فریده مهدیان (بحث | مشارکتها) |
فریده مهدیان (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
==رابطة حفظ حریم زنانه با معماری ایرانی== | ==رابطة حفظ حریم زنانه با معماری ایرانی== | ||
معمار ایرانی در چارچوب ساختار زندگی ایرانی و در بُعد مسکن جایگاه زن را مدنظر قرار داده است. برخی از عوامل ساختاری و ادراکات معنوی انسان از فضای معماری بر شکل حریم در معماری ایرانی مؤثر هستند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه میدهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>هدف اصلی حریم خصوصی، کنترل تعامل اجتماعی بین مردان و زنان است. مفهوم محرمیت، بر طراحی بنا از طریق ایجاد حایلهای کالبدی و سلسلهمراتب فضایی در جهت حفظ زنان از دید بصری بیگانگان و برجسته شدن نقش و شخصیت زنان در خانواده تأکید دارد. به جهت تأثیر پررنگ حضور زنان در خانه و فضای الگومدار خانههای سنتی در ایران، حفظ حریم زنانه دارای اهمیت مضاعفی است.<ref>[http://www.isarpress.ir/1400/10/22/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «محرمیت در معماری»، وبسایت ایثارپرس.]</ref> بههمیندلیل در طراحی یک خانه، زنان برای حفظ آرامش و البته کرامت و مصونیت در اولویت قرار میگیرند و با ایجاد مرز، مفهوم محرم و نامحرم را در سازههای مسکونی اعمال میکردند که این تفکیک فضاها نه برای زندانی کردن زنان، بلکه برای امنیت و آسایش آنها بود<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1497822 «بررسی رابطة حریم زنانه با معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت راسخون.]</ref> و زن در اندرونی چنین خانهای، امنیتخاطر داشت. حفظ حریم، با طراحی ویژه در بخشهای مختلف اجرایی میشد و یکی از دغدغههای تمام دورهها در معماری بود و در تمام محیطها، اعم از کاخ و دربارها، فضاهای مسکونی، مکانهای معنوی و کاربریهای اداری و تجاری امنیت ایجاد میکرد.<ref>[https://civilica.com/doc/1486170/ امینخندقی و همکاران، «واکاوی مؤلفههای ارتقاءدهندة حریم در معماری خانة مسکونی مقایسة تطبیقی دورة قاجار (خانة داروغه) و دورة معاصر (خانة اندرزگو)»، 1401ش، ص2.]</ref> | معمار ایرانی در چارچوب ساختار زندگی ایرانی و در بُعد مسکن جایگاه زن را مدنظر قرار داده است. برخی از عوامل ساختاری و ادراکات معنوی انسان از فضای معماری بر شکل حریم در معماری ایرانی مؤثر هستند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه میدهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>هدف اصلی حریم خصوصی، کنترل تعامل اجتماعی بین مردان و زنان است. مفهوم محرمیت، بر طراحی بنا از طریق ایجاد حایلهای کالبدی و سلسلهمراتب فضایی در جهت حفظ زنان از دید بصری بیگانگان و برجسته شدن نقش و شخصیت زنان در خانواده تأکید دارد. به جهت تأثیر پررنگ حضور زنان در خانه و فضای الگومدار خانههای سنتی در ایران، حفظ حریم زنانه دارای اهمیت مضاعفی است.<ref>[http://www.isarpress.ir/1400/10/22/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «محرمیت در معماری»، وبسایت ایثارپرس.]</ref> بههمیندلیل در طراحی یک خانه، زنان برای حفظ آرامش و البته کرامت و مصونیت در اولویت قرار میگیرند و با ایجاد مرز، مفهوم محرم و نامحرم را در سازههای مسکونی اعمال میکردند که این تفکیک فضاها نه برای زندانی کردن زنان، بلکه برای امنیت و آسایش آنها بود<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1497822 «بررسی رابطة حریم زنانه با معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت راسخون.]</ref> و زن در اندرونی چنین خانهای، امنیتخاطر داشت. حفظ حریم، با طراحی ویژه در بخشهای مختلف اجرایی میشد و یکی از دغدغههای تمام دورهها در معماری بود و در تمام محیطها، اعم از کاخ و دربارها، فضاهای مسکونی، مکانهای معنوی و کاربریهای اداری و تجاری امنیت ایجاد میکرد.<ref>[https://civilica.com/doc/1486170/ امینخندقی و همکاران، «واکاوی مؤلفههای ارتقاءدهندة حریم در معماری خانة مسکونی مقایسة تطبیقی دورة قاجار (خانة داروغه) و دورة معاصر (خانة اندرزگو)»، 1401ش، ص2.]</ref> | ||
