پرش به محتوا

گلونی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
حذف رده‌ها
ابرابزار
 
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:گلونی.jpg|بندانگشتی|گلونی نماد عزت، ایستادگی و پوشیدگی قوم لر]]
[[پرونده:گلونی.jpg|بندانگشتی|گلونی نماد عزت، ایستادگی و پوشیدگی قوم لر]]
'''<big>گلونی</big>'''؛ نوعی سربند باستانی زنان اقوام لر.
'''{{درشت|گلونی}}'''؛ نوعی سربند باستانی زنان در قوم لر.


گُلوَنی، گونه‌ای سربند و روسریِ زنان لر است که قدمت چندین هزار ساله دارد و با طرح و رنگ زیبای خود، نمادی از فرهنگ اقوام لر است. شیوه‌های سنتی بستن گلونی در شهریور 1396ش به‌عنوان میراث فرهنگی ناملموس به ثبت ملی رسید.
گُلوَنی، گونه‌ای سربند و روسریِ زنان در [[قوم لر]] است که قدمت چندین هزار ساله دارد و با طرح و رنگ زیبای خود، نمادی از فرهنگ اقوام لر است. شیوه‌های سنتی بستن گلونی در [[شهریور]] ۱۳۹۶ش به‌عنوان [[میراث فرهنگی ناملموس در ایران]] به ثبت ملی رسید.
==مفهوم‌شناسی==


گلونی در زبان لکی و لری، با اندکی تغییر و حذف حروف، از واژۀ فارسی «گلبندی» گرفته شده است واژۀ گلبندی نیز از واژۀ «گلبدن» به‌معنای پارچۀ ابریشمی هندی، اقتباس شده است. گلونی، نوعی روسری مشکی با گل‌های سفید و قرمز است که زنان لر همانند سربند دور سر خود می‌پیچند.<ref>[https://www.vajehyab.com/wiki/%DA%AF%D9%84%D9%88%D9%86%DB%8C واژه‌نامه آزاد، ذیل واژه گلونی، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> امروزه نیز واژه گلونی به تمام سربندهای رنگی (غیر سیاه) اطلاق می‌شود و از نمادهای قوم لر به‌ شمار می‌آید.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/261825/%DA%AF%D9%8F%D9%84%D9%88%D9%8E%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%B1%D8%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D9%8 شریفی، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ‌»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
== مفهوم‌شناسی ==
==تاریخچه==
گلونی در زبان لکی و لری، با اندکی تغییر و حذف حروف، از واژهٔ فارسی «گلبندی» گرفته شده است واژهٔ گلبندی نیز از واژهٔ «گلبدن» به‌معنای پارچهٔ ابریشمی هندی، اقتباس شده است. گلونی، نوعی روسری مشکی با گل‌های سفید و قرمز است که زنان لر همانند سربند دور سر خود می‌پیچند.<ref>[https://www.vajehyab.com/wiki/گلونی واژه‌نامه آزاد، ذیل واژه گلونی، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> امروزه نیز واژه گلونی به تمام سربندهای رنگی (غیر سیاه) اطلاق می‌شود و از نمادهای قوم لر به‌شمار می‌آید.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/261825/%DA%AF%D9%8F%D9%84%D9%88%D9%8E%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%B1%D8%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D9%8 شریفی، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
سربند جزو تفکیک‌ناپذیر لباس‌های ایرانی بوده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2581043/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DA%AF%D9%84%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8% کریمی، «روز «گلونی» جشن گرفته می‌شود/ جشنی ملی همزمان با بعثت پیامبر(ص)»، خبرگزاری مهر.]</ref> ایرانیان از سه‌هزار سال پیش، از گلونی به‌عنوان استفاده می‌کردند و نخستین بار زنان کاسیت (اجداد قوم لر) آن را بر سر بستند. این نوع سربند در زمان مادها و هخامنشیان به جزئی از لباس مردان و زنان ایرانی بدل شد. در زمان گذشته زنان از زیر گلونی، کَت <ref group="یادداشت"> چارقدهای ساده و بزرگ‌ که حاشیه‌های رنگی دارد و ریشه‌دار هستند. </ref>  می‌پوشیدند تا پوشش موهای‌شان به‌خوبی حفظ شود.


