حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''محاربه'''؛ کشیدن سلاح برای ایجاد ترس و ناامنی عمومی. | '''محاربه'''؛ کشیدن سلاح برای ایجاد ترس و ناامنی عمومی. | ||
محاربه در فقه اسلامی و حقوق کیفری ایران به معنای کشیدن سلاح با قصد ایجاد رعب و وحشت در میان مردم و برهم زدن امنیت عمومی است. این عنوان از جرایم سنگین علیه امنیت جامعه به شمار میآید و مستند اصلی آن آیهای از سوره مائده در قرآن کریم است که به «آیه محاربه» شهرت دارد. در فقه امامیه، تحقق محاربه مستلزم کشیدن سلاح و قصد ایجاد ترس و ناامنی در میان مردم است و صرف وقوع درگیری یا ارتکاب جرم بدون قصد اخافه عمومی، لزوماً محاربه محسوب نمیشود. | محاربه در فقه اسلامی و حقوق کیفری ایران به معنای کشیدن سلاح با قصد ایجاد رعب و وحشت در میان مردم و برهم زدن امنیت عمومی است. این عنوان از جرایم سنگین علیه امنیت جامعه به شمار میآید و مستند اصلی آن آیهای از سوره مائده در قرآن کریم است که به «آیه محاربه» شهرت دارد. در فقه امامیه، تحقق محاربه مستلزم کشیدن سلاح و قصد ایجاد ترس و ناامنی در میان مردم است و صرف وقوع درگیری یا ارتکاب جرم بدون قصد اخافه عمومی، لزوماً محاربه محسوب نمیشود. | ||
| خط ۲۱: | خط ۵: | ||
در قانون مجازات اسلامی ایران نیز محاربه به کشیدن سلاح به قصد جان، مال یا ناموس مردم یا به منظور ایجاد رعب و سلب امنیت عمومی تعریف شده است. این جرم دارای ارکان مادی و روانی مشخصی است و در صورت احراز آن از سوی دادگاه، مرتکب میتواند به یکی از مجازاتهای حدی مانند اعدام، صلب، قطع دست راست و پای چپ یا نفی بلد محکوم شود. محاربه از نظر مفهومی با جرایمی مانند بغی (قیام مسلحانه علیه حکومت) و افساد فیالارض (فساد گسترده در جامعه) مرتبط است، اما از حیث تعریف، موضوع و گستره رفتار مجرمانه تفاوتهایی با آنها دارد. | در قانون مجازات اسلامی ایران نیز محاربه به کشیدن سلاح به قصد جان، مال یا ناموس مردم یا به منظور ایجاد رعب و سلب امنیت عمومی تعریف شده است. این جرم دارای ارکان مادی و روانی مشخصی است و در صورت احراز آن از سوی دادگاه، مرتکب میتواند به یکی از مجازاتهای حدی مانند اعدام، صلب، قطع دست راست و پای چپ یا نفی بلد محکوم شود. محاربه از نظر مفهومی با جرایمی مانند بغی (قیام مسلحانه علیه حکومت) و افساد فیالارض (فساد گسترده در جامعه) مرتبط است، اما از حیث تعریف، موضوع و گستره رفتار مجرمانه تفاوتهایی با آنها دارد. | ||
== مفهومشناسی<ref | == مفهومشناسی == | ||
محاربه از واژه حرب به معنای جنگ و ستیز گرفته شده است.<ref>فیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، 1414ق، ج1، ص127.</ref> در فقه و قوانین کیفری ایران، به جرمی گفته میشود که در آن فرد با کشیدن سلاح به قصد تعرض به جان، مال یا ناموس مردم، موجب ایجاد ترس و ناامنی عمومی در جامعه شود.<ref>[https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/1287/%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%86.html «محاربه چیست»، وبسایت مشاوره حقوقی دینا.]</ref><ref>[https://law.tabrizu.ac.ir/article_2083_8476353cfeed6116cf7aa85291a2627c.pdf پوربافرانی، «تحلیل جرم محاربه»، 1390ش، ص54.]</ref> در نظام حقوقی مبتنی بر فقه اسلامی، محاربه در کنار دو عنوان بَغی و افساد فیالارض، از مهمترین جرایم علیه امنیت و نظم عمومی به شمار میروند.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص7]</ref> با این حال، حقوقدانان این سه مفهوم را از نظر هدف و گستره جرم از یکدیگر تفکیک میکنند: | |||
