شیرین عبادی

شیرین عبادی؛ نویسنده و فعال حقوق زنان و حقوق بشر.

شیرین عبادی، حقوقدان و فعال حقوق بشر ایرانی، در سال ۱۳۲۶م در همدان متولد شد و پس از تحصیل در رشته حقوق، در سال ۱۳۴۸م به عنوان قاضی منصوب گردید. پس از انقلاب اسلامی، به وکالت روی آورد و در پرونده‌های شاخصی از جمله قتل‌های زنجیره‌ای ایفای نقش کرد. وی در سال ۲۰۰۳م موفق به دریافت جایزه صلح نوبل شد، اقدامی که از سوی منتقدانش عمدتاً سیاسی ارزیابی گردید. عبادی با نقد قوانین کیفری ایران به ویژه در زمینه دیه، قصاص و شهادت زنان، خواستار تفسیری از اسلام شد که با حقوق بشر بین‌المللی سازگار باشد. او کانون مدافعان حقوق بشر را تأسیس کرد و شعار خود را دفاع از حقوق کودکان، زنان، اقلیت‌های مذهبی و همجنس‌گرایان قرار داد. با این حال، عملکرد او پس از خروج از کشور، از جمله درخواست تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، حمایت از گروه‌های اپوزیسیون و ظاهر شدن بدون حجاب اسلامی در محافل رسمی، با انتقادات گسترده‌ای روبرو شد. منتقدانش او را متهم به همنوایی با دشمنان ایران، دریافت بودجه از دولت‌های خارجی و تلاش برای براندازی نظام جمهوری اسلامی می‌کنند. زندگی و فعالیت‌های شیرین عبادی از سوی منتقدان او، بازتابی از تقابل میان گفتمان حقوق بشر غربی و ارزش‌های اسلامی-ایرانی ارزیابی شده است.

زندگی‌نامه

تولد

شیرین عبادی در ۳۰ خرداد ۱۳۲۶ش در همدان متولد شد. پدر شیرین از حقوقدانان و معاون وزارت کشاورزی در دولت محمد مصدق بود که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش از سمت خود برکنار شد. وی دو خواهر و یک برادر دارد و در یک‌سالگی به همراه خانواده به تهران آمد.

تحصیلات

شیرین تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تهران به پایان رساند و در ۱۳۴۸ش مدرک کارشناسی حقوق را دریافت کرد. در اسفند همان سال به‌عنوان قاضی در دادگستری منصوب شد و در ۱۳۵۰ش کارشناسی ارشد حقوق خصوصی را گرفت. عبادی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مدتی به کارهای اداری اشتغال داشت و در ۱۳۷۱ش پروانهٔ وکالت دریافت و دفتر وکالت خود را تأسیس کرد.

ازدواج

شیرین عبادی در ۱۳۵۴ش با جواد توسلیان ازدواج کرد، اما این زندگی مشترک پس از ده سال دوری و مهاجرت وی به لندن، به طلاق انجامید. عبادی در کتاب خاطرات خود ادعا کرده است که همسرش توسط مأموران حکومتی فریب خورده و وادار به خیانت و اعتراف تلویزیونی علیه او شده است؛ در مقابل، منتقدان و برخی بستگان با رد این ادعا، ریشهٔ اختلافات را در مسائلی چون افزایش فشار بر همسر برای تغییر مهریه به ۱۰۰۰ قطعه سکه، تضییع حقوق وی در زندگی خصوصی و ممانعت عبادی از خروج او از کشور می‌دانند.

دیدگاه‌های شیرین عبادی

شیرین عبادی معتقد است که نظریهٔ برخورد تمدن‌ها که توسط هانتینگتون مطرح شد، پس از فروپاشی شوروری و برای ایجاد دشمنی جایگزین برای غرب شکل گرفت و در این چارچوب، دموکراسی و حقوق بشر به‌عنوان دستاورد تمدن غرب در برابر تمدن‌های شرقی و به‌ویژه تمدن اسلامی قرار داده شد. به نظر عبادی حکومت‌های غیردمکراتیک در کشورهای اسلامی نیز با استناد به تعارض اسلام با حقوق بشر، در عمل به این نظریه دامن زده‌اند. وی راه‌حل این معضل را در ارائهٔ تفسیری از اسلام می‌داند که با دموکراسی و حقوق بشر سازگار باشد و بر ضرورت اجتهاد پویا و استفاده از عقل در فهم دین تأکید می‌کند. عبادی با استناد به نمونه‌هایی از تاریخ اسلام مانند پذیرش حکمیت توسط امام علی، امکان هم‌خوانی اسلام با اصول دموکراتیک را اثبات‌پذیر می‌داند و روشنفکران جوامع اسلامی را به بازنگری در رویکرد خود به دین فرامی‌خواند.

