خجالت: تفاوت میان نسخهها
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
|||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژهٔ خجالت بدینصورت در [[زبان عربی]] بهکار نرفته و کاربرد آن در [[زبان فارسی]] نیز یک خطای عمومی شمرده شده است. در زبان عربی بهجای خجالت، «خَجَل» | واژهٔ خجالت بدینصورت در [[زبان عربی]] بهکار نرفته و کاربرد آن در [[زبان فارسی]] نیز یک خطای عمومی شمرده شده است. در زبان عربی بهجای خجالت، «خَجَل» بهکار میرود.<ref>دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537.</ref> کلمهٔ خَجَل، به سستی و ذلت از سر [[حیا]]،<ref>ابنمنظور، لسانالعرب، ج4، 1408ق، ص30.</ref> تنبلی، تکبر، بیتابی و حیرت معنا شده<ref>[https://shamela.ws/book/1736/212#p1 العسکری، معجمالفروق اللغویه، 1412ق، ص212-213.]</ref> و همچون خجالت بهمعنای [[شرم]]، شرمساری، شرمندگی، شرمگینشدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخشدن چهره و از قیل و قالافتادن و سستشدن است. کلمات همخانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجِل، خجالت دادن، خجالتزدگی، خجالتی یا خجالتآور نیز به همین مفهوم بهکار میروند.<ref>دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1381ش، ص401؛ سیّاح، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، 1378ش، ص447. [https://www.almaany.com/fa/dict/ar-fa/خجالة/ کلمۀ «خجل» وبسایت المعانی.]</ref> | ||
== خجالت در روانشناسی و جامعهشناسی == | == خجالت در روانشناسی و جامعهشناسی == | ||
| خط ۳۸: | خط ۳۸: | ||
== نشانههای خجالت == | == نشانههای خجالت == | ||
خجالت بهعنوان یک احساس اجتماعی در سبک زندگی<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> که ناراحتی و پشیمانی را بههمراه دارد، با بروز نشانههایی در انسان آشکار میشود:<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی؛] [https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.]</ref> | خجالت بهعنوان یک احساس اجتماعی در سبک زندگی<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> که ناراحتی و پشیمانی را بههمراه دارد، با بروز نشانههایی در انسان آشکار میشود:<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی؛] [https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.]</ref> | ||
# '''هیجانی''' | # '''هیجانی:''' واکنشهای جسمی همچون سرخشدن چهره، تعریق، لرزش، تنش عضلانی، تپش قلب و تنفس سریع؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# '''شناختی- روانی''' | # '''شناختی- روانی:''' مقایسه بین خود و دیگران، ابراز نگرانی بیش از حد، تمرکز بر نقاط ضعف و اظهار باورهای منفی در مورد خود؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# '''رفتاری''' | # '''رفتاری:''' گوشهگیری و تمایل به کنارهگیری از تعاملات اجتماعی، مشکل در ابراز نظر و بیان عقاید خود در جمع یا صحبت با صدای آهسته.<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
== عوامل خجالت == | == عوامل خجالت == | ||
# ژنتیکی، زیستی و ارثی؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، 1401ش، ص495.]</ref> | # ژنتیکی، زیستی و ارثی؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، 1401ش، ص495.]</ref> | ||
# فیزیولوژیکی و هورمونی؛<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> | # فیزیولوژیکی و هورمونی؛<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> | ||
# | # محیطی، همچون مقایسهٔ اجتماعی، سرکوب روحی، ترس از شکست و انتظارات بالای اطرافیان یا رفتارها و القاهای خجالتآموز از سوی آنان.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، 1401ش، ص495؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# | # روانشناختی، هشیاری نسبت به خود، باورها و رفتارهای ناخودآگاه، اعتمادبهنفس پایین، خودمشغولی منفی و ترس از اشتباهکردن یا از توجه و نقد و طرد دیگران.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# اجتماعی و فرهنگی؛ مانند نحوهٔ تربیت و سبک زندگی. | # اجتماعی و فرهنگی؛ مانند نحوهٔ تربیت و سبک زندگی. | ||
# زمینهای و | # زمینهای و شناختی، تجربیات ناخوشایند در گذشته.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> | ||
== خجالت در سنین مختلف == | == خجالت در سنین مختلف == | ||
