محاربه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۵۸: / خط ۵۸: @@
 واژه «محاربه» در این آیه لزوماً به معنای جنگ نظامی و مسلحانه نیست، بلکه به مفهوم مطلقِ مبارزه، ناسازگاری و ضدیت با خواست خدا و رسول اوست؛ خواستی که هدف آن حاکمیت دین و تضمین سعادت و رشد جامعه است. بر این اساس، محاربه مورد بحث در قرآن، ناظر به هر گناه و نافرمانی ساده‌ای نیست، بلکه مختص به نوعی از اقدامات مخرب است که آسیب آن دامنگیر اجتماع شده و مصداق بارز «فساد در زمین» باشد. به دلیل همین آثار سنگین اجتماعی و رویارویی مستقیم با حاکمیت الهی است که مجازات‌های بازدارنده‌ای نظیر اعدام، به دار آویختن، قطع دست و پا و یا تبعید برای آن مقرر شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/79629/%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D8%A2%D9%86?SID=211222 صالحی نجف آبادی، «تفسیر آیه محاربه و احکام فقهی آن»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref>
-در روایات مربوط به آیه محاربه (مائده، ۳۳) درباره «ترتیب انجام حدود چهارگانه» سه دیدگاه اصلی مطرح شده است. آیه شریفه چهار نوع مجازات برای محارب برمی‌شمارد: قتل، صَلب، قطع دست و پای مخالف، و نفی بلد. برخی روایات با ترتیب آوردن این مجازات‌ها، ظاهر در «ترتیب» هستند؛ یعنی گویی ابتدا قتل، سپس صلب و بعد قطع و در نهایت نفی بلد اجرا می‌شود. در مقابل، روایات دیگری ظهور در «تخییر» دارند و می‌فهمانند که ذکر این چهار حد در آیه، از باب بیان گزینه‌هاست نه ترتیب الزامی؛ لذا حاکم شرع می‌تواند متناسب با شرایط جرم و مصلحت جامعه، هر یک از این چهار کیفر را برگزیند.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص76-79.]</ref> دسته سومی از روایات نیز به گونه‌ای تفسیر شده‌اند که نتیجه آن «تخییر ترتیبی» است؛ یعنی نوعی تخییر که در عین حال، از یک چارچوب و اولویت‌بندی کلی تبعیت می‌کند. با این حال، به گزارش مقاله و برآیند مجموع روایات و اقوال فقها، نظر مشهور فقهای شیعه ـ و به تبع آن قانون مجازات اسلامی ـ قول به «تخییر» است؛ بدین معنا که حاکم در انتخاب هر یک از حدود چهارگانه محاربه ملزم به رعایت ترتیب خاصی نیست و اختیار تعیین نوع حد را با لحاظ مصالح و مفاسد در اختیار دارد.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص76-79.]</ref><ref group="دیدگاه">این پاراگراف از اصل محاربه خارج شده و وارد فضای مجازات شده است. ضمن بازنویسی روان با ادبیات ویکی باید به بخش مجازات منتقل شود. البته دقت کنید که پس از انتقال به آنجا، انسجام مطالب را رعایت کنید.</ref>
 == جرم انگاری محاربه ==
 بر اساس بررسی‌های فقهی و حقوقی، مبنای اصلی جرم‌انگاری «محاربه» در حقوق کیفری ایران، آیه ۳۳ سوره مائده است. در فقه اسلامی، این جرم منحصراً به عنوان جرمی علیه امنیت و آرامش عمومی تعریف شده است که ارکان مادی و روانی آن شامل «استفاده از سلاح» و داشتن «قصد ارعاب» (ایجاد ترس و وحشت در میان مردم) می‌شود. دانشمندان اسلامی در طول تاریخ همواره تلاش کرده‌اند تا مرز مشخصی میان محاربه و مخالفت‌های سیاسی با حکومت (بغی) ایجاد کنند تا مانع سوءاستفاده حاکمان از مجازات‌های سنگین محاربه برای سرکوب مخالفان شوند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/86285/%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA آقابابایی، «گفتمان فقهی و جرم انگاری در حوزه جرائم علیه امنیت ملت و دولت»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref>
@@ خط ۱۵۵: / خط ۱۵۰: @@
 |}
 == مجازات محاربه<ref group="دیدگاه">خیلی مفصل شده است. مختصر گزارش کنید که 4 نوع مجازات آمده است و تفاوت های نظری را نیز مطرح کنید.</ref> ==
-در ماده 283 قانون مجازات اسلامی، مجازات‌های چهارگانه محاربه آمده است:<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048 «قانون مجازات اسلامی»، مصوب 1392ش، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
+بر اساس آیه ۳۳ سوره مائده و بر اساس قانون مجازات اسلامی چهار مجازات اصلی برای جرم محاربه تعیین شده است که عبارتند از: اعدام (قتل)، صَلب (به صلیب کشیدن و آویختن)، قطع دست راست و پای چپ، و نفی بَلَد (تبعید).<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048 «قانون مجازات اسلامی»، مصوب 1392ش، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
-=== اعدام ===
-بر اساس قانون مجازات اسلامی مجازات اعدام برای شخصی که مصداق محارب شناخته می‌شود قابل اجراست. در خصوص نحوه اجرای آن نیز با استناد به آیین‌نامه سال ۱۳۹۸ش مجازات اعدام به صورت حلق‌آویز و از طریق طناب دار، یا به شیوه‌ دیگری که کمترین آزار را برای محکوم داشته باشد، اجرا می‌گردد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1152670 «آیین‌نامه نحوه اجرای حدود، سلب حیات، قطع عضو»، مصوب سال 1398ش، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
-=== صلب ===
-صلب در لغت به معنای «آویختن انسان برای کشتن یا به پشت بستن او» است. صلب شبیه به دار آویختن است، با این تفاوت که چوب دار در صلب از دو قطعه افقی و عمودی تشکیل شده است و شخص را به آن می‌بندند.
