حمید گلزار (بحث | مشارکتها) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
خجالت؛ از حالت ناپسند روانشناختی تا احساس پسندیده برای تنظیم سبک زندگی. | خجالت؛ از حالت ناپسند روانشناختی تا احساس پسندیده برای تنظیم سبک زندگی<ref group="دیدگاه">شناسه خیلی انتزاعی به نظر می رسد. شناسه در حقیقت تعریف مدخل با تعابیر کوتاه و دقیق است</ref>. | ||
«خجالت» که در فارسی بهمعنای شرمندگی بهکار میرود، احساس ناخوشایند و خود آگانه در سبک زندگی | «خجالت»<ref group="دیدگاه">عنوان مدخل را بین گیومه نگذارید</ref> که در فارسی بهمعنای شرمندگی بهکار میرود، احساس ناخوشایند و خود آگانه<ref group="دیدگاه">آگاهانه</ref> در [[سبک زندگی]] است. ایناحساس اجتماعی با کمالگرایی و درک مفهوم کرامت و [[آبرو]] همراه است و از رعایتنکردن قواعد در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد تواناییهای شخصی خود ارتباط دارد. بهخلاف خجالت ناپسند که حالت انفعال روانی، غیر عاقلانه، بیمورد و بیاساس بوده و آثار نا پسند همچون محرومیت از فرصتها و کمالات را برای فرد خجالتی در پی میآورد و بهعنوان یکاختلال روان شناختی نیاز به درمان دارد؛ اما خجالت پسندیده میتواند در تنظیم روابط، حفظ [[هنجارهای اجتماعی]]، عمل به و ظیفۀ الهی و جلوگیری از رفتارهای ناشایست در سبک زندگی اثرگذار باشد. | ||
== | == مفهومشناسی == | ||
=== لغوی === | === لغوی === | ||
واژۀ «خجالت» بدینصورت در عربی بهکار نرفته و کاربرد آن در زبان فارسی نیز یکخطای عامه شمردهشده است. در عربی بهجای خجالت، «خَجَل» بهفتح خا و جیم بهکار میرود.<ref>دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537.</ref> کلمۀ خَجَل، به سستی و ذلت از سر | واژۀ «خجالت» بدینصورت در عربی بهکار نرفته و کاربرد آن در زبان فارسی نیز یکخطای عامه شمردهشده است. در [[زبان عربی]] بهجای خجالت، «خَجَل» بهفتح خا و جیم بهکار میرود.<ref>دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537.</ref> کلمۀ خَجَل، به سستی و ذلت از سر [[حیا]]،<ref>ابن منظور، لسانالعرب، ج4، 1408ق، ص30.</ref> تنبلی، تکبر، بیتابی، حیرت،<ref>[https://shamela.ws/book/1736/212#p1 العسکری، معجمالفروق اللغویه، 1412ق، ص212-213.]</ref> شرمساری، شرمندگی، شرمگینشدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخ شدن چهره و از قیل و قالافتادن و سستشدن معنا شده است. خجالت نیز در فارسی به معنای شرم، شرمساری و شرمندگی است.<ref group="دیدگاه">این تعابیر دو خط بالاتر ذکر شد و تکرار نکنید: خجالت نیز در فارسی به معنای شرم، شرمساری و شرمندگی است</ref> کلمات همخانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجل بهکسر جیم، خجالت دادن، خجالتزدگی، خجالتی یا خجالت آور نیز به همینمفهوم بهکار میروند.<ref>دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1381ش، ص401؛ سیّاح، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، 1378ش، ص447. [https://www.almaany.com/fa/dict/ar-fa/%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A9/ کلمۀ «خجل» وبسایت المعانی.]</ref> | ||
=== اصطلاحی === | === اصطلاحی === | ||
خجالت، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در موقعیتی از تعاملات اجتماعی است که از توجه دیگران به عملکرد، ظاهر یا نقاط ضعف فرد نشأت میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد توانایی های شخصی خود ارتباط دارد.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت رازچهار فصل.]</ref> این احساس بیشتر برای فردی پیش میآید که قواعد پذیرفتهشدۀ اجتماعی را در سبک زندگی خود، رعایتنکرده و بدینجهت، تصور میکند که ناظران واقعی یاخیالی او را منفی، ارزیابی کردهاند و تصویر بدی از وی در جمع نشانداده شده است.<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551.html محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت ازبرند مصرفکننده»، ش4، 1400ش، ص913-914؛] [https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.]