خجالت در افراد بالغ، با [[کمالگرایی]]<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> و درک مفهوم [[کرامت]] و [[آبرو]] همراه است<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> و از رعایتنکردن قواعد<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.]</ref> در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> اما خجالت در افراد نابالغ، از سبک واکنش عاطفی او به محیط ناشی میشود که کودکان خجالتی، در یافتن دوستان جدید و شجاعت ابراز خود در تعاملات اجتماعی مشکل دارند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.]</ref> | خجالت در افراد بالغ، با [[کمالگرایی]]<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> و درک مفهوم [[کرامت]] و [[آبرو]] همراه است<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> و از رعایتنکردن قواعد<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.]</ref> در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> اما خجالت در افراد نابالغ، از سبک واکنش عاطفی او به محیط ناشی میشود که کودکان خجالتی، در یافتن دوستان جدید و شجاعت ابراز خود در تعاملات اجتماعی مشکل دارند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.]</ref> | ||
با توجه به تغییرات جسمی و روانی [[نوجوان|نوجوانان]] و [[جوان|جوانان]] که به اهمیت [[مهارت اجتماعی|مهارتهای اجتماعی]] پی میبرند، خجالت در سنین [[نوجوانی]] و [[جوانی]]، سبب اضطراب، مانع برقراری روابط اجتماعی یا شرکت آنها در فعالیتهای گروهی و نیز شکلگیری احساس [[خود کمبینی]] میشود.<ref>[https://www.bishtarazyek.com/what-is-shyness/#elementor-toc__heading-anchor-31 مهرآوران، «خجالت چیست؟ معرفی 15 روش کنار گذاشتن خجولی»، وبسایت بیشتر از یکنفر.]</ref> | با توجه به تغییرات جسمی و روانی [[نوجوان|نوجوانان]] و [[جوان|جوانان]] که به اهمیت [[مهارت اجتماعی|مهارتهای اجتماعی]] پی میبرند، خجالت در سنین [[نوجوانی]] و [[جوانی]]، سبب اضطراب، مانع برقراری روابط اجتماعی یا شرکت آنها در فعالیتهای گروهی و نیز شکلگیری احساس [[خود کمبینی]] میشود.<ref>[https://www.bishtarazyek.com/what-is-shyness/#elementor-toc__heading-anchor-31 مهرآوران، «خجالت چیست؟ معرفی 15 روش کنار گذاشتن خجولی»، وبسایت بیشتر از یکنفر.]</ref> از نظر کارشناسان، [[والدین]] نقش مهمی در چگونگی ایجاد [[وجدان]] و [[اخلاق]] در [[کودک|کودکان]] و [[تربیت]] و [[نظمپذیری اجتماعی]] و شکلگیری خجالت در آنان دارند. [[کودکان خجالتی]] که با مقایسه و تحقیر از سوی والدین رو بهرو بودهاند، از سرزنش خود بهخاطر زیر پاگذاشتن [[قوانین اجتماعی]] ناراحت میشوند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛] [https://www.isna.ir/news/1404082414626/مقایسه-و-تحقیر-ریشه-خجالتی-شدن-کودکان «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتیشدن کودکان»، خبر گزاری دانشجویان ایران؛ ایسنا.]</ref> | ||
== انواع خجالت == | == انواع خجالت == | ||
پسندیدگی و ناپسندیدگی خجالت به خصوصیتها و آثار نیک یا بد آن در سبکزندگی بستگی دارد. خجالت به مفهوم مثبت آن در [[فرهنگ اسلامی]]، فضیلت و نشاندهندهٔ احترام و تواضع تلقی میشود.<ref>مصباح یزدی، سجادههای سلوک، 1390ش، ج1، ص100.</ref> در حالیکه در فرهنگهای دیگر، ممکن است بهعنوان یکمانع برای پیشرفت و موفقیت در نظر گرفته شود.<ref>میدلتون موز، ''روانشناسی شرم و گناه''، 1373ش، ص28.</ref> | پسندیدگی و ناپسندیدگی خجالت به خصوصیتها و آثار نیک یا بد آن در سبکزندگی بستگی دارد. خجالت به مفهوم مثبت آن در [[فرهنگ اسلامی]]، فضیلت و نشاندهندهٔ احترام و تواضع تلقی میشود.<ref>مصباح یزدی، سجادههای سلوک، 1390ش، ج1، ص100.</ref> در حالیکه در فرهنگهای دیگر، ممکن است بهعنوان یکمانع برای پیشرفت و موفقیت در نظر گرفته شود.<ref>میدلتون موز، ''روانشناسی شرم و گناه''، 1373ش، ص28.</ref> خجالت در دیدگاه برخی اندیشمندان دینی به دو گونهٔ پسندیده و نکوهیده تقسیم میشود.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص9 - 10.]</ref> | ||
* '''خجالت پسندیده:''' خجالت پسندیده، زمانی احساس میشود که فرد از رفتاری نامناسب یا مغایر با اصول اخلاقی، دوری گزیده یا پشیمان میشود.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10 | * '''خجالت پسندیده:''' خجالت پسندیده، زمانی احساس میشود که فرد از رفتاری نامناسب یا مغایر با اصول اخلاقی، دوری گزیده یا پشیمان میشود.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.]</ref> خجالتکشیدن از مردم پس از ارتکاب رفتارهای ناشایست و خجالتکشیدن از خدا و فرشتگان بهدلیل انجام عملی خلاف فرمان الهی در خلوت، دو مصداق خجالت پسندیده شمرده شده است.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10؛] [https://mesbahyazdi.ir/node/2225/درسبیستوهفتمبحثى-پیرامون-حیا «بحثی پیرامون حیا»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.]</ref> | ||
