خجالت: تفاوت میان نسخه‌ها

خجالت که در فارسی به‌معنای شرمندگی به‌کار می‌رود، احساس ناخوشایند و خود آگاهانه در [[سبک زندگی]] است. این‌احساس اجتماعی با کمال‌گرایی و درک مفهوم کرامت و [[آبرو]] همراه است و از رعایت‌نکردن قواعد در موقعیت‌های اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیت‌های خاص ریشه می‌گیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد توانایی‌های شخصی خود ارتباط دارد. به‌خلاف خجالت ناپسند که حالت انفعال روانی، غیر عاقلانه، بی‌مورد و بی‌اساس بوده و آثار نا پسند همچون محرومیت از فرصت‌ها و کمالات را برای فرد خجالتی در پی می‌آورد و به‌عنوان یک‌ [[اختلال روان‌شناختی]] نیاز به درمان دارد؛ اما خجالت پسندیده می‌تواند در تنظیم روابط، حفظ [[هنجارهای اجتماعی]]، عمل به و ظیفۀ الهی و جلوگیری از رفتارهای ناشایست در سبک زندگی اثرگذار باشد.

واژۀ خجالت بدین‌صورت در [[زبان عربی]] به‌کار نرفته و کاربرد آن در [[زبان فارسی]] نیز یک‌خطای عمومی شمرده‌شده است. در زبان عربی به‌جای خجالت، «خَجَل» به‌فتح خا و جیم به‌کار می‌رود.<ref>دهخدا، لغت‌نامۀ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537.</ref> کلمۀ خَجَل، به‌ سستی و ذلت از سر [[حیا]]،<ref>ابن منظور، لسان‌العرب، ج4، 1408ق، ص30.</ref> تنبلی، تکبر، بی‌تابی و حیرت معنا شده<ref>[https://shamela.ws/book/1736/212#p1 العسکری، معجم‌الفروق اللغویه، 1412ق، ص212-213.]</ref> و همچون خجالت به‌معنای [[شرم]]، شرمساری، شرمندگی، شرمگین‌شدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخ شدن چهره و از قیل و قال‌افتادن و سست‌شدن است. کلمات هم‌خانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجِل، خجالت دادن، خجالت‌زدگی، خجالتی یا خجالت آور نیز به همین‌مفهوم به‌کار می‌روند.<ref>دهخدا، لغت‌نامۀ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، فرهنگ فارسی یک‌جلدی،  1381ش، ص401؛ سیّاح، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، 1378ش، ص447. [https://www.almaany.com/fa/dict/ar-fa/%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A9/ کلمۀ «خجل» وب‌سایت المعانی.]</ref>

* روان‌شناسی: خجالت، به‌عنوان یک پدیدۀ روان‌شناختی، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در موقعیتی از [[ارتباطات اجتماعی‌]] است که از توجه دیگران به عملکرد، ظاهر یا نقاط ضعف فرد نشأت می‌گیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد توانایی های شخصی خود ارتباط دارد.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وب‌سایت رازچهار فصل.]</ref>

* جامعه‌شناسی: خجالت به‌عنوان [[احساس اجتماعی]]، پاسخی به محرک‌های محیطی است و زمانی بروز می‌کند که فرد احساس کند در اثر نقض هنجار اجتماعی یا یک‌توقع برداشت شده از او، نوعی فرافکنی ناسازگار از وی در اجتماع شکل گرفته<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551_9152bf2386deb0bc529f20c8a1705f5b.pdf محمدی ودیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت از برند مصرف کننده»، ش4، 1400ش، ص914؛] [https://www.migna.ir/news/61298/%D8%B4%D8%B1%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87 «شرم چیست و چه فرقی با احساس گناه دارد؟»، و‌ب‌سایت پایگاه خبری علمی و تخصصی روان‌شناسی و بهداشت روان.]</ref> یا تصور کند که ناظران واقعی یاخیالی او را منفی، ارزیابی کرده‌اند و تصویر بدی از وی در جمع نشان‌داده شده است.<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551.html محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت ازبرند مصرف‌کننده»، ش4، 1400ش، ص913-914؛] [https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روان‌شناسی خجالت چیست؟» وب‌سایت مشاورۀ روان‌شناسی.]</ref>

