ایران‌پدیا

محاربه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۶۱: خط ۶۱:


== فلسفه جرم‌انگاری محاربه ==
== فلسفه جرم‌انگاری محاربه ==
بر اساس اصول فقهی و حقوق کیفری، فلسفهٔ اصلی جرم‌انگاری محاربه، صیانت از امنیت، آزادی و آرامش عمومی است. به همین دلیل، محاربه در زمرهٔ جرایم مقید دسته‌بندی می‌شود؛ بدین معنا که صرفِ انجام یک رفتار فیزیکی (مانند برکشیدن سلاح) برای تحقق این جرم کفایت نمی‌کند، بلکه شکل‌گیری آن منوط به حصول یک نتیجهٔ مشخص مجرمانه، یعنی ایجاد واقعی رعب و وحشت و سلب امنیت مردم است.<ref>[https://law.tabrizu.ac.ir/article_2083_8476353cfeed6116cf7aa85291a2627c.pdf پوربافرانی، «تحلیل جرم محاربه»، 1390ش، ص73-75.]</ref> بر همین اساس، منابع پژوهشی مرز دقیقی بین محاربه و بغی ایجاد کرده‌اند؛ از این رو مصادیقی همچون راهزنی، اقدامات تروریستی و سرقت مسلحانه به‌عنوان محاربه معرفی شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/86285/%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA آقابابایی، «گفتمان فقهی و جرم انگاری در حوزه جرائم علیه امنیت ملت و دولت»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref>
بر اساس نظریه مفسران، فلسفهٔ اصلی جرم‌انگاری محاربه، صیانت از امنیت، آزادی و آرامش عمومی است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12016/5/327 طباطبایی، المیزان، بی‌تا، ج۵، ص327.]</ref> به همین دلیل، در متون حقوقی، محاربه در زمرهٔ جرایم مقید دسته‌بندی می‌شود؛ بدین معنا که صرفِ انجام یک رفتار فیزیکی (مانند برکشیدن سلاح) برای تحقق این جرم کفایت نمی‌کند، بلکه شکل‌گیری آن منوط به حصول یک نتیجهٔ مشخص مجرمانه، یعنی ایجاد واقعی رعب و وحشت و سلب امنیت مردم است.<ref>[https://law.tabrizu.ac.ir/article_2083_8476353cfeed6116cf7aa85291a2627c.pdf پوربافرانی، «تحلیل جرم محاربه»، 1390ش، ص73-75.]</ref> بر همین اساس، منابع پژوهشی مرز دقیقی بین محاربه و بغی ایجاد کرده‌اند؛ از این رو مصادیقی همچون راهزنی، اقدامات تروریستی و سرقت مسلحانه به‌عنوان محاربه معرفی شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/86285/%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA آقابابایی، «گفتمان فقهی و جرم انگاری در حوزه جرائم علیه امنیت ملت و دولت»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref>


