حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
سرپوشهای متنوعی در میان قوم ماد رواج داشته است: | سرپوشهای متنوعی در میان قوم ماد رواج داشته است: | ||
===باشلُق=== | ===باشلُق=== | ||
باشلق، کلمهای با ریشۀ ترکی متشکل از باش به معنی سر و لیق (حرف نسبت) ساخته شده است. | باشلق، کلمهای با ریشۀ ترکی متشکل از باش به معنی سر و لیق (حرف نسبت) ساخته شده است. باشلق مادی، نوعی از سرپوش پوشاک ماد است. انواع این کلاه در میان مادها، ارامنه، پارتها و مردم قفقاز شهرت داشت. کلاه باشلق، در فرهنگ پوشاک اروپا با نام «فَریجین» شناخته شده است. اروپاییان در جریان انقلاب فرانسه آن را «کلاه سرخ آزادی» نامگذاری کردهاند.<ref> [https://farzanesh.com/?p=3389 «سه مغ به دیدار مسیح تازه متولد شده میروند»، وبسایت فرزانش و فلسفه.]</ref> باشلق از جنس نمد و یا پارچه کتان با نوکی بلند و تیز به مانند کیسهای مخروطیشکل که نوک آن به عقب یا جلو برگشته است با دنبالۀ کوتاهی در پشت سر طراحی شده است. این نوع سرپوش گردن و گوشها را میپوشاند و در برخی مواقع قسمت جلوی کلاه تا روی دهان بالا میآید.<ref> یارشاطر، پوشاک در ایران زمین، 1383ش، ص50.</ref> این بلندی جلوی دهان برای جلوگیری از ریزش آب دهان، ریزش موها و همچنین به هنگام صحبت خدمتگزاران با پادشاه برای جلوگیری از دمیدن در صورت شاه مورد استفاده قرار میگرفته است. امروزه نیز زنان ایلاتی بهویژه ترکمنها با دستمالی که به آن یاشماق یا باشماق گفته میشود، دهان خود را بهنشانۀ احترام به بزرگترها میپوشانند.<ref> [https://iranantiq.com/handicraft/textile/traditional-clothing/persian-cap/basliq «درباره باشلق»، وبسایت ایران آنتیک.]</ref> | ||
باشلق مادی، نوعی از سرپوش پوشاک ماد است. انواع این کلاه در میان مادها، ارامنه، پارتها و مردم قفقاز شهرت داشت. کلاه باشلق، در فرهنگ پوشاک اروپا با نام «فَریجین» شناخته شده است. اروپاییان در جریان انقلاب فرانسه آن را «کلاه سرخ آزادی» نامگذاری کردهاند.<ref> [https://farzanesh.com/?p=3389 «سه مغ به دیدار مسیح تازه متولد شده میروند»، وبسایت فرزانش و فلسفه.]</ref> باشلق از جنس نمد و یا پارچه کتان با نوکی بلند و تیز به مانند کیسهای مخروطیشکل که نوک آن به عقب یا جلو برگشته است با دنبالۀ کوتاهی در پشت سر طراحی شده است. این نوع سرپوش گردن و گوشها را میپوشاند و در برخی مواقع قسمت جلوی کلاه تا روی دهان بالا میآید.<ref> یارشاطر، پوشاک در ایران زمین، 1383ش، ص50.</ref> | |||
===تیارا یا میتر=== | ===تیارا یا میتر=== | ||
تیاره نام یکی از سرپوشهایی است که در تمدن یونان نیز به همین اسم وجود دارد. «تیاره»، «کیداریس»، «کیتاریس» و یا «کیرباسیا» اسامی دیگری است که به کلاهی بهشکل سه برجستگی در جلوی سر و دنبالهای کوتاه پشت سر به حالت آویزان اطلاق شده است. این کلاه از فرهنگ غیر (برگرفته از فرهنگ آناتولی) به تمدن مادها پا نهاده است. پژوهشگران احتمال میدهند که در تهیۀ این کلاه از نمد و یا گاهی ابریشم و چرم نیز استفاده میشده است. این کلاه گوش، چانه، سر و گردن را میپوشانید و مغها در هنگام اجرای مراسم آتش مقدس علاوه بر استفاده از کلاه با دستمالی بینی و دهان خود را میبستند تا نفس آنها به هنگام اجرای مراسم، آتش مقدس را آلوده نسازد.<ref> [https://ensani.ir/file/download/article/1567322326-9990-13-5.pdf شهبازی و حیدرزاده، «پوشاک در دوره مادها و هخامنشیان»، 1397ش، ص90.]