عبادی با اشاره به اصل نفی تبعیض در اسناد بین‌المللی و نامطلوب توصیف‌کردن وضعیت حقوق بشر، قوانین ایران را مصداق تبعیض بر اساس جنسیت می‌داند. عبادی وضعیت حقوق بشر در ایران را نامطلوب ارزیابی کرده و معتقد است که در قوانین کیفری ایران، دیهٔ زن نصف دیهٔ مرد تعیین شده و در موارد قصاص، خانواده مقتول زن باید پیش از اجرای حکم، بخشی از دیه را به قاتل بپردازد. همچنین شهادت زنان در دادگاه به تنهایی پذیرفته نمی‌شود، در حالی که شهادت مردی که از نعمت سواد بهره ندارد، قابل قبول است. او این موارد را مغایر با تعهدات بین‌المللی ایران ارزیابی می‌کند.

به‌باور عبادی، پیوستن دولت ایران به کنوانسیون‌های بین‌المللی نخستین گام برای مطالبهٔ حقوق بشر است. او معتقد است این اقدام به مدافعان حقوق بشر مشروعیت می‌بخشد تا از دولت بخواهند به تعهدات خود عمل کند و به سازمان ملل اجازه می‌دهد بر اجرای تعهدات نظارت داشته باشد.

عبادی در برابر دیدگاه حمایت مادی و عاطفی از زنان و تأکید بر ماندن آنها در خانه، بر توانمندسازی زنان تأکید می‌کند و معتقد است زنان باید مانند مردان روی پای خود بایستند. به‌گفتهٔ وی، هر دو دیدگاه زن را محترم می‌شمارند، اما در شیوهٔ تأمین این احترام اختلاف نظر دارند.

فعالیت‌ها

شیرین عبادی با نقد مستقیم قوانین مدنی و کیفری، به‌ویژه در حوزه‌هایی چون تفاوت دیه زن و مرد، قوانین ارث، حجاب و احکام قصاص، خواستار بازنگری بنیادین در قوانین مبتنی بر فقه اسلامی شده است. فعالیت‌های وی به‌طور عمده بر ترویج گفتمان حقوق بشر با استانداردهای بین‌المللی متمرکز است که از سوی مراجع رسمی در ایران به‌عنوان تلاشی برای ساختارشکنی و به چالش کشیدن مبانی دینی و سیاسی نظام تلقی می‌شود. وی وکالت پرونده‌های متعددی از جمله خانواده‌های قربانیان قتل‌های زنجیره‌ای و زهرا کاظمی و همچنین وکالت برخی چهره‌های فرهنگی و مطبوعاتی مانند حبیب‌الله پیمان، عباس معروفی و فرج سرکوهی را بر عهده گرفت.

شیرین عبادی، هدایت چندین پروژهٔ تحقیقاتی را برای دفتر یونیسف در تهران بر عهده داشته است. وی همچنین در ۱۳۷۴ش انجمن حمایت از حقوق کودکان را تأسیس کرد و تا ۱۳۷۹ش مسئولیت آن را بر عهده داشت و پس از آن به‌عنوان مشاور حقوقی با این انجمن همکاری خود را ادامه داد. او در ۱۳۸۰ش به همراه چهار وکیل مدافع، کانون مدافعان حقوق بشر را تأسیس و ریاست آن را بر عهده گرفت. این کانون بر اساس اساسنامه، خود را موظف به دفاع رایگان از متهمان عقیدتی و سیاسی، حمایت از خانواده‌های زندانیان سیاسی و عقیدتی و گزارش‌دهی منظم در موارد نقض حقوق بشر در ایران می‌داند. وی در کنفرانس‌های دانشگاهی و سمینارهای حقوق بشر در ایران، فرانسه، بلژیک، سوئد، سوئیس، انگلستان و آمریکا سخنرانی کرده است. در تابستان ۱۳۸۱ش، او پیشنهاد تصویب قانون منع خشونت علیه کودکان را به مجلس شورای اسلامی ارائه داد. عبادی همچنین از ۱۹۹۶م به‌عنوان ناظر رسمی دیده‌بان حقوق بشر فعالیت می‌کند.

