خجالت: تفاوت میان نسخهها
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جزبدون خلاصۀ ویرایش |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جزبدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
خجالت؛ احساسی ناخوشایند برای تنظیم روابط و حفظ هنجارهای اجتماعی | خجالت؛ احساسی ناخوشایند برای تنظیم روابط و حفظ هنجارهای اجتماعی | ||
«خجالت» که در فارسی بهمعنای شرمندگی بهکار میرود، احساس ناخوشایند و خود آگانه در سبک زندگی اجتماعی است. | «خجالت» که در فارسی بهمعنای شرمندگی بهکار میرود، احساس ناخوشایند و خود آگانه در سبک زندگی اجتماعی است. ایناحساس اجتماعی با کمالگرایی و درک مفهوم کرامت و آبرو همراه است و از رعایتنکردن قواعد در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد تواناییهای شخصی خود ارتباط دارد. بهخلاف خجالت ناپسند که حالت انفعال روانی، غیر عاقلانه، بیمورد و بیاساس است و آثار نا پسند همچون محرومیت از فرصتها و کمالات را برای فرد خجالتی در پی میآورد و بهعنوان یکاختلال روان شناختی نیاز به درمان دارد؛ اما خجالت پسندیده میتواند در تنظیم روابط، حفظ هنجارهای اجتماعی، جلوگیری از رفتارهای ناشایست و عمل به و ظیفۀ الهی اثرگذار باشد. | ||
== ریشهیابی و معناشناسی == | == ریشهیابی و معناشناسی == | ||
نسخهٔ ۶ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۲۳:۰۰
خجالت؛ احساسی ناخوشایند برای تنظیم روابط و حفظ هنجارهای اجتماعی
«خجالت» که در فارسی بهمعنای شرمندگی بهکار میرود، احساس ناخوشایند و خود آگانه در سبک زندگی اجتماعی است. ایناحساس اجتماعی با کمالگرایی و درک مفهوم کرامت و آبرو همراه است و از رعایتنکردن قواعد در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد تواناییهای شخصی خود ارتباط دارد. بهخلاف خجالت ناپسند که حالت انفعال روانی، غیر عاقلانه، بیمورد و بیاساس است و آثار نا پسند همچون محرومیت از فرصتها و کمالات را برای فرد خجالتی در پی میآورد و بهعنوان یکاختلال روان شناختی نیاز به درمان دارد؛ اما خجالت پسندیده میتواند در تنظیم روابط، حفظ هنجارهای اجتماعی، جلوگیری از رفتارهای ناشایست و عمل به و ظیفۀ الهی اثرگذار باشد.
ریشهیابی و معناشناسی
لغوی
واژۀ «خجالت» بدینصورت در عربی بهکار نرفته و کاربرد آن در زبان فارسی نیز یکخطای عامه شمردهشده است. در عربی بهجای خجالت، «خَجَل» بهفتح خا و جیم بهکار میرود.[۱] کلمۀ خَجَل، به سستی و ذلت از سر حیا،[۲] تنبلی، تکبر، بیتابی، حیرت،[۳] شرمساری، شرمندگی، شرمگینشدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخ شدن چهره و از قیل و قالافتادن و سستشدن معنا شده است. خجالت نیز در فارسی به معنای شرم، شرمساری و شرمندگی است. کلمات همخانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجل بهکسر جیم، خجالت دادن، خجالتزدگی، خجالتی یا خجالت آور نیز به همینمفهوم بهکار میروند.[۴]
اصطلاحی