از دورۀ قاجار به بعد مردان نیز از گلونی به‌طور گسترده‌ استفاده کردند؛ به‌گونه‌ای که در مهمانی یا جنگ، برای آراستگی یا نگهداری کلاه، گلونی را دور «شو کلاو» (کلاه لری مرسوم در منطقه لرستان) می‌بستند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/261825/%DA%AF%D9%8F%D9%84%D9%88%D9%8E%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%B1%D8%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D9%8 شریفی، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ‌»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
== تاریخچه ==
سربند جزو تفکیک‌ناپذیر لباس‌های ایرانی بوده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2581043/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DA%AF%D9%84%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8% کریمی، «روز «گلونی» جشن گرفته می‌شود/ جشنی ملی همزمان با بعثت پیامبر(ص)»، خبرگزاری مهر.]</ref> ایرانیان از سه‌هزار سال پیش، از گلونی به‌عنوان استفاده می‌کردند و نخستین بار زنان کاسیت (اجداد قوم لر) آن را بر سر بستند. این نوع سربند در زمان مادها و هخامنشیان به جزئی از لباس مردان و زنان ایرانی بدل شد. در زمان گذشته زنان از زیر گلونی، کَت<ref group="یادداشت">چارقدهای ساده و بزرگ که حاشیه‌های رنگی دارد و ریشه‌دار هستند.</ref> می‌پوشیدند تا پوشش موهای‌شان به‌خوبی حفظ شود.


==نماد، جنس و طرح گلونی==
از دورهٔ قاجار به بعد مردان نیز از گلونی به‌طور گسترده استفاده کردند؛ به‌گونه‌ای که در مهمانی یا جنگ، برای آراستگی یا نگهداری کلاه، گلونی را دور «شو کلاو» (کلاه لری مرسوم در منطقه لرستان) می‌بستند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/261825/%DA%AF%D9%8F%D9%84%D9%88%D9%8E%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%B1%D8%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D9%8 شریفی، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
گلونی نماد عزت، ایستادگی، پوشش و عفاف قوم لر<ref>«[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/02/26/741815/%DA%AF%D9%8F%D9%84%D9%88%D9%8E%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B9%D8%B2%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D9%88%D9%85-%D9%84%D9%8F%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D9%82% گُلوَنی؛ نماد حجاب و عزت زنان قوم لُر با قدمتی ۳ هزار ساله»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  و نشانگر سبک زندگی اقوام لر بوده است؛ زیرا از طراحی نقوش هندسی تا رنگ‌آمیزی و تولید نهایی آن، هنر دست مردم این سرزمین است. آنها برای رنگ‌آمیزی، رنگ‌های طبیعی را ترجیح می‌دهند. عدم استفاده از نقش‌های لچک، ترنج، اسلیمی و مینیاتوری بیانگر اصالت در عین سادگی اقوام لر است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/261825/%DA%AF%D9%8F%D9%84%D9%88%D9%8E%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%B1%D8%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D9%8 شریفی، «گُلوَنی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ‌»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> البته طراحان پارچه با صنعتی شدن پارچه‌بافی از نقوش هنری دوره صفوی مانند لچک، ترنج و اسلیمی برای نقش‌های گلونی استفاده کردند.