حمایت از همجنسگرایان

شیرین عبادی با نقد رویکرد نظام جمهوری اسلامی در قبال آزادی‌های فردی و اجتماعی، بر لزوم صیانت از حقوق همجنس‌گرایان تأکید کرده است. وی در مخالفت با جرم‌انگاری این نوع گرایش‌ها، از نهادها و فعالان بین‌المللی خواسته است تا برای بهبود وضعیت حقوقی و اجتماعی این افراد، با وی همکاری کنند.

تقابل با نظام جمهوری اسلامی ایران

نوع موضع‌گیری	جزئیات	نقد و بازتاب منتقدان
ایجاد بسترهای نفوذ و جنگ نرم	اجرای طرح ارتقای نهادهای اجتماعی و اصناف با حمایت مالی و سیاسی آمریکا در سیستان و بلوچستان و توسعهٔ تبلیغات گروهک جندالله.	منتقدان این طرح را پوششی برای انتقال ابزارهای جنگ نرم و فراهم کردن بستر رشد رسانه‌ای برای گروه‌های تروریستی نظیر جندالله می‌دانند.
درخواست تحریم‌های همه‌جانبه	پیشنهاد به کشورهای غربی و گروه G8 برای اعمال تحریم‌های سیاسی، تنزل سطح روابط دیپلماتیک و تشدید مجازات‌های اقتصادی علیه ایران.	منتقدان وی را به همنوایی با دشمنان در ایران‌ستیزی و نادیده‌گرفتن حقوق بنیادین ملت ایران مانند معیشت و توسعه متهم می‌کنند.
مخالفت با حقوق هسته‌ای	انتقاد از اصرار ایران بر دستیابی به انرژی هسته‌ای و درخواست توقف فوری غنی‌سازی اورانیوم.	منتقدان موضع او را مشابه مخالفان ملی‌شدن صنعت نفت در دهه ۳۰ دانسته و او را سرباز پیاده‌نظام سلطه‌گران می‌نامند.
تلاش برای تغییر رژیم و براندازی	حمایت از آشوب‌ها، تحریک زنان و جوانان برای حضور در خیابان‌ها و همکاری در نشست‌های ائتلافی اپوزیسیون	به باور منتقدان، وی با سوءاستفاده از جایزهٔ صلح نوبل، به‌جای فعالیت حقوقی، وارد فاز سیاسی برای سقوط نظام ایران شده است.
دریافت بودجه از دولت‌های بیگانه	دریافت فاند ۸۰۰ هزار دلاری از دولت آمریکا (بنیاد عبادی در پنسیلوانیا) به‌ویژه در اغتشاشات ۱۴۰۱.	منتقدان این مبالغ را مزدوری و فاند براندازی نامیده و بر عدم شفافیت مالی و فقدان عملکرد واقعی بنیاد او تأکید دارند.
پشتیبانی از گروه‌های تروریستی	ایفای نقش پوششی برای وبلاگ‌نویسان مرتبط با ریگی و حمایت از گروه منافقین در پرونده‌های حقوقی.	منتقدان او را متهم می‌کنند که در لباس وکیل، به‌جای دفاع از حق، به تطهیر تروریست‌ها و فضاسازی علیه نهادهایی مانند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌پردازد.
تحریم ورزش ایران	راه‌اندازی و حمایت از کارزارهای بین‌المللی برای تحریم ورزش حرفه‌ای و قهرمانی ایران در همه زمینه‌های ورزشی.	این اقدام از سوی منتقدان به‌عنوان تلاش برای انزوای ملی و ضربه به نشاط اجتماعی و غرور ملی ایرانیان تعبیر شده است.
تحریم انتخابات و مشارکت سیاسی	فراخوان برای تحریم انتخابات‌های مختلف در ایران و تلاش برای کاهش مشارکت عمومی مردم در تعیین سرنوشت سیاسی خود.	منتقدان این اقدام را تلاشی برای سلب مشروعیت از نظام و محروم کردن مردم از حقوق سیاسی‌شان با هدف هموار کردن مسیر مداخلات خارجی می‌دانند.
فشار اقتصادی و تغییر ساختار سیاسی	توصیه به شرکت‌های اروپایی برای پرهیز از سرمایه‌گذاری در ایران، درخواست تحریم صداوسیما و تقاضا از آمریکا برای حمایت از گروه‌های برانداز جهت تغییر نظام.	منتقدان این اقدامات را در تضاد با شعارهای حقوق بشری و صلح‌طلبی دانسته و آن را تلاشی برای انسداد اقتصادی، ضربه به معیشت عمومی و زمینه‌سازی برای مداخلات بیگانگان در امور داخلی ایران قلمداد می‌کنند.
هم‌سویی در درخواست حمله نظامی بعد از اغتشاشات دی ۱۴۰۴ش.	قرار گرفتن در کنار چهره‌هایی نظیر مسیح علی‌نژاد و مریم معمارصادقی در فهرست عناصری که خواستار مداخله و حمله نظامی به کشور هستند.	منتقدان معتقدند درخواست حمله نظامی توسط برنده جایزه صلح، نشان‌دهنده استحاله این جایزه به ابزاری جنگ‌طلبانه و خروج کامل وی از پوسته صلح‌طلبی است.

