صفحهای تازه حاوی «<big>'''جشن شب یلدا'''</big>؛ آیین همدلی و استمرار فرهنگ ایرانی.<br> جشن شب یلدا یکی از کهنترین آیینهای ایرانی است که در واپسین شب آذرماه و همزمان با آغاز زمستان برگزار میشود. این شب، بلندترین شب سال، نمادی از پایان تاریکی و آغاز فزونی روشنایی و...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''جشن شب یلدا'''</big>؛ آیین همدلی و استمرار فرهنگ ایرانی.<br> | <big>'''جشن شب یلدا'''</big>؛ آیین همدلی و استمرار فرهنگ ایرانی.<ref group="دیدگاه">شناسه دقیق و گویا نیست.</ref><br>جشن شب یلدا یکی از کهنترین آیینهای ایرانی است که در واپسین شب آذرماه و همزمان با آغاز زمستان برگزار میشود. این شب، بلندترین شب سال، نمادی از پایان تاریکی و آغاز فزونی روشنایی و زایش خورشید است. یلدا فراتر از رخدادی طبیعی، آیینی فرهنگی و اجتماعی است که با گردهمایی خانوادگی، خوراکیهای نمادین، شعرخوانی و روایتهای محلی معنا یافته و بههمین دلیل «جشن» نامیده میشود. این جشن در طول تاریخ با فرهنگهای محلی درآمیخته، اما هستۀ اصلی آن، امید به روشنایی، همبستگی خانوادگی و بازآفرینی پیوندهای انسانی، همچنان پایدار مانده و میراثی زنده در فرهنگ فارسیزبانان است. | ||
جشن شب یلدا یکی از کهنترین آیینهای ایرانی است که در واپسین شب آذرماه و همزمان با آغاز زمستان برگزار میشود. این شب، بلندترین شب سال، نمادی از پایان تاریکی و آغاز فزونی روشنایی و زایش خورشید است. یلدا فراتر از رخدادی طبیعی، آیینی فرهنگی و اجتماعی است که با گردهمایی خانوادگی، خوراکیهای نمادین، شعرخوانی و روایتهای محلی معنا یافته و بههمین دلیل «جشن» نامیده میشود. این جشن در طول تاریخ با فرهنگهای محلی درآمیخته، اما هستۀ اصلی آن، امید به روشنایی، همبستگی خانوادگی و بازآفرینی پیوندهای انسانی، همچنان پایدار مانده و میراثی زنده در فرهنگ فارسیزبانان است. | |||
==پیشینه== | ==پیشینه== | ||
واژۀ | واژۀ یلدا از زبان سریانی بهمعنای زایش وارد فارسی شده و به تولد خورشید و روشنایی اشاره دارد.<ref group="دیدگاه">مطلب درست است ولی منبع خوبی برای بیان معنای لغوی و ریشه لغوی انتخاب نشده است. از لغت و فرهنگنامه استفاده کنید.</ref> جشن یلدا با باورهای ایزد مهر یا میترا پیوند داشته و در آیینهای باستان، افروختن آتش و گردهمایی نمادین، استقبال از پیروزی نور بر تاریکی را نشان میداد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/negah-gozashte/celebrate-yalda-night-tradition.html «پیشینۀ جشن شب یلدا و رسم و رسوم آن»، وبسایت بیتوته.]</ref> با گذر زمان، جنبۀ مذهبی این جشن کمرنگ شد اما یلدا همچنان بازتاب هویت فرهنگی ایرانیان است.<ref group="دیدگاه">من در منبع شما این مطلب را نیافتم؛ لطفا چک کنید.</ref> جشن شب یلدا در دورۀ هخامنشی ثبت رسمی شده<ref group="دیدگاه">در برخی منابع، قدمت 7 هزار ساله هم برای این جشن بیان شده بود</ref> و در سال ۲۰۰۸م در فهرست گنجینههای ملی ایران<ref>[https://www.isna.ir/news/99092519793/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 «فلسفۀ کامل شب یلدا در فرهنگ ایرانیان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و در ۱۴۰۱ش بهطور مشترک با افغانستان در فهرست میراث ناملموس یونسکو ثبت شده است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> | ||
==فلسفۀ برگزاری == | ==فلسفۀ برگزاری<ref group="دیدگاه">این مطلب را نمیتوان فلسفه دانست؛ بیشتر شبیه به زمینه توجه به شب یلداست.</ref> == | ||