خجالت، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در موقعیتی از تعاملات اجتماعی است که از توجه دیگران به عملکرد، ظاهر یا نقاط ضعف فرد نشأت میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد توانایی های شخصی خود ارتباط دارد.[۵] این احساس بیشتر برای فردی پیش میآید که قواعد پذیرفتهشدۀ اجتماعی را در سبک زندگی خود، رعایتنکرده و بدینجهت، تصور میکند که ناظران واقعی یاخیالی او را منفی، ارزیابی کردهاند و تصویر بدی از وی در جمع نشانداده شده است.[۶]
خجول بودن، ویژگی شخصیتی مرتبط با احساس خجالت و اضطراب در مواجهه با موقعیتها یا افراد جدید است که بهدو صورت موقت و مزمن بروز می کند. هرگاه بروز این ویژگی، بهصورت ثابت و مزمن باشد، بهعنوان یک اختلال اجتماعی شناخته میشود.[۷]
خجالت و مفاهیم مشابه
خجالت، حیا، شرم وکمرویی بهرغم آنکه در سبک زندگی اجتماعی، هممعنای بوده و به مفهوم یکسان بهکار میروند؛[۸] اما با هم تفاوت دارند:
خجالت و حیا
- منشأ: خجالت، مربوط به امور نفسانی و حیا مربوط به امور ایمانی در زندگی است.[۹] خجالت، ریشۀ بیرونی دارد که فرد از ترس قضاوت دیگران، عیوب خود را مخفی میکند، در حالی که حیا ریشۀ درونی دارد و فرد بهدلیل ملاحظات اخلاقی، کار ناپسند را پایینتر از شأن خود دانسته و ترک میکند.[۱۰]
- قلمرو: خجالت، به امور مذموم و غیر مذموم همچون عیب و نقص فردی تعلق میگیرد، در حالی که حیا تنها به رفتار مذموم و ناشایست اختصاص دارد.[۱۱]
- زمان بروز: خجالت، شرمندگی پساز ارتکاب عمل است،[۱۲] در حالی که حیا هم شرم پیشاز عمل و هم در اثر گسترش معنایی، شرم پساز عمل را شامل میشود.[۱۳]
- اثر ظاهری: خجالت، با پدیدار شدن ناراحتی و تغییرات در چهره همراه است، در حالی که حیای قبل از عمل، به روح مربوط بوده و چه بسا آثار ظاهری ندارد.[۱۴]
- ارزش: خجالت، حالتی منفعل و منفی ناشی از ضعف نفس است که نوعی نقص تلقی می شود، در حالی که حیا حالتی فعال و مثبت و نشانۀ تسلط انسان بر قوای خود است که از روی شرافت و کرامت، از کار ناپسند دوری میکند.[۱۵]
- کیفیت: خجالت، شرم اضطراری و غیر اردای؛ اما حیا شرم اختیاری است.[۱۶]
خجالت و شرم
- شدت: شرم، احساس عمیق درونی است؛ اما خجالت و خجل، احساس گذرا، ناگهانی و دارای أثر موقت است که با تغییر چهره نمایان میشود.[۱۷]
- محیط: احساس شرم در تنهایی تجربه میشود، در حالی که احساس خجالت در یک موقعیت اجتماعی پدید میآید.[۱۸]
- عامل: احساس شرم معمولا در اثر رعایت نکردن هنجارهای اخلاقی پدیدار میشود، در حالی که احساس خجالت در اثر خود ارزیابی منفی یا ارتکاب خطای اجتماعی بروز میکند.[۱۹]
- گستردگی: شرم دو وجه مثبت و منفی دارد؛[۲۰] اما خجالت تنها وجه منفی شرم را شامل میشود که با ویژگیهایی همچون اعتماد بهنفس پایین، ناکامی در امور اجتماعی یا احساس ناتوانی از حضور در جمع همراه است.[۲۱]
- زمان: شرم ممکن است که قبل یا بعد از عمل شرمآور ظاهر شود؛ اما خجالت تنها بعد از عمل ناشایست و در واکنش به آن پدید میآید.[۲۲]
- ناظر: عامل بروز شرم، میتواند بیرونی یا درونی باشد ولی عامل خجالت، تنها بیرونی و دیگران است.[۲۳]
خجالت و کمرویی