</ref> | خجالت، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در موقعیتی از تعاملات اجتماعی است که از توجه دیگران به عملکرد، ظاهر یا نقاط ضعف فرد نشأت میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد توانایی های شخصی خود ارتباط دارد.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت رازچهار فصل.]</ref> این احساس بیشتر برای فردی پیش میآید که قواعد پذیرفتهشدۀ اجتماعی را در سبک زندگی خود، رعایتنکرده و بدینجهت، تصور میکند که ناظران واقعی یاخیالی او را منفی، ارزیابی کردهاند و تصویر بدی از وی در جمع نشانداده شده است.<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551.html محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت ازبرند مصرفکننده»، ش4، 1400ش، ص913-914؛] [https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.]</ref> | ||
خجول بودن، ویژگی شخصیتی مرتبط با احساس خجالت و اضطراب در مواجهه با موقعیتها یا افراد جدید است که بهدو صورت موقت و مزمن بروز میکند. هرگاه بروز این ویژگی، بهصورت ثابت و مزمن باشد، بهعنوان | خجول بودن، ویژگی شخصیتی مرتبط با احساس خجالت و [[اضطراب]] در مواجهه با موقعیتها یا افراد جدید است که بهدو صورت موقت و مزمن بروز میکند. هرگاه بروز این ویژگی، بهصورت ثابت و مزمن باشد، بهعنوان یک [[اختلال اجتماعی]] شناخته میشود.<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
== خجالت و مفاهیم مشابه == | == خجالت و مفاهیم مشابه == | ||
| خط ۲۲: | خط ۲۲: | ||
# اثر ظاهری: خجالت، با پدیدار شدن ناراحتی و تغییرات در چهره همراه است، در حالیکه حیای قبل از عمل، به روح مربوط بوده و چه بسا آثار ظاهری ندارد.<ref>بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15؛ [http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، ش3، بهار 1400ش، ص127.]</ref> | # اثر ظاهری: خجالت، با پدیدار شدن ناراحتی و تغییرات در چهره همراه است، در حالیکه حیای قبل از عمل، به روح مربوط بوده و چه بسا آثار ظاهری ندارد.<ref>بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15؛ [http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، ش3، بهار 1400ش، ص127.]</ref> | ||
# ارزش: خجالت، حالتی منفعل و منفی ناشی از ضعف نفس است که نوعی نقص تلقی میشود، در حالی که حیا حالتی فعال و مثبت و نشانۀ تسلط انسان بر قوای خود است که از روی شرافت و کرامت، از کار ناپسند دوری میکند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی؛] [https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86/12627 «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛] [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر.]</ref> | # ارزش: خجالت، حالتی منفعل و منفی ناشی از ضعف نفس است که نوعی نقص تلقی میشود، در حالی که حیا حالتی فعال و مثبت و نشانۀ تسلط انسان بر قوای خود است که از روی شرافت و کرامت، از کار ناپسند دوری میکند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی؛] [https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86/12627 «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛] [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر.]</ref> | ||
# کیفیت: خجالت، شرم اضطراری و غیر اردای؛ اما حیا شرم اختیاری است.<ref>بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15.</ref> | # کیفیت: خجالت، شرم اضطراری و غیر اردای؛ اما حیا شرم اختیاری است<ref group="دیدگاه">نیازی به بیان تفصیلی این مطالب نیست. میشد اینها را به صورت مختصر در همان بحث مفهوم شناسی درج کرد. </ref>.<ref>بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15.</ref> | ||
=== خجالت و شرم === | === خجالت و شرم === | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