افزون بر این، در نظام حقوقی و کیفری ایران، محاربه مفهومی جامع است که ساحتِ دوگانه امنیت عمومی مردم و امنیت ملی را توأمان در بر می‌گیرد؛ به گونه‌ای که از یک سو ناظر بر حفظ جان، مال و آرامش شهروندان در برابر هرگونه ارعاب و خشونت مسلحانه است، و از سوی دیگر، به دلیل اهمیت حیاتیِ ثبات کشور به عنوان زیربنای تمامی ابعاد اقتصادی و اجتماعی، به حوزه جرایم علیه امنیت ملی نیز تسری یافته است. این پیوند بنیادین میان امنیت جامعه و ثبات حاکمیت سبب شده تا قانون‌گذار، با استناد به مبانی فقهی و ضرورت‌های بنیادین، محاربه را به عنوان یکی از خطوط قرمز و جرایم غیرقابل تسامح شناسایی کند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1244652/%D8%AE%D8%AF%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C «خدشه دار کردن امنیت در هر کشوری سنگین ترین مجازات ها را در پی دارد/ احکام صادره محاربه براساس قانون بوده است»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
افزون بر این، در نظام حقوقی و کیفری ایران، محاربه مفهومی جامع است که ساحتِ دوگانه امنیت عمومی مردم و امنیت ملی را توأمان در بر می‌گیرد؛ به گونه‌ای که از یک سو ناظر بر حفظ جان، مال و آرامش شهروندان در برابر هرگونه ارعاب و خشونت مسلحانه است، و از سوی دیگر، به دلیل اهمیت حیاتیِ ثبات کشور به عنوان زیربنای تمامی ابعاد اقتصادی و اجتماعی، به حوزه جرایم علیه امنیت ملی نیز تسری یافته است. این پیوند بنیادین میان امنیت جامعه و ثبات حاکمیت سبب شده تا قانون‌گذار، با استناد به مبانی فقهی و ضرورت‌های بنیادین، محاربه را به عنوان یکی از خطوط قرمز و جرایم غیرقابل تسامح شناسایی کند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1244652/%D8%AE%D8%AF%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C «خدشه دار کردن امنیت در هر کشوری سنگین ترین مجازات ها را در پی دارد/ احکام صادره محاربه براساس قانون بوده است»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
خط ۶۸: خط ۶۸:
در فقه و ماده 114 قانون مجازات  ایران، توبه کردن فردی که مرتکب جرم محاربه شده، قانون و شرایط خاصی دارد. اگر مجرمِ پرونده‌های محاربه پیش از دستگیر شدن توسط مأموران حکومت، داوطلبانه توبه کند، مجازات او بخشیده می‌شود. متون دینی دلیل این گذشتِ قانونی را صادقانه بودن این نوع توبه می‌دانند؛ چرا که پشیمانیِ قبل از دستگیری، یک انتخاب آزادانه است و با توبه‌ای که از سر ترسِ پس از دستگیری باشد، فرق دارد. از سوی دیگر باید توجه داشت که تشخیص واقعی بودن توبه بر عهده قاضی است و عواملی مانند تسلیم داوطلبانهٔ مجرم به پلیس، می‌تواند نشانهٔ صداقت او باشد. اما توبه پس از دستگیری دیگر فایده‌ای ندارد؛ زیرا ممکن است دروغین باشد و باعث شود مجازات‌های قانونی اثر پیشگیرانهٔ خود را در جامعه از دست بدهند. در نتیجه، قانون در عین حال که فرصت جبران به مجرم می‌دهد، با قوانین سخت‌گیرانه مانع از بی‌اثر شدن مجازات‌ها می‌شود. با این حال، درباره اینکه آیا توبه حقوق شخصی افراد (مانند حق قصاص و دیه) را نیز لغو می‌کند یا خیر، میان فقیهان اختلاف نظر هست. <ref>[https://www.sid.ir/FileServer/SF/8921396H0363 مصلح، «نقش توبه درجرایم حدودی و تعزیری ازمنظر فقه و قانون مجازات اسلامی مصوب 1392»، اولین همایش بین المللی و سومین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی، 1396ش، ص3-4.] </ref>  
در فقه و ماده 114 قانون مجازات  ایران، توبه کردن فردی که مرتکب جرم محاربه شده، قانون و شرایط خاصی دارد. اگر مجرمِ پرونده‌های محاربه پیش از دستگیر شدن توسط مأموران حکومت، داوطلبانه توبه کند، مجازات او بخشیده می‌شود. متون دینی دلیل این گذشتِ قانونی را صادقانه بودن این نوع توبه می‌دانند؛ چرا که پشیمانیِ قبل از دستگیری، یک انتخاب آزادانه است و با توبه‌ای که از سر ترسِ پس از دستگیری باشد، فرق دارد. از سوی دیگر باید توجه داشت که تشخیص واقعی بودن توبه بر عهده قاضی است و عواملی مانند تسلیم داوطلبانهٔ مجرم به پلیس، می‌تواند نشانهٔ صداقت او باشد. اما توبه پس از دستگیری دیگر فایده‌ای ندارد؛ زیرا ممکن است دروغین باشد و باعث شود مجازات‌های قانونی اثر پیشگیرانهٔ خود را در جامعه از دست بدهند. در نتیجه، قانون در عین حال که فرصت جبران به مجرم می‌دهد، با قوانین سخت‌گیرانه مانع از بی‌اثر شدن مجازات‌ها می‌شود. با این حال، درباره اینکه آیا توبه حقوق شخصی افراد (مانند حق قصاص و دیه) را نیز لغو می‌کند یا خیر، میان فقیهان اختلاف نظر هست. <ref>[https://www.sid.ir/FileServer/SF/8921396H0363 مصلح، «نقش توبه درجرایم حدودی و تعزیری ازمنظر فقه و قانون مجازات اسلامی مصوب 1392»، اولین همایش بین المللی و سومین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی، 1396ش، ص3-4.] </ref>  


