بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
خبره در زبان فارسی به معنای آگاهی کامل، دانش قطعی و شناخت جامع و دقیق بهکار میرود.<ref>التحقیق، مصطفوی، 1368ش، ج3، ص 9.</ref> بر همین اساس، مجلس خبرگان به نهادی متشکل از آگاهان و متخصصان تعبیر شده و مجلس خبرگان رهبری به مجمعی از کارشناسان دارای تجربه و تخصص در حوزه رهبری اشاره دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1823041 الهام و دیگران، «تحلیل و بررسی بایستههای ساختاری مجلس خبرگان رهبری با روی کرد هدفگرا»، 1400ش، ص 126-127.]</ref> در اصطلاح حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، مجلس خبرگان رهبری نهادی است متشکل از فقهای واجد شرایط که مطابق اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مسئولیت تعیین رهبر و نظارت بر استمرار شرایط لازم برای رهبری را برعهده دارد. این کاربرد اصطلاحی با معنای لغوی خبره سازگار دانسته شده است؛ زیرا اعضای این مجلس بهعنوان صاحبنظرانی شناخته میشوند که از دانش دینی، مهارت فقهی و تجربه لازم برای ارزیابی صلاحیتهای رهبری برخوردارند.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت، ج1، ص 731.</ref> | خبره در زبان فارسی به معنای آگاهی کامل، دانش قطعی و شناخت جامع و دقیق بهکار میرود.<ref>التحقیق، مصطفوی، 1368ش، ج3، ص 9.</ref> بر همین اساس، مجلس خبرگان به نهادی متشکل از آگاهان و متخصصان تعبیر شده و مجلس خبرگان رهبری به مجمعی از کارشناسان دارای تجربه و تخصص در حوزه رهبری اشاره دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1823041 الهام و دیگران، «تحلیل و بررسی بایستههای ساختاری مجلس خبرگان رهبری با روی کرد هدفگرا»، 1400ش، ص 126-127.]</ref> در اصطلاح حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، مجلس خبرگان رهبری نهادی است متشکل از فقهای واجد شرایط که مطابق اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مسئولیت تعیین رهبر و نظارت بر استمرار شرایط لازم برای رهبری را برعهده دارد. این کاربرد اصطلاحی با معنای لغوی خبره سازگار دانسته شده است؛ زیرا اعضای این مجلس بهعنوان صاحبنظرانی شناخته میشوند که از دانش دینی، مهارت فقهی و تجربه لازم برای ارزیابی صلاحیتهای رهبری برخوردارند.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت، ج1، ص 731.</ref> | ||
== زمینه شکلگیری == | |||
در برخی تحقیقات، زمینه شکلگیری مجلس خبرگان رهبری در چارچوب استقرار اصل ولایت فقیه در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران تبیین شده است؛ اصلی که با الهام از دیدگاه امام خمینی و سنت فقه سیاسی شیعه، رهبری جامعه در عصر غیبت را بر عهده فقیهی عادل، باتقوا، آگاه به زمان و مدیر و مدبر میگذارد. با نهادینهشدن ولایت فقیه در اصل پنجم قانون اساسی، قانونگذاران ناگزیر بودند سازوکار حقوقیِ تحقق و اعمال این اصل را طراحی کنند. پیدایش این مجلس در واقع پاسخ حقوقی و نهادی به این نیاز مهم بود که چه نهادی و با چه سازوکاری باید تحقق رهبری و تداوم آن را تضمین کند. برای این منظور،، نهادی تخصصی پیشبینی شد تا وظیفه تشخیص صلاحیتهای رهبری و تضمین اجرای درست این اصل را بر عهده گیرد.در این چارچوب مجلس خبرگان رهبری بهعنوان نهادی مرکب از فقهای منتخب مردم ایجاد شد. خبرگان رهبری در این دیدگاه، حلقه اتصال مبانی فقهی ولایت فقیه با ساختار حقوقی نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران محسوب میشود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/138711 ملکافضلی، «جایگاه حقوقی و نقش مجلس خبرگان در جمهوری اسلامی»، 1385ش، ص 123-124.]</ref> | |||
== فلسفه وجودی == | |||
فلسفه وجودی مجلس خبرگان رهبری در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با توجه به رابطه میان رأی مردم و شرایط شرعی رهبری تبیین میشود. در این چارچوب، رهبری باید واجد مجموعهای از شرایط فقهی و مدیریتی از جمله صلاحیت علمی برای استنباط مسائل فقهی، عدالت و تقوای لازم برای رهبری امت اسلامی، بینش صحیح سیاسی و اجتماعی، تدبیر، شجاعت و توانایی اداره جامعه باشد. تشخیص تحقق این شرایط امری تخصصی تلقی میشود؛ ازاینرو نهادی متشکل از فقیهان منتخب مردم پیشبینی شده است تا صلاحیتهای لازم برای رهبری را بررسی کرده و فرد واجد شرایط را شناسایی و معرفی کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2301602 نوری و دیگران، «تحلیل جایگاه حقوقی مجلس خبرگان رهبری در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران»، 1404ش، ص 1046-1047.]</ref> | |||
یکی دیگر از کارکردهای اساسی این نهاد، تضمین استمرار شرایط رهبری است. بر اساس قانون اساسی، اگر رهبر در انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود یا یکی از شرایط لازم را از دست بدهد، از مقام خود برکنار خواهد شد و تشخیص این امر بر عهده مجلس خبرگان قرار دارد. از این منظر، وجود چنین نهادی میتواند نقش تعیینکنندهای در شناسایی و انتخاب رهبر جدید دارد و در ایجاد اطمینان و ثبات در جامعه کمک کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077634 قمی، «جایگاه و اهمیت مجلس خبرگان رهبری در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، 1393ش، ص 14.]</ref> | |||
برخی معتقدند در تحلیل ساختار قدرت در جمهوری اسلامی مجلس خبرگان جایگاهی متمایز دارد. در حالی که بسیاری از نهادهای سیاسی در برابر نهادهای دیگر پاسخگو هستند، مجلس خبرگان در رأس هرم قدرت از جهت وظیفه تعیین و نظارت بر رهبری قرار میگیرد و نقش آن در نهایت در برابر خداوند و نیز در برابر افکار عمومی و رأی مردم ارزیابی میشود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2301602 نوری و دیگران، «تحلیل جایگاه حقوقی مجلس خبرگان رهبری در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران»، 1404ش، ص 1046-1047.]</ref> | |||
== مبانی دینی == | == مبانی دینی == | ||