حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''علی لاریجانی؛'''</big> دانشمند سیاست‌مدار و دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران.
<big>'''علی لاریجانی؛'''</big> دانشمند سیاست‌مدار و دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران.


علی لاریجانی، سیاستمدار کهنه‌کار و دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، از چهره‌های تأثیرگذار و ماندگار در ساختار سیاسی ایران طی چهار دهه گذشته به شمار می‌رود. وی که فعالیت خود را از سال‌های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز کرد، در مناصب کلیدی از جمله ریاست سازمان صداوسیما، دبیری شورای عالی امنیت ملی و ریاست مجلس شورای اسلامی نقش‌آفرینی نمود. لاریجانی در ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ در جریان حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تهران، به همراه فرزندش و جمعی از همراهان به شهادت رسید. این مقاله به بررسی ابعاد مختلف زندگی، کارنامه سیاسی و جایگاه او در ساختار قدرت جمهوری اسلامی می‌پردازد.
علی لاریجانی، سیاستمدار کهنه‌کار و دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، از چهره‌های تأثیرگذار و ماندگار در ساختار سیاسی ایران طی چهار دهه گذشته به شمار می‌رود. وی که فعالیت خود را از سال‌های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز کرد، در مناصب کلیدی از جمله ریاست سازمان صداوسیما، دبیری شورای عالی امنیت ملی و ریاست مجلس شورای اسلامی نقش‌آفرینی نمود. لاریجانی در ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش در جریان حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تهران، به همراه فرزندش و جمعی از همراهان به شهادت رسید. این مقاله به بررسی ابعاد مختلف زندگی، کارنامه سیاسی و جایگاه او در ساختار قدرت جمهوری اسلامی می‌پردازد.


== زندگی‌نامه ==
== زندگی‌نامه ==
=== تولد، کودکی و تحصیلات ===
علی اردشیر لاریجانی در ۱۳ خرداد ۱۳۳۶ش در شهر نجف، در کشور عراق متولد شد<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6552516/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D9%87%D9%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA «بازگشت چهره کهنه‌کار سیاست به قلب امنیت ملی؛ علی لاریجانی کیست؟»، خبرگزاری مهر.]</ref> و بعد از شش سالگی همراه مادرش به قم نقل مکان کرد. وی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه ادیب و دورۀ متوسطه را در دبیرستان صدر قم به پایان رساند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-59/3201439-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «تایید رسمی خبر شهادت دکتر علی لاریجانی / دبیر شورای عالی امنیت ملی همراه فرزندش ترور شد»، وب‌سایت خبر فوری.]</ref> در  ۱۳۵۴ش در رشته علوم کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف پذیرفته شد و در ۱۳۵۸ش مدرک کارشناسی را از این دانشگاه  گرفت. پس از آن، به توصیه مرتضی مطهری، تحصیلات خود را در رشتۀ فلسفه ادامه داد و مدرک کارشناسی ارشد و دکتری این رشته را از دانشگاه تهران دریافت کرد.<ref>[https://fararu.com/fa/tags/1603/1/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C «علی لاریجانی»، خبرگزاری فرارو.] </ref>


=== خاندان ===
خاندان لاریجانی از خاندان‌های تأثیرگذار در عرصه دین، علم و سیاست معاصر ایران به شمار می‌روند که ریشه در منطقه لاریجان آمل دارند. محوریت این خاندان، میرزا هاشم آملی لاریجانی (۱۲۸۲-۱۳۷۱ش) است که از مراجع تقلید شیعه و از شاگردان برجستۀ میرزای نائینی و آقا ضیاء عراقی به شمار می‌رفت. وی پس از سال‌ها تحصیل و تدریس در نجف، در دهه ۱۳۴۰ش به قم مهاجرت کرد و به تدریس سطوح عالی فقه و اصول پرداخت و در زمرۀ فقیهان تأثیرگذار حوزه علمیه جای گرفت. فضای علمی و معنوی این خانواده، با تأکید بر تحصیلات حوزوی و دانشگاهی، زمینه‌ساز شکل‌گیری شخصیت فرزندان از جمله علی لاریجانی شد. دیگر فرزندان میرزاهشیم به‌نام‌های محمدجواد، فاضل، صادق و باقر، هر یک در رشته‌های فیزیک، فلسفه، پزشکی و علوم اسلامی تحصیلات عالی را در داخل و خارج از کشور پی گرفتند و سپس در عرصه‌های سیاسی، قضایی و علمی جمهوری اسلامی ایران نقش‌آفرینی کردند. این خاندان از طریق پیوندهای سببی با خانواده‌های برجستۀ علمی و روحانی از جمله مرتضی مطهری، وحید خراسانی و حسن‌زاده آملی مرتبط بوده و از سوی خانوادۀ مادری نیز نسبتی با احمد توکلی و جوادی آملی دارند.<ref>[https://7sobh.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-2/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9-%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%B2-413153 «‌خاندان لاریجانی؛ از پدر‌ مرجع تقلید ‌تا پسران سیاست‌ورز»، وب‌سایت روزنامۀ هفت صبح.]</ref>


