شورای موقت رهبری: تفاوت میان نسخه‌ها

شورای موقت رهبری نهادی حاکمیتی در [[جمهوری اسلامی ایران]] است که بر اساس اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در صورت فوت، استعفا یا عزل رهبر، عهده‌دار برخی وظایف و اختیارات وی تا زمان انتخاب رهبر بعدی توسط [[مجلس خبرگان رهبری]] می‌شود. این شورا مرکب از رئیس‌جمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای [[شورای نگهبان]] به انتخاب [[مجمع تشخیص مصلحت نظام]] است که برای نخستین بار در تاریخ [[۱۰ اسفند]] ۱۴۰۴ش با عضویت [[مسعود پزشکیان]]، [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]] و [[علیرضا اعرافی]] تشکیل شد. این نهاد وظیفه جلوگیری از خلأ قدرت و تداوم مدیریت عالی کشور را بر عهده دارد. اگرچه این شورا ایفاگر مسئولیت‌های رهبری است، اما انجام وظایف حساس نظیر اعلام [[جنگ]]، [[صلح]] و بسیج نیروها یا عزل رئیس‌جمهور در این دوره، منوط به تصویب سه‌چهارم اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام است. فعالیت این شورا ماهیتی گذرا دارد و با تعیین رهبر جدید توسط مجلس خبرگان خاتمه می‌یابد.

[[شورای موقت رهبری]] نهادی قانونی در جمهوری اسلامی ایران است که طبق اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (اصلاحی ۱۳۶۸ش)، در صورت فوت، کناره‌گیری یا عزل رهبر، وظایف وی را تا زمان تعیین رهبر جدید توسط مجلس خبرگان رهبری بر عهده می‌گیرد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/133631 «فصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلش شورای اسلامی.]</ref> هدف از پیش‌بینی این نهاد در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، جلوگیری از ایجاد خلأ در قدرت و تداوم مدیریت عالی کشور در دوران انتقال است. از منظر تاریخی، قانون اساسی مصوب ۱۳۵۸ش دو الگوی رهبری فردی و شورای رهبری (به‌عنوان مقام دائمی) را پیش‌بینی کرده بود. در جریان بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ش، الگوی رهبری شورایی از ساختار سیاسی حذف و نهاد شورای موقت رهبری با کارکردی محدود به زمان انتقال قدرت، جایگزین آن شد. نخستین تشکیل رسمی این شورا در تاریخ ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش، پس از [[ترور]] و [[شهادت]] آیت‌الله [[سید علی خامنه‌ای|سیدعلی خامنه‌ای]]، دومین رهبر [[انقلاب اسلامی ایران]]، به ثبت رسیده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1145680/شورای-موقت-رهبری-چیست-و-چه-وظایفی-بر-عهده-دارد « «شورای موقت رهبری» چیست و چه وظایفی بر عهده دارد؟»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>

شورای موقت رهبری نهادی گذرا است که فعالیت آن صرفاً تا زمان انتخاب رهبر جدید توسط مجلس خبرگان رهبری ادامه می‌یابد. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بازه زمانی مشخصی برای طول دوره فعالیت این شورا تعیین نشده است و ملاک پایان کار آن، منحصراً قطعی شدن انتخاب رهبر جدید است. اگرچه طبق تکالیف قانونی، تعیین رهبر جدید باید در اسرع وقت صورت گیرد، اما محدودیت زمانی صریحی در متن قانون برای فعالیت این شورا پیش‌بینی نشده است. به گفته منابع، شورای نگهبان نیز به عنوان مرجع تفسیر قانون اساسی، زمان عددی معینی برای مفهوم موقت در این زمینه تعیین نکرده است<ref>[https://fararu.com/fa/news/953214/شورای-موقت-رهبری-می-تواند-رهبر-جدید-انتخاب-کند «شورای موقت رهبری می‌تواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وب‌سایت فرارو.]</ref>  

پس از ترور سیدعلی خامنه‌ای در حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش، انتخاب رهبر جدید به‌دلیل شرایط جنگی تا چند روز محقق نشد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2189050/ببینید-سخنگوی-شورای-نگهبان-شورای-موقت-رهبری-تشکیل-شده-است «سخنگوی شورای نگهبان: شورای موقت رهبری تشکیل شده است»، خبرگزاری تحلیلی ایران.]</ref> برخی رسانه‌ها در روز چهارشنبه [[۱۳ اسفند]] ۱۴۰۴ش گزارش‌هایی از تلاش و مشارکت اعضای مجلس خبرگان رهبری برای تعیین رهبر جدید را ارائه کرده‌اند.<ref>[https://ir.voanews.com/a/iran-temporary-leadership-council/8119289.html برگزاری جلسه مخفیانه «شورای موقت رهبری» جمهوری اسلامی»، خبرگزاری صدای آمریکا.]</ref>