خجول بودن، ویژگی شخصیتی مرتبط با احساس خجالت و [[اضطراب]] در مواجهه با موقعیت‌ها یا افراد جدید است که به‌دو صورت موقت و مزمن بروز می‌کند. هرگاه بروز این ویژگی، به‌صورت ثابت و مزمن باشد، به‌عنوان یک‌ [[اختلال اجتماعی]] شناخته می‌شود.<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه‌‌ها، عوارض و درمان آن»، وب‌سایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref>

=== خجالت و مفاهیم مشابه ===

خجالت، حیا، شرم و [[کمرویی]] به‌رغم آنکه هم‌معنا بوده و به‌مفهوم یکسان به‌کار می‌روند؛<ref>دهخدا، لغت‌نامهٔ دهخدا، ج9، 1377ش، ص14237؛ معین، فرهنگ فارسی یک‌جلدی، 1380ش، ص617.</ref> اما باهم تفاوت دارند:

==== خجالت و حیا ====

# از جهت منشأ: ریشۀ خجالت، امور نفسانی و قضاوت دیگران و ریشۀ حیا، امور ایمانی و ملاحظات اخلاقی در [[سبک زندگی]] است.<ref>بانکی‌پورفرد، حیا، 1389ش، ص15؛ [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وب‌سایت شهر خبر؛] مطهری،  خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص74.</ref>  

# قلمرو: خجالت، شامل امور مذموم و غیر مذموم می‌شود؛ اما حیا تنها به رفتار مذموم و ناشایست اختصاص دارد.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86/12627 «حیا و خجالت دردین»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان؛] [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وب‌سایت شهر خبر؛] [https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی.] </ref>

# زمان بروز: خجالت، شرمندگی پس‌از ارتکاب عمل است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص87.</ref> اما حیا هم شرم پیش‌از عمل و هم شرم پس‌از عمل را شامل می‌شود.<ref>[https://shamela.ws/book/1736/212#p1 العسکری، معجم‌الفروق اللغویه، قم، 1412ق، ص213؛] [http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، بهار 1400ش، ص127.]</ref>

# اثر ظاهری: خجالت، آثار ظاهری دارد؛ اما حیای قبل از عمل، حالتی مربوط به‌ [[روح]] انسان است.<ref>بانکی‌پور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15؛ [http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، ش3، بهار 1400ش، ص127.]</ref>

# ارزش: خجالت، حالتی منفعل و منفی ناشی از ضعف نفس است؛ اما حیا حالتی فعال و مثبت و نشانۀ [[کرامت]]، شرافت و تسلط انسان بر قوای خود است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، و‌ب‌سایت پرتال جامع علوم‌انسانی؛] [https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86/12627 «حیا و خجالت در دین»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان؛] [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وب‌سایت شهر خبر.]</ref>

# کیفیت: خجالت، غیر اردای؛ اما حیا اختیاری است.<ref>بانکی‌پور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15.</ref>

==== خجالت و شرم ====

# شدت: شرم، احساس عمیق درونی؛ اما خجالت و‌ خجل، احساس گذرا و ناگهانی است.<ref>[https://ravanhami.com/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%86%D8%B9%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%B5%DB%8C%D8%A8%D8%AA%D8%9F/ بهرامی‌زاده، «آیا خجالت، نعمت‌است یا مصیبت؟» وب‌سایت روان‌حامی.]</ref>

# محیط: احساس شرم در تنهایی؛ اما احساس خجالت در یک‌موقعیت اجتماعی پیدا می‌شود.<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وب‌سایت مشاورۀ روان‌شناسی.]</ref>

# عامل: احساس شرم معمولا در اثر رعایت نکردن هنجارهای اخلاقی؛ اما احساس خجالت در اثر خود ارزیابی منفی یا ارتکاب خطای اجتماعی بروز می‌کند.<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وب‌سایت مشاورۀ روان‌شناسی؛] [https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وب‌سایت راز چهار فصل.]</ref>

# گستردگی: شرم دو وجه مثبت و منفی دارد؛<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، ش3، 1400ش، ص129]</ref> اما خجالت تنها وجه منفی شرم را شامل می‌شود.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری، «حیا، شرم، خجالت»، وب‌سایت رادیو فرهنگ.]</ref>

# زمان: شرم هم قبل و هم بعد از یک‌عمل شرم‌آور؛ اما خجالت تنها بعد از عمل ناشایست پدید می‌آید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/ar/articlepage/1294209/%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%D9%85 غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، ش10، 1387ش، ص61.]</ref>