* '''محاربه:''' در این جرم، اقدام مجرمانه مستقیماً آرامش و امنیت شهروندان را هدف قرار میدهد. معیار اصلی در تشخیص محاربه، استفاده از سلاح برای ایجاد رعب و وحشت در میان مردم است و ماهیت آن ارتباطی با نوع حکومت و تقابل با ساختار سیاسی ندارد.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص7]</ref> | |||
* '''بغی:''' برخلاف محاربه که جرمی علیه عموم مردم است، بغی به معنای قیام مسلحانه علیه حکومت مستقر تعریف میشود. در این حالت، هدف اصلی مجرمان، براندازی، تضعیف یا مقابله مسلحانه با حاکمیت است و ایجاد ناامنی در میان مردم، هدف اصلی نیست بلکه صرفاً ممکن است از پیامدهای جانبی این اقدام باشد.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص15-16]</ref> | |||
* '''افساد فیالارض:''' این عنوان شامل اقدامات مخرب و گستردهای است که بنیانهای جامعه را به خطر انداخته و موجب نابودی و ناامنی شدید میشود. اگرچه برخی از کارشناسان حقوقی محاربه و افساد فیالارض را هممعنا میدانند، اما دیدگاه غالب بر این است که افساد فیالارض مفهومی بسیار وسیعتر دارد. در واقع، محاربه تنها یکی از شکلهای افساد فیالارض است؛ زیرا افساد میتواند شامل انواع جرایم سازمانیافته و تخریبهای کلان باشد، حتی اگر با تعریف کلاسیک محاربه (مانند سلاح کشیدن در خیابان) همخوانی نداشته باشد.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص18]</ref> | |||
علاوه بر مصداق اصلی محاربه که همان کشیدن سلاح برای ترساندن مردم و ایجاد ناامنی است، مصادیق مهمی برای محاربه معرفی شده است؛ ازجمله: راهزنی، سرقت و قاچاق که همراه با بکارگرفتن سلاح باشد.<ref>[https://rc.majlis.ir/en/law/show/845048 «قانون مجازات اسلامی، فصل هشتم محاربه»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | |||
== مبانی دینی محاربه == | |||
اصطلاح فقهی محاربه، مفهومی است که از آیه محاربه برداشت شده است که پیشینهٔ آن عمدتاً در متون فقهی و روایی امامیه یافت میشود و در روایات اهل سنت انعکاس مستقیمی ندارد.<ref>[https://jfiqh.um.ac.ir/article_28484_99404de991bfdb95c5ea1c72c1e2b8dc.pdf موسوی و دیگران، «بازخوانی ماهیت و مصادیق محاربه در جرایم علیه نظم عمومی»، 1393ش، ص 138 و 142.]</ref> بر پایه برخی تحقیقات، مبنای اصلی جرمانگاری محاربه در اسلام، آیه 33 سوره مائده است که به آیه محاربه شهرت دارد.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص68.]</ref><ref>[https://law.tabrizu.ac.ir/article_2083_8476353cfeed6116cf7aa85291a2627c.pdf پوربافرانی، «تحلیل جرم محاربه»، 1390ش، ص49.]</ref> در فقه اسلامی، این جرم منحصراً بهعنوان جرمی علیه امنیت و آرامش عمومی تعریف شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/86285/%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA آقابابایی، «گفتمان فقهی و جرم انگاری در حوزه جرائم علیه امنیت ملت و دولت»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> | |||
