حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|تجزیه ایران}}'''؛ پروژهای استعماری با هدف فروپاشی یکپارچگی ملی و تقسیم جغرافیایی ایران به واحدهای کوچک قومی. | '''{{درشت|تجزیه ایران}}'''؛ پروژهای استعماری با هدف فروپاشی یکپارچگی ملی و تقسیم جغرافیایی ایران به واحدهای کوچک قومی. | ||
تجزیهٔ ایران بهعنوان پروژهای استعماری، همواره یکی از راهبردهای قدرتهای خارجی برای تضعیف اقتدار سیاسی و فروپاشی یکپارچگی سرزمینی این کشور بوده است. از [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] و تحمیل قراردادهای نابرابر تا [[دوره پهلوی|دورهٔ پهلوی]] و جدایی بخشهایی از خاک ایران و سپس طرحهای آشکار و پنهان پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، مسئلهٔ تجزیه همواره در پیوند با ضعف حکومت مرکزی، مداخلات بیگانگان و سوءاستفاده از تنوع قومی و جغرافیایی ایران دنبال شده است. روند تجزیه سرزمین ایران، بررسی موانع اجتماعی و فرهنگی در برابر آن و تحلیل عوامل و اقدامات تجزیهطلبانه بهویژه در دوران معاصر، نشان میدهد که این پروژه با وجود تداوم و بازتولید در قالبهای جدید، بهواسطهٔ انسجام ملی و مقاومت ملت ایران ناکام مانده است. | تجزیهٔ ایران بهعنوان پروژهای استعماری، همواره یکی از راهبردهای قدرتهای خارجی برای تضعیف اقتدار سیاسی و فروپاشی یکپارچگی سرزمینی این کشور بوده است. از [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] و تحمیل قراردادهای نابرابر تا [[دوره پهلوی|دورهٔ پهلوی]] و جدایی بخشهایی از خاک ایران و سپس طرحهای آشکار و پنهان پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، مسئلهٔ تجزیه همواره در پیوند با ضعف حکومت مرکزی، مداخلات بیگانگان و سوءاستفاده از تنوع قومی و جغرافیایی ایران دنبال شده است. روند تجزیه سرزمین ایران، بررسی موانع اجتماعی و فرهنگی در برابر آن و تحلیل عوامل و اقدامات تجزیهطلبانه بهویژه در دوران معاصر، نشان میدهد که این پروژه با وجود تداوم و بازتولید در قالبهای جدید، بهواسطهٔ [[انسجام ملی]] و مقاومت ملت ایران ناکام مانده است. | ||
== تاریخچهٔ تجزیهٔ ایران == | == تاریخچهٔ تجزیهٔ ایران == | ||
ایران بزرگ در طول تاریخ، چنان گسترده بود که قلمرو کنونی ایران تنها بخشی از آن | ایران بزرگ در طول تاریخ، چنان گسترده بود که قلمرو کنونی ایران تنها بخشی از آن به شمار میرود. ایرانزمین در دورههای مختلف، بهویژه در چند قرن اخیر، بر اثر جنگها، معاهدات و مداخلات قدرتهای خارجی دچار تغییرات مرزی بسیار شده است. در دورهٔ قاجار، بخشهای گستردهای شامل ۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع از قلمرو ایران در [[قفقاز]]، فرارود (ماوراءالنهر)، [[افغانستان]] و بخشهایی از [[بلوچستان]] از دست رفت.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/70792/سرزمینهای-جداشده-و-تهدید-تمامیت-ارضی-ایران میرسنجری، «سرزمینهای جداشده و تهدید تمامیت ارضی ایران»، وبسایت تابناک.]</ref> عوامل داخلی و خارجی مختلفی موجب جدا شدن بخشهایی از خاک ایران شد، ازجمله ضعف دولت مرکزی، اهمیت بیشتر قوم و قبیله و فشارهای خارجی.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160917152706-9514-97.pdf نوری، «تبیین تاریخی اجتماعی تجزیه سرزمینی ایران در عصر قاجار»، 1395ش، ص266-282]</ref> | ||
در اوایل قرن بیستم میلادی، رقابت قدرتهای استعماری در ایران افزایش یافت و در نهایت با قرارداد ۱۹۰۷م معروف به [[قرارداد سن پترزبورگ]] میان بریتانیا و روسیهٔ | در اوایل قرن بیستم میلادی، رقابت قدرتهای استعماری در ایران افزایش یافت و در نهایت با قرارداد ۱۹۰۷م معروف به [[قرارداد سن پترزبورگ]] میان بریتانیا و [[روسیه تزاری|روسیهٔ تزاری]]، ایران عملاً به مناطق نفوذ این دو قدرت تقسیم شد؛ اقدامی که استقلال سیاسی کشور را بهشدت تحت تأثیر قرار داد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/70792/سرزمینهای-جداشده-و-تهدید-تمامیت-ارضی-ایران میرسنجری، «سرزمینهای جداشده و تهدید تمامیت ارضی ایران»، وبسایت تابناک.]