# ریشه: خجالت، ممکن است اکتسابی باشد، در حالی که کمرویی یکخصلت ذاتی وناشی از درونگرایی است.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.]</ref> | # ریشه: خجالت، ممکن است اکتسابی باشد، در حالی که کمرویی یکخصلت ذاتی وناشی از درونگرایی است.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.]</ref> | ||
# اثر: خجالت، بهرغم میل فرد بهحضور در جمع؛ اما مانع حضور و نیز موفقیت اجتماعی او میشود، در حالی که در كمرویی، فرد بهرغم میل به گوشهگیری، ممکن است موفقیتهای اجتماعی نیز کسب کند.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.]</ref> | # اثر: خجالت، بهرغم میل فرد بهحضور در جمع؛ اما مانع حضور و نیز موفقیت اجتماعی او میشود، در حالی که در كمرویی، فرد بهرغم میل به گوشهگیری، ممکن است موفقیتهای اجتماعی نیز کسب کند.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.]</ref> | ||
# حالات فردی: افراد خجالتی، اعتماد بهنفس پایین دارند، در حالیکه افراد کمرو، دارای اعتماد بهنفس بالا و قابل اعتماد تر، متفكر تر و قادر به تحلیل امور مختلف هستند.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.]</ref> | # حالات فردی: افراد خجالتی، اعتماد بهنفس پایین دارند، در حالیکه افراد کمرو، دارای اعتماد بهنفس بالا و قابل اعتماد تر، متفكر تر و قادر به تحلیل امور مختلف هستند<ref group="دیدگاه">این بحث و بحث قبلی نیازی به تفصیل ندارد. همه بحث مفهوم شناسی است</ref>.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.]</ref> | ||
== نشانه های خجالت == | == نشانه های خجالت == | ||
| خط ۵۰: | خط ۵۰: | ||
# فیزیولوژیکی و هورمونی.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.]</ref> | # فیزیولوژیکی و هورمونی.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.]</ref> | ||
# محیطی؛ همچون مقایسۀ اجتماعی، سرکوب روحی، ترس از شکست و انتظارات بالای اطرافیان یا رفتارها و القاهای خجالتآموز از سوی آنان.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/501204/%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7 رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، ش10، بهار 1401ش، ص495؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | # محیطی؛ همچون مقایسۀ اجتماعی، سرکوب روحی، ترس از شکست و انتظارات بالای اطرافیان یا رفتارها و القاهای خجالتآموز از سوی آنان.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/501204/%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7 رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، ش10، بهار 1401ش، ص495؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# روانشناختی؛ هشیاری نسبت بهخود، باورها و رفتارهای نا خودآگاه، اعتماد بهنفس پایین، خود مشغولی منفی و ترس از اشتباهکردن یا از توجه و نقد و طرد دیگران.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل؛] [https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | # روانشناختی؛ هشیاری نسبت بهخود، باورها و رفتارهای نا خودآگاه، [[اعتماد بهنفس]] پایین، خود مشغولی منفی و ترس از اشتباهکردن یا از توجه و نقد و طرد دیگران.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل؛] [https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# اجتماعی و فرهنگی؛ مانند نحوۀتربیت و سبک زندگی و فرهنگ اجتماعی.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.]</ref> | # اجتماعی و فرهنگی؛ مانند نحوۀتربیت و سبک زندگی و فرهنگ اجتماعی<ref group="دیدگاه">فرهنگ اساسا اجتماعی است و تعبیری اجتماعی اضافی است</ref>.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.]</ref> | ||
# زمینهای و شناختی؛ تجربیات ناخوشایند در گذشته.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.]</ref> | # زمینهای و شناختی؛ تجربیات ناخوشایند در گذشته.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.]</ref> | ||
== انواع و آثار خجالت == | == انواع و آثار خجالت == | ||
=== خجالت در بزرگسالان و کودکان === | === خجالت در بزرگسالان و کودکان<ref group="دیدگاه">بین بزرگسالان و کودکان گروهای سنی دیگری چون نوجوانی، جوانی، میان سالی وجود دارد. </ref> === | ||