بر اساس برخی پژوهشها، مفهوم محاربه در آیه محاربه، به معنای هرگونه تقابل و ضدیت با احکام خدا و پیامبر اسلام است. بر این اساس، محاربه به گناهان و نافرمانیهای فردی اطلاق نمیشود؛ بلکه ناظر به اقدامات مخربی است که امنیت و نظم جامعه را مختل کرده و مصداق بارز فساد در زمین باشند. به دلیل همین پیامدهای سنگین اجتماعی و تقابل با حاکمیت شرع، مجازاتهای سنگینی چون اعدام، به صلیب کشیدن یا دار زدن، قطع دست و پا، یا تبعید برای آن وضع شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/79629/%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D8%A2%D9%86?SID=211222 صالحی نجف آبادی، «تفسیر آیه محاربه و احکام فقهی آن»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> | |||
بر اساس برخی پژوهشها، روایات اسلامی تنها به بیان حکم و مصادیق آن پرداختهاند و برآیند این بررسیها حاکی از آن است که وجه مشترک و شالودهٔ اساسی در تمامی مصادیق، قصد ایجاد هراس و اخلال در امنیت جامعه است؛ بنابراین، هرگونه اقدامی که با توسل به قهر و غلبه منجر به وحشتآفرینی عمومی و سلب امنیت جامعه گردد، شاکلهٔ اصلی این بزه را محقق ساخته و تحت شمول عنوان کیفری محاربه قرار میگیرد.<ref>[https://jfiqh.um.ac.ir/article_28484_99404de991bfdb95c5ea1c72c1e2b8dc.pdf موسوی و دیگران، «بازخوانی ماهیت و مصادیق محاربه در جرایم علیه نظم عمومی»، 1393ش، ص 138 و 142.]</ref> | |||
== جرمانگاری محاربه == | |||
محاربه در ماده 279 قانون مجازات اسلامی جرمانگاری شده<ref>[https://rc.majlis.ir/en/law/show/845048 «قانون مجازات اسلامی، فصل هشتم محاربه»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> و ارکان آن عبارت است از:<ref>[https://mags.markazfeqhi.com/article_722134.html آشوری و دیگران، «چالشهای فقهی تطبیق محاربه و افساد در بندهای چهارگانه ماده 45 الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر»، 1403ش، ص72.]</ref><ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/86285/%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA آقابابایی، «گفتمان فقهی و جرم انگاری در حوزه جرائم علیه امنیت ملت و دولت»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> | |||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
! رکن !! اجزا !! توضیح | ! '''رکن''' !! '''اجزا''' !! '''توضیح''' | ||
|- | |- | ||
| rowspan="1" | عنصر قانونی | | rowspan="1" | '''عنصر قانونی''' | ||
| ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی | | ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی | ||
| تعریف قانونی جرم محاربه و تعیین حدود و شرایط تحقق آن | | تعریف قانونی جرم محاربه و تعیین حدود و شرایط تحقق آن | ||
|- | |- | ||
| rowspan="5" | عنصر مادی | | rowspan="5" | '''عنصر مادی''' | ||
| رفتار فیزیکی | | رفتار فیزیکی | ||
| کشیدن سلاح به روی مردم | | کشیدن سلاح به روی مردم | ||
| خط ۹۲: | خط ۴۶: | ||
| ناامنی ایجاد شده باید ناشی از رفتار مرتکب (کشیدن سلاح) باشد | | ناامنی ایجاد شده باید ناشی از رفتار مرتکب (کشیدن سلاح) باشد | ||
|- | |- | ||
| rowspan="4" | عنصر روانی (معنوی) | | rowspan="4" | '''عنصر روانی (معنوی)''' | ||
| سوءنیت عام | | سوءنیت عام | ||