* '''خجالت ناپسند:''' یک احساس ناخوشایند در موقعیتی از تعاملات اجتماعی،<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> یا یک واکنش روانی انفعالی، غیرضروری و بیاساس است که معمولاً تحتتاثیر عوامل بیرونی شکل میگیرد.<ref>[https://www.porseman.com/article/حيا-و-خجالت-در-دين/12627 «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛] [https://namaz.valiasr-aj.com/include/VIEW.php?bankname=LIBLIST&RADIF=0000017667 «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.]</ref> این نوع خجالت میتواند به اختلالات روانشناختی مانند [[اضطراب اجتماعی]] منجر شود.<ref>[https://sid.ir/paper/896757/fa#downloadbottom کاظمی سیرکانه و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، 1396ش، ص1370.]</ref> فرضکردن ضعف و نقص | * '''خجالت ناپسند:''' یک احساس ناخوشایند در موقعیتی از تعاملات اجتماعی،<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> یا یک واکنش روانی انفعالی، غیرضروری و بیاساس است که معمولاً تحتتاثیر عوامل بیرونی شکل میگیرد.<ref>[https://www.porseman.com/article/حيا-و-خجالت-در-دين/12627 «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛] [https://namaz.valiasr-aj.com/include/VIEW.php?bankname=LIBLIST&RADIF=0000017667 «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.]</ref> این نوع خجالت میتواند به اختلالات روانشناختی مانند [[اضطراب اجتماعی]] منجر شود.<ref>[https://sid.ir/paper/896757/fa#downloadbottom کاظمی سیرکانه و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، 1396ش، ص1370.]</ref> فرضکردن ضعف و نقص غیرواقعی برای خود و خودکمبینی و پایینبودن اعتمادبهنفس، ریشههای این نوع خجالت ذکر شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> خجالت از انجام عمل نیک یا رفتارهای غیرمذموم همانند خجالتکشیدن از [[علمآموزی]]، رعایت [[حجاب]] یا بیان یک سخن منطقی در جمع از مصادیق این نوع خجالت ذکر شده است.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10؛] [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر.]</ref> | ||
== آثار خجالت == | == آثار خجالت == | ||
| خط ۶۵: | خط ۶۵: | ||
# '''تنظیم روابط اجتماعی''':<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551_9152bf2386deb0bc529f20c8a1705f5b.pdf محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرفکننده»، 1400ش، ص914.]</ref> خجالت موجب نظمدهی به روابط اجتماعی و پذیرش عمومی فرد در جامعه میشود.<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.]</ref> بدینجهت، با تأکید بر حفظ [[حریم خصوصی]]، سبب ترویج [[ادب]] و احترام، حفظ ارزشهای اخلاقی و تقویت روابط اجتماعی شده و از ارتکاب رفتارهای دلبخواهانه و خجالتآور جلوگیری میکند.<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.]</ref> | # '''تنظیم روابط اجتماعی''':<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551_9152bf2386deb0bc529f20c8a1705f5b.pdf محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرفکننده»، 1400ش، ص914.]</ref> خجالت موجب نظمدهی به روابط اجتماعی و پذیرش عمومی فرد در جامعه میشود.<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.]</ref> بدینجهت، با تأکید بر حفظ [[حریم خصوصی]]، سبب ترویج [[ادب]] و احترام، حفظ ارزشهای اخلاقی و تقویت روابط اجتماعی شده و از ارتکاب رفتارهای دلبخواهانه و خجالتآور جلوگیری میکند.<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.]</ref> | ||
آثار منفی خجالت به شرح زیر بیان شده است: | آثار منفی خجالت به شرح زیر بیان شده است: | ||
# '''کاهش اعتماد بهنفس''': ترس از رویارویی با ضعفها و شرمکردن از انجام کارهای | # '''کاهش اعتماد بهنفس''': ترس از رویارویی با ضعفها و شرمکردن از انجام کارهای نیک<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر.]</ref> و وظایف دینی؛<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.]</ref> | ||
# '''ابتلا به ضعف و نقص''': بازماندن انسان از تلاش برای بهبود عیبها و کاستیها و در نتیجه، مبتلا شدن او به عیبهای بالاتر؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛] [https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.]</ref> | # '''ابتلا به ضعف و نقص''': بازماندن انسان از تلاش برای بهبود عیبها و کاستیها و در نتیجه، مبتلا شدن او به عیبهای بالاتر؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛] [https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.]</ref> | ||
# '''انزوا و گوشهگیری''': خجالت بیش از حد، میتواند فرد را از حضور در [[جامعه]]، مشارکت و تعامل با دیگران و در نتیجه، دستیابی به اهداف بازدارد؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛] [https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.]</ref> | # '''انزوا و گوشهگیری''': خجالت بیش از حد، میتواند فرد را از حضور در [[جامعه]]، مشارکت و تعامل با دیگران و در نتیجه، دستیابی به اهداف بازدارد؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛] [https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.]