شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جز ←انواع شرم |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جز ←انواع شرم |
||
| خط ۸۱: | خط ۸۱: | ||
تقسیمات شرم: | تقسیمات شرم: | ||
# از جهت موضوع، به شرم مثبت و شرم منفی؛ شرم مثبت و عاقلانه: شرم از اعمال ناشایست عرفی، شرعی و اخلاقی. شرم منفی و احمقانه: شرم از انجام رفتارهای پسندیده یا مباح.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص85.</ref> | # از جهت موضوع، به شرم مثبت و شرم منفی؛ شرم مثبت و عاقلانه: شرم از اعمال ناشایست عرفی، شرعی و اخلاقی. شرم منفی و احمقانه: شرم از انجام رفتارهای پسندیده یا مباح.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص85.</ref> | ||
# از جهت منشأ، به شرم قوت و شرم ضعف؛ شرم قوت: برآمده از ایمان و قدرت نفس. شرم ضعف: ناشی از کمرویی و ناتوانی روحی.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129.]</ref> | # از جهت منشأ، به شرم قوت و شرم ضعف؛ شرم قوت: برآمده از ایمان و قدرت نفس. شرم ضعف: ناشی از کمرویی و ناتوانی روحی.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129.]</ref> | ||
# از جهت ناظران، به شرم ایمانی و شرم نفسانی؛ شرم ایمانی: شرم از خدا، پیامبر، امامان و فرشتگان. شرم نفسانی: شرم از مردم.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129-130.]</ref> به لحاظ مراتب ارزشمندی، بالاترین مرتبۀ شرم، شرم از خداوند و بعد از آن، شرم از وجدان و پایینترین درجۀ شرم، شرم از مردم است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص136-137.]</ref> | # از جهت ناظران، به شرم ایمانی و شرم نفسانی؛ شرم ایمانی: شرم از خدا، پیامبر، امامان و فرشتگان. شرم نفسانی: شرم از مردم.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129-130.]</ref> به لحاظ مراتب ارزشمندی، بالاترین مرتبۀ شرم، شرم از خداوند و بعد از آن، شرم از وجدان و پایینترین درجۀ شرم، شرم از مردم است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص136-137.]</ref> | ||
# از جهت | # از جهت حیطۀ بروز، به شرم عام و شرم خاص؛ شرم عام: شرم در روابط اجتماعی. شرم خاص: شرم در روابط خصوصی و خانوادگی.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/114790/%D8%B4%D8%B1%D9%85_%D9%88_%D8%AD%DB%8C%D8%A7 میر باقری، «شرم و حیا»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
# از جهت | # از جهت قلمرو کاربرد، به شرماخلاقی و شرم در جرمشناسی؛ شرم اخلاقی: شرم از رفتارهای ناشایست اخلاقی. شرم در جرمشناسی: شرم از رفتارهای مجرمانه.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133]</ref> | ||
# از جهت زمان بروز، به شرم قبلاز عمل و شرم بعداز عمل.<ref name=":3">پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88.</ref> | # از جهت زمان بروز، به شرم قبلاز عمل و شرم بعداز عمل.<ref name=":3">پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88.</ref> | ||
# از جهت نوع واقعه، به شرم فعلی و شرم فکری؛ شرم فعلی: شرم از فعل قبیح. شرم فکری: شرم از فکر قبیح.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88.</ref> | # از جهت نوع واقعه، به شرم فعلی و شرم فکری؛ شرم فعلی: شرم از فعل قبیح. شرم فکری: شرم از فکر قبیح.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88.</ref> | ||
| خط ۱۰۹: | خط ۱۰۹: | ||
هرچند موجودیت شرم، ماهیت فطری و تغییر ناپذیر دارد؛ اما مصادیق آن بهتبع تفاوت فرهنگها و نظامهای ارزشی تغییر پذیرند. شرم در دو قلمرو خانواده و جامعه مصادیقی دارد؛ حفظ ادب، احترام، وقار، ارزشها و هنجارهای شرعی و عرفی در تمامی روابط اعم از گفتار، رفتار، شنیدار، دیدار، پندار، پوشش در ارتباطات با دیگران و در مقابل، خودداری از تولید صحنههای بیشرمی و هوس انگیز، از مصادیق شرم بهشمار میآیند.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص47-51 و191، 202، 208، 219-222، 225، 227-228؛ بانکی پورفرد، حیا، 1389ش، ص52-64.</ref> | هرچند موجودیت شرم، ماهیت فطری و تغییر ناپذیر دارد؛ اما مصادیق آن بهتبع تفاوت فرهنگها و نظامهای ارزشی تغییر پذیرند. شرم در دو قلمرو خانواده و جامعه مصادیقی دارد؛ حفظ ادب، احترام، وقار، ارزشها و هنجارهای شرعی و عرفی در تمامی روابط اعم از گفتار، رفتار، شنیدار، دیدار، پندار، پوشش در ارتباطات با دیگران و در مقابل، خودداری از تولید صحنههای بیشرمی و هوس انگیز، از مصادیق شرم بهشمار میآیند.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص47-51 و191، 202، 208، 219-222، 225، 227-228؛ بانکی پورفرد، حیا، 1389ش، ص52-64.</ref> | ||