انتقاد به دیدگاه‌های شیرین عبادی

منتقدان بر تضاد میان تعهدات حقوقی و هویت ابرازی شیرین عبادی با کنش‌های عملی‌اش در خارج از کشور تمرکز می‌کنند. وی در محافل دیپلماتیک و رسانه‌های غربی به‌عنوان یک زن مسلمان معرفی و برجسته می‌شود؛ اما منتقدان، عملکرد وی پس از خروج از ایران را با هویت دینی و همچنین اظهارات حقوقی پیشین او در تعارض می‌دانند. عبادی به‌عنوان یک حقوق‌دان در ۱۳۸۲ش بر لزوم احترام به قانون و رعایت حجاب تأکید کرده بود، اما منتقدان اشاره می‌کنند که وی پس از خروج از کشور، رویه‌ای مخالف با این گفتار حقوقی و الزامات قانونی در پیش گرفت. برای مثال، در ۲۰۰۳م که جایزهٔ صلح نوبل به وی اهدا شد، سخنگوی کاخ سفید و وزارت امور خارجه آمریکا در پیام‌های تبریک خود به‌طور صریح بر موضوع مسلمان‌بودن وی تأکید کردند. با این حال، منتقدان خاطرنشان می‌کنند که او در مراسم دریافت جایزه و دیدارهای رسمی، بدون حجاب اسلامی ظاهر شد؛ این رفتار در زمانی رخ داد که قانون منع حجاب اسلامی در مدارس فرانسه در حال تصویب بود و بسیاری از زنان مسلمان به‌دلیل پایبندی به حجاب، از حقوق اولیهٔ خود محروم می‌شدند. به نظر منتقدان، این رفتار با ارزش‌های ملی ایرانیان نیز ناسازگار است؛ پوشیدگی و حیا همواره بخشی از فرهنگ و هویت زنان ایرانی حتی پیش از اسلام بوده است.

دیدگاه شیرین عبادی دربارهٔ سازگاری اسلام و حقوق بشر نیز با نقدهای زیر روبرو شده است:

• وی با پذیرش نظریه برخورد تمدن‌ها و تلاش برای ارائه تفسیری از اسلام منطبق با دموکراسی و حقوق بشر غربی، در عمل راهی را پیشنهاد می‌کند که از موضع ضعف در برابر گفتمان مسلط غربی برآمده است. از منظر منتقدان، این رویکرد به نوعی مشروعیت‌بخشی به مبانی فکری غرب به‌شمار می‌آید.
• استناد عبادی به پذیرش حکمیت توسط امام علی برای اثبات همخوانی اسلام با دموکراسی، از نظر منتقدان فاقد دقت تاریخی است؛ زیرا پذیرش حکمیت در شرایط خاص و به‌دلیل ناچاری صورت گرفت، نه به‌عنوان تأیید اصل برتری رأی اکثریت بر حق. همچنین مشورت در اسلام امری استحبابی و در چارچوب ارزش‌های دینی است، در حالی که دموکراسی غربی الزامی و مبتنی بر مبانی سکولار است.
• عبادی میان عملکرد ناصواب برخی حکومت‌های اسلامی و اصل اسلام خلط کرده و از این طریق به نفع حقوق بشر غربی نتیجه‌گیری می‌کند. به باور منتقدان، اسلام نه با حکومت‌های استبدادی همسان است و نه با حقوق بشر غربی، بلکه دارای مبانی مستقل و ارزش‌های خاص خود است که باید با رجوع به منابع اصیل دینی استخراج شود.
• تنوع تفاسیر از دین را نمی‌توان به معنای حقانیت همه آنها یا انکار اصول ثابت و ضروری اسلام دانست. وجود تفسیرهای گوناگون در فروع، نافی اصول مسلم و تغییرناپذیر دین نیست و نمی‌توان عملکرد گروه‌های خاص را به‌عنوان نماینده اسلام معرفی کرد. منتقدان بر این باورند که راه‌حل چالش‌های جهان اسلام نه در تطبیق اسلام با هنجارهای غربی، بلکه در بازگشت به منابع اصیل و اجتهاد پویا در چارچوب ارزش‌های اسلامی است.

دیدگاه شیرین عبادی دربارهٔ تبعیض جنسیتی در ایران نیز با نقدهای زیر روبرو شده است:

• طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، کلیه قوانین و مقررات کشور باید بر اساس موازین اسلامی باشد و این اصل بر سایر اصول قانون اساسی و قوانین حاکم است.
• اسلام زن و مرد را در انسانیت و کرامت انسانی برابر دانسته و آیات متعدد قرآن بر این برابری دلالت دارد. تفاوت‌های حقوقی میان زن و مرد مبتنی بر تفاوت‌های تکوینی و نقش‌های متفاوت آنان در خانواده و جامعه است. بر این اساس زن و مرد تساوی حقوقی دارند ولی تشابه حقوقی ندارند.
• دیه به‌معنای بهای انسان نیست و قرآن کشتن یک انسان را مانند کشتار همه انسان‌ها دانسته است. تفاوت دیه ناظر به نقش اقتصادی مردان در خانواده است؛ خسارتی که با فقدان یک مرد به خانواده وارد می‌شود، اغلب بیشتر از فقدان یک زن است. دیه در واقع جبران توانایی جسمی و اقتصادی است، نه ارزش معنوی.
• شهادت در فقه و حقوق، تکلیف است نه حق. شاهد در صورت لزوم باید در دادگاه حاضر شود و کتمان شهادت جرم محسوب می‌شود؛ بنابراین عدم پذیرش شهادت زنان در برخی موارد، محرومیت از حق نیست، بلکه معافیت از تکلیف است و در جهت حمایت از زنان و مصلحت جامعه وضع شده است.

آثار

شیرین عبادی آثار متعددی در زمینه‌های مختلف از جمله حقوق پزشکی، حقوق ادبی، حقوق کودک، معماری، حقوق پناهندگان، تاریخچه و اسناد حقوق بشر در ایران و همچنین حقوق زن در قوانین ایران تألیف کرده است. از جمله کتاب‌های وی می‌توان به بیداری ایران، تا آزادی، قفس طلایی و تاریخچه اسناد حقوق بشر در ایران اشاره کرد.

افتخارات

جوایز

شیرین عبادی در ۲۰۰۱م موفق به دریافت جایزه بنیاد حقوق بشر رافتو در نروژ شد. در ۲۰۰۳م نیز جایزهٔ صلح نوبل به وی اعطا شد. بسیاری از منتقدان، اعطای این جایزه را اقدامی سیاسی ارزیابی کرده و معتقدند کمیته نوبل در انتخاب خود رویکردی غیرحقوقی و با انگیزه‌های سیاسی داشته است. به‌باور آنان، این جایزه به‌دلیل جهت‌گیری‌های خاص و در چارچوب فشارهای بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی ایران به وی تعلق گرفته است. برخی نیز آن را مثبت تلقی کرده‌اند که یک زن ایرانی توانسته این جایزه را بگیرد.