- ریشه: خجالت، ممکن است اکتسابی باشد، در حالی که کمرویی یکخصلت ذاتی وناشی از درونگرایی است.[۲۴]
- اثر: خجالت، بهرغم میل فرد بهحضور در جمع؛ اما مانع حضور و نیز موفقیت اجتماعی او میشود، در حالی که در كمرویی، فرد بهرغم میل به گوشهگیری، ممکن است موفقیتهای اجتماعی نیز کسب کند.[۲۵]
- حالات فردی: افراد خجالتی، اعتماد بهنفس پایین دارند، در حالی که افراد کمرو، دارای اعتماد به نفس بالا و قابل اعتماد تر، متفكر تر و قادر به تحلیل امور مختلف هستند.[۲۶]
نشانه های خجالت
خجالت بهعنوان یکاحساس اجتماعی در سبک زندگی،[۲۷] که ناراحتی و پشیمانی را بههمراه دارد، با بروز نشانههایی در انسان آشکار میشود:[۲۸]
- ظاهری و جسمی، همچون سرخ شدن چهره، تعریق، لرزش، تپش قلب و تنفس سریع.[۲۹]
- رفتاری، مانند گوشهگیری و تمایل به کنارهگیری از تعاملات اجتماعی، مشکل در ابراز نظر و بیان عقاید خود در جمع یا صحبت با صدای آهسته.[۳۰]
- شناختی- روانی، نظیر مقایسۀ خود با دیگران، ابراز نگرانی بیش از حد، تمرکز بر نقاط ضعف خود و اظهار باور های منفی در مورد خود.[۳۱]
عوامل خجالت
- ژنتیکی، زیستی و ارثی.[۳۲]
- فیزیولوژیکی و هورمونی.[۳۳]
- محیطی؛ همچون مقایسه اجتماعی، سرکوب روحی، ترس از شکست و انتظارات بالای اطرافیان یا رفتارها و القاهای خجالتآموز از سوی آنان.[۳۴]
- روانشناختی؛ هشیاری نسبت بهخود، باورها و رفتارهای نا خود آگاه، اعتماد به نفس پایین، خود مشغولی منفی و ترس از اشتباه کردن یا توجه و نقد و طرد دیگران.[۳۵]
- اجتماعی و فرهنگی؛ مانند نحوۀتربیت و سبک زندگی و فرهنگ اجتماعی.[۳۶]
- زمینهای و شناختی؛ تجربیات ناخوشایند در گذشته.[۳۷]
انواع و آثار خجالت
خجالت در بزرگسالان و کودکان
خجالت در سبک زندگی بزرگسالان، با کمالگرایی[۳۸] و درک مفهوم کرامت و آبرو همراه است[۳۹] و از رعایت نکردن قواعد [۴۰] در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیت های خاص ریشه میگیرد؛[۴۱] اما خجالت در کودکان از سبک واکنش عاطفی او به محیط ناشی میشود که کودکان خجالتی، در یافتن دوستان جدید و شجاعت ابراز خود در تعاملات اجتماعی مشکل دارند.[۴۲] والدین نقش مهم در چگونگی ایجاد وجدان و اخلاق در کودکان و تربیت و نظم پذیری اجتماعی و شکلگیری خجالت در آنان دارند. بدینجهت، کودکان خجالتی که با مقایسه و تحقیر از سوی والدین رو بهرو بوده اند، از سرزنش خود به خاطر زیر پا گذاشتن قوانین اجتماعی ناراحت میشوند.[۴۳]
خجالت پسندیده و ناپسند
پسندیدگی و ناپسندیدگی خجالت به خصوصیتها و آثار نیک یا بد آن در سبک زندگی اجتماعی بستگی دارد؛ بدینجهت، خجالت به دو گونۀ پسندیده و نکوهیده تقسیم میشود.[۴۴]
خجالت پسندیده
خجالت فرد از رفتار ناشایست اخلاقی در سبک زندگی اجتماعی است.[۴۵]
ریشۀ خجالت پسندیده
مقایسۀ خود به عنوان یکفرد صاحب کرامت و آبرو با دیگران در موقعیتهای اجتماعی، روابط فردی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیت های خاص است که بداند دیگران به نقص او پی برده اند.[۴۶]
موارد خجالت پسندیده
- خجالت کشیدن از مردم پساز ارتکاب رفتارهای ناشایست.