</ref> | ||
# '''محدودیت در پیشرفت''': محرومیت از فرصتها و کمالات و آسیب به رشد و تکامل انسان؛<ref>[https://namaz.valiasr-aj.com/include/VIEW.php?bankname=LIBLIST&RADIF=0000017667 «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.]</ref> | # '''محدودیت در پیشرفت''': محرومیت از فرصتها و کمالات و آسیب به رشد و تکامل انسان؛<ref>[https://namaz.valiasr-aj.com/include/VIEW.php?bankname=LIBLIST&RADIF=0000017667 «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.]</ref> | ||
# '''اختلالات روانی و اجتماعی''': مشکلات روانی همچون احساس تنهایی، اضطراب و افسردگی یا بروز مشکلات و سوء تفاهم در روابط | # '''اختلالات روانی و اجتماعی''': مشکلات روانی همچون احساس تنهایی، اضطراب و افسردگی یا بروز مشکلات و سوء تفاهم در روابط اجتماعی؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
== راهکارهای رفع خجالت ناپسند == | == راهکارهای رفع خجالت ناپسند == | ||
از دیدگاه روانشناسان، خجالت ناپسند بهدلیل آثار منفی آن نیاز به درمان شناختی-رفتاری دارد؛<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/302478/درمان-خجالتی-بودن «درمان خجالتی بودن»، وبسایت سرویس کیهان.]</ref> از جمله راهکارهای مطرح شده: | |||
# خود آگاهی و شناخت، از طریق شناسایی موقعیتهای خجالتآور، باورهای منفی و نقاط قوت و ضعف فرد خجالتی؛ | # خود آگاهی و شناخت، از طریق شناسایی موقعیتهای خجالتآور، باورهای منفی و نقاط قوت و ضعف فرد خجالتی؛ | ||
# تغییر رفتار، از طریق مواجهه و غلبه بر موقعیتهای خجالتآور، تمرین مهارتهای اجتماعی، تقویت [[زبان بدن]] و نقشآفرینی فرد؛ | # تغییر رفتار، از طریق مواجهه و غلبه بر موقعیتهای خجالتآور، تمرین مهارتهای اجتماعی، تقویت [[زبان بدن]] و نقشآفرینی فرد؛ | ||
# مراقبت از خود، از طریق تغذیه، فعالیت بدنی، تمرین تکنیکهای روانشناختی یا گرفتن کمک از دیگران با استفاده از مشاوره و تجربیات افراد | # مراقبت از خود، از طریق تغذیه، فعالیت بدنی، تمرین تکنیکهای روانشناختی یا گرفتن کمک از دیگران با استفاده از مشاوره و تجربیات افراد مشابه؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# توجه به خدا در فرهنگ اسلامی عاملی برای برطرفکردن خجالت از انجام کارهای نیک و مسؤلیتهای دینی توصیف شده است.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.]</ref> | |||
برای کودکان نیز به تناسب ظرفیت آنان، راهکارهایی نظیر دنبالکردن علایق، آموزش و تمرین مهارتهای ارتباطی و استفاده از تشویق برای | برای کودکان نیز به تناسب ظرفیت آنان، راهکارهایی نظیر دنبالکردن علایق، آموزش و تمرین مهارتهای ارتباطی و استفاده از تشویق برای جرأتدادن به ابراز وجود آنان پیشنهاد شده است.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛] [https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.]</ref> | ||
== خجالت در اشعار فارسی == | == خجالت در اشعار فارسی == | ||
در [[اشعار فارسی]] نیز خجالت به مفهوم ابراز شرمساری و شرمندگی از کاستیها | در [[اشعار فارسی]] نیز خجالت به مفهوم ابراز شرمساری و شرمندگی از کاستیها بازتاب یافته است. [[حافظ]] در یکی اشعار خود میگوید:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh373 حافظ، غزل شماره 373، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
[[حافظ]] | |||
{{شعر جدید|متن=قدر وقت ار نشناسد دل و کاری نکند \\بس خجالت که از این حاصل اوقات بریم}} | |||
[[سعدی]] در شعر خود خجالت از کردار انسان در قیامت را چنین توصیف کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/mavaez/ghazal2/sh33 سعدی، غزل شماره 33، وبسایت گنجور.]</ref> | |||
به که خجالت بریم، چون بگشایند بار | {{شعر جدید|متن=گر به قیامت رویم، بی خر و بار عمل \\به که خجالت بریم، چون بگشایند بار}} | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ ۲۴ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۴۴
خجالت؛ احساس ناخوشایند خودآگاهی در جمع، همراه با نگرانی از قضاوت منفی دیگران.
خجالت که در فارسی بهمعنای شرمندگی بهکار میرود، احساس ناخوشایند و خود آگاهانه در سبک زندگی است. ایناحساس اجتماعی با کمالگرایی و درک مفهوم کرامت و آبرو همراه است و از رعایتنکردن قواعد در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد تواناییهای شخصی خود ارتباط دارد. تردید در تواناییهای شخصی ارتباط مستقیم پیدا میکند. این پدیده دو چهره کاملاً متمایز دارد: از یک سو، خجالت ناپسند که حالتی انفعالی، غیرعاقلانه و بیاساس است و بهعنوان یک اختلال روانشناختی، فرد را از فرصتها و کمالات محروم ساخته و نیازمند درمان است. از سوی دیگر، خجالت پسندیده عاملی سازنده است که در تنظیم روابط، حفظ هنجارهای اجتماعی، عمل به وظایف الهی و پیشگیری از رفتارهای ناشایست در سبک زندگی نقش مؤثری ایفا میکند.