| عمد در کشیدن سلاح | | عمد در کشیدن سلاح | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۵۹: | ||
| قصد تعرض یا ایجاد اخافه و ارعاب مردم | | قصد تعرض یا ایجاد اخافه و ارعاب مردم | ||
|} | |} | ||
== فلسفه جرمانگاری محاربه == | |||
بر اساس اصول فقهی و حقوق کیفری، فلسفهٔ اصلی جرمانگاری محاربه، صیانت از امنیت، آزادی و آرامش عمومی است. به همین دلیل، محاربه در زمرهٔ جرایم مقید دستهبندی میشود؛ بدین معنا که صرفِ انجام یک رفتار فیزیکی (مانند برکشیدن سلاح) برای تحقق این جرم کفایت نمیکند، بلکه شکلگیری آن منوط به حصول یک نتیجهٔ مشخص مجرمانه، یعنی ایجاد واقعی رعب و وحشت و سلب امنیت مردم است.<ref>[https://law.tabrizu.ac.ir/article_2083_8476353cfeed6116cf7aa85291a2627c.pdf پوربافرانی، «تحلیل جرم محاربه»، 1390ش، ص73-75.]</ref> بر همین اساس، منابع پژوهشی مرز دقیقی بین محاربه و بغی ایجاد کردهاند؛ از این رو مصادیقی همچون راهزنی، اقدامات تروریستی و سرقت مسلحانه بهعنوان محاربه معرفی شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/86285/%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA آقابابایی، «گفتمان فقهی و جرم انگاری در حوزه جرائم علیه امنیت ملت و دولت»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> | |||
افزون بر این، در نظام حقوقی و کیفری ایران، محاربه مفهومی جامع است که ساحتِ دوگانه امنیت عمومی مردم و امنیت ملی را توأمان در بر میگیرد؛ به گونهای که از یک سو ناظر بر حفظ جان، مال و آرامش شهروندان در برابر هرگونه ارعاب و خشونت مسلحانه است، و از سوی دیگر، به دلیل اهمیت حیاتیِ ثبات کشور به عنوان زیربنای تمامی ابعاد اقتصادی و اجتماعی، به حوزه جرایم علیه امنیت ملی نیز تسری یافته است. این پیوند بنیادین میان امنیت جامعه و ثبات حاکمیت سبب شده تا قانونگذار، با استناد به مبانی فقهی و ضرورتهای بنیادین، محاربه را به عنوان یکی از خطوط قرمز و جرایم غیرقابل تسامح شناسایی کند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1244652/%D8%AE%D8%AF%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C «خدشه دار کردن امنیت در هر کشوری سنگین ترین مجازات ها را در پی دارد/ احکام صادره محاربه براساس قانون بوده است»، خبرگزاری شبستان.]</ref> | |||
== توبه محارب == | == توبه محارب == | ||
در فقه و ماده 114 قانون مجازات ایران، توبه کردن فردی که مرتکب جرم محاربه شده، قانون و شرایط خاصی دارد. اگر مجرمِ پروندههای محاربه پیش از دستگیر شدن توسط مأموران حکومت، داوطلبانه توبه کند، مجازات او بخشیده میشود. متون دینی دلیل این گذشتِ قانونی را صادقانه بودن این نوع توبه میدانند؛ چرا که پشیمانیِ قبل از دستگیری، یک انتخاب آزادانه است و با توبهای که از سر ترسِ پس از دستگیری باشد، فرق دارد. از سوی دیگر باید توجه داشت که تشخیص واقعی بودن توبه بر عهده قاضی است و عواملی مانند تسلیم داوطلبانهٔ مجرم به پلیس، میتواند نشانهٔ صداقت او باشد. اما توبه پس از دستگیری دیگر فایدهای ندارد؛ زیرا ممکن است دروغین باشد و باعث شود مجازاتهای قانونی اثر پیشگیرانهٔ خود را در جامعه از دست بدهند. در نتیجه، قانون در عین حال که فرصت جبران به مجرم میدهد، با قوانین سختگیرانه مانع از بیاثر شدن مجازاتها میشود. با این حال، درباره اینکه آیا توبه حقوق شخصی افراد (مانند حق قصاص و دیه) را نیز لغو میکند یا خیر، میان فقیهان اختلاف نظر هست. <ref>[https://www.sid.ir/FileServer/SF/8921396H0363 مصلح، «نقش توبه درجرایم حدودی و تعزیری ازمنظر فقه و قانون مجازات اسلامی مصوب 1392»، اولین همایش بین المللی و سومین همایش ملی پژوهشهای مدیریت و علوم انسانی، 1396ش، ص3-4.] </ref> | |||
