| خط ۷۵: | خط ۷۵: | ||
| بررسی این مسئله که آیا حملات سایبری و جرایم رایانهایِ برهمزننده امنیت عمومی، مشمول حکم محاربه میشوند یا خیر. | | بررسی این مسئله که آیا حملات سایبری و جرایم رایانهایِ برهمزننده امنیت عمومی، مشمول حکم محاربه میشوند یا خیر. | ||
| در فقه شیعه، شرط اصلیِ تحقق محاربه کشیدن سلاح فیزیکی است؛ بنابراین بسط دادن این مفهوم به ابزارهای دیجیتال، با نظر مشهور فقها همخوانی ندارد. | | در فقه شیعه، شرط اصلیِ تحقق محاربه کشیدن سلاح فیزیکی است؛ بنابراین بسط دادن این مفهوم به ابزارهای دیجیتال، با نظر مشهور فقها همخوانی ندارد. | ||
| حقوقدانان معتقدند به دلیل نبود قانون و متن صریح فقهی، استفاده از عنوان | | حقوقدانان معتقدند به دلیل نبود قانون و متن صریح فقهی، استفاده از عنوان محاربه رایانهای از نظر تفسیری با ابهام و چالش جدی روبهروست. | ||
|- | |- | ||
| تعمیم عنوان محاربه به قاچاق مواد مخدر<ref>[https://mags.markazfeqhi.com/article_722134.html آشوری و دیگران، «چالشهای فقهی تطبیق محاربه و افساد در بندهای چهارگانه ماده 45 الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر»، 1403ش، ص70-71.]</ref> | | تعمیم عنوان محاربه به قاچاق مواد مخدر<ref>[https://mags.markazfeqhi.com/article_722134.html آشوری و دیگران، «چالشهای فقهی تطبیق محاربه و افساد در بندهای چهارگانه ماده 45 الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر»، 1403ش، ص70-71.]</ref> | ||
| خط ۸۹: | خط ۸۴: | ||
| مجازات معاونت (همکاری غیرمستقیم) در محاربه<ref>[https://journals.qom.ac.ir/article_3293_7c32696ccf29bd4e3f1f6d1b0cc302d7.pdf خالقی، «معاونت در محاربه در حقوق کیفر ی ایران و فقه اسلامی»، 1404ش، ص103.]</ref> | | مجازات معاونت (همکاری غیرمستقیم) در محاربه<ref>[https://journals.qom.ac.ir/article_3293_7c32696ccf29bd4e3f1f6d1b0cc302d7.pdf خالقی، «معاونت در محاربه در حقوق کیفر ی ایران و فقه اسلامی»، 1404ش، ص103.]</ref> | ||
| چگونگی تعیین کیفر برای اشخاصی که مجرم اصلی نبودهاند، اما در ارتکاب محاربه همکاری یا زمینهسازی کردهاند. | | چگونگی تعیین کیفر برای اشخاصی که مجرم اصلی نبودهاند، اما در ارتکاب محاربه همکاری یا زمینهسازی کردهاند. | ||
| در | | در حقوق جزایی، کیفرِ معاون بر اساس کیفرِ مجرم اصلی تعیین میشود. اما در محاربه چون قاضی میان چهار مجازات مختلف (اعدام، مصلوب کردن، قطع عضو، تبعید) مخیر است، تعیین مجازات برای شخصِ معاون پیچیده میشود. | ||
| نبود دستورالعمل صریح فقهی در این باره، باعث ایجاد خلأ و ابهام در نظام کیفری ایران شده و محل بحث حقوقدانان است. | | نبود دستورالعمل صریح فقهی در این باره، باعث ایجاد خلأ و ابهام در نظام کیفری ایران شده و محل بحث حقوقدانان است. | ||
|} | |} | ||
| خط ۹۷: | خط ۹۲: | ||
* اعدام: قتل؛ | * اعدام: قتل؛ | ||
* صَلب: به صلیب کشیدن و آویختن؛ | * صَلب: به صلیب کشیدن و به دار آویختن؛ | ||
* قطع دست راست و پای چپ؛ | * قطع دست راست و پای چپ؛ | ||
* و نفی بَلَد: تبعید.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048 «قانون مجازات اسلامی»، مصوب 1392ش، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | * و نفی بَلَد: تبعید.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048 «قانون مجازات اسلامی»، مصوب 1392ش، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | ||
| خط ۱۱۱: | خط ۱۰۶: | ||
# اگر با کشیدن سلاح کسی را به قتل برساند اما چیزی ندزدد، مجازات او اعدام است.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص76-79.]</ref> | # اگر با کشیدن سلاح کسی را به قتل برساند اما چیزی ندزدد، مجازات او اعدام است.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص76-79.]</ref> | ||
== نسبت محاربه و | == نسبت محاربه با اغتشاش و اقدام تروریستی == | ||
بر اساس | نسبت محاربه با اعتراض و اغتشاش | ||
