بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژۀ اغتشاش بهمعنای شورش، طغیان و نافرمانی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ اغتشاش.]</ref> رفتاری مجرمانه، خشونتآمیز و برهمزنندۀ نظم عمومی است.<ref>[https://farsnews.ir/iamHamid/1768635032123015270/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 محمدی، «تفاوتهای اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری فارس.]</ref>سردادن شعارهای هنجارشنکنانه، بستن راه عبور و مرور، ایجاد درگیری و آسیب رساندن به اموال عمومی از جمله مصادیقی است که در قوانین جزایی و کیفری جرمانگاری شده و اعتراض مدنی محسوب نمیشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص42.]</ref> | واژۀ اغتشاش بهمعنای شورش، طغیان و نافرمانی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ اغتشاش.]</ref> رفتاری مجرمانه، خشونتآمیز و برهمزنندۀ نظم عمومی است.<ref>[https://farsnews.ir/iamHamid/1768635032123015270/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 محمدی، «تفاوتهای اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری فارس.]</ref>سردادن شعارهای هنجارشنکنانه، بستن راه عبور و مرور، ایجاد درگیری و آسیب رساندن به اموال عمومی از جمله مصادیقی است که در قوانین جزایی و کیفری جرمانگاری شده و اعتراض مدنی محسوب نمیشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص42.]</ref> | ||
== | == زمینههای اغتشاش == | ||
ترکیب فقر و نابرابریِ ناشی از ناکارآمدی، بههمراه گسستهای فرهنگی، منجر به اعتراضات آغشته به اغتشاشات در ایران شده است.<ref>[https://iranthinktanks.com/dissatisfaction-and-social-protests-in-iran/ «نارضایتی و اعتراضات اجتماعی در ایران»، وبسایت اندیشکدهها] | ترکیب فقر و نابرابریِ ناشی از ناکارآمدی، بههمراه گسستهای فرهنگی، منجر به اعتراضات آغشته به اغتشاشات در ایران شده است.<ref>[https://iranthinktanks.com/dissatisfaction-and-social-protests-in-iran/ «نارضایتی و اعتراضات اجتماعی در ایران»، وبسایت اندیشکدهها]</ref> ناآرامیهای اجتماعی و اغتشاشات اغلب از منظر جامعهشناختی، جامعهشناسی سیاسی و روانشناسی مورد بررسی قرار گرفته است. | ||
رابر مرتون با طرح نظریه فشار معتقد است از آنجایی که توانایی دستیابی به اهداف برای همه طبقات اجتماعی ممکن نیست، اعضای طبقات پایین دچار احساس خشم و ناکامی میشوند و فشار ناشی از این نارضامندی و ناکامی منجر به انحراف و بروز اغتشاشات اجتماعی میشود. تدگار با طرح نظریۀ محرومیت نسبی معتقد است منشأ خشونت و پرخاشگری نهفته در اعتراضات، ریشه در محرومیتی دارد که فرد از جهات مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی احساس کرده است.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص402-403.] </ref> | رابر مرتون با طرح نظریه فشار معتقد است از آنجایی که توانایی دستیابی به اهداف برای همه طبقات اجتماعی ممکن نیست، اعضای طبقات پایین دچار احساس خشم و ناکامی میشوند و فشار ناشی از این نارضامندی و ناکامی منجر به انحراف و بروز اغتشاشات اجتماعی میشود. تدگار با طرح نظریۀ محرومیت نسبی معتقد است منشأ خشونت و پرخاشگری نهفته در اعتراضات، ریشه در محرومیتی دارد که فرد از جهات مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی احساس کرده است.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص402-403.] </ref> | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
درباره مقابله با اغتشاشگران نیز همینطور ایران را گفته اید ولی از بقیه کشورها خبری نیست و هیچ گزارشی نشده است. | درباره مقابله با اغتشاشگران نیز همینطور ایران را گفته اید ولی از بقیه کشورها خبری نیست و هیچ گزارشی نشده است. | ||