گلونی را اغلب با نخ ابریشم می‌بافند که با نقش‌های سنتی ساده نیز تزئین می‌شود. رنگ گلونی با توجه به رده سنی بانوان انتخاب می‌شود؛ زنان سالخورده غالباً از پارچه‌‌های تیره‌رنگ (ترکیب سیاه و سفید) و طرح‌های ساده استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.homsa.net/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%B1%DB%8C/ درخشنده، «لباس لری‌»، وب‌سایت هومسا.]</ref>
== نماد، جنس و طرح گلونی ==
==انواع گلونی و کاربردهای آن==
گلونی نماد عزت، ایستادگی، پوشش و عفاف قوم لر<ref>«[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/02/26/741815/%DA%AF%D9%8F%D9%84%D9%88%D9%8E%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B9%D8%B2%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D9%88%D9%85-%D9%84%D9%8F%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D9%82% گُلوَنی؛ نماد حجاب و عزت زنان قوم لُر با قدمتی ۳ هزار ساله»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و نشانگر سبک زندگی اقوام لر بوده است؛ زیرا از طراحی نقوش هندسی تا رنگ‌آمیزی و تولید نهایی آن، هنر دست مردم این سرزمین است. آنها برای رنگ‌آمیزی، رنگ‌های طبیعی را ترجیح می‌دهند. عدم استفاده از نقش‌های لچک، ترنج، اسلیمی و مینیاتوری بیانگر اصالت در عین سادگی اقوام لر است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/261825/%DA%AF%D9%8F%D9%84%D9%88%D9%8E%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%B1%D8%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D9%8 شریفی، «گُلوَنی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> البته طراحان پارچه با صنعتی شدن پارچه‌بافی از نقوش هنری دوره صفوی مانند لچک، ترنج و اسلیمی برای نقش‌های گلونی استفاده کردند.
انواع گلونی با توجه به نوع استفاده آن در مراسم شادی یا عزا و در شهر یا روستا دسته‌بندی می‌شود. مشخصه آن در مراسم شادی، رنگ‌ روشن و اندازۀ بلند آن است؛ اما برای استفاده در مراسم عزاداری، نوع کوتاه و تیره‌ آن انتخاب می‌شود. نوع شهری گلونی از نوع روستایی آن، کوتاه‌تر است. نحوه بستن آن نیز در میان طوایف مختلف لرستان متفاوت است مثلاً زنان دِلفان، گلونی بزرگ‌تری نسبت به بقیه  می‌بندند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/261825/%DA%AF%D9%8F%D9%84%D9%88%D9%8E%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%B1%D8%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D9%8 شریفی، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ‌»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  امروزه گلونی به‌منظور ثابت نگه‌داشتن روسری و جلوگیری از نمایان‌شدن موهای زنان نیز استفاده می‌شود.<ref>[https://www.homsa.net/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%B1%DB%8C/ درخشنده، «لباس لری‌»، وب‌سایت هومسا.]</ref>
==جشن روز گلونی==
گلوَنی در سال ۱۳۹۷ش به‌عنوان یکی از میراث‌های قوم لر به ثبت ملی رسید.<ref> [https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/02/27/372712/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DA%AF%D9%84%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «روز گلونی ثبت ملی می‌شود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  روز 26 اردیبهشت در راستای معرفی این پوشش اصیل ایرانی، به پیشنهاد جمعی از دختران خرم‌آبادی به نام روز گلونی نام‌گذاری شد.<ref>[https://virgool.io/@magerta.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D9%84%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9-hfse0c4so7vs «تاریخچه و متن تبریک روز جهانی گلونی مبارک»، وب‌سایت ویرگول.]</ref> زنان و دختران لر در این روز، برای پاسداشت تاریخ کهن قوم لر و معرفی این پوشش اصیل، سربند گلونی می‌بندند و در مراسم ویژه این روز شرکت می‌کنند. در جشن بزرگداشت گلونی که یک جشن محلی برای حفظ سنت‌های دیرینه اقوام لر است؛ انواع گلونی در طرح‌های گوناگون به نمایش و فروش گذاشته می‌شود. موسیقی محلی اقوام لر و برگزاری غرفه‌های غذاهای محلی از دیگر برنامه‌های مراسم این روز است.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/2581043/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DA%AF%D9%84%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8% کریمی، «روز «گلونی» جشن گرفته می‌شود/ جشنی ملی همزمان با بعثت پیامبر(ص)»، خبرگزاری مهر.]</ref>


==گلونی در ادبیات فارسی==
گلونی را اغلب با نخ ابریشم می‌بافند که با نقش‌های سنتی ساده نیز تزئین می‌شود. رنگ گلونی با توجه به رده سنی بانوان انتخاب می‌شود؛ زنان سالخورده غالباً از پارچه‌های تیره‌رنگ (ترکیب سیاه و سفید) و طرح‌های ساده استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.homsa.net/blog/لباس-محلی-لری/ درخشنده، «لباس لری»، وب‌سایت هومسا.]</ref>
استفاده از تعبیر گلبندی که بر معنای گلونی دلالت دارد، در غزل واعظ قزوینی دیده می‌شود: <ref>[https://ganjoor.net/vaez/divan/ghazal/sh226 قزوینی، دیوان اشعار، غزلیات، شماره 226، وب¬سایت گنجور.]</ref>
 