مفهومشناسی
واژهٔ خجالت بدینصورت در زبان عربی بهکار نرفته و کاربرد آن در زبان فارسی نیز یک خطای عمومی شمرده شده است. در زبان عربی بهجای خجالت، «خَجَل» بهکار میرود.[۱] کلمهٔ خَجَل، به سستی و ذلت از سر حیا،[۲] تنبلی، تکبر، بیتابی و حیرت معنا شده[۳] و همچون خجالت بهمعنای شرم، شرمساری، شرمندگی، شرمگینشدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخشدن چهره و از قیل و قالافتادن و سستشدن است. کلمات همخانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجِل، خجالت دادن، خجالتزدگی، خجالتی یا خجالتآور نیز به همین مفهوم بهکار میروند.[۴]
خجالت در روانشناسی و جامعهشناسی
- روانشناسی: خجالت، بهعنوان یک پدیدهٔ روانشناختی، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در موقعیتی از ارتباطات اجتماعی است که از توجه دیگران به عملکرد، ظاهر یا نقاط ضعف فرد نشأت میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد تواناییهای شخصی خود ارتباط دارد.[۵]
- جامعهشناسی: خجالت بهعنوان احساس اجتماعی، پاسخی به محرکهای محیطی است و زمانی بروز میکند که فرد، احساس کند در اثر نقض هنجار اجتماعی یا یک توقع برداشتشده از او، نوعی فرافکنی ناسازگار از وی در اجتماع شکلگرفته[۶] یا تصور کند که ناظران واقعی یا خیالی او را منفی، ارزیابی کردهاند و تصویر بدی از وی در جمع نشان داده شده است.[۷]
خجول بودن، ویژگی شخصیتی مرتبط با احساس خجالت و اضطراب در مواجهه با موقعیتها یا افراد جدید است که به دو صورت موقت و مزمن بروز میکند. هرگاه بروز این ویژگی، بهصورت ثابت و مزمن باشد، بهعنوان یک اختلال اجتماعی شناخته میشود.[۸]
خجالت و مفاهیم مشابه
خجالت، حیا، شرم و کمرویی بهرغم آنکه هممعنا بوده و در مفهوم یکسان بهکار میروند؛[۹] اما باهم تفاوت دارند:
خجالت و حیا
- منشأ: ریشهٔ خجالت، امور نفسانی و قضاوت دیگران و ریشهٔ حیا، امور ایمانی و ملاحظات اخلاقی در سبک زندگی است.[۱۰]
- قلمرو: خجالت، شامل امور مذموم و غیر مذموم میشود؛ اما حیا تنها به رفتار مذموم و ناشایست اختصاص دارد.[۱۱]
- زمان بروز: خجالت، شرمندگی پساز ارتکاب عمل است؛[۱۲] اما حیا هم شرم پیش از عمل و هم شرم پس از عمل را شامل میشود.[۱۳]
- اثر ظاهری: خجالت، آثار ظاهری دارد؛ اما حیای قبل از عمل، حالتی مربوط به روح انسان است.[۱۴]
- ارزش: خجالت، حالتی منفعل و منفی ناشی از ضعف نفس است؛ اما حیا حالتی فعال و مثبت و نشانهٔ کرامت، شرافت و تسلط انسان بر قوای خود است.[۱۵]
- کیفیت: خجالت، غیرارادی؛ اما حیا اختیاری است.[۱۶]
خجالت و شرم
- شدت: شرم، احساس عمیق درونی؛ اما خجالت و خجل، احساس گذرا و ناگهانی است.[۱۷]
- محیط: احساس شرم در تنهایی؛ اما احساس خجالت در یکموقعیت اجتماعی پیدا میشود.[۱۸]
- عامل: احساس شرم معمولاً در اثر رعایتنکردن هنجارهای اخلاقی؛ اما احساس خجالت در اثر خود ارزیابی منفی یا ارتکاب خطای اجتماعی بروز میکند.[۱۹]
- گستردگی: شرم دو وجه مثبت و منفی دارد؛[۲۰] اما خجالت تنها وجه منفی شرم را شامل میشود.[۲۱]
- زمان: شرم هم قبل و هم بعد از یک عمل شرمآور؛ اما خجالت تنها بعد از عمل ناشایست پدید میآید.[۲۲]
- ناظر: عامل بروز شرم، میتواند بیرونی یا درونی باشد؛ اما عامل خجالت، تنها بیرونی است.[۲۳]
خجالت و کمرویی
- ریشه: خجالت، ممکن است اکتسابی باشد؛ اماکمرویی یک خصلت ذاتی است.
- اثر: خجالت، مانع حضور و نیز موفقیت اجتماعی فرد میشود؛ اما کمرویی، مانع کسب موفقیت نیست.