'''زندگی و تحصیلات'''
=== ازدواج و خانواده ===
علی لاریجانی در ۱۳۵۶ش با فریده مطهری دختر مرتضی مطهری، از نظریه‌پردازان برجسته انقلاب اسلامی، ازدواج کرد که حاصل این ازدواج دو دختر بنام‌های فاطمه و سارا و دو پسر بنام‌های مرتضی و محمدرضا است.<ref>[https://fararu.com/fa/tags/1603/1/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C «علی لاریجانی»، خبرگزاری فرارو.]</ref>


علی لاریجانی در سال ۱۳۳۶ در خانواده‌ای هشت نفره و مذهبی در کشور عراق چشم به جهان گشود. پدر او آیت الله میرزا هاشم آملی ، از مراجع تقلید بود که برای ادامه تحصیل و پژوهش راهی شهر نجف شده بود و به همین دلیل علی لاریجانی در این شهر متولد شد. علی لاریجانی تا شش سالگی را در شهر نجف سپری می‌کند تا اینکه در اواخر سال ۱۳۴۱ به همراه مادرش به شهر قم می‌رود و در آنجا ساکن می‌شود. وی دوران دبستان را در مدرسه ادیب و دوره متوسطه را در دبیرستان صدر قم سپری کرد تا اینکه در سال ۱۳۵۴ موفق به قبولی در دانشگاه صنعتی شریف در رشته علوم رایانه می‌شود. پس از اخذ مدرک کارشناسی از این دانشگاه در سال ۱۳۵۸، علی لاریجانی به توصیه شهید مرتضی مطهری ، تحصیلات خود را در رشته فلسفه دنبال می‌کند و موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد و دکترا در این رشته از دانشگاه تهران می‌شود.<ref>[https://fararu.com/fa/tags/1603/1/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C «علی لاریجانی»، خبرگزاری فرارو.] </ref>
== ویژگی‌های شخصیتی ==
برخی از نویسندگان علی لاریجانی را از حیث ویژگی‌های شخصیتی به سیدمحمد بهشتی تشبیه کرده‌اند. به گزارش این افراد، لاریجانی همچون بهشتی در میان اتهامات گسترده، ثبات قدم خود را حفظ کرد و هرگز برای توجیه یا دفاع از خود نزد رهبری شکایت نبرد. از منظر آنان، لاریجانی نخبه‌ای واقعی با تحصیلات عالی در دانشگاه صنعتی شریف و دکتری فلسفه از دانشگاه تهران بود که آثار علمی خود را شخصاً تألیف می‌کرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1151170/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%87%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C انتظامی، «بازخوانی شباهت‌های راهبردی علی لاریجانی و شهید بهشتی در یادداشت حسین انتظامی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>  


=== تولد و کودکی ===
به گفته تحلیلگران، او در خانواده‌ای علمی رشد یافته و داماد مرتضی مطهری بود و این جایگاه خانوادگی در شکل‌گیری شخصیت او تأثیر داشت. هوش سرشار، تجربیات متنوع مدیریتی در سمت‌های گوناگون از دیگر ویژگی‌هایی است که در این تحلیل‌ها به آنها اشاره شده است. به گزارش تحلیلگران، لاریجانی مورد وثوق سیدعلی خامنه‌ای بود و از مقبولیت خاصی نزد نیروهای مسلح از جمله فرماندهانی مانند محسن رضایی و محمدباقر باقری برخوردار بود.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1151170/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%87%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C انتظامی، «بازخوانی شباهت‌های راهبردی علی لاریجانی و شهید بهشتی در یادداشت حسین انتظامی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>
علی اردشیر لاریجانی در ۱۳ خرداد ۱۳۳۶ در شهر نجف اشرف متولد شد. پدرش، آیت‌الله العظمی میرزا هاشم آملی، از مراجع تقلید شیعه بود که برای تحصیل علوم دینی به نجف مهاجرت کرده بود . خاندان لاریجانی اصالتاً از منطقه لاریجان آمل در استان مازندران هستند . علی لاریجانی دومین پسر از خانواده‌ای هشت‌نفره است و برادرانش—محمدجواد، صادق، باقر و فاضل—نیز از چهره‌های شناخته‌شده در عرصه سیاسی و قضایی ایران به شمار می‌روند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6552516/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D9%87%D9%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA «بازگشت چهره کهنه‌کار سیاست به قلب امنیت ملی؛ علی لاریجانی کیست؟»، خبرگزاری مهر.]</ref>