== انواع گلونی و کاربردهای آن ==
انواع گلونی با توجه به نوع استفاده آن در مراسم شادی یا عزا و در شهر یا روستا دسته‌بندی می‌شود. مشخصه آن در مراسم شادی، رنگ روشن و اندازهٔ بلند آن است؛ اما برای استفاده در مراسم عزاداری، نوع کوتاه و تیره آن انتخاب می‌شود. نوع شهری گلونی از نوع روستایی آن، کوتاه‌تر است. نحوه بستن آن نیز در میان طوایف مختلف لرستان متفاوت است مثلاً زنان دِلفان، گلونی بزرگ‌تری نسبت به بقیه می‌بندند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/261825/%DA%AF%D9%8F%D9%84%D9%88%D9%8E%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%B1%D8%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D9%8 شریفی، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> امروزه گلونی به‌منظور ثابت نگه‌داشتن روسری و جلوگیری از نمایان‌شدن موهای زنان نیز استفاده می‌شود.<ref>[https://www.homsa.net/blog/لباس-محلی-لری/ درخشنده، «لباس لری»، وب‌سایت هومسا.]</ref>
 
== جشن روز گلونی ==
گلوَنی در سال ۱۳۹۷ش به‌عنوان یکی از میراث‌های قوم لر به ثبت ملی رسید.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/02/27/372712/روز-گلونی-ثبت-ملی-می-شود «روز گلونی ثبت ملی می‌شود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> روز ۲۶ اردیبهشت در راستای معرفی این پوشش اصیل ایرانی، به پیشنهاد جمعی از دختران خرم‌آبادی به نام روز گلونی نام‌گذاری شد.<ref>[https://virgool.io/@magerta.ir/تاریخچه-و-متن-تبریک-روز-جهانی-گلونی-مبارک-hfse0c4so7vs «تاریخچه و متن تبریک روز جهانی گلونی مبارک»، وب‌سایت ویرگول.]</ref> زنان و دختران لر در این روز، برای پاسداشت تاریخ کهن قوم لر و معرفی این پوشش اصیل، سربند گلونی می‌بندند و در مراسم ویژه این روز شرکت می‌کنند. در جشن بزرگداشت گلونی که یک جشن محلی برای حفظ سنت‌های دیرینه اقوام لر است؛ انواع گلونی در طرح‌های گوناگون به نمایش و فروش گذاشته می‌شود. موسیقی محلی اقوام لر و برگزاری غرفه‌های غذاهای محلی از دیگر برنامه‌های مراسم این روز است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2581043/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DA%AF%D9%84%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8% کریمی، «روز «گلونی» جشن گرفته می‌شود/ جشنی ملی همزمان با بعثت پیامبر(ص)»، خبرگزاری مهر.]</ref>
 
== گلونی در ادبیات فارسی ==
استفاده از تعبیر گلبندی که بر معنای گلونی دلالت دارد، در غزل واعظ قزوینی دیده می‌شود:<ref>[https://ganjoor.net/vaez/divan/ghazal/sh226 قزوینی، دیوان اشعار، غزلیات، شماره 226، وب‌سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
  {{شعر|نستعلیق}}
  {{شعر|نستعلیق}}
  {{ب|بهار رفت و، ز سودای جامه گلبندی | نگشت جسم تو گل گل ز سنگ طفلان سرخ }}
  {{ب|بهار رفت و، ز سودای جامه گلبندی | نگشت جسم تو گل گل ز سنگ طفلان سرخ}}
  {{پایان شعر}}
  {{پایان شعر}}
  {{پایان نستعلیق}}
  {{پایان نستعلیق}}


==یادداشت‌ها==
== یادداشت‌ها ==
<references group="یادداشت"/>  
<references group="یادداشت"/>
==پانویس==
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
==منابع==
 
* مورد فهرست گلوله‌ای
== منابع ==
«تاریخچه و متن تبریک روز جهانی گلونی مبارک»، وب‌سایت ویرگول، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1402ش.
{{آغاز منابع}}
* درخشنده، لیلا، «لباس لری»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 17 بهمن 1401ش.
* «تاریخچه و متن تبریک روز جهانی گلونی مبارک»، وب‌سایت ویرگول، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۲ش.
* «روز گلونی ثبت ملی می‌شود»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 27 اردیبهشت 1393ش.
* درخشنده، لیلا، «لباس لری»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: ۱۷ بهمن ۱۴۰۱ش.
* کریمی، فاطمه، «روز «گلونی» جشن گرفته می‌شود/ جشنی ملی همزمان با بعثت پیامبر(ص)»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 25 اردیبهشت 1394ش.
* «روز گلونی ثبت ملی می‌شود»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۳ش.
* شریفی، ابراهیم، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ‌»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 17 تیر 1399ش.
* کریمی، فاطمه، «روز «گلونی» جشن گرفته می‌شود/ جشنی ملی همزمان با بعثت پیامبر (ص)»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۴ش.
* قزوینی، واعظ، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: 18 بهمن 1401ش.
* شریفی، ابراهیم، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر ۱۳۹۹ش.
* «گُلوَنی؛ نماد حجاب و عزت زنان قوم لُر با قدمتی ۳ هزار ساله»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: 18 بهمن 1401ش.
* قزوینی، واعظ، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۸ بهمن ۱۴۰۱ش.
* واژه‌نامه آزاد، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 17 بهمن 1401ش.
* «گُلوَنی؛ نماد حجاب و عزت زنان قوم لُر با قدمتی ۳ هزار ساله»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: ۱۸ بهمن ۱۴۰۱ش.
* واژه‌نامه آزاد، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ بهمن ۱۴۰۱ش.
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۳۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۳۹