# ناظر: عامل بروز شرم، می‌تواند بیرونی یا درونی باشد؛ اما عامل خجالت، تنها بیرونی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/ar/articlepage/1294209/%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%D9%85 غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، ش10، 1387ش، ص61.]</ref>

==== خجالت و کمرویی ====

# ریشه: خجالت، ممکن است اکتسابی باشد؛ اماکمرویی یک‌خصلت ذاتی است.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وب‌سایت رادیو فرهنگ.]</ref>

# اثر: خجالت، مانع حضور و نیز موفقیت اجتماعی او می‌شود؛ اما كمرویی، مانع کسب موفقیت نیست.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وب‌سایت رادیو فرهنگ.]</ref>

# حالات فردی: افراد خجالتی، [[اعتماد به‌نفس]] پایین دارند، در حالی‌که افراد کمرو، دارای اعتماد به‌نفس بالا و قابل اعتمادتر، متفكرتر و قادر به تحلیل امور مختلف هستند.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وب‌سایت رادیو فرهنگ.]</ref>

خجالت به‌عنوان یک‌احساس اجتماعی در سبک زندگی<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وب‌سایت راز چهار فصل.]</ref> که ناراحتی و پشیمانی را به‌‌همراه دارد، با بروز نشانه‌هایی در انسان آشکار می‌شود:<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی؛] [https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وب‌سایت مرکز آمایش روان‌شناسی و مشاوره.]</ref>  

# هیجانی؛ با واکنش های جسمی همچون سرخ شدن چهره، تعریق، لرزش، تنش عضلانی، تپش قلب و تنفس سریع.<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه‌‌ها، عوارض و درمان آن»، وب‌سایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref>

# شناختی- روانی؛ با مقایسه بین خود و دیگران، ابراز نگرانی بیش‌ از حد، تمرکز بر نقاط ضعف خود و اظهار باور های منفی در مورد خود.<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی،«خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه‌‌ها، عوارض و درمان آن»، وب‌سایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref>

# رفتاری؛ با گوشه‌گیری و تمایل به کناره‌گیری از تعاملات اجتماعی، مشکل در ابراز نظر و بیان عقاید خود در جمع یا صحبت با صدای آهسته.<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه‌‌ها، عوارض و درمان آن»، وب‌سایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref>

# ژنتیکی، زیستی و ارثی؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/501204/%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7 رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، ش10، بهار 1401ش، ص495.]</ref>

# فیزیولوژیکی و هورمونی؛<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وب‌سایت راز چهار فصل.]</ref>

# محیطی؛ همچون مقایسۀ اجتماعی، سرکوب روحی، ترس از شکست و انتظارات بالای اطرافیان یا رفتارها و القاهای خجالت‌آموز از سوی آنان.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/501204/%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7 رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، ش10، بهار 1401ش، ص495؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه‌‌ها، عوارض و درمان آن»، وب‌سایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref>

# روان‌شناختی؛ هشیاری نسبت به‌خود، باورها و رفتارهای نا خودآگاه، اعتماد به‌نفس پایین، خود مشغولی منفی و ترس از اشتباه‌کردن یا از توجه و نقد و طرد دیگران.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وب‌سایت راز چهار فصل؛] [https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وب‌سایت مرکز آمایش روان‌شناسی و مشاوره؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه‌‌ها، عوارض و درمان آن»، وب‌سایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref>

# اجتماعی و فرهنگی؛ مانند نحوۀتربیت و سبک زندگی.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وب‌سایت راز چهار فصل.]</ref>

# زمینه‌ای و شناختی؛ تجربیات ناخوشایند در گذشته.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وب‌سایت راز چهار فصل.]</ref>

خجالت در افراد بالغ، با [[کمال‌گرایی]]<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه‌‌ها، عوارض و درمان آن»، وب‌سایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> و درک مفهوم [[کرامت]] و [[آبرو]] همراه است<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، و‌ب‌سایت پرتال جامع علوم‌انسانی.]</ref> و از رعایت‌نکردن قواعد<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وب‌سایت مشاورۀ روان‌شناسی.]</ref> در موقعیت‌های اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیت‌های خاص ریشه می‌گیرد؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه‌‌ها، عوارض و درمان آن»، وب‌سایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> اما خجالت در افراد نابالغ، از سبک واکنش عاطفی او به محیط ناشی می‌شود که کودکان خجالتی، در یافتن دوستان جدید و شجاعت ابراز خود در تعاملات اجتماعی مشکل دارند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وب‌سایت مرکز آمایش روان‌شناسی و مشاوره.]</ref>  

