حجاب در دیدگاه قاسم امین: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۳: / خط ۳: @@
 قاسم امین اندیشمند مصری، الزام زنان کشورش به پوشاندن چهره و جلوگیری از فعالیت‌های اجتماعی آنها را مخالف با دستورات دین اسلام می‌داند و با استناد به آیات [[قرآن]]، حدود حجاب واجب زنان مسلمان را پوشاندن تمام بدن، غیر از صورت و کَفِّین قلمداد می‌کند.
+== معرفی ==
+قاسم امین در سال 1863م در مصر متولد شد. وی مدرک لیسانس حقوق را از دانشگاهی در استانبول دریافت کرد و برای ادامۀ تحصیل به کشور فرانسه سفر کرد. قاسم امین پس از بازگشت به مصر، ابتدا به‌عنوان وکیل مشغول به کار شد و پس از مدتی به‌عنوان مستشار دادگاه استیناف انتخاب شد. وی در سال 1899 میلادی کتاب «تحریرالمرأة» را در مورد مسائل مربوط به زنان به رشتۀ تحریر درآورد که بازتاب‌های متعددی که اغلب در غالب مخالفت و اعتراض بودند در پی داشت. قاسم امین تقریباً یک سال بعد، کتاب «المرأة الجدیدة» را نوشت که در کنار بیان مسائل متعدد در حوزۀ زنان، پاسخ‌های وی به انتقادات مخالفان در مورد اثر قبلی را در بر داشت. او در سال 1908 میلادی و در سن 45 سالگی در کشور مصر از دنیا رفت.<ref>ابراهیمی، بررسی و نقد جایگاه اجتماعی زن از دیدگاه قاسم امین بر اساس اندیشۀ شهید مطهری، 1396ش، ص8-9.</ref><ref>سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص46.</ref>
 ==مفهوم‌شناسی==
-قاسم امین،<ref group="یادداشت"> قاسم امین در سال 1863 میلادی در مصر متولد شد. وی مدرک لیسانس حقوق را از دانشگاهی در استانبول دریافت کرد و برای ادامۀ تحصیل به کشور فرانسه سفر کرد. قاسم امین پس از بازگشت به مصر، ابتدا به‌عنوان وکیل مشغول به کار شد و پس از مدتی به‌عنوان مستشار دادگاه استیناف انتخاب شد. وی در سال 1899 میلادی کتاب «تحریرالمرأة» را در مورد مسائل مربوط به زنان به رشتۀ تحریر درآورد که بازتاب‌های متعددی که اغلب در غالب مخالفت و اعتراض بودند در پی داشت. قاسم امین تقریباً یک سال بعد، کتاب «المرأة الجدیدة» را نوشت که در کنار بیان مسائل متعدد در حوزۀ زنان، پاسخ‌های وی به انتقادات مخالفان در مورد اثر قبلی را در بر داشت. او در سال 1908 میلادی و در سن 45 سالگی در کشور مصر از دنیا رفت. (ابراهیمی، بررسی و نقد جایگاه اجتماعی زن از دیدگاه قاسم امین بر اساس اندیشۀ شهید مطهری، 1396ش، ص8-9؛ سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص46.)</ref> حجاب را با دو معنای پوشش زنان مسلمان در برابر [[نامحرم]] و اجبار زنان به خانه‌نشینی مورد بررسی قرار داده است.<ref>امین، تحریرالمرأة، 2005م، ص56؛ ص66-67.</ref>
+قاسم امین، حجاب را با دو معنای پوشش زنان مسلمان در برابر [[نامحرم]] و اجبار زنان به خانه‌نشینی مورد بررسی قرار داده است.<ref>امین، تحریرالمرأة، 2005م، ص56؛ ص66-67.</ref>
 ==سیر شکل‌گیری دیدگاه قاسم امین==
