| خط ۵: | خط ۵: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
مذاکرات ایران و آمریکا به مجموع تعاملات دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا اطلاق میشود که از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون در اشکال مختلف مستقیم و غیرمستقیم، رسمی و غیررسمی، و در سطوح گوناگون از مذاکرات کارشناسی تا تماسهای عالیترین مقامات دو کشور جریان داشته است. ماهیت این مذاکرات عمدتاً معطوف به موضوعات اختلافبرانگیز دوجانبه از جمله برنامه هستهای ایران، تحریمهای اقتصادی، مسائل منطقهای و امنیتی، و موارد مرتبط با گروگانگیری و اعتمادسازی متقابل بوده است.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/707390-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%B4-%D9%BE%D8%AF%D8%B1 «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> ویژگی بارز این تعاملات، وجود بیاعتمادی عمیق تاریخی میان دو طرف، نوسان میان تنش و گفتوگو، و تأثیرپذیری شدید از تحولات داخلی هر دو کشور و رویدادهای بینالمللی است. این مذاکرات اغلب با میانجیگری کشورهای ثالث و در فضایی از تهدیدات متقابل، اما با هدف دستیابی به توافقات محدود یا چارچوبهایی برای مدیریت بحرانهای فیمابین صورت پذیرفته است.<ref>؛[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/768266-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DA%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلا به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما... | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> | مذاکرات ایران و آمریکا به مجموع تعاملات دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا اطلاق میشود که از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون در اشکال مختلف مستقیم و غیرمستقیم، رسمی و غیررسمی، و در سطوح گوناگون از مذاکرات کارشناسی تا تماسهای عالیترین مقامات دو کشور جریان داشته است. ماهیت این مذاکرات عمدتاً معطوف به موضوعات اختلافبرانگیز دوجانبه از جمله برنامه هستهای ایران، تحریمهای اقتصادی، مسائل منطقهای و امنیتی، و موارد مرتبط با گروگانگیری و اعتمادسازی متقابل بوده است.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/707390-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%B4-%D9%BE%D8%AF%D8%B1 «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> ویژگی بارز این تعاملات، وجود بیاعتمادی عمیق تاریخی میان دو طرف، نوسان میان تنش و گفتوگو، و تأثیرپذیری شدید از تحولات داخلی هر دو کشور و رویدادهای بینالمللی است. این مذاکرات اغلب با میانجیگری کشورهای ثالث و در فضایی از تهدیدات متقابل، اما با هدف دستیابی به توافقات محدود یا چارچوبهایی برای مدیریت بحرانهای فیمابین صورت پذیرفته است.<ref>؛[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/768266-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DA%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلا به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما... | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
=== پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | === پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | ||
روابط ایران و آمریکا پیش از انقلاب اسلامی از سه دوره متمایز عبور کرد: دوره روابط تشریفاتی، | روابط ایران و آمریکا پیش از انقلاب اسلامی از سه دوره متمایز عبور کرد: دوره روابط تشریفاتی، دوره گسترش نفوذ از ۱۳۲۱ش تا ۱۳۳۲ش و دوره تسلط همهجانبه از ۱۳۳۳ش تا ۱۳۵۷ش. نخستین سفیر آمریکا در دوم اسفند ۱۲۶۱ش وارد ایران شد و تا اوایل قرن بیستم روابطی تشریفاتی میان دو کشور برقرار بود<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%83%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE- بهرامی، «روابط ايران و امريكا از آرتور تا ترامپ»، وبروزنامۀ اعتماد.]</ref> نقطه عطف این روابط را میتوان اولتیماتوم اتمی ترومن به استالین در اول فروردین ۱۳۲۵ش برای تخلیه آذربایجان دانست که نخستین گام جدی آمریکا در جابهجایی تسلط سیاسی، نظامی و اقتصادی به جای انگلستان در ایران بود. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش که با دخالت سازمان سیا انجام شد، دوره تسلط همهجانبه آمریکا بر ایران آغاز گردید. در این دوره، ایران به پیمان بغداد (بعداً سنتو) پیوست، مستشاران نظامی آمریکایی در ارتش و ساواک مستقر شدند و ایستگاههای شنود برای رصد تحولات شوروی در شمال ایران تأسیس گردید.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%83%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE- بهرامی، «روابط ايران و امريكا از آرتور تا ترامپ»، وبروزنامۀ اعتماد.]</ref> | ||
=== پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | === پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | ||
==== نخستین مذاکره مستقیم: دیدار بازرگان و برژینسکی ==== | ==== نخستین مذاکره مستقیم: دیدار بازرگان و برژینسکی ==== | ||
پس از پیروزی انقلاب | پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط دو کشور با سفر محمدرضا شاه به آمریکا و تسخیر سفارت آمریکا در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ و قطع روابط دیپلماتیک در فروردین ۱۳۵۹ وارد مرحله جدیدی از تنش شد.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%83%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE- بهرامی، «روابط ايران و امريكا از آرتور تا ترامپ»، وبروزنامۀ اعتماد.]</ref> نخستین مذاکره مستقیم پس از انقلاب، در حاشیه مراسم استقلال الجزایر (۱۰ آبان ۱۳۵۸) میان مهدی بازرگان و ابراهیم یزدی با زبیگنیو برژینسکی انجام شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1273603/%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%86%DA%86%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%86%DB%8C%D9%85-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3 «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وبسایت تابناک.]</ref> این دیدار محرمانه به دلیل ورود شاه به آمریکا، خشم افکار عمومی را برانگیخت و چند روز بعد به تسخیر سفارت آمریکا انجامید که «انقلاب دوم» نام گرفت.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/936342/5-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3 «5 تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیس جمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین.]</ref> | ||
==== عهدنامه الجزایر و بازسازی نسبی روابط ==== | ==== عهدنامه الجزایر و بازسازی نسبی روابط ==== | ||
پس از یک سال و نیم بحران، | پس از یک سال و نیم بحران، در ۲۹ دی ۱۳۵۹ با میانجیگری الجزایر، «عهدنامه الجزایر» میان ایران و آمریکا منعقد شد که به آزادی ۵۲ گروگان و آزادسازی اموال مسدودشده ایران انجامید.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/2788/%D8%A8%D8%AF%D8%B9%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1 منصوری، «بدعهدی آمریکا به ایران در بیانیههای الجزایر»، وبمرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران.]</ref> همچنین دادگاه داوری دعاوی ایران و آمریکا در لاهه تأسیس شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327150618-4031-29.pdf منصوریان، «دیوان داوری دعاوی ایران - امریکا مظهر برخورد دو تمدن در عرصه حقوقی»، 1380ش، ص149-150]</ref> | ||
==== ماجرای مکفارلین و مذاکرات دهه ۱۳۶۰ش ==== | ==== ماجرای مکفارلین و مذاکرات دهه ۱۳۶۰ش ==== | ||
در | در خرداد ۱۳۶۵ش رابرت مکفارلین، مشاور امنیت ملی آمریکا، با هواپیمای حامل سلاح وارد تهران شد تا برای آزادی گروگانهای آمریکایی در لبنان و تجدید روابط مذاکره کند. هیئت آمریکایی هدایایی از جمله کلت و کیک کلید به نشانه گشایش روابط همراه داشت، اما با مخالفت امام خمینی، هیچ مقام عالیرتبهای با آنان دیدار نکرد و هیئت پس از چهار روز بدون نتیجه بازگشت. این ماجرا بعدها به «ایرانگیت» معروف شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1273603/%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%86%DA%86%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%86%DB%8C%D9%85-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3 «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وبسایت تابناک.]</ref> | ||
==== دوران دولت اصلاحات ==== | |||
با دولت خاتمی و دکترین «تنشزدایی»، پنجره جدیدی گشوده شد که با اظهار تأسف آلبرایت از مداخلات گذشته آمریکا و کاهش تحریمها همراه بود. اما ادعای افبیآی درباره دخالت ایران در انفجار برجهای الخبر و بعداً برچسب «محور شرارت» از سوی دولت بوش، روند عادیسازی را متوقف کرد.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/707390-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%B4-%D9%BE%D8%AF%D8%B1 «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> | |||
==== دوران احمدینژاد و بوش ==== | |||
برنامه هستهای ایران به کانون اصلی مناقشه تبدیل شد، اما نیازهای امنیتی مشترک در عراق به چند دور مذاکره مستقیم میان حسن کاظمیقمی و رایان کروکر در بغداد انجامید. با این حال، به دلیل رفتار متناقض آمریکا (مذاکره همزمان با یورش به کنسولگری ایران در اربیل) و پافشاری واشینگتن بر اهداف یکجانبه، این مذاکرات بینتیجه ماند.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/707390-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%B4-%D9%BE%D8%AF%D8%B1 «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> | |||