دوران کودکی و نوجوانی لاریجانی در خانواده‌ای روحانی و علمی سپری شد که بعدها تأثیر عمیقی بر شکل‌گیری شخصیت او بر جای گذاشت. وی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه ادیب و دوره متوسطه را در دبیرستان صدر قم به پایان رساند.
همچنین از لاریجانی به‌عنوان مدیری تحول‌گرا، کادرساز، مدیرپرور و دارای قدرت اجماع‌سازی یاد شده که در هر مسئولیت تیمی نو شکل می‌داد و به مدیران خود اعتماد می‌بخشید. به گزارش منابع، او از یک سو با لایه‌های مختلف از روحانیان و دانشگاهیان تا هنرمندان و نظامیان ارتباط مؤثر داشت و از سوی دیگر به‌دلیل ذهن ساختارمند و نگاه راهبردی، به‌طور معمول دیدگاه‌هایش در جلسات تعیین‌کننده بود. همچنین او را دارای دایرۀ واژگان وسیع و قدرت عبارت‌سازی در ادبیات سیاسی دانسته‌اند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1151170/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%87%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C انتظامی، «بازخوانی شباهت‌های راهبردی علی لاریجانی و شهید بهشتی در یادداشت حسین انتظامی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>


علی لاریجانی متولد ۱۳۳۶ در نجف اشرف فرزند مرحوم میرزا هاشم آملی از مراجع عظام تقلید است. او دوران دبستان را در مدرسه ادیب و دوره متوسطه را در دبیرستان صدر قم سپری کرد و لیسانس خود را از دانشگاه صنعتی شریف، در رشته ریاضی و علوم کامپیوتر با رتبه اول اخذ کرد. لاریجانی سپس در رشته فلسفه دانشگاه تهران ادامه تحصیل داد و دکتری خود را در رشته فلسفه دریافت کرد. لاریجانی  عضو هیات علمی دانشگاه تهران است. او همچنین از شاگردان استاد شهید مرتضی مطهری و نیز داماد وی است.<ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-59/3201439-%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «تایید رسمی خبر شهادت دکتر علی لاریجانی / دبیر شورای عالی امنیت ملی همراه فرزندش ترور شد»، وب‌سایت خبر فوری.]</ref>
در توصیف سیرۀ شخصی وی، به دینداری بدون خودنمایی، پرهیز از تشریفات و تبلیغات، ساده‌زیستی، پرکاری، پرهیز از استفاده از منزل سازمانی و عدم دخالت فرزندان در امور مدیریتی اشاره شده است. همچنین او را شخصیتی ملی، مقاومتی و به‌طور عمیق معتقد به مبانی انقلاب توصیف کرده‌اند که با وجود جفاهای متعدد، به‌دلیل اهمیت ایران و نظام از کنش‌گری دست نکشید و در جنگ ۱۲ روزه نیز رسالت جهاد تبیین را بر عهده داشت.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1151170/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%87%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C انتظامی، «بازخوانی شباهت‌های راهبردی علی لاریجانی و شهید بهشتی در یادداشت حسین انتظامی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>  


=== ازدواج و خانواده ===
«مردی خاکی، بی‌حاشیه، اهل توکل وبی غل و غش بود. برخی از اقوام نزدیک و رفقای صمیمی وی را اهل فتوت و مروت، لوطی‌منش، بی‌تکلف، بی‌تعلق، بی‌ریا، باصفا و عمیقا متدین توصیف کرده‌اند.<ref>[https://farsnews.ir/Leila_ghorbani/1774597270267884397/%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B4-%D8%AA%D8%A7-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C «از منش تا مرام؛ روایت نزدیکان از شخصیت شهید لاریجانی»، خبرگزاری فارس.]</ref>
علی لاریجانی در ۱۳۵۶ش با فریده مطهری دختر مرتضی مطهری، از نظریه‌پردازان برجسته انقلاب اسلامی، ازدواج کرد که حاصل این ازدواج دو دختر بنام‌های فاطمه و سارا و دو پسر بنام‌های مرتضی و محمدرضا است.<ref>[https://fararu.com/fa/tags/1603/1/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C «علی لاریجانی»، خبرگزاری فرارو.]</ref>
 
