خواستگاری: تفاوت میان نسخه‌ها

خواستگاری، از سنت‌های کهن برای آغاز ازدواج و تشکیل خانواده است. این رسم دیرینه در میان ملل و اقوام مختلف تابع رسومات و اقتضائات متفاوتی است. خواستگاری در فرهنگ ایرانیان به‌دلیل قداست بنیان خانواده و سهم بسزای آن در شناخت طرفین، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است.

یکی از رسوم قدیمی زرتشتیان، نامه‌نگاری از سمت خواستگار برای پدر دختر بوده که تا دهه‌های اخیر در میان زرتشتیان مرسوم بوده است. زرتشتیان برای میمنت و مبارکی، نامه را در کاغذی سبز می‌نوشتند و در پاکت سبز قرار می‌دادند. خانوادۀ دختر هم با همین تشریفات پاسخ نامه را برای خانوادۀ داماد می‌فرستادند. تهیۀ هدیه برای خانواده عروس در مراسم خواستگاری هم از جمله رسومی است که در فرهنگ ایرانی و در جریان ماجرای ازدواج سیاوش قابل ملاحظه است. در دورۀ ساسانی سرپرست و یا مادر داماد وظیفۀ خواستگاری را برعهده داشت که با بردن هدایایی مانند گل برای  خانواده دختر تقاضا مطرح می‌شد. در برخی اساطیر ایرانی مانند ماجرای زال و رودابه خواستگاری زن از مرد هم مشاهده می‌شود.<ref> - [https://www.cgie.org.ir/fa/article/246516/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C احمدی و مجتهدپور، «خواستگاری»، وب‌سایت دائره المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

مرتضی مطهری بر این باور است که شکل مرسوم خواستگاری در اکثر فرهنگ‌ها، خواستگاری مرد از زن است که منطبق با قانون خلقت و طبیعت زن و مرد است و حفظ احترام و شخصیت زن را به‌دنبال دارد. مرد در طبیعت مظهر طلب و عشق و زن مظهر مطلوب و معشوق بودن است. علی‌رغم ضعف جسمانی زنان در مقابل مردان، طبیعت و خلقت این امتیاز و ویژگی را به زنان داده است تا مردان طالب و خواستار رسیدن به آن‌ها باشند و این تدبیر ظریف طبیعت، تعادل و قوام زندگی را رقم می‌زند.<ref> - [https://lib.eshia.ir/50013/1/49 مطهری، نظام حقوقی زن در اسلام، بی‌تا، ج1، ص49.]</ref>

در اندیشۀ مطهری خواستگاری مرد از زن توهین به شخصیت زن و به‌مثابۀ مطالبۀ کالا نیست؛ بلکه به‌منظور حفظ ارزش و کرامت زن است. وی با ارجاع به طبیعت و خلقت، زن را معشوق و مطلوب معرفی می‌کند که مرد نیازمند و طالب وصال او است و این‌طور نیست هر طلبی مستلزم مالکیت باشد مانند دانشجو که طالب و خریدار علم است.<ref> - [https://lib.eshia.ir/50013/1/46 مطهری، نظام حقوقی زن در اسلام، بی‌تا، ج1، ص46- 49.]</ref>

رسم معمول سنت خواستگاری در ایران بدین شکل بوده است که آشنایی دختر و پسر برای ازدواج از طریق آشنایی خانواده‌ها صورت پذیرد. در این روش واسطه‌ای، بر اساس هم‌طرازی فرهنگی، فیزیکی و اقتصادی خانواده دختر را به خانواده پسر معرفی می‌‌کند. در برخی از شهرها ابتدا مادر و خواهر پسر به دیدار خانودۀ دختر می‌روند و در صورت پسند با پسر نزد خانواده حاضر می‌شوند.<ref>- [https://faslname.msy.gov.ir/article_263_b6d0b2c94de13019ebb26478a354409a.pdf جعفری وکوهستانی، «نگرش دختران جوان پیرامون فرهنگ خواستگاري به شیوۀ سنتی و جدید (مورد مطالعه: دانشجویان دانشکده رفاه درسال1395-96)»، 1395ش، ص2-3.]</ref> حضور بزرگان خانواده در مراسم خواستگاری و  آشنایی دو خانوده قبل از ازدواج از نکات مثبت این نوع خواستگاری محسوب می‌شود.<ref>- [https://jz.ac.ir/post/826-%D8%AA%DB%8C%D8%BA-%D8%A8%D8%AF%D8%B9%D8%AA-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «تیغ بدعت روی فرهنگ خواستگاری»، وب‌سایت جامعه الزهرا.]</ref> در این شیوۀ مرسوم خواستگاری، خانواده و سنت‌ها پشتوانۀ محکمی برای ازدواج جوانان و مهم‌ترین مولفۀ این مدل از خواستگاری هستند.<ref>- [https://www.soorban.com/wedding-guide/945-the-etiquette-of-courtship-that-lucky-girls-and-girls-should-know جعفری وکوهستانی، «نگرش دختران جوان پیرامون فرهنگ خواستگاري به شیوۀ سنتی و جدید (مورد مطالعه: دانشجویان دانشکده رفاه در سال1395-96)»، 1395ش، ص22.]</ref> این سبک از خواستگاری به‌معنای اهمیت نداشتن انتخاب دختر و پسر نیست؛ بلکه به‌معنای همراهی و هدایت خانواده برای انتخاب درست‌تر است.<ref>  - [https://www.soorban.com/wedding-guide/945-the-etiquette-of-courtship-that-lucky-girls-and-girls-should-know «آداب و رسوم مراسم خواستگاری که دختر پسرهای دم بخت باید بدانند»، وب‌سایت سوربان.]</ref> در این شیوه خانواده‌ها در کنار طرفین ازدواج حضور دارند و شناخت جمعی صورت می‌گیرد و اطمینان و آرامش بیشتری برای انتخاب طرفین حاصل می‌شود.<ref>-  [https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/01/30/1051625/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «آداب جلسۀ خواستگاری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> همچنین از آنجایی که مدیریت این شیوه از خواستگاری برعهدۀ خانواده‌ها است، قبل از درگیری عاطفی و احساسی دختر و پسر، زمینۀ شناخت معقول‌تر و منطقی‌تر برای پیوندی مستحکم‌تر مهیا می‌شود. مهم‌ترین محاسن این شیوۀ از خواستگاری عبارتند از:

با گذر زمان و گسترش ویژگی‌های ساختاری مدرنیته مانند شهرنشینی، صنعتی شدن، گسترش تحصیلات، تغییر الگوهای فرهنگی و مهاجرت، ساختار اجتماعی جوامع تغییر کرده است و بستر تعامل و آشنایی با جنس مخالف نسبت به گذشته افزایش یافته است. فردگرایی برآمده از مدرنیته، مسالۀ ازدواج و شیوۀ آن را تحت ‌تاثیر قرار داده است و سبک جدیدی از خواستگاری و ازدواج بدون حضور خانواده‌ها را رقم زده است.<ref>  - [https://profdoc.um.ac.ir/articles/a/1087127.pdf اکبری و نخعی‌راد، «بررسی جامعه‌شناختی دایرۀ همسرگزینی دختران در ارتباط با فضای مجازی»، بی‌تا، ص1-5.]</ref> خواستگاری بدین شیوه در اکثر موارد بدون اطلاع و دخالت خانواده‌ها و از طریق ارتباط دختر و پسر با یکدیگر در اماکن اجتماعی مانند محل کار، محل تحصیل، فضای مجازی و اماکن تفریحی اتفاق می‌افتد.<ref>- [https://faslname.msy.gov.ir/article_263_b6d0b2c94de13019ebb26478a354409a.pdf جعفری وکوهستانی، «نگرش دختران جوان پیرامون فرهنگ خواستگاري به شیوۀ سنتی و جدید (مورد مطالعه: دانشجویان دانشکده رفاه در سال1395-96)»، 1395ش، ص3.]</ref> آشنایی توسط خود جوانان و انتخاب سلیقۀ آنها، مهم‌ترین مولفۀ این سبک از خواستگاری است.<ref>- [https://faslname.msy.gov.ir/article_263_b6d0b2c94de13019ebb26478a354409a.pdf جعفری وکوهستانی، «نگرش دختران جوان پیرامون فرهنگ خواستگاري به شیوۀ سنتی و جدید (مورد مطالعه: دانشجویان دانشکده رفاه در سال1395-96)»، 1395ش، ص22.]</ref> بر اساس گزارش آمارها این سبک از خواستگاری تاکنون نتایج خوبی به‌دنبال نداشته است.  

مهم‌ترین معایب این خواستگاری عبارتند از:

سنت خواستگاری از سفارش‌های مؤکد اسلام برای آغاز پیوند زناشویی است. پیامبر مردم را جمع کرد و بر خواستگاری مردان از دختران با عنوان «خطبه» تاکید کرد. <ref> - [https://lib.eshia.ir/26385/1/17 یوسفیان و الهامی‌نیا، احکام خانواده، بی‌تا، ج1، ص17.]</ref> برخی از فقها این سنت را عملی مستحب دانسته‌اند.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/107332/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82 مقدادی، «خواستگاری در فقه و حقوق»، 1383ش.]</ref> از لحاظ فقهی خواستگاری از دو گروه از زنان حرام است؛ یک گروه زنانی هستند که همسر دارند و گروه دیگر زنانی هستند که در عده به‌سر می‌برند.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/107332/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82 مقدادی، «خواستگاری در فقه و حقوق»، 1383ش.]</ref> در اسلام خواستگاری از زنی که از او خواستگاری شده است و پاسخ مثبت داده، کراهت دارد. همچنین خواستگاری در حال احرام کراهت دارد.<ref>  - [https://lib.eshia.ir/23017/3/516/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C هاشمی ‌شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، 1382ش، ج3، ص516.] </ref>