== چالشهای فقهی و حقوقی محاربه<ref group="دیدگاه">ادبیات را متناسب با ویکی بازنویسی کنید لطفا | == چالشهای فقهی و حقوقی محاربه<ref group="دیدگاه">ادبیات را متناسب با ویکی بازنویسی کنید لطفا | ||
| خط ۱۱۷: | خط ۷۴: | ||
این نکته در تمام مقاله رعایت شود لطفا</ref> == | این نکته در تمام مقاله رعایت شود لطفا</ref> == | ||
{| class="wikitable sortable" | {| class="wikitable sortable" | ||
! موضوع چالش !! شرح مسئله !! ریشه فقهی و حقوقی چالش !! دیدگاهها و پیامدها در منابع | ! '''موضوع چالش'''!! '''شرح مسئله'''!! '''ریشه فقهی و حقوقی چالش'''!! '''دیدگاهها و پیامدها در منابع''' | ||
|- | |- | ||
| | | محاربه در فضای سایبری (محاربه رایانهای)<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735634392-6773add8a4425-10555-1403-82.pdf واحدی کبیری و دیگران، «بررسی جرایم اینترنتی از دیدگاه فقه امامیه»، 1403ش، ص9.]</ref> | ||
| بررسی این مسئله که آیا حملات سایبری و جرایم رایانهایِ برهمزننده امنیت عمومی، مشمول حکم محاربه میشوند یا خیر. | | بررسی این مسئله که آیا حملات سایبری و جرایم رایانهایِ برهمزننده امنیت عمومی، مشمول حکم محاربه میشوند یا خیر. | ||
| در فقه شیعه، شرط اصلیِ تحقق محاربه | | در فقه شیعه، شرط اصلیِ تحقق محاربه کشیدن سلاح فیزیکی است؛ بنابراین بسط دادن این مفهوم به ابزارهای دیجیتال، با نظر مشهور فقها همخوانی ندارد. | ||
| حقوقدانان معتقدند به دلیل نبود قانون و متن صریح فقهی، استفاده از عنوان «محاربه رایانهای» از نظر تفسیری با ابهام و چالش جدی روبهروست. | | حقوقدانان معتقدند به دلیل نبود قانون و متن صریح فقهی، استفاده از عنوان «محاربه رایانهای» از نظر تفسیری با ابهام و چالش جدی روبهروست. | ||
|- | |- | ||
| | | اقدامات خشونتآمیز در ناآرامیهای اجتماعی<ref>[http://ijtihadnet.ir/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%8C-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%D9%88/ ابراهیمی، «فقه در میدان امنیت: مرز اعتراض، اغتشاش و تحقق محاربه»، وبسایت اجتهاد.]</ref> | ||
| تعیین مرز میان اعتراض، درگیری ساده و محاربه؛ و بررسی اینکه آیا هرگونه رفتار خشونتآمیز در ناآرامیها مصداق محاربه است؟ | | تعیین مرز میان اعتراض، درگیری ساده و محاربه؛ و بررسی اینکه آیا هرگونه رفتار خشونتآمیز در ناآرامیها مصداق محاربه است؟ | ||
| از نظر فقهی، محاربه سه شرط اساسی دارد: استفاده از سلاح، قصد ایجاد ترس در مردم (ارعاب عمومی) و سلب امنیت جامعه. | | از نظر فقهی، محاربه سه شرط اساسی دارد: استفاده از سلاح، قصد ایجاد ترس در مردم (ارعاب عمومی) و سلب امنیت جامعه. | ||
| صرفِ درگیری فیزیکی یا حتی قتلِ یک فرد مشخص (بدون قصد ترساندن عموم مردم)، محاربه محسوب نمیشود؛ بلکه این عنوان تنها بر حملات مسلحانهای صدق میکند که با هدف ایجاد وحشت عمومی انجام شده باشند. | | صرفِ درگیری فیزیکی یا حتی قتلِ یک فرد مشخص (بدون قصد ترساندن عموم مردم)، محاربه محسوب نمیشود؛ بلکه این عنوان تنها بر حملات مسلحانهای صدق میکند که با هدف ایجاد وحشت عمومی انجام شده باشند. | ||