مدرک‌های افتخاری

• دریافت دکتری افتخاری در رشته حقوق از کالج ویلیامز ۲۰۰۴م؛
• دریافت دکتری افتخاری در رشته حقوق از دانشگاه مارکوت ۲۰۰۹م؛
• دریافت دکتری افتخاری در رشته حقوق از دانشگاه کمبریج ۲۰۱۱م؛
• دریافت دکتری افتخاری از دانشگاه لندن ۲۰۱۲م؛
• دریافت دکتری افتخاری از انجمن حقوق انتاریو ۲۰۱۲م.

نام‌گذاری خیابانی در فرانسه

در ۱۶ مارس ۲۰۱۱م یکی از خیابان‌های شهر پواتیه در فرانسه به نام شیرین عبادی، نام‌گذاری شد.

منابع

• اخگری بناب، نادر، «اسلام و حقوق بشر»، مجلهٔ بازتاب اندیشه، شمارهٔ ۷۴، ۱۳۸۵ش.
• اخگری بناب، نادر، «زنان را در این سال‌ها محدود کردند»، مجلهٔ بازتاب اندیشه، شمارهٔ ۱۰۹، ۱۳۸۸ش.
• «اعطای جایزه نوبل به شیرین عبادی/۳/ دیدگاه‌های برزگر، شیخ عطار، جلایی‌پور، محبیان، شریعتی، نعیم محبوبی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۸۲ش.
• «بیوگرافی شیرین عبادی، فعال حقوق بشر»، وب‌سایت ستاره، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آذر ۱۴۰۰ش.
• «پشت‌پرده بودجه ۸۰۰ هزار دلاری به شیرین عبادی و نرگس محمدی/ شبکه براندازی حقوق‌بشری‌ها فاند خود را از کجا دریافت می‌کنند؟ + اسناد»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
• «تریبون بی.بی. سی برای تحریم انتخابات»، وب‌سایت انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «توصیه شیرین عبادی به اروپا برای عدم سرمایه‌گذاری در ایران»، وب‌سایت شبکهٔ العالم، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۳۹۷ش.
• «حمله شیرین عبادی به تصمیمات G8: چرا در مقابل ایران کوتاه آمدید؟!»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۰ تیر ۱۳۸۸ش.
• «دفاع شیرین عبادی از حقوق هم جنسگرایان»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۴ آبان ۱۳۸۹ش.
• «درخواست شیرین عبادی برای تحریم همه‌جانبه ایران»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ش.
• «زنانی که خواستار حمله نظامی به ایران شدند!»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۴۰۴ش.
• «زندگینامه و مصاحبه با شیرین عبادی در روزنامه گاردین»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ خرداد ۱۳۸۵ش.
• «شیرین عبادی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مرداد ۱۳۷۸ش.
• «شیرین عبادی ۲۰ سال پیش در چنین روزهایی: به قانون احترام می‌گذارم و حجاب سر می‌کنم»، وب‌سایت انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۴۰۴ش.
• عبادی، شیرین، «اسلام و حقوق بشر»، مجلهٔ بازتاب اندیشه، شمارهٔ ۷۴، ۱۳۸۵ش.
• عبادی، شیرین، «زنان را در این سال‌ها محدود کردند»، مجلهٔ بازتاب اندیشه، شمارهٔ ۱۰۹، ۱۳۸۸ش.
• «عبادی، شیرین»، وب‌سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۳۹۰ش.
• «کلامی با شیرین عبادی پیش از تشکیل دادگاه»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۳۸۸ش.
• «لباسی به نام حقوق بشر که بر قامت شیرین عبادی بسیار نافرم ایستاد!»، وب‌سایت خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۳۹۲ش.
• «مهر شیرین عبادی بر پروژهٔ «رژیم چنج» !»، وب‌سایت انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۳۹۷ش.
• «نقش ویژه شیرین عبادی در رشد یک گروهک تروریستی+ فیلم»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مرداد ۱۴۰۴ش.
• «نگاهی به زندگی حرفه‌ای شیرین عبادی»، وب‌سایت وکلاپرس، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ش.
• هاشمی، سیدحسین، «سخن سردبیر: تلخ و شیرین در جایزه صلح نوبل ۲۰۰۳»، مجلهٔ رواق اندیشه، شمارهٔ ۲۶، ۱۳۸۲ش.