لباس زنان سیستانی: تفاوت میان نسخه‌ها

قوم پارت، که اصالتی آریایی داشتند و در مناطق شرقی ایران ساکن بودند، زنان‌شان به‌طور معمول پیراهن‌های بلند و چین‌دار با آستین‌های بلند می‌پوشیدند که در ناحیه کمر با کمربند بسته می‌شد. همچنین، گاهی اوقات پیراهنی کوتاه‌تر با یقه‌ای بازتر روی آن می‌پوشیدند. نقاشی‌های دیواری گچی در کوه خواجه سیستان، تصویر فرمانروای پارتی را به‌همراه همسرش نشان می‌دهد که پوشش آنان مشابه پوشش مردم سیستان بوده است. <ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص173-170.</ref>

سادگی و پوشش کامل از ویژگی‌های شاخص پوشاک سیستان به‌ شمار می‌رود. در عین حال، دوخت‌ها، نقوش و تزئینات خاص، به این سادگی زیبایی و جلوه‌ای چشمگیر افزوده‌اند.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص183.</ref>

'''عرقچین''': نوعی سرپوش شبیه کلاه که برای جلوگیری از سُر خوردن روی سر، بندهایی در اطراف آن تعبیه شده است.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص174.</ref>

'''لچک یا دستمال سر''': پارچه‌ای است چهارگوش، به‌رنگ مشکی و حاشیه‌ای قرمز رنگ که زنان سیستانی آن را سه‌گوش کرده و روی سر می‌اندازند. انتهای لچک را نیز دور سر می‌پیچند و جلوی پیشانی گره می‌زنند.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص174.</ref>

'''چارقد''': پارچه‌ای است مستطیل‌شکل، به رنگ مشکی که زنان آن را بدون دولا کردن، از پهنا به سر می‌کنند و درازای چارقد را دور سر خود می‌پیچند.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص174.</ref>

'''چادر''': چادر زنان سیستانی از پارچۀ مستطیل‌شکل و از جنس پنبه، ابریشم یا کرباس تهیه می‌شود. رنگ‌های مورد استفاده برای این نوع چادر آبی، قرمز، مشکی یا قهوه‌ای است که توسط بومیان همین منطقه بافته می‌شود. زنان این پارچۀ راه‌راه و چهارخانه را از وسط روی سر می‌اندازند و قد آن تا کناره‌های زانو و حتی پایین‌تر می‌رسد. نوع نامرغوب این چادر «جاوَند» نام دارد. زنان خانواده‌های مرفه از پارچه‌های چهارخانۀ ریز با نخ ابریشم برای دوخت چادرهای خود استفاده می‌کنند. البته امروزه اغلب زنان سیستانی چادرهای مشکی می‌پوشند.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص174 و 175.</ref>

'''باسکت''': نوعی جلیقه تا روی کمر که برای دوخت آن از پارچه‌های مخمل با رنگ‌های شاد (قرمز، آبی، سبز) استفاده می‌شود. یقۀ باسکت به‌شکل هفت است که جلوی آن چند دکمه دارد. قسمت پایین جلیقه مثلث‌شکل است و دور تا دور آن قیطان‌دوزی شده است.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص178.</ref>

'''چیت''': نوعی کفش روباز که به‌وسیلۀ بندی از لای انگشت شست پا عبور می‌کند و انتهای آن در پشت پا گره می‌خورد. کفی این کفش از لاستیک ماشین تهیه می‌شود. این کفش هنوز هم میان زنان سیستانی رایج است.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص179.</ref>

'''سرپایی موتوری''': نوعی سرپایی زنانه که تختۀ آن از لاستیک ماشین ساخته می‌شود.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص179.</ref>

'''چپلی''': این نوع پاپوش پاشنه‌ای چوبی دارد و همانند سایر کفش‌ها از کفی لاستیک استفاده می‌شود.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص179.</ref> زنان ثروتمندکفش‌هایی نوک‌برگشته می‌پوشند.<ref>عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»،  1386ش، ص122.</ref>

انواع رودوزی‌ها از جمله دوز، اشرفی‌دوزی و خامه‌دوزی از دوخت‌های خاصی هستند که زیبایی ویژه‌ای به پوشاک سیستان بخشیده‌اند. استفاده از این رودوزی‌ها همراه با دوخت‌های متنوع، در طراحی لباس‌های ایرانی مورد توجه قرار گرفته و به پوشاک ایرانی تنوع و جلوه‌ای منحصربه‌فرد بخشیده است.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص183.</ref>

در گذشته زنان سیستانی از پارچه‌های دستباف محلی برای تهیۀ لباس‌های خود استفاده می‌کردند که مواد اولیه و بافت آن توسط خود سیستانی‌ها انجام می‌شد. جنس این الیاف از نخ سفید بود که «جومن» نام داشت. گاهی نیز از پارچه‌های راه‌راه سبز و سیاه که به «جومن کشمیر» معروف بود، برای دوخت لباس‌ها استفاده می‌کردند. «جومن کشمیر» بافتی محکم‌تر و گران‌تر از جومن معمولی دارد. افراد مرفه جامعه از پارچه‌های خارجی برای لباس‌های خود استفاده می‌کنند.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص173.</ref>

مردم منطقۀ سیستان حیواناتی نظیر گوسفند، گاو و بز پرورش می‌دهند و از پشم و موی آن‌ها نخ تولید می‌کنند و سپس پارچه می‌بافند.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص179.</ref>

لباس‌های زنان سیستان با رودوزی‌های متنوع و چشم‌نوازی زینت داده می‌شود که با استفاده از نخ‌های سفید، سیاه و رنگی جلوه‌ای خیره‌کننده به آن‌ها می‌بخشند. این رودوزی‌های هنرمندانه شامل خامه‌دوزی، گلدوزی و سیاه‌دوزی است که با دستان توانای زنان سیستانی روی لباس‌ها دوخته می‌شود. در این میان، خامه‌دوزی با ظرافت و زیبایی بی‌نظیرش به‌عنوان معروف‌ترین و جذاب‌ترین رودوزی این منطقه شناخته می‌شود.<ref> یعقوبی، «هنرهای دستی زنان.</ref><ref> پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص180.</ref>