پرش به محتوا

خجالت: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
شریف عظیمی (بحث | مشارکت‌ها)
۳۶۲ ویرایش‌ها
جزبدون خلاصۀ ویرایش
شریف عظیمی (بحث | مشارکت‌ها)
۳۶۲ ویرایش‌ها
جزبدون خلاصۀ ویرایش
خط ۲: خط ۲:


=== لغوی ===
=== لغوی ===
واژۀ «خجالت» بدین‌صورت در عربی به‌کار نرفته و کاربرد آن در زبان فارسی نیز، یک‌خطای عامه شمرده‌شده است. در عربی به جای خجالت، «خَجَل» به‌فتح خا و جیم به‌کار می‌رود.<ref>دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامۀ دهخدا، ج6، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش، ص9537.</ref> کلمۀ خَجَل، به‌ سستی و ذلت از سر حیا،<ref>ابن منظور، لسان‌العرب، ج4، لبنان، بیروت، دار احیاء‌التراث العربی و مؤسسة التناریخ العربی، 1408ق، ص30.</ref> تنبلی، تکبر، بی‌تابی، حیرت،<ref>[https://shamela.ws/book/1736/212#p1 العسکری، حسن ابن عبدالله، معجم الفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشر الإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق، ص212-213.]</ref> شرمساری، شرمندگی، شرمگین‌شدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخ شدن چهره و از قیل و قال‌افتادن و سست‌شدن معنا شده است. خجالت نیز در فارسی به‌ معنای شرم، شرمساری و شرمندگی است. کلمات هم‌خانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجل به‌کسر جیم، خجالت دادن، خجالت‌زدگی، خجالتی یا خجالت آور نیز به همین‌مفهوم به‌کار می‌روند.<ref>دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامۀ دهخدا، ج6، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، محمد، فرهنگ فارسی یک‌جلدی، تهران، انتشارات معین، 1381ش، ص401؛ سیّاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، تهران، انتشارات اسلام، 1378ش، ص447. [https://www.almaany.com/fa/dict/ar-fa/%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A9/ کلمۀ «خجل» وب‌سایت المعانی، تاریخ بازدید: 26 بهمن 1404ش.]</ref>
واژۀ «خجالت» بدین‌صورت در عربی به‌کار نرفته و کاربرد آن در زبان فارسی نیز یک‌خطای عامه شمرده‌شده است. در عربی به‌جای خجالت، «خَجَل» به‌فتح خا و جیم به‌کار می‌رود.<ref>دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامۀ دهخدا، ج6، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش، ص9537.</ref> کلمۀ خَجَل، به‌ سستی و ذلت از سر حیا،<ref>ابن منظور، لسان‌العرب، ج4، لبنان، بیروت، دار احیاء‌التراث العربی و مؤسسة التناریخ العربی، 1408ق، ص30.</ref> تنبلی، تکبر، بی‌تابی، حیرت،<ref>[https://shamela.ws/book/1736/212#p1 العسکری، حسن ابن عبدالله، معجم الفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشر الإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق، ص212-213.]</ref> شرمساری، شرمندگی، شرمگین‌شدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخ شدن چهره و از قیل و قال‌افتادن و سست‌شدن معنا شده است. خجالت نیز در فارسی به‌ معنای شرم، شرمساری و شرمندگی است. کلمات هم‌خانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجل به‌کسر جیم، خجالت دادن، خجالت‌زدگی، خجالتی یا خجالت آور نیز به همین‌مفهوم به‌کار می‌روند.<ref>دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامۀ دهخدا، ج6، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، محمد، فرهنگ فارسی یک‌جلدی، تهران، انتشارات معین، 1381ش، ص401؛ سیّاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، تهران، انتشارات اسلام، 1378ش، ص447. [https://www.almaany.com/fa/dict/ar-fa/%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A9/ کلمۀ «خجل» وب‌سایت المعانی، تاریخ بازدید: 26 بهمن 1404ش.]</ref>


=== اصطلاحی ===
=== اصطلاحی ===
خجالت، احساس ناخوشایند و خودآگاهانۀ یک‌فرد در موقعیتی از تعاملات اجتماعی‌است که فکر کند ناظران واقعی یاخیالی اورا منفی، ارزیابی کرده اند و تصویر بدی از وی در جمع نشان داده شده است. .<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551.html محمدی، اسفندیار و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرف‌کننده»، فصلنامه مدیریت بازرگانی، دوره 13، ش4، 1400ش، ص913-914.]</ref>
خجالت، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در یک‌موقعیت از تعاملات اجتماعی‌، برای فردی است که تصور کند ناظران واقعی یاخیالی اورا منفی، ارزیابی کرده اند و تصویر بدی از وی در جمع نشان داده شده است.<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551.html محمدی، اسفندیار و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرف‌کننده»، فصلنامه مدیریت بازرگانی، دوره 13، ش4، 1400ش، ص913-914.]</ref>