</ref> | تیاره نام یکی از سرپوشهایی است که در تمدن [[یونان باستان|یونان]] نیز به همین اسم وجود دارد. «تیاره»، «کیداریس»، «کیتاریس» و یا «کیرباسیا» اسامی دیگری است که به کلاهی بهشکل سه برجستگی در جلوی سر و دنبالهای کوتاه پشت سر به حالت آویزان اطلاق شده است. این کلاه از فرهنگ غیر (برگرفته از فرهنگ آناتولی) به تمدن مادها پا نهاده است. پژوهشگران احتمال میدهند که در تهیۀ این کلاه از نمد و یا گاهی ابریشم و چرم نیز استفاده میشده است. این کلاه گوش، چانه، سر و گردن را میپوشانید و مغها در هنگام اجرای مراسم آتش مقدس علاوه بر استفاده از کلاه با دستمالی بینی و دهان خود را میبستند تا نفس آنها به هنگام اجرای مراسم، آتش مقدس را آلوده نسازد.<ref> [https://ensani.ir/file/download/article/1567322326-9990-13-5.pdf شهبازی و حیدرزاده، «پوشاک در دوره مادها و هخامنشیان»، 1397ش، ص90.]</ref> قسمت بالا و نوک تیز کلاه تیاره همانند باشلق است که بهوسیلۀ خز حیوانات گرانقیمت پر میشود.<ref> یارشاطر، پوشاک در ایران زمین، 1383ش، ص52.</ref> در فرهنگ استفاده از این سرپوش، فقط شاه بود که میتوانست تیاره را راست برسر بگذارد و نوک آن برای آنکه صاف بایستد از درون بهوسیله قالبها نگه داشته میشد. یونانیان بهعلت وجه تشابه تیاره با تاج خروس آن را مورد تمسخر قرار میدادند. این سرپوش در خاورمیانه مورد استفاده بود و افراد با جایگاه دینی همچون موبدان و راهبان از آن استفاده میکردند. نمونهای از این سرپوش در موزه مردمشناسی ناپل قابل مشاهده است.<ref> یارشاطر، پوشاک در ایران زمین، 1383ش، ص52.</ref> | ||
==سرپوشهای پیاده نظام در تمدن ماد== | ==سرپوشهای پیاده نظام در تمدن ماد== | ||
چهار نوع سربند مخصوص سربازان با لباس | چهار نوع سربند مخصوص سربازان با لباس [[پیادهنظام]] بود که عبارتند از: | ||
#نواریساده که در لابهلای موها پیچیده و در پشت سر با یک گره محکم میشد. این مدل سربند را میتوان در نقش برجسته آپادانا مشاهده کرد. افرادی که چنین پوششی بر سر دارند از اهالی بلخ، آرینها و پارتها بودند. | #نواریساده که در لابهلای موها پیچیده و در پشت سر با یک گره محکم میشد. این مدل سربند را میتوان در نقش برجسته آپادانا مشاهده کرد. افرادی که چنین پوششی بر سر دارند از اهالی بلخ، آرینها و پارتها بودند. | ||
#کلاه گرد ساده که توسط صاحبمنصبان قوم ماد مورد استفاده قرار میگرفته است. امروزه این مدل کلاه همچنان مورد استفاده مردمان مناطق فارس بهویژه قوم بختیار ساکن در این منطقه است. | #کلاه گرد ساده که توسط صاحبمنصبان قوم ماد مورد استفاده قرار میگرفته است. امروزه این مدل کلاه همچنان مورد استفاده مردمان مناطق فارس بهویژه قوم بختیار ساکن در این منطقه است. | ||
#کلاه بنددار با سه برجستگی در قسمت جلوی سر، قطعهای کوتاه همانند دم در پشت سر و دو زبانه از پهلو-ها برای محافظت از گوشها است. خاستگاه این مدل کلاه آناتولی است. | #کلاه بنددار با سه برجستگی در قسمت جلوی سر، قطعهای کوتاه همانند دم در پشت سر و دو زبانه از پهلو-ها برای محافظت از گوشها است. خاستگاه این مدل کلاه آناتولی است. | ||
#استفاده از تیاره به همراه لباس | #استفاده از تیاره به همراه لباس پیادهنظام.<ref> یارشاطر، پوشاک در ایران زمین، 1383ش، ص50.</ref> | ||
==سایر سرپوشهای اقوام ماد== | ==سایر سرپوشهای اقوام ماد== | ||
برخی دیگر از سرپوشها نیز که توسط قوم ماد مورد استفاده قرار میگرفت عبارتند از: | برخی دیگر از سرپوشها نیز که توسط قوم ماد مورد استفاده قرار میگرفت عبارتند از: | ||
