بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
===مفهوم رنگ سفید=== | ===مفهوم رنگ سفید=== | ||
زمانی که زنان ترکمن به سن | زمانی که زنان ترکمن به سن ۶۳ سالگی میرسند، تمام لباسهای آنها از جمله یاشماق، بالاق و دیگر پوشاک به رنگ سفید درمیآید. در این سن، از ابریشم سفید برای لباسها استفاده میشود و در صورت نبود آن، پارچههای معمولی سفید بهکار میرود. رنگ سفید در فرهنگ ترکمن نمادی از پاکی و آرامش است و بهدلیل تقدس خاصی که این رنگ در این فرهنگ دارد، تاکید زیادی بر استفاده از آن در پوشاک وجود دارد.<ref>مهدیزاده، «تابش اعتقادات کهن قوم ترکمن از دریچۀ پوشاک»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا. </ref> | ||
===تغییر رنگ در پوشش ترکمنی=== | ===تغییر رنگ در پوشش ترکمنی=== | ||
| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
====کلاه بورک==== | ====کلاه بورک==== | ||
کلاه یا عرقچین گرد، صاف و بدون برجستگی که مخصوص دختران است و تمام سطح آن با الیاف ابریشمی الوان دستدوزی شده است. در گذشته دختران تا قبل از ازدواج از این کلاه استفاده میکردند و بعد از ازدواج نیز این کلاه را از سر برداشته و کلاه دیگری روی سر قرار میدادند.<ref>امیدی، دیده و دل و دست (پژوهشی در پوشاک و هنرهای سنتی خراسان)، 1382ش، ص186.</ref> | کلاه یا عرقچین گرد، صاف و بدون برجستگی که مخصوص دختران است و تمام سطح آن با الیاف ابریشمی الوان دستدوزی شده است. در گذشته دختران تا قبل از ازدواج از این کلاه استفاده میکردند و بعد از ازدواج نیز این کلاه را از سر برداشته و کلاه دیگری روی سر قرار میدادند.<ref>امیدی، دیده و دل و دست (پژوهشی در پوشاک و هنرهای سنتی خراسان)، 1382ش، ص186.</ref> عرقچین دختران با انواع سکه، پولک و زیورآلات نقرهای تزیین میشود و نقوش دستدوزیشدۀ روی آن نماد نیکبختی و پیروزی است.<ref>شفرد، هزار نماد در هنر و اسطورۀ شکل به چه معناست، 1393ش، ص351.</ref> | ||
عرقچین دختران با انواع سکه، پولک و زیورآلات نقرهای تزیین میشود و نقوش دستدوزیشدۀ روی آن نماد نیکبختی و پیروزی است.<ref>شفرد، هزار نماد در هنر و اسطورۀ شکل به چه معناست، 1393ش، ص351.</ref> | |||
====کلاه حصیری==== | ====کلاه حصیری==== | ||
| خط ۵۳: | خط ۵۱: | ||
====چارقد (روسری)==== | ====چارقد (روسری)==== | ||
چارقد زنان ترکمنی معمولاً زمینهای مشکی یا رنگهای دیگر دارد و با نقشهای درشت زرد و نارنجی تزیین میشود. زنان بر روی چارقدهای خود، روسری بزرگی قرار میدهند که تقریباً بهاندازه نیمی از طول چادر است و با ریشههای بلند و نقوش گلهای رنگی تزئین شده است.<ref>امیدیفروتقه و دیگران، «بررسی سرپوش زنان کرد، ترک و ترکمن شمال خراسان در سدۀ اخیر»، 1401ش، ص49.