- حالات فردی: افراد خجالتی، اعتماد بهنفس پایین دارند، در حالیکه افراد کمرو، دارای اعتماد بهنفس بالا و قابل اعتمادتر، متفکرتر و قادر به تحلیل امور مختلف هستند.[۲۴]
نشانههای خجالت
خجالت بهعنوان یک احساس اجتماعی در سبک زندگی[۲۵] که ناراحتی و پشیمانی را بههمراه دارد، با بروز نشانههایی در انسان آشکار میشود:[۲۶]
- هیجانی: واکنشهای جسمی همچون سرخشدن چهره، تعریق، لرزش، تنش عضلانی، تپش قلب و تنفس سریع؛[۲۷]
- شناختی- روانی: مقایسه بین خود و دیگران، ابراز نگرانی بیش از حد، تمرکز بر نقاط ضعف و اظهار باورهای منفی در مورد خود؛[۲۸]
- رفتاری: گوشهگیری و تمایل به کنارهگیری از تعاملات اجتماعی، مشکل در ابراز نظر و بیان عقاید خود در جمع یا صحبت با صدای آهسته.[۲۹]
عوامل خجالت
- ژنتیکی، زیستی و ارثی؛[۳۰]
- فیزیولوژیکی و هورمونی؛[۳۱]
- محیطی، همچون مقایسهٔ اجتماعی، سرکوب روحی، ترس از شکست و انتظارات بالای اطرافیان یا رفتارها و القاهای خجالتآموز از سوی آنان.[۳۲]
- روانشناختی، هشیاری نسبت به خود، باورها و رفتارهای ناخودآگاه، اعتمادبهنفس پایین، خودمشغولی منفی و ترس از اشتباهکردن یا از توجه و نقد و طرد دیگران.[۳۳]
- اجتماعی و فرهنگی؛ مانند نحوهٔ تربیت و سبک زندگی.
- زمینهای و شناختی، تجربیات ناخوشایند در گذشته.[۳۴]
خجالت در سنین مختلف
خجالت در افراد بالغ، با کمالگرایی[۳۵] و درک مفهوم کرامت و آبرو همراه است[۳۶] و از رعایتنکردن قواعد[۳۷] در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد؛[۳۸] اما خجالت در افراد نابالغ، از سبک واکنش عاطفی او به محیط ناشی میشود که کودکان خجالتی، در یافتن دوستان جدید و شجاعت ابراز خود در تعاملات اجتماعی مشکل دارند.[۳۹]
با توجه به تغییرات جسمی و روانی نوجوانان و جوانان که به اهمیت مهارتهای اجتماعی پی میبرند، خجالت در سنین نوجوانی و جوانی، سبب اضطراب، مانع برقراری روابط اجتماعی یا شرکت آنها در فعالیتهای گروهی و نیز شکلگیری احساس خود کمبینی میشود.[۴۰] از نظر کارشناسان، والدین نقش مهمی در چگونگی ایجاد وجدان و اخلاق در کودکان و تربیت و نظمپذیری اجتماعی و شکلگیری خجالت در آنان دارند. کودکان خجالتی که با مقایسه و تحقیر از سوی والدین رو بهرو بودهاند، از سرزنش خود بهخاطر زیر پاگذاشتن قوانین اجتماعی ناراحت میشوند.[۴۱]
انواع خجالت
پسندیدگی و ناپسندیدگی خجالت به خصوصیتها و آثار نیک یا بد آن در سبکزندگی بستگی دارد. خجالت به مفهوم مثبت آن در فرهنگ اسلامی، فضیلت و نشاندهندهٔ احترام و تواضع تلقی میشود.[۴۲] در حالیکه در فرهنگهای دیگر، ممکن است بهعنوان یکمانع برای پیشرفت و موفقیت در نظر گرفته شود.[۴۳] خجالت در دیدگاه برخی اندیشمندان دینی به دو گونهٔ پسندیده و نکوهیده تقسیم میشود.[۴۴]
- خجالت پسندیده: خجالت پسندیده، زمانی احساس میشود که فرد از رفتاری نامناسب یا مغایر با اصول اخلاقی، دوری گزیده یا پشیمان میشود.[۴۵] خجالتکشیدن از مردم پس از ارتکاب رفتارهای ناشایست و خجالتکشیدن از خدا و فرشتگان بهدلیل انجام عملی خلاف فرمان الهی در خلوت، دو مصداق خجالت پسندیده شمرده شده است.[۴۶]
- خجالت ناپسند: یک احساس ناخوشایند در موقعیتی از تعاملات اجتماعی،[۴۷] یا یک واکنش روانی انفعالی، غیرضروری و بیاساس است که معمولاً تحتتاثیر عوامل بیرونی شکل میگیرد.[۴۸] این نوع خجالت میتواند به اختلالات روانشناختی مانند اضطراب اجتماعی منجر شود.[۴۹] فرضکردن ضعف و نقص غیرواقعی برای خود و خودکمبینی و پایینبودن اعتمادبهنفس، ریشههای این نوع خجالت ذکر شده است.[۵۰] خجالت از انجام عمل نیک یا رفتارهای غیرمذموم همانند خجالتکشیدن از علمآموزی، رعایت حجاب یا بیان یک سخن منطقی در جمع از مصادیق این نوع خجالت ذکر شده است.[۵۱]
آثار خجالت
آثار مثبت خجالت عبارتند از:
- کاهش گناه و ناهنجاریهای رفتاری: خجالت میتواند از بروز رفتارهای ناپسند و گناهآلود در جامعه جلوگیری کند؛ زیرا انفعال شدید در درون انسان، موجب پشیمانی و استغفار وی از رفتار ناشایست میشود.[۵۲]
- تنظیم روابط اجتماعی:[۵۳] خجالت موجب نظمدهی به روابط اجتماعی و پذیرش عمومی فرد در جامعه میشود.[۵۴] بدینجهت، با تأکید بر حفظ حریم خصوصی، سبب ترویج ادب و احترام، حفظ ارزشهای اخلاقی و تقویت روابط اجتماعی شده و از ارتکاب رفتارهای دلبخواهانه و خجالتآور جلوگیری میکند.[۵۵]
آثار منفی خجالت به شرح زیر بیان شده است:
- کاهش اعتماد بهنفس: ترس از رویارویی با ضعفها و شرمکردن از انجام کارهای نیک[۵۶] و وظایف دینی؛[۵۷]