|- | |- | ||
| | | تعمیم عنوان محاربه به قاچاق مواد مخدر<ref>[https://mags.markazfeqhi.com/article_722134.html آشوری و دیگران، «چالشهای فقهی تطبیق محاربه و افساد در بندهای چهارگانه ماده 45 الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر»، 1403ش، ص70-71.]</ref> | ||
| چالشِ اطلاق عناوین | | چالشِ اطلاق عناوین محارب یا مفسد فیالارض به قاچاقچیان مسلح در قوانین مبارزه با مواد مخدر. | ||
| در تعریف فقهی، صِرفِ حمل سلاح (بدون کشیدن آن به روی مردم) و نداشتنِ قصد ایجاد ناامنی عمومی، برای اثبات جرم محاربه کافی نیست. | | در تعریف فقهی، صِرفِ حمل سلاح (بدون کشیدن آن به روی مردم) و نداشتنِ قصد ایجاد ناامنی عمومی، برای اثبات جرم محاربه کافی نیست. | ||
| تطبیق این قانون با شرع، توسط برخی فقیهان و حقوقدانان نقد شده است؛ زیرا هدف اصلی قاچاقچیان معمولاً سودجویی است، نه ایجاد وحشت در میان مردم. | | تطبیق این قانون با شرع، توسط برخی فقیهان و حقوقدانان نقد شده است؛ زیرا هدف اصلی قاچاقچیان معمولاً سودجویی است، نه ایجاد وحشت در میان مردم. | ||
|- | |- | ||
| | | مجازات معاونت (همکاری غیرمستقیم) در محاربه<ref>[https://journals.qom.ac.ir/article_3293_7c32696ccf29bd4e3f1f6d1b0cc302d7.pdf خالقی، «معاونت در محاربه در حقوق کیفر ی ایران و فقه اسلامی»، 1404ش، ص103.]</ref> | ||
| چگونگی تعیین کیفر برای اشخاصی که مجرم اصلی نبودهاند، اما در ارتکاب محاربه همکاری یا زمینهسازی کردهاند. | | چگونگی تعیین کیفر برای اشخاصی که مجرم اصلی نبودهاند، اما در ارتکاب محاربه همکاری یا زمینهسازی کردهاند. | ||
| در حقوق، کیفرِ | | در حقوق، کیفرِ معاون بر اساس کیفرِ مجرم اصلی تعیین میشود. اما در محاربه چون قاضی میان چهار مجازات مختلف (اعدام، مصلوب کردن، قطع عضو، تبعید) مخیر است، تعیین مجازات برای شخصِ معاون پیچیده میشود. | ||
| نبود دستورالعمل صریح فقهی در این باره، باعث ایجاد خلأ و ابهام در نظام کیفری ایران شده و محل بحث حقوقدانان است. | | نبود دستورالعمل صریح فقهی در این باره، باعث ایجاد خلأ و ابهام در نظام کیفری ایران شده و محل بحث حقوقدانان است. | ||
|} | |} | ||
== مجازات محاربه | == مجازات محاربه == | ||
بر اساس آیه ۳۳ سوره مائده و بر اساس قانون مجازات اسلامی چهار مجازات اصلی برای جرم محاربه تعیین شده است که عبارتند از: اعدام | بر اساس آیه ۳۳ سوره مائده و بر اساس قانون مجازات اسلامی چهار مجازات اصلی برای جرم محاربه تعیین شده است که عبارتند از: | ||
* اعدام: قتل؛ | |||
* صَلب: به صلیب کشیدن و آویختن؛ | |||
* قطع دست راست و پای چپ؛ | |||
* و نفی بَلَد: تبعید.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048 «قانون مجازات اسلامی»، مصوب 1392ش، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | |||
در روایات و فقه اسلامی، پیرامون نحوه اجرای مجازات چهارگانه و لزوم یا عدم لزوم رعایت ترتیب میان آنها، دو دیدگاه اصلی مطرح است: | |||
* '''تخییر:''' حاکم شرع یا قاضی ملزم به رعایت ترتیب خاصی در اجرای این مجازاتها نیست، بلکه اختیار دارد تا با در نظر گرفتن مصلحت جامعه، مناسبترین کیفر را از میان این چهار گزینه انتخاب و بر فرد محارب اعمال کند. | |||