==== باراک اوباما؛ راهبرد نامهنگاریهای مستقیم و پاسخهای مشروط ==== | |||
اوباما با ارسال چهار نامه رسمی به رهبری ایران، تغییر تاکتیک به تعامل دیپلماتیک را نشان داد. رهبری با استعاره «پنجه چدنی زیر دستکش مخملی» پاسخ داد و حمایت آمریکا از حوادث ۱۳۸۸ را نافی صداقت این نامهها دانست، اما این مکاتبات زمینه مذاکرات جدیتر را فراهم کرد.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/707390-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%B4-%D9%BE%D8%AF%D8%B1 «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> | |||
==== تجربه برجام ==== | |||
با دولت روحانی، پرونده هستهای به وزارت خارجه منتقل شد و برای نخستین بار وزرای خارجه دو کشور (ظریف و کری) مذاکرات مستقیم و طولانی در وین، لوزان و ژنو داشتند که به توافق «برجام» در تیر ۱۳۹۴ انجامید. این توافق با انتقاداتی در تهران و واشینگتن همراه بود.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/707390-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%B4-%D9%BE%D8%AF%D8%B1 «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> | |||
==== خروج آمریکا از برجام ==== | |||
دونالد ترامپ در اردیبهشت ۱۳۹۷ از برجام خارج و سیاست «فشار حداکثری» را در پیش گرفت. ایران درخواستهای مذاکره را رد کرد. با روی کار آمدن جو بایدن، مذاکرات غیرمستقیم در وین با میانجیگری اروپا آغاز شد اما به دلیل اختلاف بر سر رفع تحریمها و تضمینها به نتیجه نرسید.<ref>[https://mdeast.news/2025/04/11/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D9%85/ «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و امریکا از سال 1979»، وبسایت مدیست نیوز.]</ref> | |||
با | ==== مذاکرات ۱۴۰۴ش ==== | ||
پنج دور مذاکره با میانجیگری عمان برگزار شد (سه دور در مسقط، دو دور در رم). هیأتهای ایران (به ریاست عراقچی) و آمریکا (به سرپرستی ویتکاف) با وساطت بدر البوسعیدی پیامها را تبادل کردند. محور گفتگوها بازگشت به تعهدات هستهای و رفع تحریمها بود، اما با حمله رژیم صهیونیستی به تأسیسات هستهای ایران در خرداد و شروع «جنگ دوازدهروزه»، مذاکرات متوقف شد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1050861/%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B3%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%85 «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا «دوستانه» بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> <ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/768266-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DA%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلا به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما... | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> پس از آتشبس، دور جدیدی در ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ در مسقط و دور دوم<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1138666/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DA%86%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%AE%D9%88%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF «پایان مذاکرات ایران - امریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود ؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> در ۲۸ بهمن<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2183412/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%98%D9%86%D9%88-%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%AC%D9%87 «پایان دور دوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامدهاست / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین]</ref> و درو سوم در 7 اسنفد 1404ش در ژنو برگزار شد که در آن ایران بر حق غنیسازی در ازای لغو تحریمها تأکید کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/86088460/%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%98%D9%86%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF «مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هستهای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | |||
== زمینههای تاریخی، فرهنگی و سیاسی منازعه ایران و آمریکا == | |||