گلونی نماد عزت، ایستادگی و پوشیدگی قوم لر

گلونی؛ نوعی سربند باستانی زنان در قوم لر.

گُلوَنی، گونه‌ای سربند و روسریِ زنان در قوم لر است که قدمت چندین هزار ساله دارد و با طرح و رنگ زیبای خود، نمادی از فرهنگ اقوام لر است. شیوه‌های سنتی بستن گلونی در شهریور ۱۳۹۶ش به‌عنوان میراث فرهنگی ناملموس در ایران به ثبت ملی رسید.

مفهوم‌شناسی

گلونی در زبان لکی و لری، با اندکی تغییر و حذف حروف، از واژهٔ فارسی «گلبندی» گرفته شده است واژهٔ گلبندی نیز از واژهٔ «گلبدن» به‌معنای پارچهٔ ابریشمی هندی، اقتباس شده است. گلونی، نوعی روسری مشکی با گل‌های سفید و قرمز است که زنان لر همانند سربند دور سر خود می‌پیچند.[۱] امروزه نیز واژه گلونی به تمام سربندهای رنگی (غیر سیاه) اطلاق می‌شود و از نمادهای قوم لر به‌شمار می‌آید.[۲]

تاریخچه

سربند جزو تفکیک‌ناپذیر لباس‌های ایرانی بوده است.[۳] ایرانیان از سه‌هزار سال پیش، از گلونی به‌عنوان استفاده می‌کردند و نخستین بار زنان کاسیت (اجداد قوم لر) آن را بر سر بستند. این نوع سربند در زمان مادها و هخامنشیان به جزئی از لباس مردان و زنان ایرانی بدل شد. در زمان گذشته زنان از زیر گلونی، کَت[یادداشت ۱] می‌پوشیدند تا پوشش موهای‌شان به‌خوبی حفظ شود.

از دورهٔ قاجار به بعد مردان نیز از گلونی به‌طور گسترده استفاده کردند؛ به‌گونه‌ای که در مهمانی یا جنگ، برای آراستگی یا نگهداری کلاه، گلونی را دور «شو کلاو» (کلاه لری مرسوم در منطقه لرستان) می‌بستند.[۴]

نماد، جنس و طرح گلونی

گلونی نماد عزت، ایستادگی، پوشش و عفاف قوم لر[۵] و نشانگر سبک زندگی اقوام لر بوده است؛ زیرا از طراحی نقوش هندسی تا رنگ‌آمیزی و تولید نهایی آن، هنر دست مردم این سرزمین است. آنها برای رنگ‌آمیزی، رنگ‌های طبیعی را ترجیح می‌دهند. عدم استفاده از نقش‌های لچک، ترنج، اسلیمی و مینیاتوری بیانگر اصالت در عین سادگی اقوام لر است.[۶] البته طراحان پارچه با صنعتی شدن پارچه‌بافی از نقوش هنری دوره صفوی مانند لچک، ترنج و اسلیمی برای نقش‌های گلونی استفاده کردند.