</ref> | چارقد زنان ترکمنی معمولاً زمینهای مشکی یا رنگهای دیگر دارد و با نقشهای درشت زرد و نارنجی تزیین میشود. زنان بر روی چارقدهای خود، روسری بزرگی قرار میدهند که تقریباً بهاندازه نیمی از طول چادر است و با ریشههای بلند و نقوش گلهای رنگی تزئین شده است.<ref>امیدیفروتقه و دیگران، «بررسی سرپوش زنان کرد، ترک و ترکمن شمال خراسان در سدۀ اخیر»، 1401ش، ص49.</ref> استفاده از رنگ زرد در چارقد زنان نمادی از آرامش، همدلی، طراوت و شادابی است.<ref>گرترود، فرهنگ سمبلها، اساطیر و فولکلور، 1395ش، ص735.</ref> | ||
استفاده از رنگ زرد در چارقد زنان نمادی از آرامش، همدلی، طراوت و شادابی است.<ref>گرترود، فرهنگ سمبلها، اساطیر و فولکلور، 1395ش، ص735.</ref> | |||
====پیشانیبند==== | ====پیشانیبند==== | ||
دختران ترکمن پس از ازدواج از سربندهایی استفاده میکنند که بهطور خاص دور سر پیچیده میشود. این سربندها که «آلیندانگی» نام دارند، در نحوه بستن واندازه آنها میان طوایف مختلف ترکمن تفاوتهایی وجود دارد؛ <ref>رستمی و میر، «تاثیر عقیدهها و باورهای دینی بر آرایههای زیورآلات ترکمنی»، 1398ش، ص72.</ref> برای مثال، پیشانیبند ترکمنهای نخورلی از نیهای بسیار ریز بافته میشود که روی آن با پارچهای پوشانده شده و سپس زیورآلاتی به آن متصل میشود.<ref>گلی، تاریخ سیاسی و اجتماعی ترکمنها، 1366ش، ص318.</ref> | دختران ترکمن پس از ازدواج از سربندهایی استفاده میکنند که بهطور خاص دور سر پیچیده میشود. این سربندها که «آلیندانگی» نام دارند، در نحوه بستن واندازه آنها میان طوایف مختلف ترکمن تفاوتهایی وجود دارد؛ <ref>رستمی و میر، «تاثیر عقیدهها و باورهای دینی بر آرایههای زیورآلات ترکمنی»، 1398ش، ص72.</ref> برای مثال، پیشانیبند ترکمنهای نخورلی از نیهای بسیار ریز بافته میشود که روی آن با پارچهای پوشانده شده و سپس زیورآلاتی به آن متصل میشود.<ref>گلی، تاریخ سیاسی و اجتماعی ترکمنها، 1366ش، ص318.</ref> | ||
پیشانیبندهای نوعروسان بلند است و بهتدریج که به میانسالگی میرسند، به ازای هر سال حدود دو انگشت از قد آن کم میشود که در زبان محلی به این سربندهای کوتاه تارک میگویند. سربند کوتاه زنان ترکمن بهرنگ سیاه است که نشان از پختگی، کارکشتگی و مجرببودن زنان دارد.<ref>محمدی، پوشاک و زیورآلات مردم ترکمن، 1388ش، ص81.</ref> | پیشانیبندهای نوعروسان بلند است و بهتدریج که به میانسالگی میرسند، به ازای هر سال حدود دو انگشت از قد آن کم میشود که در زبان محلی به این سربندهای کوتاه تارک میگویند. سربند کوتاه زنان ترکمن بهرنگ سیاه است که نشان از پختگی، کارکشتگی و مجرببودن زنان دارد.<ref>محمدی، پوشاک و زیورآلات مردم ترکمن، 1388ش، ص81.</ref> پیشانیبند زنان جوان نیز اغلب به رنگ قرمز یا سفید است که رنگ قرمز آن نماد جوانی، طراوت و زیبایی و رنگ سفید آن نشاندهندۀ تجربه، آرامش، صفا و دوستی است.<ref>میرنیا، نگاهی به فرهنگ عامۀ مردم خراسان: جغرافیای خراسان، 1381ش، ص199.</ref> | ||
