بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۳۴: خط ۳۴:


== زندگی‌نامه ==
== زندگی‌نامه ==
رئیس‌علی دلواری در ۱۲۶۰ش در روستای دلوار از توابع [[استان بوشهر]] به دنیا آمد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> خاندان رئیس‌علی در اصل، از لرهای نورآباد ممسنی بوده‌اند.<ref>یاحسینی، رئیس‌علی دلواری، تهران، ۱۳۷۶ش، ص52.</ref> پدر رئیس‌علی، زایرمحمد، کدخدای روستای دلوار بود که بعدها به لقب «معین‌الاسلام» معروف شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> زایرمحمد علاوه‌بر [[زراعت]] و [[تجارت]]، [[حسینیه]] و منبر داشت. خضوع و مردم‌داری او در کنار اعتقادات دینی، وی را مورد احترام مردم منطقه ساخته بود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> رئیس‌علی در هفت سالگی به مکتب رفت و [[قرآن]]، [[گلستان]] [[سعدی شیرازی|سعدی]]، اشعار [[نظامی گنجوی|نظامی]] و [[شاهنامه]] [[ابوالقاسم فردوسی|فردوسی]] را آموخت.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA% «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش/ گل‌اندام آخرین بازمانده»، خبرگزاری فارس.]</ref> وی اگرچه تحصیلات مداوم نداشت، اما از معلومات روز بهره‌مند بود. او مانند هم‌سالان خود در [[تنگستان]]، مهارت‌های [[تیراندازی]] و [[سوارکاری]] و آیین [[پهلوانی]] را به رسم ساحل‌نشینان آموخت.<ref>حاجی‌نژاد، تحلیلی بر زندگی و مبارزات رئیس‌علی دلواری، بوشهر، ۱۳۷۱ش، ص24-30.</ref> پیش از عصر [[استبداد صغیر]] و هجوم انگلیسی‌ها به بوشهر، در کنار پدر علاوه‌بر کدخداگری، به کار کشاورزی مشغول بود و به جزایر شیخ‌نشین سفر کرده بود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA% «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش/ گل‌اندام آخرین بازمانده»، خبرگزاری فارس.]</ref> رئیس‌علی در آغاز [[مشروطیت]]، ۲۴ ساله و از پیشتازان مشروطه‌خواه در جنوب کشور بود و در گروه‌های انقلابی و مشروطه‌طلب بوشهر، تنگستان و دشتی فعالیت می‌کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> دوران جوانی او با گسترش استعمار انگلیس در جنوب کشور همراه بود و عنصر اصلی در قیام مردم جنوب، مقابل نیروهای انگلیس بود.<ref>[https://dolat.ir/detail/420112 «شهید رئیس‌علی دلواری، قهرمان مبارزه با استعمار است»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.]</ref>


== ویژگی‌های شخصیتی و اخلاقی ==
=== تولد و خانواده ===
رئیس‌علی دلواری جوان‌مرد، مؤدب، شجاع و به [[اصول دین]] پایبند بود. تیر او خطا نمی‌رفت و به چابکی و صف‌آرایی در مقابل دشمن زبان‌زد بود. سجایای نیک اخلاقی او در کنار صداقت و یک‌رنگی و حسن‌خلق، موجب شده بود که در دل مردم جا بگیرد. رئیس‌علی متواضع و با فقیر و غنی هم‌نشین بود. او با دردها و رنج‌های مردم همدلی می‌کرد، خود را جدا از مردم نمی‌دید و نمی‌خواست رئیس خطاب شود. زنان جنوب در لالایی بچه‌ها از رئیس‌علی می‌خواندند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>
رئیس‌علی دلواری فرزند زایرمحمد در روستای دلوار از توابع [[استان بوشهر]] به دنیا آمد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7 «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> تولد وی در منابع مختلف در سال 1260ش،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7 «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> 1261ش<ref>[https://delvar.iau.ir/fa/page/69/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C «زندگینامه شهید رئیسعلی دلواری»، وب‌سایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد دلوار.]</ref> و 1263ش<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B1%DB%8C%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> نقل شده است. خاندان رئیس‌علی در اصل، از لرهای نورآباد ممسنی بوده‌اند.<ref>یاحسینی، رئیس‌علی دلواری، تهران، ۱۳۷۶ش، ص52.</ref>
 
=== سال‌های آغازین زندگی و مهارت‌آموزی ===
رئیس‌علی در هفت سالگی به مکتب رفت و [[قرآن]]، [[گلستان]] [[سعدی شیرازی|سعدی]]، اشعار [[نظامی گنجوی|نظامی]] و [[شاهنامه]] [[ابوالقاسم فردوسی|فردوسی]] را آموخت.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA% «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش/ گل‌اندام آخرین بازمانده»، خبرگزاری فارس.]</ref> وی اگرچه تحصیلات مداوم نداشت، اما از معلومات روز بهره‌مند بود. او مانند هم‌سالان خود در [[تنگستان]]، مهارت‌های [[تیراندازی]] و [[سوارکاری]] و آیین [[پهلوانی]] را به رسم ساحل‌نشینان آموخت.<ref>حاجی‌نژاد، تحلیلی بر زندگی و مبارزات رئیس‌علی دلواری، بوشهر، ۱۳۷۱ش، ص24-30.</ref>  وی در کنار پدر علاوه‌بر کدخداگری، به کار کشاورزی مشغول بود و به جزایر شیخ‌نشین سفر کرده بود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA% «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش/ گل‌اندام آخرین بازمانده»، خبرگزاری فارس.]</ref>
 