با توجه به‌تغییرات جسمی و روانی [[نوجوان|نوجوانان]] و [[جوان|جوانان]] که به اهمیت [[مهارت‌ اجتماعی|مهارت‌های اجتماعی]] پی می‌برند، خجالت در سنین [[نوجوانی]] و [[جوانی]]، سبب اضطراب، مانع برقراری روابط اجتماعی یا شرکت آن‌ها در فعالیت‌های گروهی و نیز شکل‌گیری احساس [[خود کم‌بینی]] می‌شود.<ref>[https://www.bishtarazyek.com/what-is-shyness/#elementor-toc__heading-anchor-31 مهر آوران، «خجالت چیست؟ معرفی 15 روش کنار گذاشتن خجولی»، و‌ب‌سایت بیشتر ازیک‌نفر.]</ref> در این میان [[والدین]] نقش مهم در چگونگی ایجاد [[وجدان]] و [[اخلاق]] در [[کودک|کودکان]] و [[تربیت]] و [[نظم‌پذیری اجتماعی]] و شکل‌گیری خجالت در آنان دارند. [[کودکان خجالتی]] که با مقایسه و تحقیر از سوی والدین رو به‌رو بوده‌اند، از سرزنش خود به خاطر زیر پاگذاشتن [[قوانین اجتماعی]] ناراحت می‌شوند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وب‌سایت مرکز آمایش روان‌شناسی و مشاوره؛] [https://www.isna.ir/news/1404082414626/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86 «ایزدپناه، «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتی‌شدن کودکان»، وب‌سایت خبر گزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

پسندیدگی و ناپسندیدگی خجالت به خصوصیت‌ها و آثار نیک یا بد آن در سبک‌زندگی بستگی دارد. خجالت به مفهوم مثبت آن در [[فرهنگ اسلامی]]، فضیلت و نشان‌دهندۀ احترام و تواضع تلقی می‌شود.<ref>مصباح یزدی، سجاده‌های سلوک، 1390ش، ج1، ص100.</ref> در حالیکه در فرهنگ‌های دیگر، ممکن است به‌عنوان یک‌مانع برای پیشرفت و موفقیت در نظر گرفته شود.<ref>ميدلتون موز، ''روان‌شناسي شرم و گناه''، ترجمه شهلا ارژنگ، 1373ش، ص28.</ref> بدین‌جهت، خجالت به دو گونۀ پسندیده و نکوهیده تقسیم می‌شود.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی،  «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص9 - 10.]</ref>

* '''خجالت پسندیده:''' خجالت پسندیده، زمانی احساس می‌شود که فرد از رفتاری نامناسب یا مغایر با اصول اخلاقی دوری گزیده یا پشیمان می‌شود.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.]</ref> ریشۀ این نوع خجالت عبارت است از مقایسۀ خود به‌عنوان یک‌فرد صاحب کرامت و آبرو با دیگران در موقعیت‌های اجتماعی، روابط فردی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیت‌های خاص که فرد می‌داند دیگران به نقص او پی برده‌اند.<ref>[https://khalili.tth.ir/post/184175/%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D9%85-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA خلیلی، «عامل خجالت کشیدن و کمرویی در چیست؟» وب‌سایت اطلاع‌رسانی حجت الاسلام مجید خلیلی؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه‌‌ها، عوارض و درمان آن»، وب‌سایت آموزشگاه زیر صفر؛] [https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، و‌ب‌سایت پرتال جامع علوم‌انسانی.]</ref> خجالت کشیدن از مردم پس‌از ارتکاب رفتارهای ناشایست و خجالت کشیدن از خدا و فرشتگان به‌دلیل انجام عملی خلاف فرمان الهی در خلوت دو مصداق خجالت پسندیده شمرده شده است.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10؛] [https://mesbahyazdi.ir/node/2225/%D8%AF%D8%B1%D8%B3%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%88%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85%D8%A8%D8%AD%D8%AB%D9%89-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7 «بحثى پیرامون حیا»، پایگاه اطلاع‌رسانی آثار آیت‌الله مصباح یزدی.]</ref>