==رابطة محرمیت با حریم و ابعاد آن== | ==رابطة محرمیت با حریم و ابعاد آن== | ||
محرمیت یک مفهوم ذهنی و حق فردی است که با ایجاد و رعایت حریم تجلی کالبدی و معنایی محقق میشود. حریم، ابزاری است که به افراد امکان میدهد بر اساس مفهوم ذهنی محرمیت خود، مرزهایی را در فضا ایجاد کنند. وقتی افراد به لحاظ ذهنی حس هویتمندی نسبت به جهان و دیگران پیدا میکنند، حریمی تعریف شده را برای خود متصور میشوند. این حریم، روابط افراد را بر اساس فاصله تعریف کرده و از ایجاد ازدحام و تراکم، که در تضاد با مفهوم حریم است، جلوگیری میکند. بنابراین، حریم بهعنوان یک مؤلفة فیزیکی و مفهومی، تأمینکننده و بازتابدهندة محرمیت است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/521968/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B0%D9%87%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-% جعفرپور هادیکیاشری و همکاران، «واکاوی میزان اثرگذاری عناصر عینی و ذهنی بر حس «حریم» در فضای معماری»، 1401ش، ص21-20.]</ref> حریم در معماری دارای ابعاد دیداری، شنیداری، بویایی، حرکتی و روانی است.<ref>[https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100268.html حمزهنژاد و محتشم، « تبيين ابعاد حريم در روابط فضاهاى داخلی مسكن ايرانی ـ اسلامی با استفاده از فرايند تحليل سلسلهمراتبى»، 1394ش، ص55.]</ref> | محرمیت یک مفهوم ذهنی و حق فردی است که با ایجاد و رعایت حریم تجلی کالبدی و معنایی محقق میشود. حریم، ابزاری است که به افراد امکان میدهد بر اساس مفهوم ذهنی محرمیت خود، مرزهایی را در فضا ایجاد کنند. وقتی افراد به لحاظ ذهنی حس هویتمندی نسبت به جهان و دیگران پیدا میکنند، حریمی تعریف شده را برای خود متصور میشوند. این حریم، روابط افراد را بر اساس فاصله تعریف کرده و از ایجاد ازدحام و تراکم، که در تضاد با مفهوم حریم است، جلوگیری میکند. بنابراین، حریم بهعنوان یک مؤلفة فیزیکی و مفهومی، تأمینکننده و بازتابدهندة محرمیت است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/521968/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B0%D9%87%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-% جعفرپور هادیکیاشری و همکاران، «واکاوی میزان اثرگذاری عناصر عینی و ذهنی بر حس «حریم» در فضای معماری»، 1401ش، ص21-20.]</ref> حریم در معماری دارای ابعاد دیداری، شنیداری، بویایی، حرکتی و روانی است.<ref>[https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100268.html حمزهنژاد و محتشم، « تبيين ابعاد حريم در روابط فضاهاى داخلی مسكن ايرانی ـ اسلامی با استفاده از فرايند تحليل سلسلهمراتبى»، 1394ش، ص55.]</ref> | ||
===حریم بصری=== | ===حریم بصری=== | ||
بهمعنای کنترل دید افراد غریبه به فضاهای داخل خانه است. بهمنظور حفظ حریم بصری، طراحی ورودیها و پنجرهها مهم بودند. | بهمعنای کنترل دید افراد غریبه به فضاهای داخل خانه است. بهمنظور حفظ حریم بصری، طراحی ورودیها و پنجرهها مهم بودند. | ||