خجالت در سبک زندگی بزرگسالان، با کمالگرایی<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> و درک مفهوم کرامت و آبرو همراه است<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی.]</ref> و از رعایتنکردن قواعد<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.]</ref> در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> اما خجالت در کودکان از سبک واکنش عاطفی او به محیط ناشی میشود که کودکان خجالتی، در یافتن دوستان جدید و شجاعت ابراز خود در تعاملات اجتماعی مشکل دارند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.]</ref> والدین نقش مهم در چگونگی ایجاد وجدان و اخلاق در کودکان و تربیت و نظمپذیری اجتماعی و شکلگیری خجالت در آنان دارند. بدینجهت، کودکان خجالتی که با مقایسه و تحقیر از سوی والدین رو بهرو بوده اند، از سرزنش خود به خاطر زیر پاگذاشتن قوانین اجتماعی ناراحت میشوند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛] [https://www.isna.ir/news/1404082414626/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86 «ایزدپناه، «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتیشدن کودکان»، وبسایت خبر گزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref> | خجالت در سبک زندگی بزرگسالان، با کمالگرایی<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> و درک مفهوم کرامت و آبرو همراه است<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی.]</ref> و از رعایتنکردن قواعد<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.]</ref> در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> اما خجالت در کودکان از سبک واکنش عاطفی او به محیط ناشی میشود که کودکان خجالتی، در یافتن دوستان جدید و شجاعت ابراز خود در تعاملات اجتماعی مشکل دارند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.]</ref> والدین نقش مهم در چگونگی ایجاد وجدان و [[اخلاق]] در کودکان و [[تربیت]] و [[نظمپذیری اجتماعی]] و شکلگیری خجالت در آنان دارند. بدینجهت، کودکان خجالتی که با مقایسه و تحقیر از سوی والدین رو بهرو بوده اند، از سرزنش خود به خاطر زیر پاگذاشتن [[قوانین اجتماعی]] ناراحت میشوند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛] [https://www.isna.ir/news/1404082414626/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86 «ایزدپناه، «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتیشدن کودکان»، وبسایت خبر گزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref> | ||
=== خجالت پسندیده و ناپسند === | === خجالت پسندیده و ناپسند === | ||
| خط ۶۵: | خط ۶۵: | ||
خجالت فرد از رفتار ناشایست اخلاقی در سبک زندگی اجتماعی است.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.]</ref> | خجالت فرد از رفتار ناشایست اخلاقی در سبک زندگی اجتماعی است.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.]</ref> | ||
===== ریشۀ خجالت پسندیده ===== | ===== ریشۀ خجالت پسندیده<ref group="دیدگاه">از ظرفیت های ویکی برای زیبایی نگاری عناوین استفاده شود. زیبانگاری مثل محتوا در ویکی اهمیت دارد</ref> ===== | ||
مقایسۀ خود بهعنوان یکفرد صاحب کرامت و آبرو با دیگران در موقعیتهای اجتماعی، روابط فردی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیت های خاص است که بداند دیگران به نقص او پی برده اند.<ref>[https://khalili.tth.ir/post/184175/%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D9%85-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA خلیلی، «عامل خجالت کشیدن و کمرویی در چیست؟» وبسایت اطلاع رسانی حجت الاسلام مجید خلیلی؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر؛] [https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی.]</ref> | مقایسۀ خود بهعنوان یکفرد صاحب کرامت و آبرو با دیگران در موقعیتهای اجتماعی، روابط فردی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیت های خاص است که بداند دیگران به نقص او پی برده اند.<ref>[https://khalili.tth.ir/post/184175/%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D9%85-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA خلیلی، «عامل خجالت کشیدن و کمرویی در چیست؟» وبسایت اطلاع رسانی حجت الاسلام مجید خلیلی؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر؛] [https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی.]</ref> | ||