 این اندیشمند مصری، خواستار رعایت حجاب مطابق با احکام شرعی دین اسلام و ممانعت از اجبار زنان به پوشاندن چهره و حصر در خانه است.<ref>[https://shouba.ir/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%85%DB%8C/ مصلح‌زاده، «مروری بر «المرأه الجدیده» اثر قاسم امین؛ نخستین رویکردهای روشنفکران مسلمان به مسئلۀ زن»، وب‌سایت شعوباً.]</ref>
@@ خط ۱۱: / خط ۱۴: @@
 در اواخر قرن نوزدهم میلادی، کشور مصر در سلطۀ حکومت عثمانی و از آزادی سیاسی و فکری محروم بود. در آن زمان، برخی افکار و آداب و رسوم‌های نادرست بر احکام دینی تحمیل شده و [[سبک زندگی]] و افکار عمومی مردم دستخوش خرافات بود. تحصیل زنان و دختران محدود به مکتب‌خانه‌های سنتی یا مدارس ابتدایی و صرفاً باهدف تربیت آنها برای خانه‌داری یا کار در منزل ثروتمندان صورت می‌گرفت. زنان در [[خانواده]] و جامعه از حقوق و احترام زیادی برخوردار نبودند؛ آنها اجازۀ خروج از منزل و فعالیت‌های اجتماعی را نداشتند و نمی‌توانستند با [[پدر]]، برادر و همسر خود بر سر یک سفره غذا بخورند.<ref>سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص36، 39-40.</ref>
 ===آشنایی با دیدگاه‌های سید جمال‌الدین اسدآبادی و شیخ محمد عبده===
-قاسم امین پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی در کشور مصر، برای تحصیل در رشتۀ حقوق به استانبول سفر کرد.<ref>ابراهیمی، بررسی و نقد جایگاه اجتماعی زن از دیدگاه قاسم امین بر اساس اندیشۀ شهید مطهری، 1396ش، ص8.</ref>  وی پس از بازگشت به کشورش، با افکار و اندیشه‌های افرادی چون سید جمال‌الدین اسد آبادی<ref group="یادداشت"> سید جمال‌الدین اسدآبادی (1254-1314ق) مشهور به سید جمال‌الدین افغانی، از نوادگان امام سجاد، است. وی مجتهد و اندیشمند روشنفکر ایرانی بود. او برای مبارزه با استعمار غرب و تقریب مذاهب اسلامی و پیشرفت اجتماعی و فکری مسلمانان تلاش‌های فراوانی کرد و به کشورهای متعدد اروپایی، آسیایی و آفریقایی سفر کرد. ([https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C «سید جمال‌الدین اسدآبادی»، ویکی‌فقه.])</ref> و شیخ محمد عبده<ref group="یادداشت"> محمد عبده (1266-1323ق) مُفتی، فقیه و حقوقدان مصری و یکی از شاگردان و طرفداران سید جمال‌الدین اسدآبادی است. «تفسیر المنار» از مهم‌ترین آثار او است. ([https://wiki.ahlolbait.com/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%87 «محمد عبده»، وب‌سایت دانشنامۀ اسلامی.])</ref> آشنا شد. این اندیشمندان به اصلاح شرایط اجتماعی کشور مصر و زدودن خرافات و سنت‌های غلط از احکام حقیقی دین اسلام توجه خاصی داشتند.<ref>سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص50-51.</ref>
+قاسم امین پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی در کشور مصر، برای تحصیل در رشتۀ حقوق به استانبول سفر کرد.<ref>ابراهیمی، بررسی و نقد جایگاه اجتماعی زن از دیدگاه قاسم امین بر اساس اندیشۀ شهید مطهری، 1396ش، ص8.</ref>  وی پس از بازگشت به کشورش، با افکار و اندیشه‌های افرادی چون سید جمال‌الدین اسد آبادی و شیخ محمد عبده آشنا شد. این اندیشمندان به اصلاح شرایط اجتماعی کشور مصر و زدودن خرافات و سنت‌های غلط از احکام حقیقی دین اسلام توجه خاصی داشتند.<ref>سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص50-51.</ref>