همچنین درباره فضای مجازی و اغتشاشات در ایران</ref>پیشینه اعتراضات و اغتشاشات در | همچنین درباره فضای مجازی و اغتشاشات در ایران</ref>پیشینه اعتراضات و اغتشاشات در ایران == | ||
پیشینۀ اعتراضات<ref group="دیدگاه">مطالب و پیشینه به خوبی نوشته شده است لیکن دو مشکل دارد: | پیشینۀ اعتراضات<ref group="دیدگاه">مطالب و پیشینه به خوبی نوشته شده است لیکن دو مشکل دارد: | ||
1- فقط ناظر به بعد از انقلاب است | 1- فقط ناظر به بعد از انقلاب است | ||
2- به وفور از اعتراضات استفاده شده است نه اغتشاش. هر کدام ماهیت اغتشاش دارد را در اینجا گزارش کنید و با ادبیات اغتشاش. حیث اغتشاشش را نیز بیان کنید حتما.</ref> پس از انقلاب در ایران به اندکی پس از پیروزی انقلاب در سالهای پایانی دهۀ 50ش و همچنین دهۀ ۶۰ش بازمیگردد. در این سالها | 2- به وفور از اعتراضات استفاده شده است نه اغتشاش. هر کدام ماهیت اغتشاش دارد را در اینجا گزارش کنید و با ادبیات اغتشاش. حیث اغتشاشش را نیز بیان کنید حتما.</ref> پس از انقلاب در ایران به اندکی پس از پیروزی انقلاب در سالهای پایانی دهۀ 50ش و همچنین دهۀ ۶۰ش بازمیگردد. در این سالها اغتشاشات اغلب از سوی سازمانهای شناسنامهدار مخالف و معاند نظام شکل میگرفت که اغلب ماهیت سیاسی داشت؛ ولی عموم جامعه را با خود همراه نمیکرد. از آغاز دهۀ 70ش با از بین رفتن این گروهها، ساختار و شکل اغتشاشات نسبت به گذشته فرق کرد. اغتشاشات سراسری سال 1371ش در مشهد بهسبب تخریب سکونتگاههای غیررسمی، اغتشاشات سراسری فروردین 1374ش در اسلامشهر به جهت افزایش نرخ تاکسی<ref>[https://www.irna.ir/news/83589323/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B7%DB%8C-%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D9%87%D9%87 «تبارشناسی اعتراض در ایران طی سه دهه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی]</ref>و اعتراضات و سپس اغتشاشات بعد از حادثۀ كوی دانشگاه تهران در 18 تير 1378ش، از جمله مهمترین حوادث این دهه بهحساب میآید. ناآرامیها و اعتراضات دانشجویی خرداد و تیر 1382ش تهران و ناآرامیهای بعد از انتخابات رياست جمهوری 1388ش از جمله مهمترین اغتشاشات مهم كشور در دهۀ 80ش محسوب میشود كه بهطور جدی سيستم امنيتی و سياسی كشور را به چالش كشيد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329103726-2080-31.pdf شریفی، «بررسی ابعاد روانشناختی خشونتگرايی جمعيت اغتشاشگر و روشهای تأثير گذاری بر آن»، 1388ش، ص7.]</ref> | ||
مهمترین | مهمترین اغتشاشات دهۀ 90ش در دو برهۀ دیماه 1396ش و آبانماه 1398ش اتفاق افتاد. اعتراضات دیماه 1396ش بهبهانۀ افزایش قیمتها، بهویژه افزایش قیمت در کالاهای اساسی آغاز شد. این اعتراضات ابتدا در مشهد و سپس به سایر شهرها و مناطق ایران گسترش یافت و در ادامه با پوششدهی رسانههای بیگانه به درگیری و اغتشاش کشیده شد که چندان گسترده و عمیق نبود و در مدت کوتاهی فروکش کرد.<ref>[https://vatanemrooz.ir/fa/news/404369/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B6 «داستان دی ۱۳۹۶»، وبسایت روزنامه وطن امروز.]</ref> افزایش نرخ بنزین در آبانماه 1398ش سبب یکی از گستردهترین و پرخسارتترین اعتراضات اجتماعی در ایران شد. پس از 24 آبان 1398ش و افزایش 300درصدی قیمت بنزین در دولت دوازدهم، با ورود رسانههای بیگانه و گروههای ضدانقلاب، دامنۀ اعتراضات گسترش پیدا کرد و به درگیری مسلحانه در بعضی شهرها و اغتشاش کشیده شد.<ref>[https://www.alef.ir/news/3990829007.html «روزشمار وقایع آبان ۹۸؛ از اعتراضات مردمی تا حملات تروریستی»، وبسایت الف.]</ref> در 26 آبان آیتالله خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در اشاره به این حوادث از تصمیم سران سه قوه در رابطه با افزایش قیمت بنزین حمایت کرد و مسئولان را به رفع مشکلات و مراقبت از سرایت افزایش قیمت به سایر کالاها توصیه کرد.<ref>[https://www.leader.ir/fa/content/23790/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%AB-%D8%B1%D8%AE-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86 «افزایش قیمت بنزین موجب افزایش قیمت دیگر کالاها نشود»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.] | ||