گلونی را اغلب با نخ ابریشم می‌بافند که با نقش‌های سنتی ساده نیز تزئین می‌شود. رنگ گلونی با توجه به رده سنی بانوان انتخاب می‌شود؛ زنان سالخورده غالباً از پارچه‌های تیره‌رنگ (ترکیب سیاه و سفید) و طرح‌های ساده استفاده می‌کنند.[۷]

انواع گلونی و کاربردهای آن

انواع گلونی با توجه به نوع استفاده آن در مراسم شادی یا عزا و در شهر یا روستا دسته‌بندی می‌شود. مشخصه آن در مراسم شادی، رنگ روشن و اندازهٔ بلند آن است؛ اما برای استفاده در مراسم عزاداری، نوع کوتاه و تیره آن انتخاب می‌شود. نوع شهری گلونی از نوع روستایی آن، کوتاه‌تر است. نحوه بستن آن نیز در میان طوایف مختلف لرستان متفاوت است مثلاً زنان دِلفان، گلونی بزرگ‌تری نسبت به بقیه می‌بندند.[۸] امروزه گلونی به‌منظور ثابت نگه‌داشتن روسری و جلوگیری از نمایان‌شدن موهای زنان نیز استفاده می‌شود.[۹]

جشن روز گلونی

گلوَنی در سال ۱۳۹۷ش به‌عنوان یکی از میراث‌های قوم لر به ثبت ملی رسید.[۱۰] روز ۲۶ اردیبهشت در راستای معرفی این پوشش اصیل ایرانی، به پیشنهاد جمعی از دختران خرم‌آبادی به نام روز گلونی نام‌گذاری شد.[۱۱] زنان و دختران لر در این روز، برای پاسداشت تاریخ کهن قوم لر و معرفی این پوشش اصیل، سربند گلونی می‌بندند و در مراسم ویژه این روز شرکت می‌کنند. در جشن بزرگداشت گلونی که یک جشن محلی برای حفظ سنت‌های دیرینه اقوام لر است؛ انواع گلونی در طرح‌های گوناگون به نمایش و فروش گذاشته می‌شود. موسیقی محلی اقوام لر و برگزاری غرفه‌های غذاهای محلی از دیگر برنامه‌های مراسم این روز است.[۱۲]

گلونی در ادبیات فارسی

استفاده از تعبیر گلبندی که بر معنای گلونی دلالت دارد، در غزل واعظ قزوینی دیده می‌شود:[۱۳]

بهار رفت و، ز سودای جامه گلبندی نگشت جسم تو گل گل ز سنگ طفلان سرخ


یادداشت‌ها

  1. ↑ چارقدهای ساده و بزرگ که حاشیه‌های رنگی دارد و ریشه‌دار هستند.

پانویس

  1. ↑ واژه‌نامه آزاد، ذیل واژه گلونی، وب‌سایت واژه‌یاب.
  2. ↑ شریفی، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
  3. ↑ کریمی، «روز «گلونی» جشن گرفته می‌شود/ جشنی ملی همزمان با بعثت پیامبر(ص)»، خبرگزاری مهر.
  4. ↑ شریفی، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
  5. ↑ «گُلوَنی؛ نماد حجاب و عزت زنان قوم لُر با قدمتی ۳ هزار ساله»، خبرگزاری تسنیم.
  6. ↑ شریفی، «گُلوَنی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
  7. ↑ درخشنده، «لباس لری»، وب‌سایت هومسا.
  8. ↑ شریفی، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
  9. ↑ درخشنده، «لباس لری»، وب‌سایت هومسا.
  10. ↑ «روز گلونی ثبت ملی می‌شود»، خبرگزاری تسنیم.
  11. ↑ «تاریخچه و متن تبریک روز جهانی گلونی مبارک»، وب‌سایت ویرگول.
  12. ↑ کریمی، «روز «گلونی» جشن گرفته می‌شود/ جشنی ملی همزمان با بعثت پیامبر(ص)»، خبرگزاری مهر.
  13. ↑ قزوینی، دیوان اشعار، غزلیات، شماره 226، وب‌سایت گنجور.

منابع

  • «تاریخچه و متن تبریک روز جهانی گلونی مبارک»، وب‌سایت ویرگول، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۲ش.
  • درخشنده، لیلا، «لباس لری»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: ۱۷ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • «روز گلونی ثبت ملی می‌شود»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۳ش.
  • کریمی، فاطمه، «روز «گلونی» جشن گرفته می‌شود/ جشنی ملی همزمان با بعثت پیامبر (ص)»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۴ش.
  • شریفی، ابراهیم، «گلونی سربند زیبای زنان لر، دستاری از نقوش تاریخ و فرهنگ»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر ۱۳۹۹ش.
  • قزوینی، واعظ، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۸ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • «گُلوَنی؛ نماد حجاب و عزت زنان قوم لُر با قدمتی ۳ هزار ساله»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: ۱۸ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • واژه‌نامه آزاد، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ بهمن ۱۴۰۱ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=گلونی&oldid=20778»