پیشانیبند زنان جوان نیز اغلب به رنگ قرمز یا سفید است که رنگ قرمز آن نماد جوانی، طراوت و زیبایی و رنگ سفید آن نشاندهندۀ تجربه، آرامش، صفا و دوستی است.<ref>میرنیا، نگاهی به فرهنگ عامۀ مردم خراسان: جغرافیای خراسان، 1381ش، ص199.</ref> | |||
====یاشماق==== | ====یاشماق==== | ||
| خط ۱۱۶: | خط ۱۱۰: | ||
====دولاق==== | ====دولاق==== | ||
در گذشته زنان ترکمن پارچهای | در گذشته زنان ترکمن پارچهای را دور پای خود میپیچیدند که دولاق نام داشت. دولاقها از جنس پنبه یا کتان هستند که بهصورت چندلایه به دور پا پیچیده میشود تا محافظ پای زنان در سرما باشد.<ref>زمانی، پوشاک زنان در استان گلستان (ترکمن، شاهکوه، قزاق، قزلباش، کتول)، 1390ش، ص65.</ref> زنان ترکمن از جورابهای بافتنی نیز استفاده میکنند که برای بافتن آن از 4 تا 5 رنگ الیاف استفاده میشود که روی آن با اشکالی از حیوانات و گیاهان تزیین شده است.<ref>زمانی، پوشاک زنان در استان گلستان (ترکمن، شاهکوه، قزاق، قزلباش، کتول)، 1390ش، ص65.</ref> | ||
زنان ترکمن از جورابهای بافتنی نیز استفاده میکنند که برای بافتن آن از 4 تا 5 رنگ الیاف استفاده میشود که روی آن با اشکالی از حیوانات و گیاهان تزیین شده است.<ref>زمانی، پوشاک زنان در استان گلستان (ترکمن، شاهکوه، قزاق، قزلباش، کتول)، 1390ش، ص65.</ref> | |||
====کفش==== | ====کفش==== | ||
| خط ۱۶۴: | خط ۱۵۶: | ||
رمز پایداری مردم هر منطقه، ارتباط فرهنگی آنان با طبیعت اطراف است و این امر بهخوبی در فرهنگ ترکمنان دیده میشود؛ چراکه پوشاک ترکمن از خاستگاه فرهنگی، قومی، اقلیمی و اقتصادی تاثیر پذیرفته است. پوشاک ترکمن سرشار از نمادها و نشانههایی است که تصویر روشنی از هویت مردم این خطه را نشان میدهد.<ref>محمدیسیف، جامعهشناسی پوشاک سنتی و زیورآلات زنان ایرانزمین، 1398ش، ص95.</ref> | رمز پایداری مردم هر منطقه، ارتباط فرهنگی آنان با طبیعت اطراف است و این امر بهخوبی در فرهنگ ترکمنان دیده میشود؛ چراکه پوشاک ترکمن از خاستگاه فرهنگی، قومی، اقلیمی و اقتصادی تاثیر پذیرفته است. پوشاک ترکمن سرشار از نمادها و نشانههایی است که تصویر روشنی از هویت مردم این خطه را نشان میدهد.<ref>محمدیسیف، جامعهشناسی پوشاک سنتی و زیورآلات زنان ایرانزمین، 1398ش، ص95.</ref> | ||
مردم ترکمن در همۀ مکانها و مراسمها از پوشش محلی خود استفاده میکنند. پایداری فرهنگی نشاندهندۀ میزان رضایت مردم از سطح کیفیت پوشاک آنان است.<ref>قرنجیک و بدوی، «بررسی ارتباط میان ویژگیهای قومی-فرهنگی و شاخصهای ذهنیتی کیفیت زندگی در نواحی روستایی مطالعۀ موردی: دهستان جعفربای جنوبی شهرستان ترکمن، مسکن و محیط روستا»، 1393ش، ص56.</ref> | مردم ترکمن در همۀ مکانها و مراسمها از پوشش محلی خود استفاده میکنند. پایداری فرهنگی نشاندهندۀ میزان رضایت مردم از سطح کیفیت پوشاک آنان است.