</ref> | </ref> | ||
پس از | پس از اغتشاشات آبان 1398ش، در شهریورماه 1401ش و دیماه 1404ش نیز اغتشاش صورت گرفت که هر کدام از نظر زمینهها و سطح آن تفاوت معناداری با نمونههای گذشته داشتند. در سال 1401ش با شعار «زن، زندگی و آزادی» و بهبهانۀ کشته شدن مهسا امینی اعتراضات آغاز شد و ابتدا مسالمتآمیز، اما بهسرعت با فضاسازی منفی رسانههای بیگانه و تروریستی بهسمت روند غیرقانونی و آشوبهای خیابانی و اغتشاش سوق داده شد. ظرف مدت کوتاهی با ورود شبکۀ آشوبگران حرفهای و سازمانیافته حملۀ مستقیم به مراکز امنیتی، نظامی و انتظامی، کشتهسازی در میان جمعیت معترض، تخریب مراکز درمانی و آمبولانسها و تخریب گستردۀ اماکن عمومی در دستورکار قرار گرفت.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/811659/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1%7C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DB%B2%DB%B0%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF «اولین آمار رسمی کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۱»، وبسایت پایگاه خبری آفتاب.]</ref>در این اغتشاشات، سلبریتیها و هنرمندان نقش پررنگی داشتند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1353400/%D8%B3%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%A2%D8%B4%D9%88%D8%A8-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF «سلبریتیهایی که مردم را قربانی پروژه آشوب کردند»، وبسایت تابناک.]</ref> | ||
اغتشاشات 18 و 19 دیماه 1404ش سه تفاوت اساسی با موارد قبلی داشت؛ تغییر در جغرافیای اعتراضات و انتقال ناآرامیها و درگیریها به شهرهای کوچک، حمایت چهرهها و هنرمندان و ناهمگونی بدنۀ اغتشاشگران سه تفاوت اساسی اغتشاشات دیماه 1404ش با موارد گذشته بود.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1129701/%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-1404-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%A8%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «سه تفاوت اساسی اعتراضات دی 1404 با اعتراضهای قبلی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران] </ref> استفادۀ گسترده از انواع سلاح سرد و گرم، حمله به مراکز نظامی، حمله به اماکن مذهبی، خسارت گسترده به اموال عمومی و کشتهسازی با حملات تروریستی از همۀ سنین از دیگر ویژگیهای مختص اغتشاشات دیماه 1404ش محسوب میشود.<ref>[https://www.afkarnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/1366001-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D9%BE%DB%8C%DA%86%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%AF «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ماه در ایران چه خبر بود؟»، افکارنیوز.]</ref> | |||
== مقابله با اغتشاشات در قوانین جمهوری اسلامی ایران<ref group="دیدگاه">مطلب اختصاص به ایران دارد ولی نباید اینگونه باشد. بقیه کشورها چکار میکنند؟ | == مقابله با اغتشاشات در قوانین جمهوری اسلامی ایران<ref group="دیدگاه">مطلب اختصاص به ایران دارد ولی نباید اینگونه باشد. بقیه کشورها چکار میکنند؟ | ||