=== تحصیلات ===
علی لاریجانی دارای تحصیلات عالی در دو رشته علوم کامپیوتر و فلسفه است. او مدرک کارشناسی خود را در رشته علوم کامپیوتر از دانشگاه صنعتی شریف دریافت کرد و سپس در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری فلسفه در دانشگاه تهران به تحصیل ادامه داد و موفق به اخذ مدرک دکتری در این رشته شد .
 
وی علاوه بر فعالیت‌های اجرایی، به‌عنوان عضو هیأت علمی دانشگاه تهران به تدریس اشتغال داشته و آثاری در حوزه فلسفه از جمله کتاب‌هایی درباره فلسفه کانت و مقالات علمی متعدد تألیف کرده است . این سابقه علمی و دانشگاهی، او را در میان چهره‌های سیاسی ایران به فردی با پشتوانه آکادمیک متمایز ساخته است.


== فعالیت‌های سیاسی و اجرایی ==
== فعالیت‌های سیاسی و اجرایی ==
خط ۳۴: خط ۳۳:
* در این سال‌ها، لاریجانی نقش کلیدی در تصویب قوانین مهم از جمله برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) در ۱۳۹۴ش ایفا کرد. مدیریت روابط میان قوا و هماهنگی در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور از دیگر ویژگی‌های دوران ریاست او بر مجلس بود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6552516/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D9%87%D9%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA «بازگشت چهره کهنه‌کار سیاست به قلب امنیت ملی؛ علی لاریجانی کیست؟»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* در این سال‌ها، لاریجانی نقش کلیدی در تصویب قوانین مهم از جمله برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) در ۱۳۹۴ش ایفا کرد. مدیریت روابط میان قوا و هماهنگی در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور از دیگر ویژگی‌های دوران ریاست او بر مجلس بود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6552516/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D9%87%D9%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA «بازگشت چهره کهنه‌کار سیاست به قلب امنیت ملی؛ علی لاریجانی کیست؟»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* '''مشاور رهبری و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام؛''' در ۸ خرداد ۱۳۹۹ش با حکم سیدعلی خامنه‌ای، رهبر وقت جمهوری اسلامی، لاریجانی به‌عنوان مشاور رهبری و عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شد. در این جایگاه، او در پیگیری قرارداد راهبردی ۲۵ ساله ایران و چین نقش داشت و به‌عنوان فرستاده ویژه رهبری در سفرهای دیپلماتیک به کشورهای منطقه حضور یافت. در آبان ۱۴۰۳ش در بحبوحه تنش‌های ایران و اسرائیل، لاریجانی به عنوان فرستاده ویژه رهبر انقلاب به سوریه و لبنان سفر کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6552516/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D9%87%D9%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA «بازگشت چهره کهنه‌کار سیاست به قلب امنیت ملی؛ علی لاریجانی کیست؟»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* '''مشاور رهبری و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام؛''' در ۸ خرداد ۱۳۹۹ش با حکم سیدعلی خامنه‌ای، رهبر وقت جمهوری اسلامی، لاریجانی به‌عنوان مشاور رهبری و عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شد. در این جایگاه، او در پیگیری قرارداد راهبردی ۲۵ ساله ایران و چین نقش داشت و به‌عنوان فرستاده ویژه رهبری در سفرهای دیپلماتیک به کشورهای منطقه حضور یافت. در آبان ۱۴۰۳ش در بحبوحه تنش‌های ایران و اسرائیل، لاریجانی به عنوان فرستاده ویژه رهبر انقلاب به سوریه و لبنان سفر کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6552516/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D9%87%D9%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA «بازگشت چهره کهنه‌کار سیاست به قلب امنیت ملی؛ علی لاریجانی کیست؟»، خبرگزاری مهر.]</ref>
== جایگاه در ساختار قدرت (پس از ۹ اسفند ۱۴۰۴) ==
پس از ترور سیدعلی خامنه‌ای در ۹ اسفند ۱۴۰۴، ایران با یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های تاریخ خود—خلأ قدرت در رأس هرم حکمرانی—مواجه شد. در این شرایط، به گزارش تحلیلگران، علی لاریجانی به عنوان ارشدترین مقام امنیتی کشور، عملاً نقش رهبری و مدیریت بحران را بر عهده گرفت .
پژوهشگران بین‌المللی علی لاریجانی را در این برهه «رهبر بالفعل» جمهوری اسلامی توصیف کرده‌اند . بر اساس این تحلیل‌ها، او با حضور مستمر در رسانه‌ها و صدور بیانیه‌های قاطع علیه آمریکا و اسرائیل، تلاش کرد اقتدار فروپاشیده مرکزیت قدرت را ترمیم کند. در یکی از سخنرانی‌های خود پس از شهادت خامنه‌ای، لاریجانی تأکید کرد که واکنش نیروهای مسلح ایران بسیار شدیدتر از اقدامات دشمن خواهد بود .
به گزارش منابع، گمانه‌زنی‌های سیاسی حاکی از آن بود که لاریجانی در حال مدیریت پشت‌صحنه برای انتخاب رهبری جدید و تثبیت نظام در برابر تهدیدات خارجی است. نقش وی زمانی پیچیده‌تر شد که گزارش‌هایی درباره همکاری نزدیک او با مجتبی خامنه‌ای منتشر گردید . با توجه به غیبت مجتبی خامنه‌ای در روزهای نخست پس از شهادت پدر، بسیاری از تحلیلگران معتقد بودند لاریجانی عملاً سکان هدایت اجرایی-امنیتی کشور را در دست گرفته است .
در مقابل، واکنش ایالات متحده به برآمدن دوباره لاریجانی سریع و تهاجمی بود. وزارت امور خارجه آمریکا با شناسایی او به عنوان «مغز متفکر عملیات‌های امنیتی پسا-حمله»، نام وی را در لیست پاداش برای عدالت قرار داد و برای اطلاعاتی که منجر به مکانیابی یا اخلال در فعالیت‌های او شود، جایزه‌ای ۱۰ میلیون دلاری تعیین کرد .