 ===تحصیل در کشور فرانسه===
 قاسم امین تحصیلات تکمیلی خود را در فرانسه سپری کرد و شرایط فرهنگی و اجتماعی این کشور در شکل‌گیری اندیشه‌های وی اثر گذاشت.<ref>[http://jap.isca.ac.ir/article_2561.html جعفریان، «مسئلۀ حجاب و تأثیر اندیشه‌های قاسم امین مصری در ایران»،1380ش، ص67.]</ref>  در آن زمان، اروپا از پیشرفت‌های علمی و اقتصادی زیادی برخوردار و شیوۀ زندگی مردم و جایگاه اجتماعی زنان فرانسوی با کشورهای شرقی متفاوت بود. پس از آگاهی از دیدگاه‌های سید جمال‌الدین و محمد عبده، مشاهدۀ این شرایط نیز در نگرش این اندیشمند به وضعیت زندگی زنان کشورش و لزوم بهره‌مندی آنان از تعلیم و تحصیل تأثیر زیادی داشت.<ref>سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص52-53.</ref>
@@ خط ۲۰: / خط ۲۳: @@
 در چنین شرایطی، این اندیشمند مسلمان با نگارش کتاب‌هایی همچون «تحریرالمرأة» و «المرأة الجدیدة» خواستار تغییر در وضعیت زنان کشورش و برخورداری از حق تحصیل و مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی شد.<ref>سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص41.</ref>
 ==جواز آشکار کردن چهره و کَفِّین در دین اسلام==
-قاسم امین با استناد به آیۀ 31 سورۀ نور معتقد است، اجبار زنان به استفاده از نقاب و پوشاندن صورت و کَفِّین،<ref group="یادداشت"> «کَفِّین» به‌معنای کف دو دست به‌همراه انگشتان و بخش پایین مچ دست است. ([https://lib.eshia.ir/40707/9/301 ابن‌منظور، لسان‌العرب، 1414ق، ج9، ص301.])</ref> مخالف احکام حجاب اسلامی است. وی عقیده دارد، فقهای مسلمان نیز آشکار بودن صورت، مچ و انگشتان دو دست زنان مسلمان را جایز می‌دانند. او، الزام زنان به پوشاندن چهره را مانعی برای برخی فعالیت‌های اجتماعی و تجاری، همچون معامله، خرید و فروش و ادای شهادت در دادگاه قلمداد می‌کند. قاسم امین معتقد است، استفاده از نقاب و بُرقَع حکمی اسلامی نیست و عادتی است که قبل از دین اسلام وجود داشت و در قرن نوزدهم میلادی نیز کماکان در برخی کشورهای غیرمسلمان رایج است.<ref>امین، تحریرالمرأة، 2005م، ص57-64.</ref>
+قاسم امین با استناد به آیۀ 31 سورۀ نور معتقد است، اجبار زنان به استفاده از نقاب و پوشاندن صورت و کَفِّین (به‌معنای کف دو دست به‌همراه انگشتان و بخش پایین مچ دست)، مخالف احکام حجاب اسلامی است. وی عقیده دارد، فقهای مسلمان نیز آشکار بودن صورت، مچ و انگشتان دو دست زنان مسلمان را جایز می‌دانند. او، الزام زنان به پوشاندن چهره را مانعی برای برخی فعالیت‌های اجتماعی و تجاری، همچون معامله، خرید و فروش و ادای شهادت در دادگاه قلمداد می‌کند. قاسم امین معتقد است، استفاده از نقاب و بُرقَع حکمی اسلامی نیست و عادتی است که قبل از دین اسلام وجود داشت و در قرن نوزدهم میلادی نیز کماکان در برخی کشورهای غیرمسلمان رایج است.<ref>امین، تحریرالمرأة، 2005م، ص57-64.</ref>