- ابتلا به ضعف و نقص: بازماندن انسان از تلاش برای بهبود عیبها و کاستیها و در نتیجه، مبتلا شدن او به عیبهای بالاتر؛[۵۸]
- انزوا و گوشهگیری: خجالت بیش از حد، میتواند فرد را از حضور در جامعه، مشارکت و تعامل با دیگران و در نتیجه، دستیابی به اهداف بازدارد؛[۵۹]
- محدودیت در پیشرفت: محرومیت از فرصتها و کمالات و آسیب به رشد و تکامل انسان؛[۶۰]
- اختلالات روانی و اجتماعی: مشکلات روانی همچون احساس تنهایی، اضطراب و افسردگی یا بروز مشکلات و سوء تفاهم در روابط اجتماعی؛[۶۱]
راهکارهای رفع خجالت ناپسند
از دیدگاه روانشناسان، خجالت ناپسند بهدلیل آثار منفی آن نیاز به درمان شناختی-رفتاری دارد؛[۶۲] از جمله راهکارهای مطرح شده:
- خود آگاهی و شناخت، از طریق شناسایی موقعیتهای خجالتآور، باورهای منفی و نقاط قوت و ضعف فرد خجالتی؛
- تغییر رفتار، از طریق مواجهه و غلبه بر موقعیتهای خجالتآور، تمرین مهارتهای اجتماعی، تقویت زبان بدن و نقشآفرینی فرد؛
- مراقبت از خود، از طریق تغذیه، فعالیت بدنی، تمرین تکنیکهای روانشناختی یا گرفتن کمک از دیگران با استفاده از مشاوره و تجربیات افراد مشابه؛[۶۳]
- توجه به خدا در فرهنگ اسلامی عاملی برای برطرفکردن خجالت از انجام کارهای نیک و مسؤلیتهای دینی توصیف شده است.[۶۴]
برای کودکان نیز به تناسب ظرفیت آنان، راهکارهایی نظیر دنبالکردن علایق، آموزش و تمرین مهارتهای ارتباطی و استفاده از تشویق برای جرأتدادن به ابراز وجود آنان پیشنهاد شده است.[۶۵]
خجالت در اشعار فارسی
در اشعار فارسی نیز خجالت به مفهوم ابراز شرمساری و شرمندگی از کاستیها بازتاب یافته است. حافظ در یکی اشعار خود میگوید:[۶۶]
قدر وقت ار نشناسد دل و کاری نکند
بس خجالت که از این حاصل اوقات بریم
سعدی در شعر خود خجالت از کردار انسان در قیامت را چنین توصیف کرده است:[۶۷]
گر به قیامت رویم، بی خر و بار عمل
به که خجالت بریم، چون بگشایند بار
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537.
- ↑ ابنمنظور، لسانالعرب، ج4، 1408ق، ص30.
- ↑ العسکری، معجمالفروق اللغویه، 1412ق، ص212-213.
- ↑ دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1381ش، ص401؛ سیّاح، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، 1378ش، ص447. کلمۀ «خجل» وبسایت المعانی.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرفکننده»، 1400ش، ص914؛ «شرم چیست و چه فرقی با احساس گناه دارد؟»، پایگاه خبری علمی و تخصصی روانشناسی و بهداشت روان.
- ↑ محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت از برند مصرفکننده»، 1400ش، ص913-914؛ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیرصفر.
- ↑ دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، ج9، 1377ش، ص14237؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1380ش، ص617.
- ↑ بانکیپورفرد، حیا، 1389ش، ص15؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر؛ مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص74.
- ↑ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر؛ «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص87.
- ↑ العسکری، معجمالفروق اللغویه، 1412ق، ص213؛ حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ص127.
- ↑ بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15؛ حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ص127.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر.
- ↑ بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15.
- ↑ بهرامیزاده، «آیا خجالت، نعمت است یا مصیبت؟» وبسایت روانحامی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاورۀ روانشناسی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی؛ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ص129.
- ↑ نظری، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.
- ↑ غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، 1387ش، ص61.
- ↑ غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، 1387ش، ص61.
- ↑ نظری، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی؛ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، 1401ش، ص495.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، 1401ش، ص495؛ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.
