | ||
# کارکرد خانوادگی: تحکیم پیوند خانوادگی و پایداری کانون خانواده با محدود کردن بهرهوریها در حد مشروع و منع لذتجوییهای غیر مشروع.<ref>[https://tahavolejtemaee.ir/storage/store/uploads/tahavol/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-3-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-27-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%81%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB.pdf میردامادی و صیامی، «آثار تربیتی شرم و حیا از منظر قرآن و احادیث»، فصلنامۀ مطالعات روان شناسی»، 1396ش، ش26، ص43.]</ref> | |||
# کارکرد خانوادگی: تحکیم پیوند خانوادگی و پایداری کانون خانواده با محدود کردن بهرهوریها در حد مشروع و منع لذتجوییهای غیر مشروع<ref>[https://tahavolejtemaee.ir/storage/store/uploads/tahavol/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-3-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-27-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%81%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB.pdf میردامادی و صیامی، «آثار تربیتی شرم و حیا از منظر قرآن و احادیث»، فصلنامۀ مطالعات روان شناسی»، 1396ش، ش26، ص43.]</ref> | |||
# کارکرد روانی: امنیت روانی جامعه.<ref>[https://tahavolejtemaee.ir/storage/store/uploads/tahavol/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-3-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-27-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%81%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB.pdf میردامادی و صیامی، «آثار تربیتی شرم و حیا از منظر قرآن و احادیث»، فصلنامۀ مطالعات روان شناسی»، 1396ش، ش26، ص43.]</ref> | # کارکرد روانی: امنیت روانی جامعه.<ref>[https://tahavolejtemaee.ir/storage/store/uploads/tahavol/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-3-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/00-27-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%81%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB.pdf میردامادی و صیامی، «آثار تربیتی شرم و حیا از منظر قرآن و احادیث»، فصلنامۀ مطالعات روان شناسی»، 1396ش، ش26، ص43.]</ref> | ||
==== عوامل مؤثّر بر کارکرد پیشگیرانۀ شرم مثبت ==== | ==== عوامل مؤثّر بر کارکرد پیشگیرانۀ شرم مثبت ==== | ||
گفته شده است که چهار | گفته شده است که چهار عامل، کارکرد پیشگیرانۀ شرم را تقویت میکند: | ||
# دیانت و خدا باوری | # دیانت و خدا باوری | ||
| خط ۱۶۰: | خط ۱۵۹: | ||
# از نظر قلمرو شرم: در جرمشناسی، قلمرو شرم محدود بهرفتار بزهکارانۀ فرد شرمکننده است؛ اما بنا بر آموزههای اخلاقی، آدمی باید از هر نوع اعمال و افکار ناشایست شرم کند؛ حتی اگر گناه نباشد و بدینجهت، دامنۀ شرم اخلاقی وسیعتر است<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133.]</ref> و شامل فکر شرم بر انگیز نیز میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88-89.</ref> | # از نظر قلمرو شرم: در جرمشناسی، قلمرو شرم محدود بهرفتار بزهکارانۀ فرد شرمکننده است؛ اما بنا بر آموزههای اخلاقی، آدمی باید از هر نوع اعمال و افکار ناشایست شرم کند؛ حتی اگر گناه نباشد و بدینجهت، دامنۀ شرم اخلاقی وسیعتر است<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133.]</ref> و شامل فکر شرم بر انگیز نیز میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88-89.</ref> | ||
== شرم در | == شرم در اشعارفارسی == | ||
مفهوم شرم، شرمساری یا بیشرمی، در اشعار شاعران نیز بازتاب یافته است: | مفهوم شرم، شرمساری یا بیشرمی، در اشعار شاعران نیز بازتاب یافته است: | ||