== ترور علی لاریجانی ==
== ترور علی لاریجانی ==
در شب ۲۵ اسفند ۱۴۰۴، علی لاریجانی در جریان حملات هوایی گسترده آمریکا و اسرائیل به تهران هدف قرار گرفت. به گزارش منابع، پس از اطلاع ساکنان تهران از محل اختفای او، حرکاتش ردیابی شد و در حالی که با دیگر مقامات در مخفیگاهی در حومه تهران ملاقات می‌کرد، مورد اصابت قرار گرفت .
به گزارش منابع، علی لاریجانی 18 روز بعد از ترور سید علی خامنه‌ای، رهبر سابق انقلاب اسلامی، در 25 اسفند1404ش به همراه فرزندش مرتضی، علی‌رضا بیات، معاون امنیت دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی و جمعی از محافظان، در جریان حملات هوایی آمریکا و اسراییل در منطقه پردیس تهران ترور شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1363343/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C «جزئیات تازه از نحوه شهادت علی لاریجانی»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
 
وزیر دفاع اسرائیل، یسرائیل کاتس، ساعاتی پس از این حادثه، کشته شدن لاریجانی را تأیید کرد . دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران نزدیک به ۱۲ ساعت پس از انتشار نخستین گزارش‌ها، کشته شدن علی لاریجانی را رسماً تأیید کرد. در بیانیه این شورا آمده است که علاوه بر علی لاریجانی، مرتضی (پسرش)، علیرضا بیات (معاون امنیت شورا) و جمعی از محافظان او نیز در این حمله کشته شده‌اند .
 
همزمان با این حمله، غلامرضا سلیمانی، فرمانده کل بسیج سپاه پاسداران، نیز در یک حمله هوایی جداگانه به شهادت رسید .


=== پیشینه تهدیدها ===
علی لاریجانی پیش از این، در گفت‌وگویی تلویزیونی درباره جنگ ۱۲ روزه، از تهدید مستقیم به قتل خود سخن گفته بود. بر اساس این گزارش، وی مدعی شد که اسرائیلی‌ها در آن جنگ با او تماس گرفته و مهلت ۱۲ ساعته برای خروج از کشور تعیین کرده بودند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4204792-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D9%85-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%86-%D8%A7%D9%88-%D8%B2%D8%AF-%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%81%DA%A9%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «لاریجانی: روز اول جنگ تهدید به قتل شدم/ ترامپ گفت ایران باید تسلیم شود و رهبر انقلاب در دهن او زد/ عده ای فکر می‌کنند مذاکره حلال همه چیز است»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>
علی لاریجانی پیش از این، در گفت‌وگویی تلویزیونی درباره جنگ ۱۲ روزه، از تهدید مستقیم به قتل خود سخن گفته بود. بر اساس این گزارش، وی مدعی شد که اسرائیلی‌ها در آن جنگ با او تماس گرفته و مهلت ۱۲ ساعته برای خروج از کشور تعیین کرده بودند .