| خط ۹۴: | خط ۹۴: | ||
==== بدترین نوع خجالت ==== | ==== بدترین نوع خجالت ==== | ||
بدترین خجالت از منظر آموزههای دینی، خجالت از انجام دادن وظیفۀ الهی است که عامل آن، تربیت غلط خانوادگی و شرایط اجتماعی است. چنین خجالتی سبب میشود تا انسان در سبک زندگی اجتماعی، کار خیر و و ظیفۀ واجب خود را که نفع دنیوی و اخروی دارد ترک کند.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.]</ref> | بدترین خجالت از منظر آموزههای دینی، خجالت از انجام دادن وظیفۀ الهی است<ref group="دیدگاه">انجام دادن وظیفه الهی موجب بدترین نوع خجالت است؟ !!!</ref> که عامل آن، تربیت غلط خانوادگی و شرایط اجتماعی است. چنین خجالتی سبب میشود تا انسان در سبک زندگی اجتماعی، کار خیر و و ظیفۀ واجب خود را که نفع دنیوی و اخروی دارد ترک کند.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.]</ref> | ||
== راهکارهای رفع خجالت ناپسند == | == راهکارهای رفع خجالت ناپسند == | ||
بهخلاف خجالت پسندیده که برای مهندسی نظم<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551_9152bf2386deb0bc529f20c8a1705f5b.pdf محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت از برند مصرف کننده»، ش4، 1400ش، ص914.]</ref> و رعایت هنجارهای اجتماعی مفید است؛<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی.]</ref> اما خجالت ناپسند بهعنوان یکاحساس ناخوشایند در موقعیتی از تعاملات | بهخلاف خجالت پسندیده که برای مهندسی نظم<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551_9152bf2386deb0bc529f20c8a1705f5b.pdf محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت از برند مصرف کننده»، ش4، 1400ش، ص914.]</ref> و رعایت هنجارهای اجتماعی مفید است؛<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی.]</ref> اما خجالت ناپسند بهعنوان یکاحساس ناخوشایند در موقعیتی از تعاملات اجتماعی <ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.]</ref> و حالت انفعال و اختلال روانی غیر عاقلانه، <ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86/12627 «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> بهدلیل عوارض آن برای سبک زندگی اجتماعی افراد، نیاز به درمان شناختی- رفتاری دارد.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/302478/%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86 «درمان خجالتی بودن»، وبسایت سرویس کیهان.]</ref> | ||
راهکارهای زیر برای درمان خجالت مطرح شده اند: | راهکارهای زیر برای درمان خجالت مطرح شده اند: | ||
| خط ۱۱۰: | خط ۱۱۰: | ||
== خجالت در اشعار فارسی == | == خجالت در اشعار فارسی == | ||
در اشعار فارسی نیز خجالت بهمفهوم ابراز شرمساری و شرمندگی از کاستیها در سبک زندگی بازتاب یافته است: | در [[اشعار فارسی]] نیز خجالت بهمفهوم ابراز شرمساری و شرمندگی از کاستیها در سبک زندگی بازتاب یافته است: | ||
حافظ | حافظ | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۲۲: | ||
گر به قیامت رویم، بی خر و بار عمل | گر به قیامت رویم، بی خر و بار عمل | ||
به که خجالت بریم، چون بگشایند بار.<ref>[https://ganjoor.net/saadi/mavaez/ghazal2/sh33 سعدی، غزل شماره 33، وبسایت گنجور.]</ref> | به که خجالت بریم، چون بگشایند بار.<ref>[https://ganjoor.net/saadi/mavaez/ghazal2/sh33 سعدی، غزل شماره 33، وبسایت گنجور.]</ref><ref group="دیدگاه">مقاله به یک بازنگری جدی نیاز دارد. سعی شود که مباحث مفهومی یکجا جمع شود و مقاله از حد بحث مفهومی و کتابی فراتر برود. به نظر می رسد که خجالت هم در روان شناسی و هم در جامعه شناسی و مخصوصا روان شناسی اجتماعی قابل طرح باشد. اگر نظریات علمی در این زمینه وجود دارد حتما آورده شود. همچنین مقاله در بستر فرهنگی و اجتماعی فرهنگ اسلامی ایرانی بررسی شود و صرفا در حد طرح مباحث نظری نماند. </ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