جشن شب یلدا بر پایۀ تجربۀ زیستۀ نیاکان ایرانی شکل گرفته است. مردمانی که با کشاورزی و دامداری در ارتباط بودند، دریافتند که پس از بلندترین شب، روزها طولانیتر و روشنایی افزون میشود. «چلۀ بزرگ» از اول دی تا دهم بهمن و «چلۀ کوچک» پس از آن، نشانگر پیوند یلدا با تقویم طبیعی و زندگی روزمره بوده است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/negah-gozashte/celebrate-yalda-night-tradition.html «پیشینۀ جشن شب یلدا و رسم و رسوم آن»، وبسایت بیتوته.]</ref> | جشن شب یلدا بر پایۀ تجربۀ زیستۀ نیاکان ایرانی شکل گرفته است. مردمانی که با کشاورزی و دامداری در ارتباط بودند، دریافتند که پس از بلندترین شب، روزها طولانیتر و روشنایی افزون میشود. «چلۀ بزرگ» از اول دی تا دهم بهمن و «چلۀ کوچک» پس از آن، نشانگر پیوند یلدا با تقویم طبیعی و زندگی روزمره بوده است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/negah-gozashte/celebrate-yalda-night-tradition.html «پیشینۀ جشن شب یلدا و رسم و رسوم آن»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
==آیینها و رسوم جشن شب یلدا== | ==آیینها و رسوم جشن شب یلدا== | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۳: | ||
تفأل به دیوان حافظ شیرازی و تعبیر اشعار آن، یکی از شاخصترین آیینهای این شب است. شاهنامهخوانی و داستانهای حماسی در این جشن نیز پیوندی میان ادبیات و زندگی روزمره ایجاد میکند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/negah-gozashte/celebrate-yalda-night-tradition.html «پیشینۀ جشن شب یلدا و رسم و رسوم آن»، وبسایت بیتوته.]</ref> | تفأل به دیوان حافظ شیرازی و تعبیر اشعار آن، یکی از شاخصترین آیینهای این شب است. شاهنامهخوانی و داستانهای حماسی در این جشن نیز پیوندی میان ادبیات و زندگی روزمره ایجاد میکند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/negah-gozashte/celebrate-yalda-night-tradition.html «پیشینۀ جشن شب یلدا و رسم و رسوم آن»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
===افروختن آتش=== | ===افروختن آتش=== | ||
نماد خورشید و روشنایی و دفع تاریکی و نیروهای منفی.<ref>[https://roozaneh.net/life-style/work-life/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7/ «ادابورسوم شب یلدا در ایران و تاریخچۀ شب چله در شهرهای مختلف»، وبسایت روزانه.]</ref> | نماد خورشید و روشنایی و دفع تاریکی و نیروهای منفی.<ref>[https://roozaneh.net/life-style/work-life/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7/ «ادابورسوم شب یلدا در ایران و تاریخچۀ شب چله در شهرهای مختلف»، وبسایت روزانه.]</ref><ref group="دیدگاه">جمله را کامل کنید که رسم را توضیح دهد که چکاری انجام میشود.</ref> | ||
=== آیین ویژۀ تازهعروسان === | |||
خانوادۀ داماد «خوانچۀ چله» شامل میوه، شیرینی، لباس، طلا و دیوان حافظ به خانه عروس میبرند که نمادی از مهرورزی، برکت و آرزوی زندگی شیرین برای زوج جوان است.<ref>[https://roozaneh.net/life-style/work-life/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7/ «ادابورسوم شب یلدا در ایران و تاریخچۀ شب چله در شهرهای مختلف»، وبسایت روزانه.]</ref> | |||
===هدیه دادن در جشن شب یلدا=== | ===هدیه دادن در جشن شب یلدا=== | ||
امروزه هدایایی مانند دیوان حافظ و بستههای خوراکی در محیطهای کاری نیز اهدا میشوند.<ref>[https://namnak.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7.p179 «تاریخچۀ شب یلدا و آدابورسوم شب چله در شهرهای ایران»، وبسایت نمناک.]</ref> | امروزه هدایایی مانند دیوان حافظ و بستههای خوراکی در محیطهای کاری نیز اهدا میشوند.<ref>[https://namnak.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7.p179 «تاریخچۀ شب یلدا و آدابورسوم شب چله در شهرهای ایران»، وبسایت نمناک.]</ref> | ||