- خجالت کشیدن به مفهوم شرمکردن از خدا و فرشتگان بهدلیل انجام عملی خلاف فرمان الهی در خلوت.[۴۷]
آثار خجالت پسندیده
- انفعال شدید در درون انسان که موجب پشیمانی و استغفار وی از رفتار ناشایست او میشود.[۴۸]
- تنظیمکنندۀ رفتار اجتماعی[۴۹] و نظمدهنده به اجتماع است که موجب پذیرش عمومی فرد در جامعه شده[۵۰] و از ارتکاب رفتارهای دل بخواهانه و خجالت آور وی در سبک زندگی اجتماعی جلوگیری میکند[۵۱]
خجالت ناپسند
حالت انفعال روانی، غیر عاقلانه، بیمورد و بیاساس است که تحت تأثیر عوامل بیرونی در تعاملات اجتماعی پیش میآید[۵۲] که شکل افراطی آن به اختلال روان شناختی اضطراب اجتماعی منجر میشود.[۵۳]
ریشۀ خجالت ناپسند
- فرض کردن ضعف و نقص غیر واقعی برای خود
- خود کمبینی و پایین بودن اعتماد بهنفس.[۵۴]
موارد خجالت ناپسند
خجالت از انجام عمل نیک یا رفتارهای غیر مذموم همانند خجالتکشیدن از کسب علم، پوشیدن حجاب یا بیان یکسخن منطقی در یکجمع.[۵۵]
آثار خجالت ناپسند
- ترس از رویارویی با ضعفها و شرم کردن از انجام کارهای نیک.[۵۶]
- بازماندن انسان از تلاش برای بهبود عیبها و کاستیها و درنتیجه، مبتلا شدن او به عیبهای بالاتر.[۵۷]
- انزوا، تنهایی و گوشه گیری و بازماندن فرد از رابطه و مشارکت فعال اجتماعی و دستیابی به اهداف.[۵۸]
- محرومیت از فرصت ها و کمالات و آسیب به رشد و تکامل انسان.[۵۹]
- مشکلات روانی همچون احساس تنهایی، اضطراب و افسردگی[۶۰]
بدترین نوع خجالت
بدترین خجالت از منظر آموزههای دینی، خجالت از انجام دادن وظیفۀ الهی است که عامل آن، تربیت غلط خانوادگی و شرایط اجتماعی است. چنین خجالتی سبب میشود تا انسان در سبک زندگی اجتماعی، کار خیر و و ظیفۀ واجب خود را که نفع دنیوی و اخروی دارد ترک کند.[۶۱]
راهکارهای رفع خجالت ناپسند
بهخلاف خجالت پسندیده که برای مهندسی نظم[۶۲] و رعایت هنجارهای اجتماعی مفید است؛[۶۳] اما خجالت ناپسند بهعنوان یکاحساس ناخوشایند در موقعیتی از تعاملات اجتماعی، [۶۴] و حالت انفعال و اختلال روانی غیر عاقلانه، [۶۵] بهدلیل عوارض آن برای سبک زندگی اجتماعی افراد، نیاز به درمان شناختی- رفتاری دارد.[۶۶]
راهکارهای زیر برای درمان خجالت مطرح شده اند:
- خود آگاهی و شناخت، از طریق شناسایی موقعیتهای خجالتآور، باورهای منفی و نقاط قوت و ضعف فرد خجالتی.
- تغییر رفتار، از طریق مواجهه و غلبه بر موقعیتهای خجالتآور، تمرین مهارتهای اجتماعی، تقویت زبان بدن و نقش آفرینی فرد در سبک زندگی اجتماعی.
- مراقبت از خود، از طریق تغذیه، فعالیت بدنی، تمرین تکنیکهای روانشناختی یا گرفتن کمک از دیگران با استفاده از مشاوره و تجربیات افراد مشابه.[۶۷]
برای کودکان نیز بهتناسب ظرفیت آنان، از سوی روان درمانگران، راهکارهای درمانی خاص، نظیر دنبال کردن علایق، آموزش و تمرین مهارتهای ارتباطی و استفاده از تشویق برای جرئت دادن به ابراز وجود آنان پیشنهاد شده است.[۶۸]
درمان خجالت کشیدن از عمل بهوظیفۀ الهی نیز از طریق توجه به خواست و نظر خداوند ممکن میشود که پایۀ آن معرفت به مقام وی است تا معیار ترک و انجام کارها و حتّی ملاک خجالت انسان نیز خواست و نظر خداوند باشد.[۶۹]
پانویس
- ↑ دهخدا، علیاکبر، لغتنامۀ دهخدا، ج6، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش، ص9537.
- ↑ ابن منظور، لسانالعرب، ج4، لبنان، بیروت، دار احیاءالتراث العربی و مؤسسة التناریخ العربی، 1408ق، ص30.
- ↑ العسکری، حسن ابن عبدالله، معجم الفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشر الإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق، ص212-213.
- ↑ دهخدا، علیاکبر، لغتنامۀ دهخدا، ج6، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، محمد، فرهنگ فارسی یکجلدی، تهران، انتشارات معین، 1381ش، ص401؛ سیّاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، تهران، انتشارات اسلام، 1378ش، ص447. کلمۀ «خجل» وبسایت المعانی، تاریخ بازدید: 26 بهمن 1404ش.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.