بر اساس مبانی دینی، حق اعتراض و انتقاد از تصمیمات حاکمیت، حقی مشروع، مبتنی بر شریعت و تضمینشده در قانون اساسی است، مشروط بر آنکه مسالمتآمیز بوده و از چارچوب نظم عمومی و اخلاق خارج نشود؛ از این رو مرز این حق مشروع با اغتشاش، توسل به خشونت، اخلال در امنیت جامعه و تخریب اموال عمومی دانسته شده است. در این تقاطع، چنانچه فردی در جریان ناآرامیها و اغتشاشات، پا را فراتر گذاشته و با کشیدن سلاح (سرد یا گرم) قصد ایجاد رعب و وحشت عمومی و سلب امنیت جانی مردم را داشته باشد، عمل او ماهیت اعتراضی خود را کاملاً از دست داده و مصداق بزه کیفری محاربه تلقی میشود.<ref>[http://ijtihadnet.ir/%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%8C-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%D9%88/ ابراهیمی، «فقه در میدان امنیت: مرز اعتراض، اغتشاش و تحقق محاربه»، وبسایت اجتهاد.]</ref> | |||
افزون بر این، در تفسیر حقوقی ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی ایران پیرامون مصادیق بزه محاربه در ناآرامیها و اغتشاشات، کشیدن سلاح به قصد تعرض به مأموران انتظامی نیز مشمول این عنوان کیفری دانسته شده است؛ با این استدلال که از منظر فقهی، ضابطان و مأموران قانون بخشی از مردم محسوب شده و تعرض مسلحانه به آنان بهطور طبیعی موجب ترس و وحشت عمومی و سلب امنیت جامعه میگردد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1244652/%D8%AE%D8%AF%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C «خدشه دار کردن امنیت در هر کشوری سنگین ترین مجازات ها را در پی دارد/ احکام صادره محاربه براساس قانون بوده است»، خبرگزاری شبستان.]</ref> | |||
در رویه قضایی ایران نیز، محاربه را بر اقدامات خشونتآمیز در جریان ناآرامیهای خیابانی و اغتشاشات منطبق دانستهاند. بر اساس این رویکرد، استفاده از سلاح سرد یا گرم در درگیری با مأموران امنیتی، تخریب، تعرض و به آتش کشیدن گسترده اموال عمومی و خصوصی، به دلیل سلب امنیت جامعه، مصداق بارز بزه محاربه تلقی میشود.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/7381468/%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «حکم محاربه برای افرادی که در اغتشاشات در برابر پلیس بایستند»، شبکه العالم.]</ref> در این رویکرد علاوه بر اعمال مجازاتهای بازدارنده کیفری برای مرتکبان، جبران خسارات وارده به اموال عمومی و اشخاص نیز به عنوان یک الزام قانونی مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/10/21/3492028/%D8%A7%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%B4%D9%88%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD «اتمام حجت با آشوبگران؛ حکم محاربه برای اغتشاگران مسلح»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | |||
نسبت محاربه و اقدامات تروریستی | |||
در گفتمان حقوق کیفری اسلامی، مفهوم محاربه گسترهای وسیعتر از تروریسم دارد؛ بهگونهای که انواع اقدامات تروریستی، مصداق بارزی از محاربه محسوب میشوند. بر اساس مبانی فقهی، تطبیق عنوان محاربه بر اقدامات ضدامنیتی منوط به اینست که اقدام مجرمانه کارکرد جامعه را از حیث امنیت، آرامش و قابلیت استقرار متزلزل سازد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1358671/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «آیا تخریب و اعتراض محاربه است؟»، وبسایت تابناک.]</ref> در رویه قضایی و حقوق کیفری نیز، عملیاتهای مسلحانه و اقدامات تروریستی، مصداق بارز بزه محاربه شناخته میشود؛ زیرا شاخصههای بینالمللی تروریسم نظیر ایجاد رعب و وحشت، سلب امنیت جانی جوامع و تخریب، با ارکان مادی ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی همپوشانی کامل دارد. بر اساس این رویکرد حقوقی، ارتکاب خشونت مسلحانهای که به ناامنی عمومی و هراس شهروندان منجر گردد، ماهیت تروریستی دارد و حتی وجود انگیزههای سیاسی یا ادعای تقابل با حاکمیت، مانع از تطبیق عنوان مجرمانه و غیرسیاسیِ محاربه بر این قبیل اقداماتِ مخل امنیت نمیگردد.<ref>[https://www.alef.ir/news/4040729047.html?show=text «وکیل شکات: اقدامات منافقین مصداق محاربه و افساد فیالارض است»، جامعه خبری تحلیلی الف.]</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