* '''خجالت ناپسند:''' یک‌احساس ناخوشایند در موقعیتی از تعاملات اجتماعی <ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وب‌سایت راز چهار فصل.]</ref> یا یک واکنش روانی انفعالی، غیرضروری و بی‌اساس است که معمولاً تحت تاثیر عوامل بیرونی شکل می‌گیرد.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86/12627 «حیا و خجالت در دین»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان؛] [https://namaz.valiasr-aj.com/include/VIEW.php?bankname=LIBLIST&RADIF=0000017667 «حیا»، وب‌سایت دانشنامۀ نماز.]</ref> این نوع خجالت می‌تواند به اختلالات روان‌شناختی مانند [[اضطراب اجتماعی]] منجر شود.<ref>[https://sid.ir/paper/896757/fa#downloadbottom کاظمی سیرکانه و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، ش12، 1396ش، ص 1370.]</ref> فرض‌کردن ضعف و نقص غیر واقعی برای خود و خود کم‌بینی و پایین بودن اعتماد به‌نفس ریشه‌های این نوع خجالت ذکر شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، و‌ب‌سایت پرتال جامع علوم‌انسانی.]</ref> خجالت از انجام عمل نیک یا رفتارهای غیر مذموم همانند خجالت‌کشیدن از [[علم‌آموزی]]، رعایت [[حجاب]] یا بیان یک‌سخن منطقی در یک‌جمع از مصادیق این نوع خجالت ذکر شده است.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10؛] [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وب‌سایت شهر خبر.]</ref>

# کاهش گناه و ناهنجاری‌های رفتاری: خجالت می‌تواند از بروز رفتارهای ناپسند و گناه آلود در جامعه جلوگیری کند؛ زیرا انفعال شدید در درون انسان، موجب پشیمانی و [[استغفار]] وی از رفتار ناشایست می‌شود.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.]</ref>

# تنظیم روابط اجتماعی:<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551_9152bf2386deb0bc529f20c8a1705f5b.pdf محمدی ودیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت از برند مصرف کننده»، ش4، 1400ش، ص914.]</ref> خجالت موجب نظم‌دهی به روابط اجتماعی و پذیرش عمومی فرد در جامعه می‌شود.<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی.]</ref> بدین‌جهت، با تأکید بر حفظ [[حریم خصوصی]]، سبب ترویج [[ادب]] و احترام، حفظ ارزش‌های اخلاقی و تقویت روابط اجتماعی شده و از ارتکاب رفتارهای دل‌بخواهانه و خجالت آور جلوگیری می‌کند<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی.]</ref>

# کاهش اعتماد به‌نفس: ترس از رویارویی با ضعف‌ها و شرم‌ کردن از انجام کارهای نیک؛<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وب‌سایت شهر خبر.]</ref>

# ابتلا به ضعف و نقص: بازماندن انسان از تلاش برای بهبود عیب‌ها و کاستی‌ها و درنتیجه، مبتلا شدن او به عیب‌های بالاتر؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، و‌ب‌سایت پرتال جامع علوم‌انسانی؛] [https://ensani.ir/fa/article/501204/%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7 رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، ش10، بهار 1401ش، ص493.]</ref>

# انزوا و گوشه‌گیری: خجالت بیش‌از حد، می‌تواند فرد را از حضور در [[جامعه]]، مشارکت و تعامل با دیگران و در نتیجه، دستیابی به‌اهداف باز دارد؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، و‌ب‌سایت پرتال جامع علوم‌انسانی؛] [https://ensani.ir/fa/article/501204/%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7 رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، ش10، بهار 1401ش، ص493.]</ref>

# محدودیت در پیشرفت: محرومیت از فرصت‌ها و کمالات و آسیب به رشد و تکامل انسان؛<ref>[https://namaz.valiasr-aj.com/include/VIEW.php?bankname=LIBLIST&RADIF=0000017667 «حیا»، وب‌سایت دانشنامۀ نماز.]</ref>

# اختلالات روانی و اجتماعی: مشکلات روانی همچون احساس تنهایی، اضطراب و افسردگی یا بروز مشکلات و سوء تفاهم در روابط اجتماعی.<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه‌ ها، عوارض و درمان آن»، وب‌سایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref>

بدترین خجالت در فرهنگ اسلامی، خجالت‌‌داشتن از عمل به و ظیفۀ الهی است که عامل آن، تربیت غلط خانوادگی و شرایط اجتماعی ذکر شده است. چنین خجالتی سبب می‌شود تا انسان کار خیر و و ظیفۀ واجب خود را که نفع دنیوی و اخروی دارد ترک کند.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.]</ref>

