بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۸: خط ۸:
=== • '''دوران قاجار: جدایی بخش‌های گسترده از ایران''' ===
=== • '''دوران قاجار: جدایی بخش‌های گسترده از ایران''' ===
در دورۀ قاجار، بر اثر ضعف حکومت و فشار قدرت‌های خارجی، بخش‌های بزرگی از سرزمین‌های تاریخی ایران از کشور جدا شد. در این دوره حدود ۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع از قلمرو ایران از دست رفت که شامل مناطقی در قفقاز، ورارود (ماوراءالنهر)، افغانستان و بخش‌هایی از بلوچستان بود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/70792/%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 میرسنجری، «سرزمین‌های جداشده و تهدید تمامیت ارضی ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
در دورۀ قاجار، بر اثر ضعف حکومت و فشار قدرت‌های خارجی، بخش‌های بزرگی از سرزمین‌های تاریخی ایران از کشور جدا شد. در این دوره حدود ۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع از قلمرو ایران از دست رفت که شامل مناطقی در قفقاز، ورارود (ماوراءالنهر)، افغانستان و بخش‌هایی از بلوچستان بود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/70792/%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 میرسنجری، «سرزمین‌های جداشده و تهدید تمامیت ارضی ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
بر اساس پژوهش‌های جامعه‌شناختی-تاریخی، مسائل اجتماعی متعددی در فرآیند تجزیه سرزمینی ایران در عصر قاجار نقش محوری داشتند. مهم‌ترین عامل داخلی، ضعف دولت مرکزی بود که ناتوانی حاکمیت در انسجام‌بخشی به پیکره اجتماعی و سرزمینی کشور را به همراه داشت. ساختار جامعه شبکه‌ای ایران که در آن وفاداری‌های قبیله‌ای، طایفه‌ای و قومی بر هویت ملی-سرزمینی تقدم داشت زمینه اجتماعی مساعدی برای گسست‌های سرزمینی فراهم می‌کرد. از سوی دیگر، تغییر موازنه قدرت در نظام جهانی سرمایه‌داری و فشار دولت‌های قدرتمند خارجی، این ضعف ساختاری داخلی را تشدید نمود و در نهایت تجزیه ایران را به‌مثابه یک واقعیت اجتماعی-تاریخی رقم زد.


=== • '''نفوذ قدرت‌های خارجی و تقسیم مناطق نفوذ''' ===
=== • '''نفوذ قدرت‌های خارجی و تقسیم مناطق نفوذ''' ===