| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
===هدیه دادن در جشن شب یلدا=== | ===هدیه دادن در جشن شب یلدا=== | ||
امروزه هدایایی مانند دیوان حافظ و بستههای خوراکی در محیطهای کاری نیز اهدا میشوند.<ref>[https://namnak.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7.p179 «تاریخچۀ شب یلدا و آدابورسوم شب چله در شهرهای ایران»، وبسایت نمناک.]</ref> | امروزه هدایایی مانند دیوان حافظ و بستههای خوراکی در محیطهای کاری نیز اهدا میشوند.<ref>[https://namnak.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7.p179 «تاریخچۀ شب یلدا و آدابورسوم شب چله در شهرهای ایران»، وبسایت نمناک.]</ref> | ||
==جلوههای محلی جشن شب یلدا در شهرهای ایران | ==جلوههای محلی جشن شب یلدا در شهرهای ایران== | ||
جشن شب یلدا در استانهای مختلف ایران با آیینهای بومی برگزار میشود. | |||
# خراسان (رضوی و جنوبی): یکی از آیینهای شاخص این جشن «مراسم کفزنی» است؛ ریشۀ گیاه چوبک را جوشانده و در ظرفی بزرگ میریزند، سپس مردان و جوانان، آن را با چوبهای مخصوص آنقدر هم میزنند تا به کف سفت تبدیل شود. کف آمادهشده با شیرۀ شیرین و مغزها تزیین و میان مهمانان تقسیم میشود. شاهنامهخوانی نیز در برخی نواحی رواج دارد. | |||
# اصفهان: خانوادهها در خانه بزرگترها گرد میآیند، سفرهای با هندوانه (نماد خورشید)، آجیل و میوه میگسترانند، شاهنامهخوانی و فال حافظ انجام میشود و گاه برای تازهعروس «خوانچه» فرستاده میشود. | |||
# آذربایجان (شرقی و غربی): رسم شاخص این منطقه فرستادن خوانچۀ آراسته برای تازهعروس یا نامزد است. در این خوانچه، هندوانه تزیینشده، شیرینی و هدایای مختلف قرار میدهند که نماد برکت و پیوند خانوادگی است. | |||
# کردستان: خانوادهها گرد هم میآیند و بیشتر غذاهایی مانند دلمه و نان سنگک برای پذیرایی آماده میکنند. شبنشینی و گفتوگو بخش اصلی مراسم است. | |||
# گلستان (دشت گرگان): در گلستان خانوادهها پیرامون کرسی جمع میشوند، نقلاندازی<ref>روایت داستانهای شفاهی.</ref> و شاهنامهخوانی انجام میشود و از میوههای محلی و جنگلی مانند ولیک و کندس و شیرینیهای بومی پذیرایی میکنند. | |||
# فارس (شیراز): سفرۀ یلدا در شیراز گسترده و رنگین است. حافظخوانی رسم اصلی این شب بهشمار میرود و اعضای خانواده با گرفتن فال حافظ و صرف خوراکیهایی مانند مرکبات، خرما و رنگینک شبنشینی میکنند. | |||
# همدان: یکی از رسوم شاخص این منطقه فال سوزن است؛ پس از خواندن شعر، دختری خردسال سوزنی در پارچه میزند و هر شعر بهعنوان فال یکی از حاضران تعبیر میشود. مصرف گردو، کشمش و تنقلات محلی نیز رایج است. | |||
# اردبیل: خانوادهها تا پاسی از شب گرد هم مینشینند و با خوردن هندوانه، انار و گاه ماهیپلو شب را سپری میکنند. برای تازهعروس نیز هدایایی همراه با هندوانه تزیینشده فرستاده میشود. | |||
# گیلان: مردم خوردن هندوانه را مایۀ سلامت در زمستان میدانند. خوراکی محلی «آوکونوس»<ref>ازگیل آبانداخته.</ref> از پیش در خمره تهیه میشود. در خانوادههایی که تازهداماد دارند، طَبقی شامل میوه و یک ماهی سفید تزیینشده برای عروس فرستاده میشود. | |||
# خوزستان: در برخی مناطق خوزستان روایت افسانهای حضور «قارون» در این شب نقل میشود. خانوادهها با گردهمایی، شوخی و پذیرایی از آجیل، خرما و شیرینی شب را به صبح میرسانند. | |||
# قزوین: «شبچره» شامل میوههای خشک و سرخفام میان مهمانان توزیع میشود. غذای رایج سبزیپلو با ماهی دودی است. همچنین رسم فرستادن «خونچۀ چله» برای عروس رواج دارد. | |||
# لرستان: این شب با نام «شو اول قاره» معروف بوده و آیین شاخص آن شالاندازی است؛ نوجوانان از پشتبام همسایه شالی آویزان میکنند و صاحبخانه در آن آجیل و خوراکی میگذارد. «گندمشیره» نیز از تنقلات ویژه این شب است که از گندم خیسانده و برشتهشده تهیه میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/153672/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7---%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81%DB%8C پوریوسفی، «جشن شب یلدا»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف اسلامی]؛ [https://namnak.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7.p179 «تاریخچۀ شب یلدا و آدابورسوم شب چله در شهرهای ایران»، وبسایت نمناک.]</ref> | |||
==گسترۀ جغرافیایی جشن شب یلدا== | ==گسترۀ جغرافیایی جشن شب یلدا== | ||
جشن شب یلدا فراتر از ایران برگزار شده و در «ایران فرهنگی» تنها مناسبتی فصلی نبوده بلکه بازتاب باور به تولد نور و پایان طولانیترین شب سال است. نفوذ زبان و ادبیات فارسی و تعامل با فرهنگهای محلی موجب شده این جشن در کشورهای آسیای مرکزی و دیگر نقاط جهان ادامه یابد. در هر منطقه، آیینهای باستانی، اسلامی و بومی با ویژگیهای محلی تلفیق شده و جلوههای متنوعی از جشن شب یلدا ایجاد کردهاند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> | جشن شب یلدا فراتر از ایران برگزار شده و در «ایران فرهنگی» تنها مناسبتی فصلی نبوده بلکه بازتاب باور به تولد نور و پایان طولانیترین شب سال است. نفوذ زبان و ادبیات فارسی و تعامل با فرهنگهای محلی موجب شده این جشن در کشورهای آسیای مرکزی و دیگر نقاط جهان ادامه یابد. در هر منطقه، آیینهای باستانی، اسلامی و بومی با ویژگیهای محلی تلفیق شده و جلوههای متنوعی از جشن شب یلدا ایجاد کردهاند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1856887/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «شب یلدا؛ میراث کهن از ایران تا جهان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> | ||