== خجالت و مفاهیم مشابه ==
== خجالت و مفاهیم مشابه ==

نسخهٔ ۱ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۳۳

ریشه‌یابی و معناشناسی

لغوی

واژۀ «خجالت» بدین‌صورت در عربی به‌کار نرفته و کاربرد آن در زبان فارسی نیز یک‌خطای عامه شمرده‌شده است. در عربی به‌جای خجالت، «خَجَل» به‌فتح خا و جیم به‌کار می‌رود.[۱] کلمۀ خَجَل، به‌ سستی و ذلت از سر حیا،[۲] تنبلی، تکبر، بی‌تابی، حیرت،[۳] شرمساری، شرمندگی، شرمگین‌شدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخ شدن چهره و از قیل و قال‌افتادن و سست‌شدن معنا شده است. خجالت نیز در فارسی به‌ معنای شرم، شرمساری و شرمندگی است. کلمات هم‌خانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجل به‌کسر جیم، خجالت دادن، خجالت‌زدگی، خجالتی یا خجالت آور نیز به همین‌مفهوم به‌کار می‌روند.[۴]

اصطلاحی

خجالت، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در یک‌موقعیت از تعاملات اجتماعی‌، برای فردی است که تصور کند ناظران واقعی یاخیالی اورا منفی، ارزیابی کرده اند و تصویر بدی از وی در جمع نشان داده شده است.[۵]

خجالت و مفاهیم مشابه

خجالت و حیا

نویسندۀ معجم الفروق اللغویه استعمال حیا در مورد خجالت بعد از عمل را یک‌گسترش معنایی می‌داند.[۶]

  1. خجالت، به‌معنای شرمندگی بعد از ارتکاب عمل ناشایست است؛ اما حیا هردو نوع شرم پس از عمل یا پیش ازآن را شامل می‌شود.[۷]
  2. خجالت، به پدیدار شدن ناراحتی و تغییرات در چهره منجر می‌شود؛ اما حیا چه‌بسا اگر قبل از عمل باشد، این آثار در ظاهر فرد آشکار نشود.[۸]
  3. متعلق خجالت، امور مذموم و غیر مذموم است؛ اما متعلق حیا فقط امور مذموم است.[۹]
  4. خجالت، به معنای کمرویی حالت انفعال نفس است؛ اما حیا حالت فعال نفس است که انسان بر قوای خود تسلط دارد. [۱۰]

خجالت و شرم

  1. از جهت کیفیت: شرم، احساس عمیق است؛ اما خجالت و‌ خجل، آن احساس گذرا، ناگهانی یا دارای أثر موقت است که با نشانه‌هایی همچون سرخ‌شدن چهره آشکار می‌شود.
  2. از جهت عام و خاص بودن: شرم شامل وجه مثبت و منفی؛ اما خجالت آن‌‌وجه منفی شرم است که با ویژگی‌هایی همچون اعتماد به‌نفس پایین، ناکامی در امور اجتماعی و ناتوانی از حضور در جمع شناخته می‌شود.
  3. از جهت زمان: شرم ممکن است قبل یا بعد از عمل شرم‌آور رخ دهد؛ اما خجالت تنها بعد از انجام عمل ظاهر می‌شود.
  4. از جهت عامل: عامل بروز شرم، می‌تواند بیرونی یا درونی باشد ولی عامل خجالت، تنها بیرونی و دیگران است.

خجالت با شرم برخی هم کار برد آن را یک خطای همگانی بر شمرده است. ص9537 لغت نامه دهخدا ج6.

پانویس

  1. ↑ دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامۀ دهخدا، ج6، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش، ص9537.
  2. ↑ ابن منظور، لسان‌العرب، ج4، لبنان، بیروت، دار احیاء‌التراث العربی و مؤسسة التناریخ العربی، 1408ق، ص30.
  3. ↑ العسکری، حسن ابن عبدالله، معجم الفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشر الإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق، ص212-213.
  4. ↑ دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامۀ دهخدا، ج6، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، محمد، فرهنگ فارسی یک‌جلدی، تهران، انتشارات معین، 1381ش، ص401؛ سیّاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، تهران، انتشارات اسلام، 1378ش، ص447. کلمۀ «خجل» وب‌سایت المعانی، تاریخ بازدید: 26 بهمن 1404ش.
  5. ↑ محمدی، اسفندیار و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرف‌کننده»، فصلنامه مدیریت بازرگانی، دوره 13، ش4، 1400ش، ص913-914.
  6. ↑ العسکری، حسن ابن عبدالله، معجم الفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشر الإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق، ص213.
  7. ↑ العسکری، حسن ابن عبدالله، معجم الفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشر الإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق، ص213.
  8. ↑ حاجی ده آبادی، محمد علی، کریمی، عبدالوهاب، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، فصلنامۀ پژوهش‌های اخلاقی، ش3، سال یازدهم، بهار 1400ش، ص127.
  9. ↑ «حیا و خجالت در دین»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش.
  10. ↑ «حیا و خجالت در دین»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=خجالت&oldid=20942»