به باور تحلیلگران، ریشههای منازعه میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا را باید در لایههای عمیقتری از تضادهای هویتی، ارزشی و ژئوپلیتیکی جستجو کرد. از دیدگاه پژوهشگران، این تقابل صرفاً به اختلافات تاکتیکی یا دورهای محدود نمیشود، بلکه ریشه در ماهیت استکباری و سلطهجویانه آمریکا از یک سو و هویت اسلامی، استقلالطلبانه و عدالتمحور انقلاب اسلامی از سوی دیگر دارد.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردى یا تاکتیکى»، 1386ش، ص61-79.</ref> | |||
=== زمینههای تاریخی === | |||
کارشناسان مسائل بینالملل بر این باورند که سابقه مداخلات آمریکا در ایران به دوران قاجار و سپس کودتای ۲۸ مرداد 1332ش بازمیگردد، اما نقطه عطف این منازعه، پیروزی انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ش است. به اعتقاد پژوهشگران، آمریکا پیش از انقلاب نیز با تحمیل قراردادهایی مانند کاپیتولاسیون، خوی سلطهجویانه خود را آشکار ساخته بود. از نگاه آنان، انقلاب اسلامی ایران با شعار استقلالطلبی و استکبارستیزی، نظم مورد نظر آمریکا در منطقه خاورمیانه را به چالش کشید و این کشور را از جایگاه «ژاندارم منطقه» به عاملی مقاوم در برابر هژمونی آمریکا تبدیل کرد.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردى یا تاکتیکى»، 1386ش، ص61-79.</ref> | |||
=== | === زمینههای فرهنگی و ایدئولوژیک === | ||
از دیدگاه تحلیلگران، تضاد ارزشی میان دو کشور عمیقترین لایه منازعه را تشکیل میدهد. به باور ایشان، آمریکا به عنوان نماد نظام لیبرال-دمکراسی غربی و جمهوری اسلامی به عنوان الگوی حکومت دینی مبتنی بر ولایت فقیه، دو پارادایم متضاد از اداره جامعه و جهانبینی را نمایندگی میکنند. پژوهشگران معتقدند که رهبران انقلاب اسلامی با الهام از آیات قرآن مبنی بر عدم رضایت یهود و نصارا از مسلمانان مگر با تبعیت از آیین آنان، ماهیت این دشمنی را ریشهای و هستیشناختی توصیف کردهاند. به اعتقاد کارشناسان، از این منظر، دشمنی آمریکا تا زمانی که جمهوری اسلامی از هویت اسلامی و اصول انقلابی خود دست نکشد، پایدار خواهد ماند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1344007/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «چرا دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی، ریشهای و اصولی است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> | |||
=== زمینههای سیاسی و ژئوپلیتیک === | |||
به اعتقاد صاحبنظران، موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقۀ حساس خلیج فارس و خاورمیانه، همراه با منابع عظیم انرژی، آن را به کشوری راهبردی تبدیل کرده است. از نگاه آنان، آمریکا بهعنوان قدرتی با راهبردهای بلندمدت در منطقه، همواره به دنبال مهار ایران و جلوگیری از شکلگیری قدرت منطقهای مستقل بوده است. پژوهشگران فهرست بلندی از اقدامات خصمانه آمریکا از جمله تحریک صدام به جنگ، هدف قراردادن هواپیمای مسافربری ایران، تحریمهای اقتصادی، حمایت از گروههای تروریستی و تجزیهطلب، و اخیراً کارزار فشار حداکثری را شواهدی بر عمق این دشمنی میدانند. به باور ایشان، آنچه آمریکا را در تقابل با ایران مصمم میسازد، نه صرفاً برنامه هستهای یا مسائل منطقهای، بلکه ماهیت مستقل و الهامبخش انقلاب اسلامی برای سایر ملتهای منطقه است.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردى یا تاکتیکى»، 1386ش، ص61-79.</ref> | |||
== موضوعات، ماهیت و نوع مذاکرات ایران و آمریکا در مراحل مختلف == | == موضوعات، ماهیت و نوع مذاکرات ایران و آمریکا در مراحل مختلف == | ||
| خط ۴۲۲: | خط ۴۱۹: | ||
«تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 4 آذر 1403ش. | «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 4 آذر 1403ش. | ||
«چرا دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی، ریشهای و اصولی است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: 15 بهمن 1404ش. | |||
حبیبی، حمید، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردى یا تاکتیکى»، مجلۀ حصون، شمارۀ 13، 1386ش. | حبیبی، حمید، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردى یا تاکتیکى»، مجلۀ حصون، شمارۀ 13، 1386ش. | ||
«مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلا به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما... | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: 17 بهمن 1404ش. | «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلا به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما... | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: 17 بهمن 1404ش. | ||
«مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هستهای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 7 اسفند 1404ش. | |||
«مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 23 فروردین 1404ش. | «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 23 فروردین 1404ش. | ||