<ref>قرنجیک و بدوی، «بررسی ارتباط میان ویژگیهای قومی-فرهنگی و شاخصهای ذهنیتی کیفیت زندگی در نواحی روستایی مطالعۀ موردی: دهستان جعفربای جنوبی شهرستان ترکمن، مسکن و محیط روستا»، 1393ش، ص56.</ref> پایداری زیباییشناسی در پوشاک ترکمن شامل سادگی، تعادل، هماهنگی، حفظ هویت قومی، وحدت، ماندگاری و بهیافت پوشاک است.<ref>مسیبی و مونسیسرخه، «بازخوانی ابعاد توسعۀ پایدار در پوشاک سنتی ترکمنان ایران»، 1401ش، ص166 و 171.</ref> | ||
پایداری زیباییشناسی در پوشاک ترکمن شامل سادگی، تعادل، هماهنگی، حفظ هویت قومی، وحدت، ماندگاری و بهیافت پوشاک است.<ref>مسیبی و مونسیسرخه، «بازخوانی ابعاد توسعۀ پایدار در پوشاک سنتی ترکمنان ایران»، 1401ش، ص166 و 171.</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| خط ۱۷۳: | خط ۱۶۳: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
* امیدی، ناهید، دیده و دل و دست (پژوهشی در پوشاک و هنرهای سنتی خراسان)، مشهد، بهنشر، 1382ش. | *امیدی، ناهید، دیده و دل و دست (پژوهشی در پوشاک و هنرهای سنتی خراسان)، مشهد، بهنشر، 1382ش. | ||
* | * | ||
* امیدیفروتقه، زهره و دیگران، «بررسی سرپوش زنان کرد، ترک و ترکمن شمال خراسان در سدۀ اخیر»، تاریخنامۀ ایران بعد از اسلام، 1401ش. | *امیدیفروتقه، زهره و دیگران، «بررسی سرپوش زنان کرد، ترک و ترکمن شمال خراسان در سدۀ اخیر»، تاریخنامۀ ایران بعد از اسلام، 1401ش. | ||
* | * | ||
* بابایی، پروین و اکبری، فاطمه، «زیبایی و منزلت؛ بررسی جایگاه سکه در زیورآلات و تزیینات پوشاک زنان در ایران»، فرهنگ مردم ایران، 1396ش. | *بابایی، پروین و اکبری، فاطمه، «زیبایی و منزلت؛ بررسی جایگاه سکه در زیورآلات و تزیینات پوشاک زنان در ایران»، فرهنگ مردم ایران، 1396ش. | ||
* | * | ||
* «باورهای عجین شده با پوشاک ترکمن»، وبسایت میراث آریا، تاریخ درج مطلب: 15 شهریور 1399ش. | *«باورهای عجین شده با پوشاک ترکمن»، وبسایت میراث آریا، تاریخ درج مطلب: 15 شهریور 1399ش. | ||
* | * | ||
* «تحلیل و بررسی پوشاک قوم ترکمن در استان گلستان»، وبسایت میراث آریا، تاریخ درج مطلب: 29 آذر 1400ش. | *«تحلیل و بررسی پوشاک قوم ترکمن در استان گلستان»، وبسایت میراث آریا، تاریخ درج مطلب: 29 آذر 1400ش. | ||
* | * | ||
* تیمورنژاد، عظیمه، «فرهنگشناسی پوشاک زنان ترکمن ایران»، سیزدهمین کنفرانس بینالمللی زبان، ادبیات، فرهنگ و تاریخ، 1401ش. | *تیمورنژاد، عظیمه، «فرهنگشناسی پوشاک زنان ترکمن ایران»، سیزدهمین کنفرانس بینالمللی زبان، ادبیات، فرهنگ و تاریخ، 1401ش. | ||
* | * | ||
* حسنی، غلامرضا، «روند و فرآیند تحولات تاریخی ساختار فرهنگی-اجتماعی اقوام ایران با تاکید بر قوم ترکمن»، 1388ش. | *حسنی، غلامرضا، «روند و فرآیند تحولات تاریخی ساختار فرهنگی-اجتماعی اقوام ایران با تاکید بر قوم ترکمن»، 1388ش. | ||
* | * | ||