=== دوران زندگی و پیشینه خانوادگی ===
بر اساس گزارش منابع، در آن دوره، به دلیل ضعف حکومت مرکزی قاجار و نفوذ قدرت‌های خارجی، مناطق جنوبی ایران ازجمله تنگستان، دشتستان و دشتی با محرومیت‌های گسترده سیاسی، اقتصادی و اجتماعی روبه‌رو بودند. اداره این مناطق عمدتاً مبتنی بر نظام ملوک‌الطوایفی و بر عهده خان‌ها و کدخداهای محلی بود. پدر وی، زائر محمد، کدخدای دلوار (در ۳۶ کیلومتری بوشهر) و روستای هم‌جوار آن، محمدعامری (مدومری) بود. زائر محمد علاوه بر اداره امور محلی، به کشاورزی و تجارت نیز اشتغال داشت. وی فردی مذهبی، صاحب حسینیه و دارای پایگاه اجتماعی و نفوذ مردمی در منطقه بود. خضوع و مردم‌داری او در کنار اعتقادات دینی، وی را مورد احترام مردم منطقه ساخته بود. رئیس‌علی در چنین خانواده‌ای و تحت تأثیر باورهای مذهبی و موقعیت اجتماعی والدین خود پرورش یافت.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7 «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> پدر رئیس‌علی، بعدها به لقب معین‌الاسلام معروف شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 
== '''ویژگی‌های شخصیتی و پایگاه اجتماعی''' ==
رئیس‌علی دلواری در منابع به عنوان فردی شجاع، پایبند به باورهای مذهبی و دارای مهارت‌های بالای نظامی از جمله تیراندازی دقیق و چابکی در برابر دشمن توصیف شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که وی به دلیل صداقت، تواضع، حسن‌خلق و ارتباط نزدیک و همدلانه با طبقات مختلف مردم، از جایگاه اجتماعی و محبوبیت بالایی در منطقه برخوردار بود. این نفوذ اجتماعی و محبوبیت تا جایی گسترش یافت که نام او به فرهنگ عامه و لالایی‌های زنان جنوب ایران نیز راه پیدا کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/راز-ماندگاری-نام-شهید-رئیس-علی-دلواری-سردا «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>
 
== آغاز مبارزات سیاسی ==
رئیس‌علی در آغاز [[مشروطیت]]، 25 ساله و از پیشتازان مشروطه‌خواه در جنوب کشور بود و در گروه‌های انقلابی و مشروطه‌طلب بوشهر، تنگستان و دشتی فعالیت می‌کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> دوران جوانی او با گسترش استعمار انگلیس در جنوب کشور همراه بود و عنصر اصلی در قیام مردم جنوب، مقابل نیروهای انگلیس بود.<ref>[https://dolat.ir/detail/420112 «شهید رئیس‌علی دلواری، قهرمان مبارزه با استعمار است»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.]</ref>


== زمینه‌های شکل‌گیری قیام رئیس‌علی دلواری ==
== زمینه‌های شکل‌گیری قیام رئیس‌علی دلواری ==
خط ۶۹: خط ۸۰:


== شهادت ==
== شهادت ==
رئیس‌علی دلواری در [[۱۲ شهریور]] ۱۲۹۴ش در منطقهٔ «تنگک صفر» زمانی که قصد شبیخون به نیروهای انگلیسی را داشت به‌دست فردی به اسم غلام‌حسین تنگکی که با نیروهای انگلیس همراه بوده، از پشت مورد هدف گلوله قرار گرفت و در ۳۴ سالگی شهید شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پس از شهادت رئیس‌علی، جسد او را به گورک‌سادات و سپس به دهکدهٔ مل‌گپ در دلوار بردند. روز بعد، او را در صحن [[امامزاده کل‌بند]] دفن کردند؛ اما شش‌ماه بعد، پیکر او را طبق وصیتی که کرده بود به [[نجف]]، قبرستان [[وادی‌السلام]] انتقال دادند. پس از نشر خبر شهادت او نه تنها مردم بوشهر و تنگستان، بلکه مردم در کل ایران به سوگواری پرداختند.<ref>یاحسینی، رئیس‌علی دلواری، ۱۳۷۶ش، ص174-175.</ref>
رئیس‌علی دلواری در [[۱۲ شهریور]] ۱۲۹۴ش در منطقهٔ تنگک صفر زمانی که قصد شبیخون به نیروهای انگلیسی را داشت به‌دست فردی به اسم غلام‌حسین تنگکی که با نیروهای انگلیس همراه بوده، از پشت مورد هدف گلوله قرار گرفت و در ۳۴ سالگی شهید شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پس از شهادت رئیس‌علی، جسد او را به گورک‌سادات و سپس به دهکدهٔ مل‌گپ در دلوار بردند. روز بعد، او را در صحن [[امامزاده کل‌بند]] دفن کردند؛ اما شش‌ماه بعد، پیکر او را طبق وصیتی که کرده بود به [[نجف]]، قبرستان [[وادی‌السلام]] انتقال دادند. پس از نشر خبر شهادت او نه تنها مردم بوشهر و تنگستان، بلکه مردم در کل ایران به سوگواری پرداختند.<ref>یاحسینی، رئیس‌علی دلواری، ۱۳۷۶ش، ص174-175.</ref>


== یادبود و تصویرپردازی ==
== یادبود و تصویرپردازی ==