==جلوههای محلی جشن شب یلدا در شهرهای ایران== | ==جلوههای محلی جشن شب یلدا در شهرهای ایران<ref group="دیدگاه">این قسمت نیاز به توضیح و تکمیل بیشتری دارد. کمی رسم و آیین هم استان را توضیح دهید که مخاطب دقیقا بفهمد در آن محل و استان چه کاری میکنند. | ||
در همین منبع استان های دیگری نیز نام برده شده است؛ چرا آنها را نیاوردید؟ | |||
این بخش چون جنبه فرهنگی زیادی دارد، مهم است و با توجه به منابع باید به خوبی تکمیل شود.</ref>== | |||
جشن شب یلدا در نقاط مختلف ایران با آیینهای بومی و متنوع برگزار میشود که هم هویت ملی را حفظ کرده و هم رنگ محلی هر منطقه را به نمایش میگذارد؛ برای مثال، | جشن شب یلدا در نقاط مختلف ایران با آیینهای بومی و متنوع برگزار میشود که هم هویت ملی را حفظ کرده و هم رنگ محلی هر منطقه را به نمایش میگذارد؛ برای مثال، | ||
# آذربایجان: خوانچۀ یلدایی برای تازهعروس؛ | # آذربایجان: خوانچۀ یلدایی برای تازهعروس؛ | ||
# اصفهان: «چلۀ بزرگ» و «چلۀ کوچک» و سفرۀ نمادین با هندوانه؛ | # اصفهان: «چلۀ بزرگ» و «چلۀ کوچک»<ref group="دیدگاه">چله بزرگ و کوجک رسم و جلوه این جشن نزد اصفهانی ها نیست، با توجه به منبع سفره شب چله رسم خاص آنهاست و... | ||
در شب چله اصفهانی ها سفره ای را با نام سفره ی شب چله باز میکنند که در این سفره هندوانه...</ref> و سفرۀ نمادین با هندوانه؛ | |||
# مازندران: شاهنامهخوانی، قصهگویی و پذیرایی با میوههای محلی؛ | # مازندران: شاهنامهخوانی، قصهگویی و پذیرایی با میوههای محلی؛ | ||
# شیراز: حافظخوانی و سفرۀ رنگین؛ | # شیراز: حافظخوانی و سفرۀ رنگین؛ | ||
# همدان: فال سوزن و شعرخوانی؛ | # همدان: فال سوزن و شعرخوانی؛ | ||
# اردبیل و کرمانشاه: قصهگویی، شعرخوانی و پذیرایی با آجیل و میوههای سرخ؛ | # اردبیل و کرمانشاه: قصهگویی، شعرخوانی و پذیرایی با آجیل و میوههای سرخ؛ | ||
# کردستان: «شهوی چله» با غذاهای محلی و گردهمایی خانوادگی؛ | # کردستان: «شهوی چله»<ref group="دیدگاه">رسم خاصی نیست فقط نام دیگر شب چله است. رسم آنها را با توجه به منبع تکمیل کنید.</ref> با غذاهای محلی و گردهمایی خانوادگی؛ | ||
# گلستان: نقلاندازی و شیرینیهای محلی؛ | # گلستان: نقلاندازی و شیرینیهای محلی؛ | ||
# خراسان جنوبی: آیین «کفزنی»؛ | # خراسان جنوبی: آیین «کفزنی»؛ | ||
| خط ۵۳: | خط ۵۹: | ||
جشن «شهوی یلدا» یا «شهوی چله» با بیدارماندن تا سپیدهدم و آیینهای مرتبط با نور، بخش جداییناپذیر هویت جمعی مردم است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> <br> | جشن «شهوی یلدا» یا «شهوی چله» با بیدارماندن تا سپیدهدم و آیینهای مرتبط با نور، بخش جداییناپذیر هویت جمعی مردم است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> <br> | ||
این تنوع جغرافیایی نشان میدهد که یلدا از یک جشن ملی ایرانی فراتر رفته و به نمادی از میراث تمدنی مشترک بشر بدل شده است، به گونهای که سنتهای باستانی، اسلامی و بومی همزمان در آن بازتاب یافته و در هر منطقه رنگوبوی خاص خود را دارد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> | این تنوع جغرافیایی نشان میدهد که یلدا از یک جشن ملی ایرانی فراتر رفته و به نمادی از میراث تمدنی مشترک بشر بدل شده است، به گونهای که سنتهای باستانی، اسلامی و بومی همزمان در آن بازتاب یافته و در هر منطقه رنگوبوی خاص خود را دارد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref><ref group="دیدگاه">این مطلب برای ابتدای بحث بهتر است. البته لحن باید داشنامه ای و گزارشی شود؛ شما قضاوت و داوری نکنید.</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