به‌خلاف خجالت پسندیده که برای مهندسی نظم<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551_9152bf2386deb0bc529f20c8a1705f5b.pdf محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت از برند مصرف کننده»،  ش4، 1400ش، ص914.]</ref> و رعایت هنجارهای اجتماعی مفید تلقی شده است؛<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی.]</ref> اما خجالت ناپسند به‌دلیل آثار منفی آن نیازمند درمان شناختی- رفتاری دارد<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/302478/%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86 «درمان خجالتی بودن»، وب‌سایت سرویس کیهان.]</ref> که برخی راهکارهای آن به صورت زیر بیان شده است:  

# تغییر رفتار، از طریق مواجهه و غلبه بر موقعیت‌های خجالت‌آور، تمرین مهارت‌های اجتماعی، تقویت [[زبان بدن]] و نقش آفرینی فرد؛  

برای کودکان نیز به‌تناسب ظرفیت آنان، راهکارهایی نظیر دنبال‌کردن علایق، آموزش و تمرین مهارت‌های ارتباطی و استفاده از تشویق برای جرئت دادن به ابراز وجود آنان پیشنهاد شده است.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وب‌سایت مرکز آمایش روان‌شناسی و مشاوره؛] [https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.]</ref> در فرهنگ اسلامی، اگر از انجام کارهای الهی مثل واجبات یا ترک گناهان خجالت کشیده می‌شود، راه‌ درمانش توجه به خواست خداست. سفارش شده است که باید آن‌قدر معرفت خود نسبت به خدا را بالا ببریم که ملاک کارها و حتی خجالت‌ کشیدن‌مان فقط نظر او باشد، نه مردم.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.]</ref>

در [[اشعار فارسی]] نیز خجالت به‌مفهوم ابراز شرمساری و شرمندگی از کاستی‌ها در سبک زندگی بازتاب یافته است:

بس خجالت که از این حاصل اوقات بریم.<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh373 حافظ، غزل شماره 373، و‌بسایت گنجور.]</ref>

* ابن منظور، لسان‌العرب، ج4، لبنان، بیروت، داراحیاء‌التراث‌العربی و مؤسسة‌ التاریخ‌العربی، 1408ق.

* «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، و‌ب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، (به نقل ازفصلنامۀ معرفت، ش54، 1381ش) تاریخ بازدید: 5 اسفند 1404ش.

* العسکری، حسن‌ابن عبدالله، معجم‌الفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشرالإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق.

* «ایزدپناه، شبنم، «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتی‌شدن کودکان»، وب‌سایت خبر گزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: 24 آبان 1404ش.

* «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وب‌سایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش.

* حاجی ده آبادی، محمدعلی، کریمی، عبدالوهاب، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، فصلنامۀ پژوهش‌های اخلاقی، ش3، سال یازدهم، بهار 1400ش.

* حافظ، «غزل شماره 373»، و‌بسایت گنجور، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش

* «حیا و خجالت در دین»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش.

* «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وب‌سایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.  

* خلیلی، مجید، «عامل خجالت کشیدن و کمرویی در چیست؟» وب‌سایت اطلاع ‌رسانی حجت الاسلام مجید خلیلی، تاریخ درج مطلب: 3 مهر 1400ش.

* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامۀ دهخدا، ج6 و ج 9 تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش.

* رضایی، شهلا و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، فصلنامۀ رهیافت‌های نوین در مطالعات اسلامی، دوره چهارم، ش10، بهار 1401ش.

* سعدی، «غزل شماره 33»، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش.

* سیّاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، تهران، انتشارات اسلام، 1378ش.

* «شرم چیست و چه فرقی با احساس گناه دارد؟»، و‌ب‌سایت پایگاه خبری علمی و تخصصی روان‌شناسی و بهداشت روان، تاریخ درج مطلب:29 بهمن 1401ش.

* محمدی، اسفندیار و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت ازبرند مصرف‌کننده»، فصلنامۀ مدیریت‌بازرگانی، دوره 13، ش4، 1400ش.

* مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه‌ ها، عوارض و درمان آن»، وب‌سایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.

* مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش.

* معین، محمد، فرهنگ فارسی یک‌جلدی، تهران، انتشارات معین، 1381ش.

* «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م.

* مهر آوران، آرمان، «خجالت چیست؟ معرفی 15 روش کنار گذاشتن خجولی»، و‌ب‌سایت بیشتر ازیک‌نفر، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1401ش.