<ref>[https://civilica.com/doc/1486170/ امینخندقی و همکاران، «واکاوی مؤلفههای ارتقاءدهندة حریم در معماری خانة مسکونی مقایسة تطبیقی دورة قاجار (خانة داروغه) و دورة معاصر (خانة اندرزگو)»، 1401ش، ص7.]</ref> ورودیها بهعنوان واسطة میان بیرون و درون بهگونهای طراحی میشدند تا از یک سو تمایز میان دو بخش را حفظ کنند و از سوی دیگر آنها را به یکدیگر پیوند دهند. در واقع؛ هم دعوتکننده و هم هشداردهنده بودند. ورودیها مشخصکنندة مرز بین خصوصی و عمومی، بین خانواده و جامعه و بین محرم و نامحرم هستند.<ref>[https://archistory.ir/page/49/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AE%D8%B4%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84/ نوایی و حاجی قاسمی، خشت و خیال، 1395ش، ص25.]</ref> در این نوع مکانها، سلسلهمراتب فضایی چون هشتی، دالان، حیاط و راهروهای بین فضای باز و حیاط، حریم خانه را از دید افراد غریبه در امان نگه میدارند.<ref>[http://zimatarh.com/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/ «طراحی معماری اسلامی»، وبسایت زیماطرح.]</ref> | <ref>[https://civilica.com/doc/1486170/ امینخندقی و همکاران، «واکاوی مؤلفههای ارتقاءدهندة حریم در معماری خانة مسکونی مقایسة تطبیقی دورة قاجار (خانة داروغه) و دورة معاصر (خانة اندرزگو)»، 1401ش، ص7.]</ref> ورودیها بهعنوان واسطة میان بیرون و درون بهگونهای طراحی میشدند تا از یک سو تمایز میان دو بخش را حفظ کنند و از سوی دیگر آنها را به یکدیگر پیوند دهند. در واقع؛ هم دعوتکننده و هم هشداردهنده بودند. ورودیها مشخصکنندة مرز بین خصوصی و عمومی، بین خانواده و جامعه و بین محرم و نامحرم هستند.<ref>[https://archistory.ir/page/49/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AE%D8%B4%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84/ نوایی و حاجی قاسمی، خشت و خیال، 1395ش، ص25.]</ref> در این نوع مکانها، سلسلهمراتب فضایی چون هشتی، دالان، حیاط و راهروهای بین فضای باز و حیاط، حریم خانه را از دید افراد غریبه در امان نگه میدارند.<ref>[http://zimatarh.com/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/ «طراحی معماری اسلامی»، وبسایت زیماطرح.]</ref> | ||
===حریم صوتی | ===حریم صوتی=== | ||
فقط بهمعنای نشنیدن نیست. بخش مهمی از آن یعنی نشیدن صدای کسی که تمایل ندارد صدایش شنیده شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1863077/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8% شیخاکبری و همکاران، «تأثیر سبک زندگی نوگرا بر چگونگی محرمیت در خانههای برونگرای دورة پهلوی اول، شهر تهران»، 1400ش، ص82.]</ref> در طراحی یک ساختمان، بعضی از فضاها مانع رسیدن صدای ساکنان خانه به خیابانها و منازل همجوار میشدند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزادةرائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص7.]</ref> عناصری مانند حیاط یا صفههای سرپوشیده، دیوارهای بلند و ضخیم، دالانهای مخصوص و فضاهایی بدون پنجره و روزنهای به بیرون، از تجاوز صدای ساکنین در واحدهای مسکونی همجوار جلوگیری میکردند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه میدهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | فقط بهمعنای نشنیدن نیست. بخش مهمی از آن یعنی نشیدن صدای کسی که تمایل ندارد صدایش شنیده شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1863077/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8% شیخاکبری و همکاران، «تأثیر سبک زندگی نوگرا بر چگونگی محرمیت در خانههای برونگرای دورة پهلوی اول، شهر تهران»، 1400ش، ص82.]</ref> در طراحی یک ساختمان، بعضی از فضاها مانع رسیدن صدای ساکنان خانه به خیابانها و منازل همجوار میشدند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزادةرائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص7.]</ref> عناصری مانند حیاط یا صفههای سرپوشیده، دیوارهای بلند و ضخیم، دالانهای مخصوص و فضاهایی بدون پنجره و روزنهای به بیرون، از تجاوز صدای ساکنین در واحدهای مسکونی همجوار جلوگیری میکردند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه میدهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