== چالش‌های فقهی و حقوقی محاربه<ref group="دیدگاه">ادبیات را متناسب با ویکی بازنویسی کنید لطفا
== چالش‌های فقهی و حقوقی محاربه ==
 
تعابیری مثل نص، تشهیر، ارعاب، صلب، نفی بلد... تعابیری تخصصی است و با ویکی نگاری سازگار نیست. یا حداقل باید عبارت توضحیی هم بیاید
 
این نکته در تمام مقاله رعایت شود لطفا</ref> ==
{| class="wikitable sortable"
{| class="wikitable sortable"
! '''موضوع چالش'''!! '''شرح مسئله'''!! '''ریشه فقهی و حقوقی چالش'''!! '''دیدگاه‌ها و پیامدها در منابع'''
! '''موضوع چالش'''!! '''شرح مسئله'''!! '''ریشه فقهی و حقوقی چالش'''!! '''دیدگاه‌ها و پیامدها در منابع'''
خط ۱۰۵: خط ۱۰۱:
* و نفی بَلَد: تبعید.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048 «قانون مجازات اسلامی»، مصوب 1392ش، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
* و نفی بَلَد: تبعید.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048 «قانون مجازات اسلامی»، مصوب 1392ش، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>


در روایات و فقه اسلامی، پیرامون نحوه اجرای مجازات چهارگانه و لزوم یا عدم لزوم رعایت ترتیب میان آن‌ها، دو دیدگاه اصلی مطرح است:  
بر پایه برخی تحقیقات، پیرامون نحوه اجرای مجازات چهارگانه و لزوم یا عدم لزوم رعایت ترتیب میان آن‌ها، دو دیدگاه اصلی مطرح است:  


* '''تخییر:''' حاکم شرع یا قاضی ملزم به رعایت ترتیب خاصی در اجرای این مجازات‌ها نیست، بلکه اختیار دارد تا با در نظر گرفتن مصلحت جامعه، مناسب‌ترین کیفر را از میان این چهار گزینه انتخاب و بر فرد محارب اعمال کند.
* '''تخییر:''' حاکم شرع یا قاضی ملزم به رعایت ترتیب خاصی در اجرای این مجازات‌ها نیست، بلکه اختیار دارد تا با در نظر گرفتن مصلحت جامعه، مناسب‌ترین کیفر را از میان این چهار گزینه انتخاب و بر فرد محارب اعمال کند.
خط ۱۱۵: خط ۱۱۱:
# اگر با کشیدن سلاح کسی را به قتل برساند اما چیزی ندزدد، مجازات او اعدام است.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص76-79.]</ref>
# اگر با کشیدن سلاح کسی را به قتل برساند اما چیزی ندزدد، مجازات او اعدام است.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص76-79.]</ref>


== اعدام محاربین در ایران ==
== نسبت محاربه و حضور در اغتشاش ==
بر اساس دیدگاه‌های حقوقی در نظام قضایی ایران، تعیین مجازات‌های سنگین مانند اعدام برای جرم محاربه، ریشه در منابع فقهی و آیه 33 سوره مائده دارد که با هدف مقابله با برهم‌زنندگان امنیت عمومی وضع شده است. طبق ماده 279 قانون مجازات اسلامی، کشیدن سلاح به قصد آسیب به جان، مال یا ناموس مردم که باعث ایجاد ترس و ناامنی در جامعه شود، محاربه محسوب می‌گردد؛ اقدامی که حمله به مأموران انتظامی را نیز در بر می‌گیرد، زیرا به طور طبیعی موجب ارعاب عمومی می‌شود.
بر اساس دیدگاه‌های حقوقی در نظام قضایی ایران، تعیین مجازات‌های سنگین مانند اعدام برای جرم محاربه، ریشه در منابع فقهی و آیه 33 سوره مائده دارد که با هدف مقابله با برهم‌زنندگان امنیت عمومی وضع شده است. طبق ماده 279 قانون مجازات اسلامی، کشیدن سلاح به قصد آسیب به جان، مال یا ناموس مردم که باعث ایجاد ترس و ناامنی در جامعه شود، محاربه محسوب می‌گردد؛ اقدامی که حمله به مأموران انتظامی را نیز در بر می‌گیرد، زیرا به طور طبیعی موجب ارعاب عمومی می‌شود.


برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/محاربه»