روند برگزاری جلسات شورای موقت رهبری از تاریخ ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش با اعلام رسمی دبیر شورای عالی امنیت ملی و تأیید رئیس‌جمهور وقت آغاز شد.<ref>[https://farsi.alarabiya.net/iran/2026/03/01/پزشکیان-شورای-موقت-رهبری-ایران-اغاز-به-کار-کرد «پزشکیان: شورای موقت رهبری ایران آغاز به کار کرد»، خبرگزاری العربیه فارسی.]</ref> مطابق با گزارش‌ها، جلسات این نهاد در مکانی نامشخص و محرمانه برگزار می‌گردد که این موضوع منجر به گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای دربارهٔ محل استقرار شورا شده است.<ref>[https://ir.voanews.com/a/iran-temporary-leadership-council/8119289.html برگزاری جلسه مخفیانه «شورای موقت رهبری» جمهوری اسلامی»، خبرگزاری صدای آمریکا.]</ref> پس از تشکیل نخستین جلسه، دومین نشست این شورا با حضور مسعود پزشکیان، غلامحسین محسنی اژه‌ای و علیرضا اعرافی در تاریخ [[۱۱ اسفند]] ۱۴۰۴ش برگزار شد.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1757556-تشکیل-دومین-جلسه-شورای-موقت-رهبری-با-حضور-پزشکیان-اژه-ای-اعرافی تشکیل دومین جلسه شورای موقت رهبری با حضور پزشکیان، اژه ای و اعرافی»، خبرگزاری کار ایران.]</ref> بعد از آن، اعضای این نهاد در بیانات جداگانه‌ای بر تداوم ثبات سیاسی، اجرای وظایف قانونی و مقابله با تهدیدات خارجی تأکید کردند:

* [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]: او با اشاره به تشکیل شورا در کمترین زمان ممکن، بر استمرار فعالیت مسئولان و جایگزینی سریع فرماندهان تأکید کرد. اژه‌ای همچنین اقدامات نظامی و جنگ روانی دشمن را در متوقف کردن مسیر کشور بی‌اثر دانست.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1544946/اژه-ای-شورای-موقت-رهبری-به-وظایف-خود-عمل-می‌کند «اژه ای: شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل می‌کند»، وب‌سایت جام جم آنلاین.]</ref>

* [[علیرضا اعرافی]]: وی ضمن تأکید بر انجام وظایف شورا از طریق برگزاری جلسات منظم، از عبور کشور از سختی‌های پیش‌رو سخن گفت. اعرافی اقدامات [[ایالات متحده آمریکا]] و [[اسرائیل]] را ناشی از محاسبات غلط آنها توصیف کرد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2189378/ببینید-آیت-الله-علیرضا-اعرافی-آمریکا-و-اسرائیل-بار-دیگر-دچار «آیت الله علیرضا اعرافی: آمریکا و اسرائیل بار دیگر دچار محاسبات غلط شده‌اند / شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل خواهد کرد»، خبرگزاری تحلیلی ایران.]</ref>

*«آیت الله علیرضا اعرافی: آمریکا و اسرائیل بار دیگر دچار محاسبات غلط شده‌اند / شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل خواهد کرد»، خبرگزاری تحلیلی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.

*«اژه‌ای: شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل می‌کند»، وب‌سایت جام جم آنلاین، تاریخ درج مطلب ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.

*«برگزاری جلسه مخفیانه «شورای موقت رهبری» جمهوری اسلامی»، خبرگزاری صدای آمریکا، تاریخ درج مطلب ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.

*«پزشکیان: شورای موقت رهبری ایران آغاز به کار کرد»، خبرگزاری العربیه فارسی، تاریخ بروزرسانی مطلب: ۲ مارس ۲۰۲۶.

*«پزشکیان: شورای موقت رهبری کار خود را شروع کرده است»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.

*تشکیل دومین جلسه شورای موقت رهبری با حضور پزشکیان، اژه ای و اعرافی»، خبرگزاری کار ایران، تاریخ درج مطلب ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.

*«چه کسانی عضو شورای موقت رهبری هستند؟»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.

*« «شورای موقت رهبری» چیست و چه وظایفی بر عهده دارد؟»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.

*«شورای موقت رهبری می‌تواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.

*«علیرضا اعرافی عضو فقیه شورای موقت رهبری شد»، خبرگزاری العربیه فارسی، تاریخ بروزرسانی مطلب: ۱ مارس ۲۰۲۶

*«فصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلش شورای اسلامی، تاریخ بازدید ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.