== شرم مثبت و شرم منفی<ref group="دیدگاه">این بحث قبلا هم آمد مجدا برای چه؟ مطالب را در یک جا بیارید و تکرار نکنید</ref> == | == شرم مثبت و شرم منفی<ref group="دیدگاه">این بحث قبلا هم آمد مجدا برای چه؟ مطالب را در یک جا بیارید و تکرار نکنید</ref> == | ||
ارزشمندی شرم به پیامد آن بستگی دارد؛ شرم ارزشمند، شرم از عیب واقعی است که باعث دوری از زشتی و زمینه ساز رشد اخلاقی در سبک زندگی میشود؛ اما شرم مذموم، شرمی از نقصهای توهمی است که مانع پیشرفت و کمالیابی است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/84021/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_;_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA_%D8%AD%DB%8C%D8%A7_%D8%A8%D8%A7_%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA مصباح یزدی، «اخلاق و عرفان اسلامی؛ تفاوت حیا با خجالت» وبسایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> شرم منفی عارضۀ ناشی از ضعف نفسانی و خود کمبینی در سبک زندگی انسان است<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص146.]</ref> که با دو شاخصۀ ترک عمل نیک<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147]</ref> و افراط در شرمکردن شناخته میشود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر الأخبار الأئمة الاطهار،1404ق، ج90، ص372.</ref> | |||
=== | === تفاوتها: === | ||
# ازجهت مبنای عقلانی: شرم از جهت وجاهت عقلانی، بهدوگونۀ حیایعقل یا علم و حیایحماقت یا جهل تقسیم شده است.<ref>کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص105</ref> شرم ناشی از حکم عقل، نشانۀ ایمان بهشمار آمده و آن را حیا یا شرم مثبت میگویند؛ اما شرمجاهلانه، نشانۀحماقت و نادانی بوده و از آن بهشرممنفی یا کمرویی تعبیر میشود.<ref name=":1">کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، «حیای مثبت و حیای منفی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه؛] پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو بهمفهوم حیا، 1391ش، ص83-84. </ref> | # ازجهت مبنای عقلانی: شرم از جهت وجاهت عقلانی، بهدوگونۀ حیایعقل یا علم و حیایحماقت یا جهل تقسیم شده است.<ref>کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص105</ref> شرم ناشی از حکم عقل، نشانۀ ایمان بهشمار آمده و آن را حیا یا شرم مثبت میگویند؛ اما شرمجاهلانه، نشانۀحماقت و نادانی بوده و از آن بهشرممنفی یا کمرویی تعبیر میشود.<ref name=":1">کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، «حیای مثبت و حیای منفی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه؛] پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو بهمفهوم حیا، 1391ش، ص83-84. </ref> | ||
# ازجهت منشأ روانشناختی: در حدیثی از پیامبراسلام، حیا بهحیای قوت و حیای ضعف تقسیم شده است<ref>صدوق، الخصال، 1403ق، ج1، ص55.</ref> که حیای قوت بهاقتضای ایمان بوده و مورد تأیید دین است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> اما ضعف، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقیهندی، کنزالعمّال فی سننالاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204.</ref> بدینجهت بهشرمی ناشی از قوت، شرم مثبت و به شرم نشأت یافته از ضعف که دارای وجه منفی است، شرم منفی یا کمرویی گفته میشود.<ref>پسندیده، غنچههای شرم، نگاهی نو بهمفهوم حیا، 1391ش، ص84-86.</ref> | # ازجهت منشأ روانشناختی: در حدیثی از پیامبراسلام، حیا بهحیای قوت و حیای ضعف تقسیم شده است<ref>صدوق، الخصال، 1403ق، ج1، ص55.</ref> که حیای قوت بهاقتضای ایمان بوده و مورد تأیید دین است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> اما ضعف، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقیهندی، کنزالعمّال فی سننالاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204.</ref> بدینجهت بهشرمی ناشی از قوت، شرم مثبت و به شرم نشأت یافته از ضعف که دارای وجه منفی است، شرم منفی یا کمرویی گفته میشود.<ref>پسندیده، غنچههای شرم، نگاهی نو بهمفهوم حیا، 1391ش، ص84-86.</ref> | ||