 ==پرده‌نشینی، حکم اختصاصی همسران پیامبر==
-این حقوقدان مصری با استناد به آیات قرآن<ref>سورۀ احزاب، آیات 32،33 و53.</ref>  پرده‌نشینی، عدم معاشرت مستقیم با مردان و در خانه ماندن را حکم اختصاصی قرآن در مورد همسران پیامبر قلمداد می‌کند و معتقد است، بر اساس آیات قرآن، شرایط همسران رسول خدا با سایر زنان مسلمان متفاوت است؛ لذا خداوند آنها را به پرده‌نشینی ملزم کرده است. به‌زعم وی، بر اساس سخن رسول خدا، مرد و زن نامحرم از تنها ماندن با یکدیگر نهی شده‌اند؛<ref>[https://lib.efatwa.ir/43242/9/331 ابن‌حجر العسقلانی، فتح الباری شرح صحیح بخاری، 1379ق، ج9، ص331.]</ref>  اما حکم پرده‌نشینی و در خانه ماندن فقط مربوط به همسران پیامبر است.<ref>امین، الاعمال الکاملة، 1988م، ص352-358.</ref>
+این حقوقدان مصری با استناد به آیات قرآن<ref>سورۀ احزاب، آیات 32،33 و53.</ref> پرده‌نشینی، عدم معاشرت مستقیم با مردان و در خانه ماندن را حکم اختصاصی قرآن در مورد همسران پیامبر قلمداد می‌کند و معتقد است، بر اساس آیات قرآن، شرایط همسران رسول خدا با سایر زنان مسلمان متفاوت است؛ لذا خداوند آنها را به پرده‌نشینی ملزم کرده است. به‌زعم وی، بر اساس سخن رسول خدا، مرد و زن نامحرم از تنها ماندن با یکدیگر نهی شده‌اند؛<ref>[https://lib.efatwa.ir/43242/9/331 ابن‌حجر العسقلانی، فتح الباری شرح صحیح بخاری، 1379ق، ج9، ص331.]</ref>  اما حکم پرده‌نشینی و در خانه ماندن فقط مربوط به همسران پیامبر است.<ref>امین، الاعمال الکاملة، 1988م، ص352-358.</ref>
 ==دیدگاه اندیشمندان در مورد اندیشۀ قاسم امین==
 دیدگاه‌های قاسم امین در کتاب تحریرالمرأة در کشور مصر و دیگر کشورهای مسلمان بازتاب گسترده‌ای در پی داشت و مقالات و کتاب‌های متعددی برای ردّ نظرات وی به رشتۀ تحریر درآمد.<ref> [http://jap.isca.ac.ir/article_2561.html جعفریان،«مسئلۀ حجاب و تأثیر اندیشه‌های قاسم امین مصری در ایران»، 1380ش، ص67.]</ref>
@@ خط ۳۲: / خط ۳۵: @@
 ===کتاب قاسم امین، مقدمه‌ای برای کشف حجاب===
 به عقیدۀ برخی اندیشمندان، موضوع جواز آشکار بودن چهره و دست زنان در فقه اسلامی مورد تأیید اغلب فقها است؛ اما دیدگاه قاسم امین به دنبال اثبات این موضوع نیست و به‌مرور به مقدمه‌ای برای کشف حجاب کامل تبدیل شد. سال‌ها بعد از وفات قاسم امین، یکی از نوادگان وی هنگام تجدید چاپ کتاب پدربزرگش، تصاویر متعددی از زنان بی‌حجاب و تحصیل‌کردة مصری را برای تأیید نظرات قاسم امین در کتاب استفاده کرد.<ref>[http://jap.isca.ac.ir/article_2561.html جعفریان، «مسئلۀ حجاب و تأثیر اندیشه‌های قاسم امین مصری در ایران»،1380ش، ص67.]</ref>
-==یادداشت==
-<references group="یادداشت" />
 ==پانویس==
 {{پانویس}}