* حیدری، احمد، تحلیل مردمشناختی پوشاک سنتی ایل یموت، پایاننامۀ کارشناسیارشد، تهران، دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز، 1382ش. | *حیدری، احمد، تحلیل مردمشناختی پوشاک سنتی ایل یموت، پایاننامۀ کارشناسیارشد، تهران، دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز، 1382ش. | ||
* | * | ||
* «روسری ترکمن؛ نماد هویت فرهنگی»، خبرگزاری انشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: 26 آذر 1403ش. | *«روسری ترکمن؛ نماد هویت فرهنگی»، خبرگزاری انشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: 26 آذر 1403ش. | ||
* | * | ||
* شفرد، راوناو رابرت، هزار نماد در هنر و اسطورۀ شکل به چه معناست، ترجمۀ آزاده بیداربخت و نسترن لواسانی، تهران، نی، 1393ش. | *شفرد، راوناو رابرت، هزار نماد در هنر و اسطورۀ شکل به چه معناست، ترجمۀ آزاده بیداربخت و نسترن لواسانی، تهران، نی، 1393ش. | ||
* | * | ||
* ذباح، الهام و حاتم، غلامعلی، «جستاری بر مفاهیم نقوش سوزندوزی ترکمنان گنبد کاووس»، نشریۀ علمی وزارت علوم، 1392ش. | *ذباح، الهام و حاتم، غلامعلی، «جستاری بر مفاهیم نقوش سوزندوزی ترکمنان گنبد کاووس»، نشریۀ علمی وزارت علوم، 1392ش. | ||
* | * | ||
* رستمی، مصطفی و میر، طاهره، «تاثیر عقیدهها و باورهای دینی بر آرایههای زیورآلات ترکمنی»، هنرهای حوزۀ کاسپین، 1398ش. | *رستمی، مصطفی و میر، طاهره، «تاثیر عقیدهها و باورهای دینی بر آرایههای زیورآلات ترکمنی»، هنرهای حوزۀ کاسپین، 1398ش. | ||
* | * | ||
* زمانی، زهرا، پوشاک زنان در استان گلستان (ترکمن، شاهکوه، قزاق، قزلباش، کتول)، پایاننامۀ دوررۀ کارشناسیارشد، شیراز، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز، بهمن 1390ش. | *زمانی، زهرا، پوشاک زنان در استان گلستان (ترکمن، شاهکوه، قزاق، قزلباش، کتول)، پایاننامۀ دوررۀ کارشناسیارشد، شیراز، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز، بهمن 1390ش. | ||
* | * | ||
* قرنجیک، عبدالمجید و بدوی، سیدعلی، «بررسی ارتباط میان ویژگیهای قومی-فرهنگی و شاخصهای ذهنیتی کیفیت زندگی در نواحی روستایی مطالعۀ موردی: دهستان جعفربای جنوبی شهرستان ترکمن، فصلنامۀ مسکن و محیط روستا»، 1393ش، ص56. | *قرنجیک، عبدالمجید و بدوی، سیدعلی، «بررسی ارتباط میان ویژگیهای قومی-فرهنگی و شاخصهای ذهنیتی کیفیت زندگی در نواحی روستایی مطالعۀ موردی: دهستان جعفربای جنوبی شهرستان ترکمن، فصلنامۀ مسکن و محیط روستا»، 1393ش، ص56. | ||
* | * | ||
* قویپنجه، زهرا، «نقش و رنگ در پوشاک زنان ترکمن»، دومین کنفرانس بینالمللی پژوهش در علوم و تکنولوژی، 1394ش. | *قویپنجه، زهرا، «نقش و رنگ در پوشاک زنان ترکمن»، دومین کنفرانس بینالمللی پژوهش در علوم و تکنولوژی، 1394ش. | ||
* | * | ||