-نکته مهم در صلب این است که به نحوی اجرا می‌شود که موجب مرگ زودهنگام فرد نگردد. بر اساس ماده ۱۹۵ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۰ش، منظور از صلب بستن فرد به مدت سه روز به دار است؛ اگر محکوم پس از گذشت سه روز زنده بماند، باید او را پایین آورد و دیگر نمی‌توان وی را کشت.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1152670 «آیین‌نامه نحوه اجرای حدود، سلب حیات، قطع عضو»، مصوب سال 1398ش، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
-=== قطع دست راست و پای چپ ===
-در مجازات محاربه، قطع دست راست و پای چپ به عنوان یک «مجازات واحد» در نظر گرفته می‌شود و هر دو عضو توأم با یکدیگر در روز اجرای حکم قطع می‌شوند.  ترتیب اجرای آن معمولاً به این صورت است که ابتدا دست راست و سپس پای چپ قطع می‌شود.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048 «قانون مجازات اسلامی»، مصوب 1392ش، ماده 278، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
-=== نفی بلد یا تبعید ===
+در روایات و فقه اسلامی، پیرامون نحوه اجرای این حدود چهارگانه و لزوم یا عدم لزوم رعایت ترتیب میان آن‌ها، سه دیدگاه اصلی «ترتیب»، «تخییر ترتیبی» و «تخییر» مطرح است. دیدگاه نخست بر این باور است که مجازات‌ها باید بر اساس ترتیبِ ذکرشده در آیه یا شدت جرم اعمال شوند؛ و دیدگاه دوم به نوعی انتخاب در چارچوب اولویت‌بندی‌های خاص قائل است. با این حال، نظر مشهور فقهای شیعه که مبنای ماده ۲۸۳ قانون مجازات اسلامی نیز قرار گرفته، قول به «تخییر» است. بر اساس این دیدگاه، حاکم شرع یا قاضی ملزم به رعایت ترتیب خاصی در اجرای این مجازات‌ها نیست، بلکه اختیار دارد تا با در نظر گرفتن شرایط وقوع جرم، میزان آثار مخرب آن و مصلحت جامعه، مناسب‌ترین کیفر را از میان این چهار گزینه انتخاب و بر فرد محارب اعمال کند.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص76-79.]</ref>
-نفی بلد خفیف‌ترین مجازات برای شخص محارب است. نفی در لغت به معنای طرد و اخراج از محلی به محل دیگر است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1758385825-68ced6a176079-10370-1404-9.pdf حسینی پاسندی و دیگران، «بررسی معیارهای قاضی در گزینش صحیح مجازات‌های اربعه محارب، با نگاهی به چالش‌ها »، 1403ش، ص6.]</ref> در این مجازات، مجرم از اقامت در شهر و محل سکونت خود (شهری که جرم در آن رخ داده) ممنوع می‌شود و او را برای مدتی معین مجبور به سکونت در محلی دیگر می‌کنند. همچنین در روایات اشاره شده که مردمِ محل تبعید، از معاشرت، معامله و ازدواج با فرد محارب پرهیز داده می‌شوند. بر اساس ماده ۲۸۴، مدت زمان نفی بلد بیش از یک سال می‌باشد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1152670 «آیین‌نامه نحوه اجرای حدود، سلب حیات، قطع عضو»، مصوب سال 1398ش، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
-=== اعدام محاربین در ایران ===
+== اعدام محاربین در ایران ==
 بر اساس دیدگاه‌های حقوقی در نظام قضایی ایران، تعیین مجازات‌های سنگین مانند اعدام برای جرم «محاربه»، ریشه در منابع فقهی و آیه 33 سوره مائده دارد که با هدف مقابله با برهم‌زنندگان امنیت عمومی وضع شده است. طبق ماده 279 قانون مجازات اسلامی، کشیدن سلاح به قصد آسیب به جان، مال یا ناموس مردم که باعث ایجاد ترس و ناامنی در جامعه شود، محاربه محسوب می‌گردد؛ اقدامی که حمله به مأموران انتظامی را نیز در بر می‌گیرد، زیرا به طور طبیعی موجب ارعاب عمومی می‌شود.