* '''ترتیب:''' بر این اساس مجازات جرم محاربه ثابت نیست و متناسب با میزانِ خلافی که مجرم انجام داده، درجهبندی میشود. این مجازاتها به ترتیبِ شدتِ جرم عبارتند از: | |||
# اگر فرد فقط سلاح بکشد و باعث ترس و وحشت مردم شود، مجازات او صرفاً تبعید است. | |||
# اگر علاوه بر ترساندن مردم، به کسی آسیب جسمی هم برساند، ابتدا بابت آن آسیب قصاص میشود و سپس به تبعید میرود. | |||
# اگر فردِ مسلح، دست به سرقت و غارت اموال مردم بزند، مجازاتش قطع دست و پا خواهد بود. | |||
# اگر با کشیدن سلاح کسی را به قتل برساند اما چیزی ندزدد، مجازات او اعدام است.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص76-79.]</ref> | |||
== اعدام محاربین در ایران == | == اعدام محاربین در ایران == | ||
بر اساس دیدگاههای حقوقی در نظام قضایی ایران، تعیین مجازاتهای سنگین مانند اعدام برای جرم | بر اساس دیدگاههای حقوقی در نظام قضایی ایران، تعیین مجازاتهای سنگین مانند اعدام برای جرم محاربه، ریشه در منابع فقهی و آیه 33 سوره مائده دارد که با هدف مقابله با برهمزنندگان امنیت عمومی وضع شده است. طبق ماده 279 قانون مجازات اسلامی، کشیدن سلاح به قصد آسیب به جان، مال یا ناموس مردم که باعث ایجاد ترس و ناامنی در جامعه شود، محاربه محسوب میگردد؛ اقدامی که حمله به مأموران انتظامی را نیز در بر میگیرد، زیرا به طور طبیعی موجب ارعاب عمومی میشود. | ||
برخی معتقدند باید میان مجازاتهای چهارگانه محاربه (اعدام، به صلیب کشیدن، قطع دست و پا، و تبعید) ترتیب خاصی رعایت شود. اما قانونگذار با تکیه بر آرای فقهی و بر اساس مواد 282 و 283 قانون مجازات اسلامی و اصول 166 و 167 قانون اساسی، انتخاب هر یک از این مجازاتها را کاملاً به اختیار قاضی گذاشته است. مدافعان این قوانین تأکید میکنند که برخورد قاطعانه با جرایم ضد امنیت ملی، برای حفظ آرامش جامعه ضروری است و در بسیاری از نظامهای حقوقی جهان نیز برای مقابله با برهمزنندگان امنیت رویهای معمول به شمار میرود.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1244652/%D8%AE%D8%AF%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C «خدشه دار کردن امنیت در هر کشوری سنگین ترین مجازات ها را در پی دارد/ احکام صادره محاربه براساس قانون بوده است»، خبرگزاری شبستان.]</ref> | برخی معتقدند باید میان مجازاتهای چهارگانه محاربه (اعدام، به صلیب کشیدن، قطع دست و پا، و تبعید) ترتیب خاصی رعایت شود. اما قانونگذار با تکیه بر آرای فقهی و بر اساس مواد 282 و 283 قانون مجازات اسلامی و اصول 166 و 167 قانون اساسی، انتخاب هر یک از این مجازاتها را کاملاً به اختیار قاضی گذاشته است. مدافعان این قوانین تأکید میکنند که برخورد قاطعانه با جرایم ضد امنیت ملی، برای حفظ آرامش جامعه ضروری است و در بسیاری از نظامهای حقوقی جهان نیز برای مقابله با برهمزنندگان امنیت رویهای معمول به شمار میرود.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1244652/%D8%AE%D8%AF%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C «خدشه دار کردن امنیت در هر کشوری سنگین ترین مجازات ها را در پی دارد/ احکام صادره محاربه براساس قانون بوده است»، خبرگزاری شبستان.]</ref> | ||