* گرترود، جابز، فرهنگ سمبلها، اساطیر و فولکلور، ترجمۀ محمدرضا بقاپور، تهران، اختران، 1395ش. | *گرترود، جابز، فرهنگ سمبلها، اساطیر و فولکلور، ترجمۀ محمدرضا بقاپور، تهران، اختران، 1395ش. | ||
* | * | ||
* گلی، امین، تاریخ سیاسی و اجتماعی ترکمنها، تهران، علم، 1366ش. | *گلی، امین، تاریخ سیاسی و اجتماعی ترکمنها، تهران، علم، 1366ش. | ||
* | * | ||
* «لباس زنان ترکمن»، وبسایت ادارۀ کل میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی استان گلستان، تاریخ بازدید: 29 بهمن 1403ش. | *«لباس زنان ترکمن»، وبسایت ادارۀ کل میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی استان گلستان، تاریخ بازدید: 29 بهمن 1403ش. | ||
* | * | ||
* «لباس محلی مردم ترکمن»، وبسایت مللپرشین، تاریخ بازدید: 30 بهمن 1403ش. | *«لباس محلی مردم ترکمن»، وبسایت مللپرشین، تاریخ بازدید: 30 بهمن 1403ش. | ||
* | * | ||
* لوگاشوا، بیبی رابعه، ترکمنهای ایران (پژوهش تاریخی-مردمشناسی)، ترجمۀ سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران، شباهنگ، 1359ش. | *لوگاشوا، بیبی رابعه، ترکمنهای ایران (پژوهش تاریخی-مردمشناسی)، ترجمۀ سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران، شباهنگ، 1359ش. | ||
* | * | ||
* «مانایی فرهنگ بومی و حفظ سنتهای زیبای کهن در قوم ترکمن»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: 10 مهر 1402ش. | *«مانایی فرهنگ بومی و حفظ سنتهای زیبای کهن در قوم ترکمن»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: 10 مهر 1402ش. | ||
* | * | ||
* محمدی، رامونا، پوشاک و زیورآلات مردم ترکمن، تهران، جمال هنر، 1388ش. | *محمدی، رامونا، پوشاک و زیورآلات مردم ترکمن، تهران، جمال هنر، 1388ش. | ||
* | * | ||
* محمدیسیف، معصومه، جامعهشناسی پوشاک سنتی و زیورآلات زنان ایرانزمین، تهران،اندیشۀ احسان، 1398ش. | *محمدیسیف، معصومه، جامعهشناسی پوشاک سنتی و زیورآلات زنان ایرانزمین، تهران،اندیشۀ احسان، 1398ش. | ||
* | * | ||
* مسیبی، مهشید و مونسیسرخه، مریم، «بازخوانی ابعاد توسعۀ پایدار در پوشاک سنتی ترکمنان ایران»، مطالعات میانفرهنگی، 1401ش. | *مسیبی، مهشید و مونسیسرخه، مریم، «بازخوانی ابعاد توسعۀ پایدار در پوشاک سنتی ترکمنان ایران»، مطالعات میانفرهنگی، 1401ش. | ||
* | * | ||
* مهدیزاده، زهرا، «تابش اعتقادات کهن قوم ترکمن از دریچۀ پوشاک»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: 2 آذر 1399ش. | *مهدیزاده، زهرا، «تابش اعتقادات کهن قوم ترکمن از دریچۀ پوشاک»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: 2 آذر 1399ش. | ||
* | * | ||
* میرنیا، علی، نگاهی به فرهنگ عامۀ مردم خراسان: جغرافیای خراسان، تهران، سخنگستر، 1381ش. | *میرنیا، علی، نگاهی به فرهنگ عامۀ مردم خراسان: جغرافیای خراسان، تهران، سخنگستر، 1381ش. | ||
[[رده: ویکیرز]] | [[رده: ویکیرز]] | ||