- ↑ مهرآوران، «خجالت چیست؟ معرفی 15 روش کنار گذاشتن خجولی»، وبسایت بیشتر از یکنفر.
- ↑ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛ «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتیشدن کودکان»، خبر گزاری دانشجویان ایران؛ ایسنا.
- ↑ مصباح یزدی، سجادههای سلوک، 1390ش، ج1، ص100.
- ↑ میدلتون موز، روانشناسی شرم و گناه، 1373ش، ص28.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص9 - 10.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10؛ «بحثی پیرامون حیا»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛ «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.
- ↑ کاظمی سیرکانه و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، 1396ش، ص1370.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.
- ↑ محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرفکننده»، 1400ش، ص914.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.
- ↑ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.
- ↑ «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ «درمان خجالتی بودن»، وبسایت سرویس کیهان.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.
- ↑ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.
- ↑ حافظ، غزل شماره 373، وبسایت گنجور.
- ↑ سعدی، غزل شماره 33، وبسایت گنجور.
دیدگاههای ارزیابان
منابع
- ابنمنظور، لسانالعرب، ج۴، لبنان، بیروت، داراحیاءالتراثالعربی و مؤسسة التاریخالعربی، ۱۴۰۸ق.
- «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
- العسکری، حسن بن عبدالله، معجمالفروق اللغویه، قم، مؤسسة النشرالإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، ۱۴۱۲ق.
- بانکیپور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش.
- «بحثی پیرامون حیا»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی. تاریخ بازدید: ۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
- بهرامیزاده، «آیا خجالت، نعمتاست یا مصیبت؟» وبسایت روانحامی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۶ش.
- پسندیده، عباس، پژوهشی در فرهنگ حیا، قم، دارالحدیث، چاپ پنجم، ۱۳۸۵ش.
- «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: ۹ مرداد ۱۴۰۱ش.
- حاجی دهآبادی، محمدعلی و کریمی، عبدالوهاب، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، فصلنامهٔ پژوهشهای اخلاقی، ش۳، سال یازدهم، بهار ۱۴۰۰ش.
- حافظ، غزل شماره ۳۷۳، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۶ اسفند ۱۴۰۴ش
- «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آذر ۱۳۹۰ش.
- «حیا»، وبسایت دانشنامهٔ نماز، تاریخ بازدید: ۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل، تاریخ بازدید: ۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «درمان خجالتی بودن»، وبسایت سرویس کیهان، تاریخ درج مطلب: ۵ دی ۱۴۰۳ش.
- خلیلی، مجید، «عامل خجالت کشیدن و کمرویی در چیست؟» وبسایت اطلاعرسانی حجتالاسلام مجید خلیلی، تاریخ درج مطلب: ۳ مهر ۱۴۰۰ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامهٔ دهخدا، ج۶ و ج ۹، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورهٔ جدید، ۱۳۷۷ش.
- رضایی، شهلا و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورهٔ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، فصلنامهٔ رهیافتهای نوین در مطالعات اسلامی، دوره چهارم، ش۱۰، بهار ۱۴۰۱ش.
- سعدی، غزل شماره ۳۳، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
- سیّاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین، ترجمه المنجد لوییس معلوف، تهران، اسلام، ۱۳۷۸ش.
- «شرم چیست و چه فرقی با احساس گناه دارد؟»، پایگاه خبری علمی و تخصصی روانشناسی و بهداشت روان، تاریخ درج مطلب: ۲۹ بهمن ۱۴۰۱ش.
- غلامی، حسین، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، فصلنامهٔ مطالعات پیشگیری از جرم، ش۱۰، ۱۳۸۷ش.
- کاظمی سیرکانه، آرزو و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، روانشناسی معاصر (ویژه نامهٔ مجموعه مقالات کنگرهٔ انجمن روانشناسی ایران)، ش۱۲، ۱۳۹۶ش.
- کلمهٔ «خجل» وبسایت المعانی، تاریخ بازدید: ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش.
- محمدی، اسفندیار و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت ازبرند مصرفکننده»، فصلنامهٔ مدیریت بازرگانی، دوره ۱۳، ش۴، ۱۴۰۰ش.
- مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- مصباح یزدی، محمدتقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامهٔ معرفت، سال ۲۷، ش۱۱، بهمن ۱۳۹۷ش.
- مطهری، مرتضی، خانواده و اخلاق جنسی، تهران، صدرا، ۱۴۰۱ش.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی یکجلدی، تهران، معین، ۱۳۸۱ش.
- «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: ۵ می ۲۰۲۳م.
- «مقایسه و تحقیر، ریشهٔ خجالتیشدن کودکان»، خبر گزاری دانشجویان ایران؛ ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۴۰۴ش.
- مقدم، مبینا، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره، تاریخ بازدید: ۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
- مهر آوران، آرمان، «خجالت چیست؟ معرفی ۱۵ روش کنار گذاشتن خجولی»، وبسایت بیشتر از یکنفر، تاریخ درج مطلب: ۱۰ شهریور ۱۴۰۱ش.
- نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: ۴ دی ماه ۱۴۰۲ش.