</ref> در دورهٔ پهلوی نیز تغییراتی در مرزهای ایران رخ داد و برخی مناطق از کشور جدا شدند؛ از جمله جدایی [[بحرین]]، واگذاری کوه آرارات کوچک به [[ترکیه]] و جدا شدن دهکدهٔ فیروزه از قلمرو ایران.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/113012/ایران-وادامه-پروژه-تاریخی-تجزیه نقدیپور، «ایران وادامه پروژه تاریخی تجزیه»، وبسایت نورنیوز.]</ref> پس از پایان [[جنگ جهانی دوم]]، برخی طرحهای خارجی برای تجزیهٔ ایران مطرح شد. از جمله جیمز برنز، وزیر خارجهٔ وقت [[ایالات متحده آمریکا]]، طرحی برای تقسیم ایران به هفت کشور بر اساس قومیتها ارائه داد که با آغاز [[جنگ سرد]] و تغییر شرایط سیاسی بینالمللی به اجرا درنیامد.<ref>[https://www.jahannews.com/news/814299/نقشه-۷-تکه-تجزیه-ایران-کار-کی «نقشه ۷ تکه «تجزیه ایران» کار کی بود؟!»، وبسایت جهان نیوز.]</ref> | ||
{| class="wikitable sortable" | {| class="wikitable sortable" | ||
|+ '''جدول ۱: معاهدات مرزی و تجزیه سرزمینی ایران'''<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/70792/سرزمینهای-جداشده-و-تهدید-تمامیت-ارضی-ایران میرسنجری، «سرزمینهای جداشده و تهدید تمامیت ارضی ایران»، وبسایت تابناک.]</ref> | |+ '''جدول ۱: معاهدات مرزی و تجزیه سرزمینی ایران'''<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/70792/سرزمینهای-جداشده-و-تهدید-تمامیت-ارضی-ایران میرسنجری، «سرزمینهای جداشده و تهدید تمامیت ارضی ایران»، وبسایت تابناک.]</ref> | ||
| خط ۱۰۸: | خط ۱۰۸: | ||
برخی پژوهشگران همچنین به نقش پیوندهای دینی و فرهنگی مشترک، بهویژه جایگاه تشیع و محبت به [[اهلبیت]] در میان بخش بزرگی از جامعهٔ ایران، در تقویت نوعی همبستگی فرامحلی اشاره کردهاند.<ref>[https://farhikhtegandaily.com/news/74824/روایت-تاریخی-۲-قرن-توطئه-تجزیه-ایران/ ولایتی، «روایت تاریخی ۲ قرن توطئه تجزیه ایران»، وبسایت روزنامه فرهیختگان.]</ref> در کنار این عوامل، حضور نهادهای دینی و نقشآفرینی علمای مذهبی در مقاطع مختلف تاریخی و اقتدار حکومت مرکزی در حفظ یکپارچگی سرزمینی، از دیگر عوامل بازدارندهٔ تجزیهطلبی در ایران دانسته شده است.<ref>[https://farhikhtegandaily.com/news/74824/روایت-تاریخی-۲-قرن-توطئه-تجزیه-ایران/ ولایتی، «روایت تاریخی ۲ قرن توطئه تجزیه ایران»، وبسایت روزنامه فرهیختگان.]</ref> | برخی پژوهشگران همچنین به نقش پیوندهای دینی و فرهنگی مشترک، بهویژه جایگاه تشیع و محبت به [[اهلبیت]] در میان بخش بزرگی از جامعهٔ ایران، در تقویت نوعی همبستگی فرامحلی اشاره کردهاند.<ref>[https://farhikhtegandaily.com/news/74824/روایت-تاریخی-۲-قرن-توطئه-تجزیه-ایران/ ولایتی، «روایت تاریخی ۲ قرن توطئه تجزیه ایران»، وبسایت روزنامه فرهیختگان.]</ref> در کنار این عوامل، حضور نهادهای دینی و نقشآفرینی علمای مذهبی در مقاطع مختلف تاریخی و اقتدار حکومت مرکزی در حفظ یکپارچگی سرزمینی، از دیگر عوامل بازدارندهٔ تجزیهطلبی در ایران دانسته شده است.<ref>[https://farhikhtegandaily.com/news/74824/روایت-تاریخی-۲-قرن-توطئه-تجزیه-ایران/ ولایتی، «روایت تاریخی ۲ قرن توطئه تجزیه ایران»، وبسایت روزنامه فرهیختگان.]</ref> | ||
از سوی دیگر، برخی مطالعات بر نقش سیاستهای دولت در تقویت همبستگی ملی تأکید کردهاند. در این دیدگاه، توجه به عدالت | از سوی دیگر، برخی مطالعات بر نقش سیاستهای دولت در تقویت همبستگی ملی تأکید کردهاند. در این دیدگاه، توجه به [[عدالت اجتماعی]]، توسعهٔ منطقهای و مشارکت سیاسی اقوام مختلف میتواند زمینههای نارضایتی قومی را کاهش دهد و به تقویت مفهوم «دولت-ملت» در ایران کمک کند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/Fa/news/10941/اقوام-ایرانی-و-ماجرای-هویت-واحد-ملی-در-گفت-و-گو-با-دکتر-حمید-احمدی «اقوام ایرانی و ماجرای هویت واحد ملی در گفت و گو با دکتر حمید احمدی»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | ||
== اقدامات تجزیهطلبانه پس از پیروزی انقلاب اسلامی == | == اقدامات تجزیهطلبانه پس از پیروزی انقلاب اسلامی == | ||