- ↑ محمدی، اسفندیار و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرفکننده»، فصلنامه مدیریت بازرگانی، دوره 13، ش4، 1400ش، ص913-914؛ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م.
- ↑ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- ↑ دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، 1377ش، ج9، ص14237؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1380ش، ص617.
- ↑ بانکیپور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش، ص15؛
- ↑ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش؛ مطهری، مرتضی، خانواده و اخلاق جنسی، تهران، صدرا، 1401ش، ص74.
- ↑ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش؛ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش.
- ↑ پسندیده، عباس، پژوهشی در فرهنگ حیا، قم، دارالحدیث، چاپ پنجم، ۱۳۸۵ش، ص87.
- ↑ العسکری، حسن ابن عبدالله، معجم الفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشر الإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق، ص213؛ حاجی ده آبادی، محمد علی، کریمی، عبدالوهاب، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، فصلنامۀ پژوهشهای اخلاقی، ش3، سال یازدهم، بهار 1400ش، ص127.
- ↑ بانکیپور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش، ص15؛ حاجی ده آبادی، محمد علی، کریمی، عبدالوهاب، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، فصلنامۀ پژوهشهای اخلاقی، ش3، سال یازدهم، بهار 1400ش، ص127.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش؛ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش.
- ↑ بانکیپور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش، ص15.
- ↑ بهرامیزاده، «آیا خجالت، نعمت است یا مصیبت؟» وبسایت روانحامی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م؛ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.
- ↑ حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ص129
- ↑ نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش.
- ↑ غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، 1387ش، ص61.
- ↑ غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، 1387ش، ص61.
- ↑ نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش.
- ↑ نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش.
- ↑ نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م؛ مقدم، مبینا، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش.
- ↑ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- ↑ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- ↑ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- ↑ رضایی، شهلا و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، فصلنامه رهیافتهای نوین در مطالعات اسلامی، دوره چهارم، ش10، بهار 1401ش، ص495.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.
- ↑ رضایی، شهلا و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، فصلنامه رهیافتهای نوین در مطالعات اسلامی، دوره چهارم، ش10، بهار 1401ش، ص495؛ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش؛ مقدم، مبینا، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش؛ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.
- ↑ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م.
- ↑ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- ↑ مقدم، مبینا، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش؛
- ↑ مقدم، مبینا، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش؛ «ایزدپناه، شبنم، «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتی شدن کودکان»، وبسایت خبر گزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: 24 آبان 1404ش.
- ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص9 - 10.
- ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ خلیلی، مجید، «عامل خجالت کشیدن و کم رویی در چیست؟» وبسایت اطلاع رسانی حجت الاسلام مجید خلیلی، تاریخ درج مطلب: 3 مهر 1400ش؛ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش؛ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش؛
- ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10؛ «بحثى پیرامون حیا»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی. تاریخ بازدید: 5 اسفند 1404ش.
- ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ محمدی، اسفندیار ودیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرف کننده»، فصلنامۀ مدیریت بازرگانی، دوره 13، ش4، 1400ش، ص914.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م؛
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م.
- ↑ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش؛ «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز، تاریخ بازدید: 5 اسفند 1404ش.
- ↑ کاظمی سیرکانه، آرزو و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، روان شناسی معاصر (ویژه نامۀ مجموعه مقالات کنگره انجمن روانشناسی ایران)، ش12، 1396ش، ص 1370.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش
- ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش؛
- ↑ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش؛ رضایی، شهلا و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، فصلنامه رهیافتهای نوین در مطالعات اسلامی، دوره چهارم، ش10، بهار 1401ش، ص493؛
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش؛ رضایی، شهلا و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، فصلنامه رهیافتهای نوین در مطالعات اسلامی، دوره چهارم، ش10، بهار 1401ش، ص493؛
- ↑ «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز، تاریخ بازدید: 5 اسفند 1404ش
- ↑ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ محمدی، اسفندیار ودیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرف کننده»، فصلنامۀ مدیریت بازرگانی، دوره 13، ش4، 1400ش، ص914.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش؛
- ↑ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش
- ↑ «درمان خجالتی بودن»، وبسایت سرویس کیهان، تاریخ درج مطلب: 5 دی 1403ش.
- ↑ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- ↑ مقدم، مبینا، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش؛ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10.