به گفته برخی تحلیلگران، مشخص بود که پس از جنگ دوازده روزه، هر کس دبیری شورای عالی امنیت ملی را بپذیرد با احتمال بالایی به شهادت خواهد رسید، اما لاریجانی این مسئولیت خطرناک را پذیرفت .
در رخداد دیگر، بر اساس گزارش منابع خبری لبنان، طرح  ترور علی لاریجانی در لبنان پیش از اجرا خنثی شده است. به گفته منابع امنیتی لبنانی، یک هسته عملیاتی متشکل از عوامل محلی و خارجی از اوایل  ۲۰۲۵م طراحی این عملیات را آغاز کرده بود که با دستگیری یکی از اعضای آن به همراه مواد منفجره، نقشه خنثی شد. قرار بود این عملیات همزمان با مراسم سالگرد ترور سیدحسن نصرالله در بیروت اجرا شود. روش طراحی‌شده برای این ترور، مشابه با شیوه به‌کاررفته در ترور محسن فخری‌زاده گزارش شده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1347993/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%81%D8%AE%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 «جزئیات عملیات ترور علی لاریجانی به شیوه فخری زاده»، وب‌سایت تابناک.]</ref>


== واکنش‌ها به ترور لاریجانی ==
== واکنش‌ها به ترور لاریجانی ==
خط ۱۱۲: خط ۹۷:


== منابع ==
== منابع ==
«بازگشت چهره کهنه‌کار سیاست به قلب امنیت ملی؛ علی لاریجانی کیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 4 مرداد 1404ش.
«تایید رسمی خبر شهادت دکتر علی لاریجانی / دبیر شورای عالی امنیت ملی همراه فرزندش ترور شد»، وب‌سایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.
«علی لاریجانی»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بازدید: 7 فروردین 1405ش.
«علی لاریجانی؛ زندگی سرشار از مجاهدت، ختم به شهادت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 27 اسنفد 1404ش.
«علی لاریجانی کیست؟»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1400ش.
«مراجع تقلید و علما شهادت دکتر لاریجانی را تسلیت گفتند»، وب‌سایت شبکۀ العالم، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.


«واکنش‌های چهره‌های سیاسی به شهادت علی لاریجانی»، وب‌سایت اکو ایران، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.
* «از منش تا مرام؛ روایت نزدیکان از شخصیت شهید لاریجانی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 7 فروردین 1405ش.
* انتظامی، حسین، «بازخوانی شباهت‌های راهبردی علی لاریجانی و شهید بهشتی در یادداشت حسین انتظامی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1405ش.
* «بازگشت چهره کهنه‌کار سیاست به قلب امنیت ملی؛ علی لاریجانی کیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 4 مرداد 1404ش.
* «تایید رسمی خبر شهادت دکتر علی لاریجانی / دبیر شورای عالی امنیت ملی همراه فرزندش ترور شد»، وب‌سایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.
* «جزئیات تازه از نحوه شهادت علی لاریجانی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.
* «جزئیات عملیات ترور علی لاریجانی به شیوه فخری زاده»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 5 دی 1404ش.
* «‌خاندان لاریجانی؛ از پدر‌ مرجع تقلید ‌تا پسران سیاست‌ورز»، وب‌سایت روزنامۀ هفت صبح، تاریخ درج مطلب: 7 آذر 1404ش.
* «علی لاریجانی»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بازدید: 7 فروردین 1405ش.
* «علی لاریجانی؛ زندگی سرشار از مجاهدت، ختم به شهادت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 27 اسنفد 1404ش.
* «علی لاریجانی کیست؟»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1400ش.
* «لاریجانی: روز اول جنگ تهدید به قتل شدم/ ترامپ گفت ایران باید تسلیم شود و رهبر انقلاب در دهن او زد/ عده ای فکر می‌کنند مذاکره حلال همه چیز است»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 23 مرداد 1404ش.
* «مراجع تقلید و علما شهادت دکتر لاریجانی را تسلیت گفتند»، وب‌سایت شبکۀ العالم، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.
* «واکنش‌های چهره‌های سیاسی به شهادت علی لاریجانی»، وب‌سایت اکو ایران، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.